Kiến thức - Nắm được nội dung, ý nghĩa và mộy số hình thức nghệ thuật tiêu biểu hình ảnh, ngôn ngữ của những bài ca về chủ đề “than thân” trong bài học.. Nó không chỉ là tiếng hát yêu t
Trang 1Tiết 13
Tuần: 4 Văn bản
NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp học sinh hiểu rõ
1 Kiến thức
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và mộy số hình thức nghệ thuật tiêu biểu (hình ảnh, ngôn ngữ) của những bài ca về chủ đề “than thân” trong bài học
- Thuộc những bài ca dao trong văn bản
2 Tư tưởng
Học sinh có thái độ đồng cảm thương xót cho những số phận bất hạnh
3 Kĩ năng
Rèn luyện kỹ năng đọc, tìm hiểu về ca dao - dân ca
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: SGK; SGV; soạn giáo án, băng đĩa( nếu có), TLTK
2 Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn, giấy kiểm tra
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp(1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (5’) Mỗi lớp 2 em
? Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao dân ca nói về tình yêu, quê hương, đất nước, con người ?
? Phân tích nội dung nghệ thuật bài 3?
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Trong kho tàng Văn học dân gian Việt Nam ca dao dân ca là bộ phận quan trọng Nó không chỉ là tiếng hát yêu thương tình nghĩa trong 1 gia đình là những bài ca ngợi về tình yêu qêu hương đất nước con người bên cạnh đó còn là những tiếng hát than thở cho những mảnh đời cơ cực đắng cay cũng như tố cáo xã hội phong kiến bằng những hình ảnh, ngôn ngữ sinh động đa dạng mà các em sẽ tìm hiểu bài học hôm nay
b Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1 (7’)
Giáo viên đọc mẫu –
hướng dẫn cách đọc
Gọi HS đọc chú thích
Hoạt động 2 (21’)
- Học sinh đọc
- Đọc chú thích
I Đọc, chú thích
1 Đọc
2 Chú thích
II Tìm hiểu văn bản
Trang 2? Tìm thêm một số bài ca
dao có mượn hình ảnh
con cò để diễn tả thân
phận của người nông
dân?
? Tác giả đã diễn tả cuộc
đời con cò như thế nào?
? Cuộc đời đó được tác
giả dân gian diễn tả bằng
những từ ngữ nào?
? Em có nhận xét gì về
nghệ thuật diễn tả qua các
từ ngữ đó?
? Nhận xét về hình thức
nêu câu hỏi ở cuối bài?
? Tác giả đã mượn hình
ảnh của cò để nói đến ai
và nói như thế nào?
? Ngoài nội dung than
thân bài ca dao còn có ý
nghĩa ngầm ẩn nào?
Cho học sinh đọc diễn
cảm bài 2
? Bài 2 là lời của ai?
Người đó nói gì?
? Em có cảm nhận gì về
từ “thương thay”?
- “ Trời mưa quả dưa…
con cò”
“ Con cò lặn lội…”
“ Con cò mà đi ăn đêm…”
- “ Lận đận, cay đắng, vất vả…”
- Lận đận, một mình, lên thác, xuống ghềnh; bể (đầy); ao (cạn)
- Dùng các từ láy Sự đối lập: nước non > < một mình; thân cò > < thác ghềnh
Các từ đối lập tương phản Lên > < xuống;
Đầy > < cạn;
- Những từ ngữ miêu tả hình dáng, số phận của cò:
thân cò, gầy cò con
- Khắc họa hoàn cảnh khó khăn ngang trái mà cò gặp phải, sự gieo neo, khó nhọc
- Cò là biểu tượng chân thực và xúc động cho hình ảnh và cuộc đời vất vả gian nan của người nông dân trong xã hội cũ
- Bài ca dao phản kháng,
tố cáo chế độ xã hội phong kiến
- Đọc
- Lời của người lao động thương cho thân phận khốn khổ của mình trong
xã hội cũ
- “ Thương thay” được lặp lại 4 lần, mỗi lần diễn tả một cảnh ngộ khác nhau
1 Bài 1
- Cuộc đời lận đận, cay đắng, vất vả của con cò
- Cò là biểu tượng chân thực và xúc động cho hình ảnh và cuộc đời vất
vả, gian khổ của người nông dân trong xã hội cũ
- Nghệ thuật: So sánh ngầm, dùng những từ, ngữ có ý đối lập
2 Bài 2
- Diễn tả thân phận khốn khổ của người lao động trong xã hội cũ
Trang 3? Em có nhận xét gì hình
ảnh con tằm, con kiến,
con hạc, con cuốc… ?
? Bài 3 nói về thân phận
của ai?
? Thân phận của người
phụ nữ được thể hiện như
thế nào?
? Tìm thêm một số bài ca
dao được mở đầu bằng
cụm từ “thân em”?
Gọi HS đọc ghi nhớ
Hoạt động 3(5’)
? Nêu điểm chung của cả
3 bài ca dao về nội dung?
? Nghệ thuật chủ yếu cho
cả 3 bài ?
Sự lặp lại tô đậm mối thương cảm, xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều
bề của người dân lao động
- Dùng phép ẩn dụ: lấy những con vật nhỏ bé, chịu khó, có đức tính tốt,
để nói đến thân phận con người lao động trong xã hội cũ
- Diễn tả thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ
- Diễn tả bằng hình ảnh so sánh, hoán dụ, ẩn dụ:
“ Trái bần nghèo”
“sóng gió dập vùi số phận chìm nổi, lênh đênh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến”
- “ Thân em như hạt…”
“ Thân em như tấm lụa…”
“ Thân em như con cá…”
“ Thân em như giếng…”
- Học sinh đọc
- Nói lên thân phận cực khổ, vất vả của người lao động trong xã hội cũ
- So sánh, ẩn dụ, đối lập…
- Nghệ thuật: dùng phép lặp từ, ẩn dụ
3 Bài 3
- Diễn tả thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Nghệ thuật: dùng hình ảnh so sánh
4 Ghi nhớ
III Luyện tập.
4 Củng cố: (4’)
? Em đã được học những nội dung nào trong ca dao?
5 Dặn dò: (1’)
- Học thuộc 3 bài ca dao, phân tích nội dung & nghệ thuật từng bài
- Soạn bài: Những câu hát châm biếm
V RÚT KINH NGHIỆM