vấn đề đạo đức luân lí trong tác phẩm nhà văn mạc ngôn

Lí do chọn đề tài Trong nền văn học đương đại Trung Quốc, có rất nhiều sự tỏa sáng của tài năng văn chương như Quỳnh Dao, Kim Dung, Tào Đình, Giả Bình Ao, Vương Mông, Mạc Ngôn… Trong đó

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN NGỮ VĂN

ÂU TÚ NGA MSSV: 6106407

VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC LUÂN LÍ TRONG TÁC PHẨM NHÀ VĂN MẠC NGÔN

Luận văn tốt nghiệp đại học Ngành Ngữ Văn

Cán bộ hướng dẫn: BÙI THỊ THÚY MINH

Cần thơ, năm 2013

ĐỀ CƯƠNG TỔNG QUÁT

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

2.1Nghiên cứu ở trong nước

2.2Nghiên cứu ở nước ngoài

1.1 Vấn đề đạo đức, luân lý trong văn học Trung Quốc

1.1.1Tư tưởng trong văn học thời kì phong kiến

1.1.2Tư tưởng trong văn học thời kì đổi mới

1.2Thế nào là cuồng hoan và cuồng hoan trong văn học

2.1.2Con người theo đuổi khát vọng tự do về thể xác lẫn tâm hồn

2.2 Con người bản năng

2.2.1 Mối quan hệ giữa bản năng tính dục và tình yêu

2.2.2 Con người với hành trình tìm kiếm bản ngã

Chương 3: GÍATRỊ ĐẠO ĐỨC LUÂN LÍ TRONG TÁC PHẨM MẠC NGÔN

3.1 Sự đồng cảm của tác giả

3.1.1 Thương xót thân phận bé nhỏ của con người

3.1.2 Tiếc nối giá trị xưa bị lãng quên

3.2 Vạch ra mặt trái của xã hội

3.4 Vấn đề cái cũ và cái mới

3.4.1 Sự tồn tại của cái cũ

3.4.2 Phát triển cái mới

Chương 4: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

LUÂN LÍ TRONG TÁC PHẨM MẠC NGÔN

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong nền văn học đương đại Trung Quốc, có rất nhiều sự tỏa sáng của tài năng văn chương như Quỳnh Dao, Kim Dung, Tào Đình, Giả Bình Ao, Vương Mông, Mạc Ngôn… Trong đó nhà văn Mạc Ngôn - người vinh dự nhận giải thưởng Nobel văn học, làm rạng danh văn đàn văn học Trung Quốc, là nhà văn được độc giả biết đến nhiều nhất trong nền văn học đương đại.Với phong cách sáng tác độc đáo sự kết hợp của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo trộn lẫn với những câu chuyện dân gian, lịch

sử và hiện đại, những tác phẩm gây ấn tượng sâu sắc với người đọc Tác phẩm của Mạc Ngôn được dịch ra nhiều thứ tiếng và được phổ biến rộng rãi ở các nước trên

thế giới như Đàn hương hình, Báu vật của đời, Cao lương đỏ, Trâu thiến, Châu

chấu đỏ Đọc tác phẩm Mạc Ngôn, cảm nhận đầu tiên của độc giả là sự đau đớn

quằn quại trong đau khổ của một kiếp người không tìm ra chân trời hạnh phúc, là sự châm biến của số phận, là sự oán hận đối với xã hội không có tình người và hơn cả

là vấn đề đạo đức luân lý đáng báo động trong xã hội Trung Hoa lúc bấy giờ Là một người quan tâm đến đất nước, ông không thể làm ngơ trước sự tha hóa của đạo đức của người dân ông như thế, ông đã dùng ngòi bút của mình để thức tỉnh mọi người cần nhìn nhận lại vấn đề đạo đức trong xã hội hiện nay, con người trong xã hội là một nhân tố quyết định bộ mặt xã hội vì vậy nếu con người bị tha hóa thì xã

hội tất loạn

Về các sáng tác của nhà văn quân đội này cũng nảy sinh nhiều ý kiến trái ngược nhau Có hai luồng ý kiến như sau: ý kiến thứ nhất phê phán gay gắt các sáng tác của ông Còn ý kiến thứ hai khẳng định sự sáng tạo, cũng nhưng công nhận đóng

góp của thế hệ nhà văn mới này Theo Hồ Sĩ Hiệp “việc chuyển đổi nhanh chóng về quan niệm và nhận thức một thời gian đã gây ra sự tranh luận gay gắt về lý luận phê bình”[22] và đó được coi là một việc phát triển tất yếu của văn học Trung Quốc

trong thời kì mở cửa

Mạc Ngôn là nhà văn Trung Quốc đương đại có nhiều sáng tác được dịch và phổ biến ở Việt Nam Mạc Ngôn là một trong những nhà văn hàng đầu của Trung Quốc đương đại Năm 2006 tại Trung Quốc người ta mời mười nhà phê bình chọn các nhà văn có bút lực nhất hiện nay, Mạc Ngôn được xếp đầu (theo báo Tiền phong cuối tuần số 38, tháng 9/2007 và báo Văn nghệ trẻ số 47 (557) ngày

25/11/2007 Những sáng tác của ông được độc giả Việt Nam đón nhận một cách nồng nhiệt Vấn đề tình yêu, giới tính, các quan hệ xã hội là đề tài phổ biến trong sáng tác của ông Tuy nhiên, tác phẩm của Mạc Ngôn ở Việt Nam nảy sinh nhiều ý kiến đáng giá Đó là vấn đề sắc dục, tính dục Nhiều ý kiến cho rằng vấn đề này

không phù hợp với thuần phong mĩ tục Việt Nam Tính “cuồng hoan” là một trong

những đặc sắc trong xây dựng nhân vật của Mạc Ngôn Tiểu thuyết của ông phản ánh những ham muốn, dục vọng trần tục của con người Đến với sáng tác của Mạc Ngôn, ta sẽ bắt gặp ở đấy những gì trần tục, trơ trụi nhất, nó thật sự đã để lại dấu ấn khó quên Đó là những nhân vật dám sống với cái tôi, cái bản ngã, tự do về yêu thương Đó không phải nhân vật hoàn hảo ở ngoại hình lẫn tính cách, họ hoàn toàn

là chính mình, hoàn toàn được giải phóng về mặt tinh thần lẫn thể xác Các nhân vật ông xây dựng khá thú vị, đều có sự đan xen của hai yếu tố cuồng loạn và tính hoang

dã đó chính là biểu hiện của nền văn hóa Phương Tây

Mạc ngôn đã tái hiện lại xã hội Trung Quốc đương đại với sự suy vong của chế

độ phong kiến và sự du nhập của nền văn hóa Phương Tây Khi nền móng văn hóa phong kiến tồn tại của Trung Hoa đã tồn tại mấy ngàn năm qua đã trở thành máu thịt, là truyền thống, là nét đặc trưng riêng thì thật khó thay đổi, sự du nhập giúp cho đất nước Trung Hoa có điều kiện tiếp xúc với nền văn hóa của thế giới Tuy nhiên về tư tưởng, cũng có nhiều mặt hạn chế nhất định, đó là lối sống Phương Tây

du nhập vào một đất nước Phương Đông như Trung Quốc Lối sống, quan niệm, tư tưởng, tình cảm là không giống nhau Người Phương Tây thì thích lối sống tự do, coi trong sự bình đẳng trong xã hội, không phân biệt tuổi tác, giới tính Họ có suy nghĩ rất thoáng về chuyện giới tính Người Phương Đông họ rất coi trọng lễ nghĩa Trong gia đình thì có quy định của gia đình và ngoài xã hội cũng thế Họ tôn trọng

bề trên – những người đã có tuổi, họ sống trong một gia đình có nhiều thế hệ - mà người Phương Tây thì họ tự lập khá sớm Đặc biệt giữa Phương Đông và Phương Tây khác biệt khá rõ là quan niệm về giới tính Trong khi người Phương Tây họ rất thoáng thì người Phương Đông lại rất rụt rè - nhưng đó là một nét đẹp rất truyền thống của Phương Đông, một nét đẹp Á Đông đặc trưng Chúng ta sẽ trở lại vấn đề trên, xã hội Trung Quốc bắt đầu có sự du nhập của Phương Tây, đất nước Trung Hoa trong tình trạng nền văn hóa đạo đức xuống cấp trầm trọng, đất nước đứng trước hiểm họa xâm lăng Chính sự xâm nhập của nền văn hóa Phương Tây làm cho

đất nước phong kiến Trung Quốc tồn tại mấy ngàn năm lung lay, những giá trị đạo

đức có sự thay đổi rõ rệt, mà trong tư tưởng người Phương Đông không thể chấp

nhận được sự thay đổi đó, nó quá mới, quá trần trụi, quá cá nhân Nó không phù

hợp với tư tưởng của người Phương Đông, người Phương Đông họ thích sống trong

cộng đồng, họ trọng lễ nghĩa, họ trọng danh tiếng, họ sống rất qui tắc, có tình có

nghĩa Họ khó có thể chấp nhận một cách nghĩ, một cách sống quá cá nhân, quá mới

như thế Sự xáo trộn ấy, không ra Tây cũng không ra Đông ấy, khiến cho con người

lạc mất phương hướng Chính đều đó mà nền văn hóa truyền thống đang mai một,

những giá trị đẹp đang bị chà đạp Giá trị xưa đang bị lãng quên và phủ nhận, do sự

xâm nhập của nền văn hóa của các nước tư bản vào Trung Quốc Con người sống cá

nhân hơn Ít kỉ hơn và tôn trọng vật chất hơn

Đọc tác phẩm của Mạc Ngôn chúng ta sẽ cảm nhận được hết sự xáo trộn này,

nền văn hóa mới du nhập này không phù hợp với tư tưởng giáo dục của người

Phương Đông Xã hội với sự thống trị của con người bản năng gây nhứt nhối báo

hiệu sự thối hóa của đạo đức, và hiện trạng xã hội tha hóa bản sắc dân tộc đang bị

mất dần và thay thế bằng một nền văn hóa ảo, không thực tế và không phù hợp với

người Phương Đông Mạc Ngôn thể hiện sự thối nát của xã hội, đạo đức xuống cấp

trầm trọng, luân lý làm người bị xem nhẹ

Thật sự đề tài rất độc đáo và không kém phần hấp dẫn cũng nhưng có nhiều ý

kiến xung quanh vần đề nói trên đó là lí do vì sao tôi chọn đề tài “Vấn đề đạo đức

luân lí trong tác phẩm của Mạc Ngôn”

2 Lịch sử vấn đề

Do số lượng các tác phẩm của nhà văn Mạc khá là lớn, nên trong bài nghiên

cứu này chúng tôi chỉ tập chung khai thác bộ ba tác phẩm: Cao lương đỏ, Đàn

hương hình và Báu vật của đời

Ba bộ tiểu thuyết chúng ta khảo sát là những bộ tiểu thuyết đương đại nó đã và

đang thu hút mạnh mẽ giới nghiên cứu, phê bình Tuy nhiên do là tác phẩm đương

đại nên số lượng bài nghiên cứu về tác phẩm của Mạc Ngôn tương đối ít Đồng thời

các bài nghiên cứu chỉ xoay quanh các yếu tố lịch sử, chính trị… mà chưa có công

trình nào đào sâu vào vấn đề mà chúng ta nghiên cứu “Vấn đề đạo đức luân lý

trong tác phẩm của Mạc Ngôn” Chúng tôi sẽ điểm qua những bài nghiên cứu về

các sáng tác cũng như những đánh giá phong cách trong quá trình sáng tác về tác gia Mạc Ngôn

Mạc Ngôn không phải là người duy nhất đề cập đến vấn đề nhục dục, lối sống buông thả, đạo đức xuống cấp trong cuộc sống Trước ông vấn đề tự do yêu đương,

tự do luyến ái được đề cập trong suốt thời kì dài của văn học Tuy nhiên nó vẫn tạo sức hút mạnh mẽ và giới nghiên cứu khám phá bởi tính phản ánh đời sống tình cảm, giới tính, lối sống và các mối quan hệ xã hội để phản ánh đạo đức trong xã hội đương đại

Có thể nói một tác phẩm đề cập đến vấn đề này, từng gây sống gió trong văn

đàn văn học Trung Quốc là tác phẩm Kim Bình Mai, thời gian dài người Trung

Quốc gọi đó là dâm thư, và nghiêm cấm giới trẻ đọc, nó được coi là sách cấm vì nó

đề cập đến vấn đề tính dục, một vấn đề khá nhạy cảm trong văn học và trong tư tưởng người Phương Đông, tác phẩm lấy hình tượng điển hình Tây Môn Khánh làm hạt nhân, đề cập đến quan hệ xã hội phức tạp cuối thời phong kiến, trong nội bộ giai cấp thống trị phong kiến trên trên dứơi dưới vừa cấu kết, bao che lợi dụng lẫn nhau

và lại tranh giành cấu xé lẫn nhau, phản ánh diện mạo cuộc sống xã hội rộng lớn tuy nhiên theo các nhà phê bình Trung Quốc đưa ra nhiều ý kiến hạn chế tác phẩm này

“Tác phẩm thiếu đi ánh hào quang tư tưởng, trong đó có những đoạn miêu tả dâm ô càng không đáng có” [4; Tr.60] Vì thế nó được coi là sách cấm một thời gian dài

cũng là điều dễ hiểu Ngày nay thì vần đề của tác phẩm được đưa ra bàn luận và

đánh giá, không còn tư tưởng khắt khe như trước nên Kim Binh Mai nên tác phẩm

được nhìn nhận một cách khách quan hơn và giá trị mà tác phẩm này mang lại cũng

được thừa nhận Một trường hợp khá điển hình khác là tác phẩm Hồng Lâu Mộng,

tác phẩm chú trọng vào cuộc sống tinh thần của người thành thị, thể hiện tinh thần phê phán giáo điều cổ hủ, đòi tự do yêu đương và tự do hôn nhân, giải phóng cá tính cũng từng bị lên án gây gắt Những tác phẩm như thế phải chịu nhiều sóng gió để chứng minh được giá trị của mình, và được mọi người công nhận

Ở Việt Nam những trường hợp như thế cũng xảy ra, những tác phẩm của nữ sĩ

Hồ Xuân Hương cũng gặp không ít sóng gió và lận đận Người phụ nữ là người phục tùng và chịu đựng mọi khổ đau và không được than trách Tác phẩm nữ sĩ bênh vực người phụ nữ, và vạch ra sự bất công đến trớ trêu lên thân phận người phụ

nữ, mà trong thời đại còn bảo thủ thì trường hợp như thế bị lên án gây gắt Nên tác

phẩm của nữ sĩ cũng phải chịu số phận với số phận của người phụ nữ phong kiến

Bị vùi dập, đánh giá là “dâm” và bị người đời chê trách Tác phẩm của Hồ Xuân

Hương thứ văn chương trần trụi về con người, ai cũng có nhu cầu được yêu, được sống với chính mình Những tác phẩm đó không đáng bị người đời quên bỏ Những tác phẩm của Hồ Xuân Hương là tiếng nói hung hồ nhất về tính người, bênh vực quyền lợi cho người phụ nữ trong xã hội Con người mãi mãi là con người trần tục

và khát khao hạnh phúc dù là nam nhân hay nữ nhân thì họ vần khát khao một tình yêu trọn vẹn, tuy nhiên mọi thứ phải nằm trong sự kiểm soát của đạo đức đạo lý làm người

Nghiên cứu ở trong nước:

Ở Việt Nam Trên báo Văn nghệ số 5 tháng 12 năm 2003 có đăng bài viết Tiểu

thuyết Mạc Ngôn với độc giả Việt Nam của Hồ Sĩ Hiệp Bài viết tổng kết những

bước đường sáng tạo tiểu thuyết của Mạc Ngôn từ những tiểu thuyết đầu tiên Phạm

Xuân Nguyên trong bài Sự sinh, sự chết, sự sống đăng trên trang tanviet.net ngày

04/08/2005, viết: “Tác phẩm trên của Mạc Ngôn, xét về nghệ thuật viết tiểu thuyết, không hẳn là xuất sắc Trong chừng mực nào đó, nó vẫn thuộc truyền thống của lối

kể chuyện mang tính cổ truyền của Trung Quốc Người đọc có cảm tưởng, ở phần cuối, tác giả có vẻ lan man, khi tản mạn về vùng đất Cao Mật bước vào thời kỳ mở cửa Có vẻ như tác giả hơi tham nữa Nhưng tôi thích ở đây, là cái nhìn nghệ thuật - lịch sử tỉnh táo và sắc sảo của nhà văn Ông không nương nhẹ, không xuê xoa quá khứ Mạch văn của ông cũng gây ấn tượng đối với tôi ở chỗ, nó cho thấy được dòng chảy của cuộc đời như vốn dĩ thể, không đứt đoạn, không tách bạch, dù các sự kiện rất khác nhau xoay vần cuộc đời nhân vật theo các nẻo số phận khác nhau [27]

Giáo sư Lê Huy Tiêu trong bài Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Mạc Ngôn in trong cảm nhận mới về văn hóa văn học Trung Quốc đã nêu lên đặc điểm nghệ

thuật của ngôn ngữ hình ảnh, giọng điệu, bản sắc dân gian và nghệ thuật tự sự

Hoàng Thị Bích Hồng với bài nghiên cứu trên tạp chí Sông Hương Nghệ thuật trần

thuật và thủ pháp lạ hóa trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn Nhà văn Nguyễn Khắc

Phê trong bài viết Tài “phù phép” của Mạc Ngôn, Báo Tiền Phong online ngày

10/05/2008, đã đào sâu vào thủ pháp lạ hoá của Mạc Ngôn bằng cái nhìn tổng quát toàn bộ những tác phẩm đã được dịch sang tiếng Việt Nhà phê bình văn học Vương

Trí Nhàn: “Trong khi hoặc chủ động hoặc bị động tham gia vào các biến động xã

hội, mỗi nhân vật trong cuốn tiểu thuyết này đều hiện ra với nhu cầu muôn thuở mà đời sống đã đặt vào họ Những mối quan hệ sinh lý - cái ham muốn thường trực ấy, dưới ngòi bút miêu tả của tác giả được coi là nguồn động lực chi phối mọi hoạt động và làm nên vẻ cao đẹp của họ” [26] Trong một bài phỏng vấn dịch giả Trần

Đình Hiến người đã hơn mười năm gắn bó và truyền tải tác phẩm của Mạc Ngôn

đến với độc giả Việt Nam đã thố lộ “Thứ nhất, đọc Mạc Ngôn thì thấy chất Trung Hoa không lẫn vào đâu được Thứ hai, tác giả này gần như không bao giờ lập lại

đề và góc nhìn của mình Nôm na thì mỗi nhà văn đều có sở trường khi viết về một vùng đất, một không gian địa lý nhất định.”[21] Nguyễn Thị Tịnh Thy đã bảo vệ

thành công luận án Tiến sĩ với đề tài Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của Mạc

Ngôn Trên cơ sở khảo sát, thống kê một cách hệ thống tiểu thuyết Mạc Ngôn, luận

án đã đi vào ba phương diện cơ bản trong tổ chức tự sự của Mạc Ngôn trong tiểu thuyết: người kể chuyện và điểm nhìn tự sự; nghệ thuật tổ chức thời gian và kết cấu

tự sự; nghệ thuật kiến tạo ngôn ngữ và giọng điệu tự sự Theo Nguyễn Thị Tịnh Thy

thì sáng tác của Mạc Ngôn “có sự kết hợp giữa đặc trưng tự sự cực hạn và đặc trưng tự sự hậu hiện đại của văn học Trung Quốc”[18]

Nghiên cứu ở nước ngoài

Ở Trung Quốc, từ năm 2012 khi Mạc Ngôn là nhà văn danh dự được nhận giải thưởng cao quý là Nobel, thì xuất hiện nhiều đánh giá về tác phẩm của ông, tạo nên một luồng dư luận tranh và cái tên Mạc Ngôn xuất hiện không ít trên các mặt báo trong lẫn ngoài nước, khen ngợi có, chê bai có

Với trong cuốn Mạc Ngôn và những lời tự bạch có đoạn “tôi không thể học

cái kiểu biến những thứ của các nhà văn phương Tây thành những cái của mình Tôi muốn viết ra những thứ thuộc về tôi nó khác với mọi người khác với các nhà văn phương Tây và cũng khác với các nhà văn Trung Quốc…”[5] Ông nói đến quá

trình sáng tác cũng như những tâm huyết của ông đối với tác phẩm của mình và và

việc những tác phẩm của ông vi phạm “vùng cấm” của văn học Lưu Tái Phục,

Nguyên Viện Trưởng Viện Văn Học- Viện Hàn Lân KHXH Trung Quốc được dịch

và in bìa sau của tác phẩm Đàn hương hình phát biểu cảm nghỉ của mình về tác

phẩm của Mạc Ngôn có đoạn “sự thức tỉnh của tính dục, sự bùng nổ của bản năng gốc, sự bùng trở lại của tửu thần vốn chứa sức mạnh tự nhiên của Phương Đông mới cứu được Trung Quốc đang hấp hối ”[7] Cũng có một số bài nghiên cứu đưa ra

sự sáng tạo trong sáng tác của Mạc Ngôn đó là thủ pháp “lạ hóa” độc đáo như

Trương Thành, Chu Ân và cũng có người tìm hiểu về sự ảnh hưởng của văn học phương Tây và Mĩ Latin đối với Mạc Ngôn như Wolfgan Kunbim, GS Các Hồng Binh, Ths Tống Hồng Lĩnh

Bên cạnh đó, một số bài nghiên cứu của các học giả nước ngoài cũng được dịch

rộng rãi ở Việt Nam tiêu biểu phải kể đến bài đăng trên Trung Hoa độc thư báo

tháng 1 năm 2004 có tựa đề là Chín nhà văn ấn tượng nhất năm 2000 do Trần Sơn

dịch Điểm lại một số ý kiến trên đây, có thể thấy, cho đến nay tiểu thuyết Mạc

Ngôn nói chung đã không còn xa lạ với bạn đọc Việt Nam, song thành tựu nghiên cứu về nó chưa có nhiều

3 Mục đích yêu cầu

Mục đích nghiên cứu “Vấn đề đạo đức luân lí vấn đề trong tác phẩm trong tác

phẩm của Mạc Ngôn” Sẽ giúp ta cái nhìn khách quan cũng như những đóng góp

quan trọng của Mạc Ngôn trong nền văn học Trung Quốc cũng như đối với nền văn học thế giới Đồng thời tái hiện đời sống của nhân dân Trung Hoa đương đại trên con đường phát triển của mình

Thông qua việc nghiên cứu những vấn đề trên sẽ cho ta thấy được cái hay riêng của tác phẩm, đồng thời là sự táo bạo và sáng tạo của nhà văn để nó đi vào lòng độc giả, và cũng hiểu vì sao tác phẩm của Mạc Ngôn lại tạo nên cơn sốt sách ở độc giả người Việt

Đàn hương hình, cao lương đỏ và Báu vật của đời

Để đề tài thêm phần sinh động thì ngoài nội dung chính “Vấn đề đạo đức luân

lý trong tác phẩm của Mạc Ngôn” thì chúng tôi thiết nghĩ cần phải nói đến vấn đề

cuồng hoan trong văn học của Trung Quốc để làm sáng tỏ vấn đề trên những đóng góp thật sự quan trọng của Mạc Ngôn trong sự nghiệp sáng tác của mình đồng thời trong bài nghiên cứu cũng đề cập đến một số tác phẩm của tác giả khác cùng thời kì với tác giả Mạc Ngôn để có cái nhìn khách quan hơn về tác phẩm của ông

5 Phương pháp nghiên cứu

Bước đầu của việc thực hiện đề tài này là việc thu thập những tài liệu có liên quan đến những tác phẩm của Mạc Ngôn, đồng thời học hỏi và tiếp thu sự chỉ dẫn của giáo viên hướng dẫn và các anh chị khóa trước

Phương pháp nghiên cứu là một phương tiện nghiên cứu quan trọng để người viết thực hiện đề tài này Để giúp cho việc trình bày bài viết một cách mạch lạc rõ ràng, có khoa học Người viết đã sử dụng những phương pháp sau:

Phương pháp lịch sử: Để tiếp cận tiểu sử của tác giả, cũng như hoàn cảnh lịch

sử của bộ ba tác phẩm Cao lương đỏ, Đàn hương hình, Báu vật của đời

Phương pháp phân tích: Để làm rõ tính cuồng hoan và sự tác động của nó đến các vấn đề đạo đức trong tác phẩm, những giá trị về vấn đề đạo đức mà tác phẩm đem lại

Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp các nguồn tài liệu, ý kiến đánh giá của các bài tham khảo, và tổng kết lại bài nghiên cứu của mình

Phương pháp so sánh, diễn giải: So sánh sáng tác của nhà văn Mạc Ngôn với các nhà văn khác để nêu lên nét độc đáo, sáng tạo của tác phẩm Diễn giải những đóng góp của tác phẩm So sánh quan niệm mới và cũ, trước qua sau đổi mới nhìn nhận tác phẩm một cách khách quan

Ngoài ra chúng tôi còn vận dụng phương pháp cấu trúc để khảo sát tác phẩm ở các bình diện: cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ, không gian, thời gian nghệ thuật

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG 1.1 Vấn đề đạo đức, luân lý trong văn học Trung Quốc

1.1.1 Trong tư tưởng văn học phong kiến

Nền văn minh phương phương Đông vốn có những nét rực rỡ riêng tạo ra sự khác biệt của nó Tiêu biểu của văn minh phương đông phải kể đến văn minh của Trung Hoa Thành tựu của nền văn minh này có nhiều những ý nghĩa to lớn, có đóng góp quan trọng vào các thành tựu văn minh của loài người Văn minh Trung Hoa có sự ảnh hưởng mạnh mẽ ra các vùng lân cận bởi một nền văn hóa đặc sắc trong đó có Nhật Bản, các nước Đông Nam Á trong đó có Việt Nam Trung Hoa có rất nhiều những giáo lý và tư tưởng nổi tiếng như Phật giáo (Bắc Tông), cá hệ tư tưởng như Nho giáo, Đạo giáo các tư tưởng về quản lý, cho đến ngày nay nó vẫn còn ý nghĩa quan trọng trong các hoạt động học tập nghiên cứu, quản lý nhà nước Trong đó Nho giáo được độc tôn từ thời Hán Vũ Đế, và trở thành hệ tư tưởng chính thống của Trung Hoa trong hơn 2000 năm Trong xã hội phong kiến Trung Quốc nếu nói tư tưởng nhà nho là tuyến chính trong lịch sử tư tưởng Trung Quốc thì tư tưởng Đạo gia và tư tưởng Phật giáo là hai tuyến phụ quan trọng Nho giáo đã trở thành một nhu cầu tư tưởng thiết yếu cho việc xây dụng một thiết chế quân chủ tập quyền theo mô hình Đông Á Trung Hoa, cũng như những nguyên lý cơ bản của phép trị nước, trong đó một biện pháp chiến lược là chế độ khoa cử Nó ảnh hưởng đến khuynh hướng sáng tác cũng nhưng tồn tại nhiều luân lí, giáo đều mang đậm bản sắc Trung Hoa Nó chi phối quan điểm, cùng các mối quan hệ trong xã hội Nho giáo trở thành thước đo giá trị nhân phẩm của một con người đó là học thuyết chính trị, đạo dức của giai cấp phong kiến Trung Quốc, các đời vua ở Trung Quốc chủ

trương dùng “lễ” và “đức” để trị vì và quản lí xã hội Những nguyên tắc đạo đức

của Nho giáo như nhân, lễ, nghĩa, trí, tín trở thành thước đo chuẩn mực để điều chỉnh hành vi của con người trong xã hội Đạo làm người dựa trên những chuẩn mực trên, từ khi có con người và xã hội thì mối quan hệ giữa con người với con người, con người với xã hội, con người với chính bản thân mình luôn nảy sinh Xã hội càng phát triển, mối quan hệ ấy không ngừng được nâng cao Đạo làm người là quy phạm đạo đức và luân lý, là đạo lý trị quốc và xử thế của con người Nói cách

khác, đạo là người được hiểu là đường lối, nguyên tắc đạo đức mà con người có bổn phận gìn giữ và tuân theo trong đời sống và đạo đức, luân lý theo đạo Nho là tam cương, ngũ thường, trung hiếu, tam tòng, tứ đức Đó là nhân sinh quan, là quan niệm sống trong sạch, thuận theo lẽ phải Con người phải tuân theo những chuẩn mực để tu thân, dưỡng tính Nho giáo rất coi trọng sự nghiêm khắc trong việc tu thân, tích đức Tuy nhiên trong xã hội nhiều yếu tố tác động Mạnh Tử đã khái quát tổng thể các mối quan hệ theo thứ tự: Quân – thần ( Vua – tôi), phụ - tử ( cha, con), phu – phụ ( chồng – vợ), trưởng - ấu ( người lớn tuổi – người nhỏ tuổi), bằng hữu (bạn bè) Cơ sở của mỗi mối quan hệ được Mạnh Tử cho rằng cha con thì có tình thân ruột thịt, vua tôi thì có nghĩa, chồng vợ thì có khách biệt, lớn tuổi và ít tuổi thì

có thứ tự, bạn bè thì có điều tín Văn học Trung Quốc nội dung nghiên về chủ đề chính trị và chủ đề luân lý đạo đức dó là lo nghiệp lớn đất nước, lo vợ chồng, trọn hiếu kính, trọng nhân luân, đẹp giáo hóa Vua tôi gặp gỡ, dân tình sướng khổ, quan trường thăng trầm, chiến tranh thành bại, quốc gia hưng vong, nhân sinh tụ tán, cương thường trật tự hay đảo điên, luân lí thuận hay nghịch đồng thời văn học Trung Quốc coi trọng cái đẹp trung hòa vui mà không dâm, buồn mà không lụy

Ở giai đoạn đầu, các nguyên tắc đối xử của nhà Nho còn mang tính hai chiều,

yêu cầu người dưới có nghĩa vụ đối với người trên và người trên cũng phải có nghĩa

vụ với người dưới Nhưng về sau, khi chế độ phong kiến tập quyền được xác lập, tính đẳng cấp được đề cao, nguyên tắc ứng xử dần chuyển sang yêu cầu khắt khe với người dưới, đòi hỏi người dưới phải phục tùng vô điều kiện đối với người trên

Có nhiều nguyên tắc khá bảo thủ và vô cùng hà khắc do giai cấp cầm quyền muốn thâu tóm quyền lực về mình và người phải gánh chịu những điều ấy chình là nông dân, giai cấp bị trị trong xã hội

Chịu ảnh hưởng cũng như những thiệt thòi của nền phong kiến đó là người phụ

nữ, trong chuẩn mực xã hội là người phải tuân theo tam tòng, tứ đức họ bị trói buộc bởi những giáo lý nghiên ngặt Thời phong kiến thì người phụ nữ là người phụ thuộc vào gia đình: tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử Lúc ở nhà thì theo cha, khi có chồng thì theo chồng, và khi chồng chết thì theo con Người phụ nữ nào quy phạm phép tắc này thì sẽ bị xã hội lên án mạnh mẽ, có khi bị những hình phạt nặng nề Người phụ nữ trong xã hội như một cái máy để duy trì nòi giống, nhiều yêu cầu chính đáng của họ bị khước từ một cách phủ phàng Và những trường

hợp người phụ nữ chống lại xã hội ấy thì bị lên án gay gắt, cũng như trường hợp nữ

sĩ Hồ Xuân Hương của Việt Nam Còn tứ đức là công, dung, ngôn, hạnh Công là khéo léo, đảm đang trong công việc nội trợ Dung là dáng điệu đoan trang, cách ăn mặc, trang điểm chải chuốt, trang nhã, gọn gàng, sạch sẽ, đi đứng khoanh thai, vẻ mặt dịu dàng, tươi cười Ngôn là lời ăn tiếng nói dịu dàng, mềm mỏng, biết thưa gửi, ứng đối lịch sự, khôn khéo Hạnh là nết nam hiền từ trên kính dưới nhường, hiếu thuận, ăn ở đúng mực, yêu chồng thương con Xã hội phong kiến tước đi nhiều

quyền lợi của phụ nữ, đối với họ “ Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” Người phụ

nữ không có chổ đứng trong xã hội, vị trí của họ bị chôn chặt nơi “xó bếp” trong gia

đình Nhưng với sự phát triển của xã hội, những định kiến khắt khe đó đã trở nên

lạc hậu, cổ hủ Người phụ nữ đấu tranh chống lại không còn là con người “phụ thuộc” Đến với Mạc Ngôn, ta sẽ đến với những cá nhân trên con đường tìm kiếm

hạnh phúc cũng như những giá trị đích thực của cuộc sống đồng thời cảnh báo vấn

đề đạo đức, luân lý đang xuống cấp trầm trọng Và hậu quả của việc kìm nén một thứ quá lâu, đến khi không chịu đựng nửa nó vỡ tung ra như trường hợp các nhân vật trong sáng tác của ông

1.1.2 Trong tư tưởng văn học thời kì đổi mới

Những biến đổi của xã hội trong thời kì mới đã đem lại biến đổi một cách toàn diện và sâu sắc về mọi mặt trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá… Song song với sự biến đổi này, các quan niệm về giá trị, ý thức thẩm mĩ, tâm lí thẩm mĩ, nhu cầu thẩm mĩ của con người cũng đều có những biến đổi sâu sắc Văn học ở Trung Quốc muốn phát triển, đương nhiên không thể chia cắt sự liện hệ giữa nó với giai đoạn phát triển đã qua, đồng thời cũng cần phải kế thừa truyền thống và kinh nghiệm phát triển của quá khứ Đạo nho bên cạnh những mặt cổ hủ về những qui phạm về người phụ nữ và vai trò của con người trong xã hội thì cũng có nhiều tiến

bộ cần gìn giữ Không phải tất cả thứ của chế độ xã hội cũ điều là lạc hậu, là cư hủ Tuy nhiên Văn học không thể đi theo quỹ đạo phát triển của quá khứ, không thể chịu sự bó buộc của những quan niệm văn học cũ, đặc biệt là phải vứt bỏ những thứ cực tả, cứng nhắc, nguy hại đến sinh mệnh của văn học, văn học là sáng tạo, là phản ánh hiện thực khách quan và đáp ứng được nhu cầu và phục vụ xã hội Văn học phải thích ứng được với những biến đổi phát triển của chủ nghĩa xã hội, đồng thời tìm ra cho mình con đường để phát triển

Chính vì vậy, nếu văn học giống như trước đây chỉ xuất phát từ một góc độ, chỉ tập trung phản ánh và miêu tả vẻ bên ngoài các hiện tượng của cuộc sống, chỉ dùng một thước đo giá trị để ca tụng một cách đơn giản sự vật mới hoặc phê phán, vạch trần các hiện tượng tiêu cực là hoàn toàn chưa đủ Chúng ta cần phải phản ánh một cách toàn diện các vấn đề của cuộc sống xuất phát từ nhiều góc độ để quan sát, nhìn thấu đáo sự vật, từ đó mới có thể tiến hành đánh giá, phê bình những giá trị thẩm mĩ của cuộc sống, phải có những giá trị thẩm mĩ và đặc tính thẩm mĩ thích ứng với nhu cầu thẩm mĩ của công chúng

Sau khi đổi mới, những thể chế cứng nhắc, không hợp lí, những thói xấu, lề thói

cũ, quan niệm cũ bị phá vỡ, điều này đã khiến xã hội có những biến đổi to lớn Việc cần làm hiện nay là phải xây dựng, sáng tạo, phát triển, điều này cần phải có những

tự giác trong ý thức sáng tạo và tinh thần sáng tạo Từ thế kỉ XX thì chính sự thoái hóa và sụp đổ của chế độ phong kiến, đạo đức xuống cấp trầm trọng, những đạo lí thời phong kiến không còn chổ đứng trong xã hội Không còn sự chi phối của nho giáo nên các nhà văn phát huy sự sáng tạo của mình trên văn đàn văn học Những quan niệm mới về đạo đức, cách hành xử và lối sống cũng có nhiều thay đổi Đặc biệt thì vai trò của người phụ nữ đã được nâng cao ở cả vị thế trong gia đình và xã hội Giai đoạn đầu đổi mới thì văn học cũng có nhiều điều bất hợp lí, và đổi mới chưa hoàn chỉnh Tuy nhiên đó là giai đoạn đầu còn bở ngỡ và nhiều quan niệm còn

bị ảnh hưởng của giai cấp phong kiến cũ Đổi mới không phải cần một thời gian ngắn mà đó là cả một quá trình để thay đổi về tư tưởng, quan niệm của nhà văn và của độc giả Với một nền phong kiến tồn tại mấy ngàn năm muốn thay đổi nó thì phải từng bước một không thể thay đổi một cách nhanh chống và một cách đồng bộ được

Thực tiễn văn học đã ngày càng cho thấy, văn học đương đại của Trung Quốc muốn đứng vững trong rừng văn học thế giới thì phải xây dựng một hình thái văn học mới có nội hàm thẩm mĩ thời đại hoàn toàn mới mang màu sắc Trung Quốc Đây không chỉ là sứ mệnh vinh quang của một thế hệ các nhà văn, mà còn là mục tiêu lí tưởng của nhiều thế hệ, thậm chí rất nhiều thế hệ các nhà văn Muốn làm được những điều đó, thì văn học Trung Quốc phải thoát khỏi những ràng buộc về nho giáo và những quan niệm sáng tác trong văn chương, văn học là phản ánh cuộc sống, phản ánh đời sống và sinh hoạt của người dân của một nước Văn học phải

phản ánh hiện thực, không nên tô hồng cuộc sống, cuộc sống cần được nhìn nhận một cách khách quan, đó cũng la một yêu cầu của văn học là phản ánh đời sống, phản ánh hiện thực

1.2 Thế nào là cuồng hoan và cuồng hoan trong văn học Trung Quốc 1.2.1 Cuồng hoan

Ngôn ngữ cuồng hoan là một trong những đặc điểm trong sáng tác của Mạc Ngôn Ngôn ngữ cuồng hoan được thể hiện trong hầu hết các sáng tác của ông như:

Châu chấu đỏ, Củ tỏi nổi giận, Củ cà rốt trong suốt, Sống đọa thác đày, Cao lương đỏ…

Theo từ điển của Tiếng Việt “cuồng” là trạng thái con người như điên dại, không bình tĩnh, khó tự chủ Còn “hoan” trong hoan lạc đó là những lạc thú của con người Nhân vật của Mạc Ngôn, chủ yếu là nhân vật nữ có những biểu hiện “nổi loạn” rất mạnh mẽ Hiện thân cho tinh thần “nổi loạn” – mà rõ nhất và chủ yếu:

“nổi loạn” trong hưởng thụ hạnh phúc, tình yêu, tình dục

Vệ Tuệ tự bạch là “không cưỡng lại những cảm hứng điên cuồng, sùng bái mọi dục vọng, tận tình giao lưu với mọi cuồng vui của cuộc đời bao gồm cao trào giới tính” [11]

Dịch gỉa Trần Đinh Hiến: “Mạc Ngôn ý thức được lịch sử Trung Hoa với hai tầng lớp giáo điều ức chế Vì vậy chỉ có sự thức tỉnh của tính dục, sự bùng nổ của bản năng gốc”[20]

Trong quyển Mạc Ngôn và những lời tự bạch, ông cũng chia sẻ rằng “ Tôi là

một người xuất thân từ tầng lớp hèn kém, tác phẩm của tôi chứa đầy quan điểm thế tục Nếu ai đó định tìm những điều tao nhã sang trọng trong tác phẩm của tôi, chắc chắn họ sẽ thất vọng”[5]

Còn theo Nguyễn Thị Hà trên Quảng Văn thì cuồng hoan là trạng thái con

người thoát khỏi những ràng buộc về đạo đức, luân lí nó được thể hiện qua ngôn ngữ, lối cường điệu, phóng đại, hư cấu…

1.2.2 Vấn đề cuồng hoan trong văn học Trung Quốc

Các nhà văn thế hệ mới của Trung Quốc mang đến cho văn học một diện mạo mới, phong cách mới Họ đưa đến một đề tài mới và gần gũi với cuộc sống hiện tại với nhu cầu mới, xu hướng mới và nhận thức mới Tình yêu, giới tính, hôn nhân, lối sống và các mối quan hệ xã hội với mục tiêu là phát triển nhân cách con người một

cách toàn diện Họ không còn nói đến những sự kiện trọng đại, những gì phổ biến,

có tính bao quát… mà họ chú trọng đến những nhu cầu thiết thực của con người hiện đại, có lối sống hiện đại, và tình yêu hiện đại Với những đề tài gần gũi hơn đối với đời sống hàng ngày

Điểm qua những tác phẩm có yếu tố tính dục trong một số tác phẩm văn học đương đại Trung Quốc gây nhiều tranh cãi trong giai đoạn đương đại

Vệ Tuệ là một nữ nhà văn trẻ, với cá tính hết sức độc đáo Đề tài này văn này đưa đến độc giả là cuộc sống thường nhật của những con người hiện đại với lối

sống xô bồ, buông thả như tác phẩm Điên cuồng như Vệ Tuệ gồm những câu

chuyện với đề tài tình yêu bệnh hoạn điên cuồng và mối quan hệ đồng tính Nhân vật trong truyện là người thác loạn, điên cuồng, tôn sùng mọi nhục dục không có ước mơ, không lối sống lành mạnh Đó chính là phong cách sáng tác của Vệ Tuệ,

nó mang xu hướng của Phương Tây không theo nguyên tắc, phá bỏ mọi rào cản của

lễ giáo phong kiến Chính vì thế mà các nhân vật mà Vệ Tuệ xây dựng có lối sống

tự do, buông thả không theo bất cứ một qui tắc nào và vấn đề mà tác phẩm đặt ra đó

là – ý nghĩa nhân bản

Giả Bình Ao là một nhà văn đặc sắc của văn học đương đại khác với cách viết của Vệ Tuệ các tác phẩm phản ánh cuộc sống hiện đại với mang đầy triết lí Phương

Đông Tác phẩm Phế Đô của nhàn văn này cũng gặp không ít ý kiến cho rằng tác

phẩm chứa đựng yếu tố “khiêu dâm” rơi vào miêu tả sắc dục, gợi tình, không có

tính giáo dục khi đề cập đến vấn đề sắc dục Giả Bình Ao dũng cảm mổ xẻ những u nhọt, những điều xấu xa được che đậy trong xã hội mới để phê phán xã hội lắm trớ trêu như thế

Tác giả Mạc Ngôn bên cạnh tác phẩm Cao lương đỏ của ông dành giải thưởng cao và được đạo diễn Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim, tác phẩm Đàn

hương hình được giải thưởng Mao Thuẫn và tác phẩm nhận được sự quan tâm của

giới nghiên cứu Báu vật của đời Bên cạnh những đặc sắc về ngôn từ nghệ thuật thì

các tác phẩm rơi vào hiện thực sắc dục, sự chung đụng và tính dục trong đời sống

của các nhân vật Trong Cao lương đỏ thì Mạc Ngôn miêu tả mối “quan hệ” giữa

cô gái trong trắng Phượng Liên với tên tướng cướp Từ Chiếm Ngao Qua việc miêu

tả đó tác giả muốn ca ngợi một tình yêu trong sáng, hồn nhiên Còn trong tác phẩm

Đàn hương hình Mạc Ngôn miêu tả “quan hệ” bất chính của Tôn Mị Nương - một

phụ nữ đã có chồng với quan tri huyện Tiền Đinh - đã có vợ Hình ảnh một Tôn Mị Nương mắc bệnh tương tư giẩy giụa trong bể tình chính cách miêu tả ấy phê phán

hiện thực xã hội Còn trong Báu vật của đời thì có nhiều đoạn miêu tả sắc dục và

cho là bị cho là chứa đựng yếu tố “khiêu dâm” Đến với Mạc Ngôn ta sẽ bắt gặp

một nhà văn với lối viết đả kích vừa sâu sắc vừa xót xa, vừa cay đắng vừa hài hước

để phơi bày một xã hội bê bối, rối ren Bóp ngẹn cuộc sống của con người với những tập tục cổ hủ, một cuộc sống ngột ngạt

Cuồng hoan trong tác phẩm không phải là một vấn đề mới trong văn học, trước

Mạc Ngôn văn học trung quốc nổi tiếng với tác phẩm Kim bình mai, khi tác phẩm

ra đời đã tạo nên những luồng dư luận trái chiều, nhưng đa số là phản đối gọi đó là dâm thư, bên cạnh đó vấn đề đạo đức trong xã hội là một vấn đề đáng quan tâm Nhưng có một vấn đề của tác phẩm không ai có thể bác bỏ những đóng góp đáng kể của tác phẩm này đối với nền văn học Trung Quốc

Những nhân vật mà Mạc Ngôn xây dựng sống rất cá tính, dám sống, dám yêu, dám hận và khi yêu thì yêu điên cuồng, yêu một cách hồn nhiên và bên cạnh vấn đề sắc dục được đề cập trong tác phẩm còn là một vấn đề gây tranh cãi đối với tác phẩm này

Thời kì cách mạng của Trung Quốc còn khá bảo thủ khi đề cập đến vấn đề tự do thể xác lẫn tinh thần, làm cho cuộc sống con người ngột ngạt, khó thở, bóp nghẹt cả những nhu cầu sống mang tính nhân bản nhất của con người Người ta sợ nói ra những lời phạm húy, nhắc đến giới tính, quan hệ nam nữ, ham muốn nhục dục là sự

sỉ nhục đáng xấu hổ Tuy nhiên sự lạm dụng cái cuồng hoan làm cho tác phẩm không được nhiều đồng tình của độc giả, và sự lạm dụng có chủ ý của nhiều nhà

văn để “câu” đọc giả thì nên nhìn nhận lại vấn đề này Cùng một vấn đề như do

cách sử dụng và mục đích sử dụng của tác giả mà nó đem lại những giá trị hoàn toàn khác nhau

1.3 Vài nét về tác giả, tác phẩm

1.3.1 Tác Giả

Mạc Ngôn được coi là một trong những tiểu thuyết gia lớn nhất của văn học Trung Quốc và được Hiệp hội Nhà văn Châu Á bình chọn là một trong những nhà văn có triển vọng nhất trong thế kỉ XXI Sáng tác của ông là sự kết hợp giữa những

thủ pháp của chủ nghĩa hiện đại và bút pháp truyền thống, giữa cái huyền ảo và cái

hiện thực, làm thay đổi diện mạo nền văn học đương đại Trung Hoa

Mạc Ngôn sinh ngày 17/02/1955 là nhà văn Trung Quốc xuất thân từ nông dân Mạc Ngôn tên thật là Quản Mạc Nghiệp sinh tại huyện Cao Mật, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc Ông phải nghỉ học tiểu học giữa chừng do cách mạng văn hóa và phải tham gia lao động nhiều năm ở nông thôn, chăn dê ngoài đồng , luôn đói khát và bà đơn

Năm 1976 ông nhập ngũ Đến năm 1984 ông trúng tuyển vào khoa văn thuộc học viện nghệ thuật Quân Giải phóng và tốt nghiệp năm 1986 Tháng 10/1987 ông chuyển ngành sang lao động trên lĩnh vực báo chí và viết văn chuyên nghiệp

Năm 1980 ông bắt đầu công bố tác phẩm nổi tiếng, những tác phẩm tiêu biểu

làm nên “hiện tượng Mạc Ngôn” có thể kể đến: Báu vật của đời, Đàn hương hình,

Cây tỏi nổi giận, Cao lương đỏ, Rừng xanh lá đỏ, Tửu quốc, Tứ thập nhất pháo, Thập tam bộ, Sống đọa thác đầy, Châu chấu đỏ, Hoan lạc, Người tỉnh nói chuyện mộng du, Con đường nước mắt, Bạch miên hoa, Trâu thiến Bằng

những sáng tạo độc đáo, thể hiện một cái nhìn mới mẻ về hiện thực con người, Mạc Ngôn đã đoạt được nhiều giải thưởng lớn trong và ngoài nước Ngoài tiểu thuyết ra ông còn viết 10 truyện dài, 24 truyện vừa , hơn 60 truyện ngắn và tuyển tập những bài kí, phóng sự, tùy bút ,…tổng cộng trên 200 tác phẩm Nhà văn Mạc Ngôn được

thế giới biết đến qua tác phẩm ao ương Đ Bộ phim cũng tên do đạo diễn

Trương Nghệ Mưu chuyển thể từ tác phẩm và đạt giải thưởng cao quý của điện ảnh

“Cành cọ vàng” tại liên hoan phim Canne năm 1994 Mạc Ngôn đã đóng góp cho

nền văn học Trung Quốc nhiều tác phẩm có giá trị và được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới

 Giải nhất tiểu thuyết Hội Nhà văn Trung Quốc cho Báu vật của đời (12/1995)

 Giải Mao Thuẫn cho tiểu thuyết Đàn hương hình

 Giải tiểu thuyết toàn quốc lần thứ 4 (1987) cho tiểu thuyết Cao lương đỏ, tác phẩm được chuyển thể thành bộ phim truyện nhựa cùng tên (đạo diễn Trương Nghệ Mưu) đã đoạt giải Gấu vàng tại LHP Berlin lần thứ 38

 Giải Văn học Liên hợp (Đài Loan)

 Giải Văn học nước ngoài Laure Batailin (Pháp)

 Giải Văn học Quốc tế Nonino (Ý)

 Giải thưởng lớn cho Văn hóa châu Á (Nhật)

 Giải Hồng Lâu Mộng cho tiểu thuyết Hoa ngữ thế giới (Hồng Kông)

 Giải Văn học Hoa ngữ New York (Mỹ)

 Huân chương kỵ sĩ Nghệ thuật văn hóa Pháp (03/2004)

 Tiến sĩ Văn học danh dự do trường Đại học Công Khai Hồng Kông trao tặng (12/2005)

Trong nền văn hoc Trung Quốc , thì Mạc Ngôn cùng vời Vương Mông, Giả Bình Ao, Lục Văn Phu, Hàn Thiếu Công…đã trở thành nhà văn có tên tuổi được độc giả trong và ngoài nước biết đến

Năm 2012 vừa qua nhà văn Mạc Ngôn danh dự nhận giải Nobel văn học làm nức lòng độc giả trong và ngoài nước

Mạc Ngôn là một tác giả có ý thức tránh nhiệm tự giác rất cao trong sáng tạo

nghệ thuật, trong quyển Mạc Ngôn và những lời tự bạch ông cũng chia sẽ về quan

niệm nghệ thuật của mình - phương thức người báo tin duy nhất [5] Mạc Ngôn đã khẳng định, “ Viết gì thì đều phải có tính sáng tạo đầu tiên và độc nhất Người khác

đã làm rồi thì không thể lặp lại Tốt nhất là viết những gì người khác chưa viết, thủ pháp cũng là cái mình chưa sử dụng lần nào” và “Tiểu thuyết hay trong lòng tôi, thứ nhất là phải có ngôn ngữ hay, thứ hai phải có cốt truyện hay, thứ ba phải chứa đựng nhiều điều thú vị và những trăn trở, để độc giả mong đợi, thứ tư phải để độc giả thấy được những thay đổi trong tư tưởng của nhà văn, cũng có nghĩa là phải để cho độc giả cảm thấy mình ở cùng vị trí với nhà văn” [5] Như vậy với Mạc Ngôn

quan trọng nhất trong sáng tác nghệ thuật là có sự tìm tòi về thể loại và ngôn ngữ, tối kị nhất sự lặp lại người khác và không chấp nhận cả sự lặp lại của chính mình, luôn làm mới mình là yêu cầu mà ông đặt ra và theo đuổi trong suốt các chặng đường sáng tác

1.3.2 Tác Phẩm

Chủ đề trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn thường nói về những vấn đề sinh tồn của nhân loại: cái đói, cái rét, tính dục, thù oán, tôn giáo, cái sống cái chết, mê tín dị đoan,

chiến tranh

Về đề tài, sáng tác của Mạc Ngôn khá rộng: phản ánh sinh hoạt của quân đội

thời hiện đại Bãi cát đen, Đoạn thủ miêu tả phong tục tập quán nông thôn Vết hõm

trong dép cỏ, Âm nhạc dân gian, phản ánh lịch sử, suy ngẫm nhân sinh Dòng sông

khô cạn, Củ cà rốt trong suốt, Thu thủy, Làm đường phản ánh hiện thực nông

thôn, miêu tả sự xung đột giữa ý thức cũ và mới trong công cuộc cải cách Ánh chớp

hình cầu, Bùng nổ, Cây đu chó trắng, phản ánh cuộc kháng chiến chống quân xâm

lược Gia tộc Cao lương đỏ, Báu vật của đời, Đàn hương hình Qua những sáng

tác của mình, ông luôn thể hiện những tìm tòi thể nghiệm nhằm đổi mới trong quá trình sáng tác và sáng tạo ở nhiều mảng đề tài Có thể điểm qua một số tác phẩm sau

Cây tỏi nổi giận lấy bối cảnh cuộc sống của nông thôn Trung Quốc những năm tám

mươi của thế kỷ trước, khi công cuộc đổi mới kinh tế được phát động chưa đầy mười năm Nông thôn Trung Quốc lúc đó mới làm quen với việc sản xuất hàng hoá, vùng trồng ngồng tỏi huyện Thiên Đường đã lần đầu tiên hứng chịu cảnh ế thừa tỏi, nông dân điêu đứng, cán bộ tham nhũng, quan liêu, các hủ tục của nông thôn vẫn bám rễ sâu trong đời sống, dẫn đến chuyện nông dân trồng tỏi xông vào Huyện

đường đập phá Báu vật của đời và Đàn hương hình đều lấy cảm hứng từ lịch sử cận đại bi thương của Trung Quốc Trong Báu vật của đời sự việc diễn ra trong một thời gian khá dài thì trong Đàn hương hình sự việc chỉ xoay quanh mấy vụ xử trảm của triều Mãn Thanh Báu vật của đời tụng ca và xót xa cho vẻ đẹp của người phụ

nữ, với bầu vú vĩ đại đã nuôi nấng cả cuộc sống vật chất và tinh thần người Trung

Quốc trong hoàn cảnh nhiễu loạn rất bi hùng Trong Đàn hương hình Mạc Ngôn

miêu tả nghệ thuật xử trảm chi li đến chân tơ kẽ tóc Tiếp đến là sáu cuốn truyện

vừa Hoan lạc là truyện ngắn có cốt truyện dung dị, ít tình tiết Tác phẩm kể kể về

một thanh niên rời nhà ra thành phố, bị cuốn vào lối sống thị thành Nhà văn đã miêu tả một cách say sưa những niềm hoan lạc điên cuồng của thời mở cửa và cả

những suy ngẫm về thân phận con người Trâu thiến là thiên truyện về nông thôn

Bạch miên hoa là thiên sử thi về cây bông và những thân phận con người gắn bó

với cây bông, vẫn trên vùng đất Cao Mật, miền quê đã tạo cảm hứng ra đời những

tác phẩm lớn của Mạc Ngôn Châu chấu đỏ là một câu chuyện kỳ lạ và táo bạo về tính dục Ma chiến hữu là cuộc đối thoại giữa âm dương trên những chiêm nghiệm

về cuộc chiến đã qua và những điều trớ trêu nhất giữa những sự tích anh hùng sinh

ra trong mỗi cuộc chiến tranh Con đường nước mắt là một tập hợp những bộn bề

đời thường, dục vọng, sống chết được miêu tả tinh tế và trào phúng chỉ với cái cớ là

việc xây dựng một con đường Người tỉnh nói chuyện mộng du là tập tạp văn qua

đó Mạc Ngôn chia sẻ những tâm niệm về nghề văn và xã hội Tất cả đều xuất phát

từ hiện thực ngổn ngang và trần trụi của làng quê Cao Mật quê hương ông Mỗi tác phẩm là một sự trải nghiệm nghệ thuật sâu sắc của nhà văn

Một số tác phẩm của Mạc Ngôn được dịch phổ biến ở Việt Nam:

 Cao lương đỏ, Lê Huy Tiêu dịch, tái bản nhiều lần

 Báu vật của đời, Trần Đình Hiến dịch, tái bản nhiều lần

 Rừng xanh lá đỏ, Trần Đình Hiến dịch, NXB Văn Học, 2003

 Bốn mươi mốt chuyện tầm phào, Trần Đình Hiến dịch, NXB Văn Học, 2004

 Tửu quốc, Trần Đình Hiến dịch, NXB Hội Nhà Văn, 2004

 Tạp văn Mạc Ngôn, Võ Toán dịch, NXB Văn Học, 2005

 Sống đọa thác đày, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Phụ Nữ, 2007

 Thập tam bộ, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Văn Nghệ Tp Hồ Chí Minh, 2007

 Con đường nước mắt, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Văn Học, 2008

 Ma chiến hữu, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Văn Học, 2008

 Bạch miên hoa, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Văn Học, 2008

 Hoan lạc, Trần Trung Hỷ dịch, NXB Văn Học, 2008

Do số lượng tác phẩm của nhà văn Mạc Ngôn khá lớn, để làm được rõ hơn về

“vấn đề đạo đức luân lý trong tác phẩm của Mạc Ngôn” nên trong bài nghiên cứu chỉ nghiên cứu trọng tâm ba tác phẩm là Báu vật của đời, đàn hương hình, và cao

lương đỏ Trong bộ ba tác phẩm này, người ta thấy một Mạc Ngôn với phong cách

kể chuyện nặng nề, u ám, với những câu chuyện thật đến trần trụi về bản chất con người, những dục vọng, đố kỵ nhiều khi nằm ngoài tầm kiểm soát

Cao lương đỏ sáng tác năm 1987 là tác phẩm đưa tên tuổi của Mạc Ngôn với

văn đàn thế giới khi tác phẩm được đạo diễn Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim điện ảnh và sau đó phim giành được giải Cành cọ Vàng tại Liên hoan phim

điện ảnh Cannes năm 1994 Cao lương đỏ đưa độc giả trở về những năm 1920-1930

trên mảnh đất quê hương tác giả - mảnh đất Cao Mật của tỉnh Sơn Đông Những nhân vật trong truyện hiện ra đầy cá tính, khí phách, sống ngang tang, lạc quan như những ngọn cao lương thẳng tắp vút lên trên bầu trời Cao Mật Đây là nét tính cách điển hình của người dân Cao Mật mà chúng ta sẽ gặp lại trong rất nhiều các tác phẩm sau này của Mạc Ngôn Ông thường lấy hình ảnh của người dân sống trên

mảnh đất quê hương để nhào nặn thành các hình tượng văn học Cao lương đỏ ca

ngợi tình yêu và sự tự do Tác phẩm vừa khốc liệt, vừa bay bổng, vừa rất thực mà

hòa trộn cả những yếu tố kỳ ảo, phi thường Tác phẩm xoay quanh cuộc đời của Đái Phương liên, một cô gái xinh đẹp vừa tròn mười sáu tuổi Cha mẹ cô tham giàu sang đã gả cô cho một anh hủi con một tài chủ Trên đường ngồi kiệu hoa về nhà chồng, cô có cảm tình với một anh phu kiệu Anh phu kiệu nguyên là là một thổ phỉ Đêm tân hôn đã làm cô thất vọng Nhờ có con dao nhọn giấu sẫn trong người, cô đã

bảo vệ được “viên ngọc kh i bị ngâu vầy”.Ba hôm sau, trên đường trở về thăm bố

mẹ đẻ, cô đã bị anh phu kiệu gặp bữa trước bắt cóc ở giữa cánh đồng cao lương Nghe tiếng gọi của con tim, cô đã trao thân cho người đó Năm 1939, quân Nhật xâm lược Trung Quốc gây nên cảnh chết chóc cho nhân dân và phá tan cuộc sống hoà bình của quê hương Đông Bắc Để trả thù cho những người đã chết, để bảo vệ quê hương, bảo vệ cuộc sống yên vui thơm nức mùi rượi cao lương, dưới sự lãnh đạo của Từ Chiêm Ngao (chính là anh phu kiệu và người tình của Phượng Liên ) đội du kích đã đánh một trận tuyệt vời Câu chuyện không có gì ly kỳ, nhưng đã hấp dẫn người đọc từ đến cuối Cao lương đã kể về một câu chuyện có thật, nhưng tác giả nhập vào vai người kể chuyện - người cháu, kể về sự tích chiến đấu của ông bà

Báu vật của đời sáng tác năm 1995 là một tác phẩm nổi tiếng khác trong “vốn

liếng” văn chương của Mạc Ngôn Cuốn tiểu thuyết của nhà văn Trung Quốc dày

860 trang chữ Việt kể cuộc đời một phụ nữ nhà quê Trung Hoa tên là Lỗ Toàn Nhi, năm 16 tuổi bỏ tục bó chân Nó từng là hiện tượng của nền văn học Trung Quốc, tác phẩm được Hội nhà văn Trung Quốc trao giải nhất ở thể loại tiểu thuyết năm

1995 Báu vật của đời đem lại cái nhìn khái quát về giai đoạn lịch sử hiện đại của

Trung Quốc, vẫn lấy bối cảnh chính là huyện Cao Mật, Mạc Ngôn đã đưa tới cho người đọc những mảnh sáng – tối, khuất – tỏ của lịch sử Trung Quốc Tác phẩm là đại diện tiêu biểu cho phong cách sáng tác dựa trên đề tài lịch sử của ông Tác phẩm nói về cuộc đời đau khổ của cô gái Toàn Nhi khi phải lấy một người chồng bât lực,

bị gia đình chồng áp bức và đánh đập Cô phải chuyện cảnh đi “ xin giống” Kết quả

cô hạ sinh được chín người con gồm một trai tám gái Người con trai duy nhất là Kim Đồng, người chỉ biết bám váy mẹ Trong khi đó các cô gái thì xông xáo vào đời tìm kiếm niềm hạnh phúc xong kết thúc của các cô gái nhà Thượng Quan chịu nhiều cay đắng của đời người Lỗ thị trước hết, là số phận người phụ nữ Trung Quốc trong một xã hội phong kiến coi rẻ giá trị, phẩm giá của người phụ nữ Chuyện ăn nằm, thụ thai, và sinh nở của Lỗ thị trước hết, là sự tung hê, thách thức

cái xã hội ấy Chỉ nội mặt này – cứ tạm gọi là về phương diện phong tục, tập quán –

Lỗ thị xứng đáng là một bà mẹ vĩ đại

Đàn hương hình (2001) sử dụng chất liệu dân gian làm phông nền khắc họa

một giai đoạn lịch sử đẫm máu ở Trung Quốc từ năm 1895- 1915 Khi đó Trung Quốc trở thành chiếc bánh ga-tô ngon lành để các đế quốc chia nhâu xâu xé Triều đình Mãn Thanh thối nát, bất lực Quan lại đương thời hoặc tiếp tay cho giặc hoặc

ươn hèn, thối chí Đời sống nhân dân vô cùng rối loạn, “lãnh tụ” của cuộc khởi

nghĩa chống quân Đức ở huyện Cao Mật khi đó là một ông bầu gánh hát Tác phẩm này đã đem về cho Mạc Ngôn giải Mao Thuẫn - giải thưởng văn học danh giá nhất

tại Trung Quốc Chất liệu văn hóa dân gian được sử dụng trong Đàn hương hình là

hý kịch Miêu Xoang, một loại nhạc dân gian phổ biến ở vùng đông bắc Cao Mật Tiểu thuyết một lần nữa khắc họa tính cách ngang tang, khí khái, lạc quan của

người dân Cao Mật trên cái nền là những sự kiện cách mạng nóng hổi Đàn hương

hình ngoài việc giới thiệu về lịch sử của hý kịch Miêu Xoang còn cho người đọc

biết về lịch sử các ngón đòn tra tấn tử hình ở Trung Quốc Câu chuyện chỉ diễn ra trong một phạm vi hẹp (vùng Đông Bắc Cao Mật - quê hương tác giả) với mối quan

hệ chủ yếu giữa các gia đình Triệu Giáp, Tôn Bính và quan huyện Tiền Đinh Con Triệu Giáp, anh chàng đồ tể ngớ ngẩn, bất lực trong việc chăn gối lại có một cô vợ xinh đẹp là Mi Nương, con gái của Tôn Bính - người nghệ sĩ dân gian nổi tiếng nhờ những bài ca, vở kịch theo điệu Miêu Xoang Quan huyện Tiền Đinh là một vị tiến

sĩ có lòng thương dân, không may lấy bà vợ con nhà danh giá nhưng không sinh nở được; thế rồi quan gặp người đẹp Mi nương Mối tình vụng trộm nghịch đời mà nồng cháy xuyên suốt cuốn tiểu thuyết, hấp dẫn, đầy kịch tính nhưng không tầm thường Trớ trêu là khi người Đức mộ phu xây dựng con đường sắt Giao-Tế đi qua Cao Mật, Tôn Bính trở thành người cầm đầu cuộc nổi loạn chống lại bọn Đức vì theo quan niệm của dân chúng hồi đó, đường sắt như là một con quái vật chồm tới phá hoại cuộc sống yên lành, cướp mất ruộng đất và hơn thế, chặt đứt long mạch

của quê hương họ Cuộc nổi loạn bị dập tắt “trong bể máu” và dưới áp lực của Viên

Thế Khải, quan huyện Tiền Đinh phải ra tay bắt sống Tôn Bính, phải tổ chức pháp

trường để Triệu Giáp trổ tài “đàn hương hình” cho vừa lòng Viên Thế Khải và bọn

“Tây dương”: Tôn Bính không được chết ngay, cây kiếm bằng gỗ đàn hương xuyên

suốt dọc người, thân thể đau đớn cùng cực, gan ruột thối hoăng mà vẫn phải sống vì

Viên Thế Khải muốn biến ông thành vật tế bọn “Tây dương” trong ngày khánh

thành đường sắt Thâm hiểm hơn, y dùng Tôn Bính như con mồi nhử để tiêu diệt những người ủng hộ ông Vào lúc hầu như tất cả nghệ nhân hát Miêu Xoang vùng Cao Mật tụ tập về pháp trường diễn Miêu Xoang cho Tôn Bính nghe, tỏ lòng thương tiếc người nghệ sĩ đầu đàn sắp phải vĩnh biệt quê hương thân thiết thì bọn lính nổ súng hạ sát không trừ một ai, lấy cớ đó là bọn đồng đảng với tội phạm đến cướp pháp trường! Nhưng kẻ ác, dù ở thế mạnh, đã không đạt được mục đích Vào phút chót, quan huyện Tiền Đinh sau nhiều lần muốn cứu giúp dân chúng không thành, đã quyết không để Viên Thế Khải hả hê đem Tôn Bính làm vật tế lễ khánh thành đường sắt: ông lên pháp trường, đâm xuyên tim Tôn Bính, giúp người anh hùng kết thúc nỗi đau đớn ê chề; nhưng ông chưa kịp ra tay thì Triệu Giáp như con

chó trung thành theo lệnh chủ, cũng quyết không để ai đạp đổ ghế “Trạng nguyên”

của mình, đã vung dao đâm Tiền Đinh Mũi dao không tới đích vì y không ngờ Mi Nương xuất hiện và nàng đã buộc phải giết bố chồng để cứu người yêu

Khi sáng tác thì nhà văn đã huy động mọi cảm giác cỏ thể để cảm nhận để khám phá hiện thực, ông mở của cho hiện thực xã hội đi vào một cách tự nhiên, dù

là một cơn gió, một cành cây lay nhẹ, một cây cao lương, một nét cười, cử chỉ…điều được ông miêu tả có hồn, sống động và rất tựu nhiên Bằng bút pháp tả thực kết hợp với bút pháp tượng trưng, biến hình, huyền ảo, khoa trương, lạ hóa… Mạc Ngôn đã miêu tả mọi thứ trở nên tươi mới, và rất gợi hình, gợi tả Tiểu thuyết của ông đắm đượm mùi dân dã Ngôn ngữ tự thuật của ông thiên biến dạng hóa, chen nhiều ca dao thành ngữ, có hơi hướng cổ thi, danh ngôn biền ngẫu… rất thú vị

và bất ngờ Vì vậy mà các sáng tác của ông được đông đảo độc giả Việt Nam ái mộ

Chương 2

BIỂU HIỆN CUỒNG HO N TRONG T C PHẨM C

MẠC NGÔN 2.1 Con người thoát khỏi những ràng buộc về đạo đức luân lí

2.1.1 Tình cảm làm chủ lí trí

Tình cảm của con người là một thứ hết sức quý báu và thiêng liêng Nó khác với lí trí, tình cảm nó xuất phát từ trái tim, đó là sự đồng điệu, là tình cảm yêu quý, căm ghét hay oán hận một cách thuộc về ý thức chủ quan của con người mà không

có sự tác động của xã hội và các nhân tố khác, đơn giản là yêu hay là ghét mà khó

có thể thích một cách rõ ràng, nó làm cho cuộc sống chúng ta thêm ý nghĩa Nó không giống lí trí tất cả điều dựa vào thực tế, qui tắc…Tình yêu là một biểu hiện khá rõ của tình cảm, họ không thể nào giải thích được tại sao ta thích một người, yêu người này mà không yêu người khác, sao ta quan tâm làm thế với người này mà không phải người khác thật là một câu hỏi khó trả lời Tuy nhiên khi hành động điều dựa vào tình cảm, cảm xúc thì nó trở nên lệch hướng, mù quáng

Các nhân vật của Mạc Ngôn, đặc biệt là các nhân vật nữ là những nhân vật hết

sức cá tính trong Báu vật của đời , Đàn hương hình hay Cao lương đỏ cũng thế,

họ phóng khoáng và vô cùng mạnh mẽ Một các nhân vật luôn hàng động theo tình cảm của mình, không bị ảnh hưởng bởi tư tưởng giáo điều của chế độ phong kiến vì thế hành động của các nhân vật không bị ràng buộc về đạo đức, luân lí Chỉ đơn thuần là thích, là yêu, là cần nên sản sinh ra hành động vậy thôi Các nhân vật khá đơn giản và chân thực hơn Nó phản ánh những ham muốn rất thật mà con người hàng thế kỉ qua cho đó là xấu, là cấm kị là lăng loàng …Đến với Mạc Ngôn, ta sẽ thấy những gì mà trước nay con người xưa nay chỉ nghỉ thôi thì đã thấy là tội lỗi, hoàn toàn bị ràng buộc với những định kiến xã hội gay gắt, nhưng đến với Mạc Ngôn ta sẽ thấy nó được ông miêu tả thật nhẹ nhàng và rất thật, rất tình cảm Con người hoàn toàn hành động theo tình cảm của mình không có sự chen chân của lí trí, con người trở về nguyên thủy với những tình cảm chân thật nhất

Trong Cao lương đỏ ta bắt gặp hình tượng một nhân vật khá điển hình đó là

Đái Phượng Liên, cô từ hành động chấp nhận chung sống cùng tên thổ phỉ nhưng xuất phát từ tình yêu, cô đã trao thân cho Từ Chiếm Ngao Cô đã đứng trên phương

diện tình cảm để hành động, nếu là bằng li trí cô đã không thể chấp nhận việc lấy một tên thổ phỉ, và nhưng số phận hẩm hiu của như người phụ nữ khác chấp nhận cuộc sống với một người chồng bị hủi, bất lực và cam tâm cung phụng cho gia đình chồng, chôn vùi tuổi thanh xuân của mình Tính cách hai nhân vật chính trong câu chuyện cũng khá thú vị, một tên thổ phỉ trở thành một người lính cách mạng anh hung trên chiến trường, còn cô gái với tính tình hoang dại- một Đái Phượng Liên

yêu điên cuồng “Trời, người dã cho tôi thì đừng lấy lại Hãy tha thứ cho tôi, hãy buông tôi ra! Trời, người cho tôi là có tội ư? Người cho tôi chung chăn gối với người hủi, đẻ ra một con quỷ lở loét, làm bẩn cả thế giới đẹp đẽ này là đúng hay sai?” [6; tr.144]Cô muốn sống là chính mình, sống thật với những khát khao vốn có

của mình, cô phá bỏ hết mọi định kiến bó buộc đời mình, những giáo lí vô lí cướp

đi hạnh phúc của cô, cô sẵn sàng đạp đổ, phá bỏ “Trời hỡi, thế nào là trinh tiết? Thế nào là chính đạo? Thế nào là lương thiện? Thế nào là tan ác?” [6 ;tr.144]

Phượng Liên yêu cuộc sống một cách mạnh liệt cuồng nhiệt, cô yêu một cách cũng không kém phần hoan dại, một thứ tình cảm chỉ đơn giản là tình yêu, đơn giản là cần, đơn giản cuộc sống trần tục thế thôi Không có gì đúng hoặc sai miễn sao không sống uổng phí cuộc đời, uổng phí tuổi xuân, cô giành giựt lấy hạnh phúc đời mình mà không cần quan tâm tới những luân lí - vì nó chẳng bao giờ khiến cô hạnh

phúc mà chỉ vù dập cuộc đời của cô mà thôi “Người chưa hề bảo cho tôi, tôi chỉ làm theo cách nghĩ của riêng tôi, tôi yêu hạnh phúc, tôi yêu sức mạnh, tôi yêu cái đẹp, thân tôi là của tôi, tôi phải làm chủ cuộc đời tôi, tôi không sợ tội lỗi, không sợ

bị trừng phạt, tôi không sợ bị đẩy xuống mười sáu tầng địa ngục của người” [6;

tr.144]Cô đeo đuổi hạnh phúc vốn có là của mình, cuộc đời là của cô, cô muốn sống như thế nào quyền của cô, Phượng Liên không sợ bất cứ điều gì, nếu điều đó là sai

là tội lỗi thì cô cũng chấp nhận, vì đó là cuộc đời cô, cô làm chủ nó, không ai có thể quyết định cuộc đời của cô Một nhân vật rất thú vị, rất cá tính Bà là người đi đầu trong việc giải phong cá tính, là điển hình của người phụ nữ sống độc lập Bà yêu cuộc sống hiện tại và bà muốn tiếp tục được nhìn thấy tương lai, Phượng Liên nuối tiếc cuộc đời mình đến hơi thở cuối cùng

Còn trong tác phẩm Đàn hương hình nhân vật Mị Nương đã cố gắng gìn giữ

hạnh phúc nhỏ nhoi mà mình tìm, có dù phải ra tay giết bố chồng nàng của bảo vệ người mình yêu thương hay nhân vật Toàn Nhi về không thể chịu cảnh áp bức của

gia đình chồng, chồng cô không có khả năng truyền giống Cô bị gia đình chồng kinh rẻ tuy là con dâu của một gia đình giả như Toàn Nhi chẳng khá nào là tôi tớ không công trong gia đình Thượng quan Cô luôn sống trong sự khinh rẻ mắng

nhiếc cay nghiệt “chỉ biết ăn mà không biết đẻ nuôi cái đồ vô tích sự ấy làm gì?”(8; tr.773) không chỉ hành hạ bằng tinh thần cô còn phải chịu cảnh đòn roi của

mẹ chồng “nhà Thượng quan tiền quang nghiệp chường hay sao mà phải cưới quả mít đực ” (8; tr.747) và từ đó đưa đến hành động “ xin giống” của những người xa

lạ thật chua xót, oan nghiệp của cuộc đời Toàn Nhi Để trả thù cho những khổ đau

mà cô coi đó nhưng hành động trả thù với gia đình chồng mình, cô sinh cho nhà Thượng quan chín đứa con nhưng chẳng đứa nào là con, là cháu của nhà Thượng quan Lai Đệ, Chiêu Đệ là con của ông chú dượng Vu Bàn Và, Lãnh Đệ là con của anh chàng bán vịt, Tưởng Lệ là con của thầy lang bán hàng rong, Phán Đệ là của lão Béo bán thịt chó, Niệm Đệ là giống của Hòa Thượng Trí Thông, Cầu Đệ là kết quả của việc Toàn Nhi bị bốn tên lính cưỡng hiếp, Kim Đồng- Ngọc Nữ là con của mục sư Maloa Nỗi đau khổ của Toàn Nhi xuất phát từ tập tục nghiệp ngã phải có con trai nối dõng, buộc cô phải ngủ với những người đàn ông không phải là chồng mình, đem tiết hạnh của mình ra để đánh đổi lấy sự bình yên trong cuộc sống Ta thấy những người mà Toàn Nhi quan hệ rất nhiều thành phần, Mạc Ngôn đã tái hiện lại khung cảnh rối ren của xã hội, xuống cấp đạo đức nghiêm trọng, là tiếng cười ngạo nghễ, đả phá vào xã hội phong kiến Mối tình của Lai Đệ và Hàn Chim một cuộc tình kì lạ ở đây không còn lí trị ngự trị mà chỉ còn lại tình cảm, cảm xúc, những khát khao, và tình người Ở trong toàn bộ tác phẩm phần lớn các nhân vật điều đứng mặt tình cảm, cảm xúc để giải quyết các vấn đề

Một Tôn Mị Nương trong Đàn hương hình hoang dã, từ nhỏ đã sống trong

gánh hát chỉ biết cuộc sống tự do, không được chỉ bảo về tam tong tứ đức chỉ biết đao thương cung kiếm mà thôi vì thói quen tự lập và bươn chải với đời, nên cô sống rất thật với tích cách của mình nhất không bị ràng buộc về đạo tam tòng tứ đức bà

mẹ chồng thành kiến về cô con dâu có đôi chân to nên nảy ra ý định quái đảm dung dao gọt chân con dâu và đó cũng là lí do cớ sự Mị Nương đánh mẹ chồng Mạc Ngôn xây dựng hình ảnh một Tôn Mị Nương lẳng lơ, hoang dại, nhưng đầy tình nghĩa Một Tôn Mị Nương oán hận cha, vì bỏ rơi mình từ nhỏ Vì không được mẹ chăm sóc từ nhỏ nên Mi Nương dù là một cô gái sắc nước hương trời nhưng vì bàn

chân to, cô phải chịu nhiều tủi hận “Trời ơi, đất ơi, mẹ ơi, cha ơi, con tàn đời vì đôi chân này ”[7; tr.208] Nghỉ đến đôi bàn chân to của mình cô lại hận người cha bạc bẽo “ ha ơi, ông đã hại mẹ tui lại hại cả tui, ông chỉ biết có ong bướm mà không lo toan gì cho con gái của ông ”[7; tr.209] Nhưng khi ông xảy ra chuyện trong suy nghĩ của mình cô luôn sử dụng những từ khó nghe nhất đối với cha mình “…cha chẳng bao giờ là người đúng đắn…ăn những thịt mèo thối chó thiu…đám bạn cày bạn chó của cha…”[7; tr.16] nhưng chưa bao giờ cô có ý nghĩ ruồng bỏ cha mình, khi cha cô gặp nạn cô đã dùng hết mọi cách để cứu được cha mình “Nhưng dù sao cha vẫn là cha của con, không có trời thì không có đất, không có trứng thì không có

gà, không tình tiết thì không có kịch, không có cha thì không có con, quần áo có thể thay nhưng cha thì chỉ có một, không thể đổi cha này lấy cha khác ”[7; tr.19,tr.20]

Nếu không nhờ thương người của cô thì Thằng Thuận ăn mày cái ăn không đủ no, cái mặc không đủ ấm không trở thành cung thủ khỏi lo cái ăn cái đói, Thằng Hổ không thoát khỏi cảnh bần hàn mà vào đội hỏa mai của huyện, vì chuyện của chúng

mà “ Tuần kiểm ý Kim Báo hôn miệng sờ mông, cho Điền sử Tô an Thông sờ mông hôn miệng ” [7; tr14] Ấy vậy mà giờ đây chúng được cơm no áo ấm lại vong

ân phụ nghĩa coi rẻ ân nhân của chúng Mối tình vụng trộm của cô và quan Tiền Đinh, cuối cùng vì một chữ tình với ông mà cô đã giết bố chồng - một tên tay sai cho giặc Tình cảm mà cô trao cho Tiền Đinh có thể đánh đổi tất cả, đối với một Tôn Mị Nương hoang dã thì tình cảm là thứ cô cần và quan trọng nhất, quan trọng hơn sự đàm tiếu của miệng đời

Những nhân vật mà Mạc Ngôn xây dựng đó là những con người trần tục và những nhu cầu thuộc về bản năng của con người Tình cảm của nhân vật đó là một thứ tình cảm hồn nhiên, xuất phát từ trái tim mình, dù tình yêu có đậm màu sắc nhục dục Hành động của nhân vật xuất phát từ tình cảm, trong tác phẩm khó có thể tìm được lí trí chi phối hành động của nhân vật Và khi tác giả để tình cảm làm chủ thì nhân vật của mình, để qua đó nhân vật mới bộc hết bản chất vốn có của mình và những nhu cầu nhân bản của nhân vật cũng được thể hiện một cách chân thật và nhân bản nhất

2.1.2 Con người theo đuổi khát vọng tự do cả về thể xác và tâm hồn

Giới tính, tình yêu, lối sống và các quan hệ xã hội đan chéo là những đề tài phổ biến trong sáng tác của nàh văn Mạc Ngôn Nhân vật trong tác phẩm của các nhà

văn này thường là những con người có khát khao mãnh liệt, có lối sống và quan hệ tình cảm khá tự do Theo quan niệm của ngừơi Phương Đông họ tôn trọng cuộc sống tình cảm của con người, chứ không như người Phương Tây họ khá thoải mái trong chuyện tình cảm trong khi cuộc sống riêng tư của người Phương Đông khá dè dặt, họ ngại khi đề cập đến nhất là vấn đề sắc dục Đó được coi nhưng một điều cấm

kị, vì người Phương Đông cho đó là vấn đề tế nhị và họ không muốn đề cập đến Và khi tác phẩm nào vi phạm vào vùng cấm đó sẽ chịu sự đánh giá của dư luận và sẽ bị

coi là “dâm thư” Nhưng khi đến với Mạc Ngôn thì vấn đề tình dục không còn phải

là một vấn đề cần né tránh, ông phơi bày cuộc sống “thầm kín” của nhân vật, một vấn đề khá nhạy cảm trong văn học như mối “quan hệ” của Đái Phượng Liên và Từ

Chiếm Ngao trong cánh đồng cao lương đỏ ở tác phẩm cùng tên Cao lương đỏ, của

Mi Nương và quan huyện Tiền Đinh trong tác phẩm Đàn hương hình Mạc Ngôn

dành nhiều trang viết của mình để miêu tả cuộc sống của người phụ nữ tuy nhiên không phải để phê phán họ mà ông dựa vào những gì nhân vật trải qua, tìm nguyên

cớ tại sao những người nữ lại có nhiều hành động khó có thể chấp nhận được như thế Tác giả bênh vực cho quyền lợi người phụ nữ, vì người phụ nữ xã hội phong kiến Trung Quốc luôn bị khinh khi coi rẽ Họ là nạn nhân trực tiếp của những phong tục lạc hậu và vô cùng hà khắc, chà đạp đi mọi nhu cầu hạnh phúc cả họ Không phải chỉ riêng có Mạc Ngôn dành ưu ái những trang viết mình cho người phụ nữ các nhà văn như Vệ Tuệ, Tào Đình , Giả Bình Ao đều dành khá nhiều trang viết cho người phụ nữ trong xã hội Trong những năm gần đây thì người ta bắt đầu thoái mái hơn đối với vấn đề sắc dục trong tác phẩm văn học, vấn đề này được đánh giá khoa học công bằng hơn và giảm bớt phần khắt khe hơn trước

Các nhân nữ trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn bạo dạn hơn trong tình cảm của

mình, họ thoát khỏi thân phận chờ đợi trong tình yêu Trong Đàn hương hình, Mị

Nương chủ động tìm kiếm cơ hội gặp gỡ quan huyện Tiền Đinh “nàng cảm thấy môi nóng ran, sự thèm muốn như con trùng nh , cứ nhè trái tim mà cắn! Nàng cuối xuống hôn khắp người ông…”[7; tr.199] Mi Nương cũng là người chủ động trong

chuyện tình với Quan huyện cô đã tìm mọi cách để gặp lại Tiền Đinh từ hôm cuộc

đọ râu với cha đẻ của cô, Mi Nương mắc bệnh tương tư và mong muốn gặp lại quan huyện Tiền Đinh để thỏa lòng nhung nhớ Khi hay cha đẻ mình bị Quan huyện Tiền Đinh hãm hại, gạt bỏ tình cảm Mị Nương tìm đến Tiền Đinh với ý định trả thù cho

cha, mình nhưng khi đối diện với người mình yêu thương nhung nhớ “Nàng cảm thấy chân mình bị trói chặc, không còn sức lực để cưỡng lại ”[7; tr.241] ý định trả

thù bị xóa sạch thay vào đó là những yêu thương khát khao hòa lẫn hai người

Trong Cao lương đỏ ta bắt gặp một Phượng Liên xinh đẹp và cá tính, tình yêu

nồng nàn không kém sự khát khao mãnh liệt của Từ Chiếm Ngao và Đái Phượng Liên Đây là một tình yêu vượt thời gian, đi trước thời đại, ở đây ta bắt gặp một tình yêu tự do không bị ràng buộc bởi lễ giáo phong kiến hướng đến một tình yêu chân thực có sự đụng chạm xác thịt Phượng Liên trên đường về nhà chồng đã nảy sinh tình cảm với tên phu kiệu Từ Chiếm Ngao Hai người đã yêu mến nhau trong ruộng cao lương đang sinh sôi nẩy nở, hai trái tim bất kham, coi thường cả luật lệ đã tìm đến với nhau Một Đái Phượng Liên đấu tranh để giữ thân mình trong sạch trong đêm tân hôn với chồng- một người bị hủi, cô thương thay cho thân phận mình lá ngọc cành vàng, mặt hoa da phấn, phong lưu dịu dàng không thể nào bị một tên hủi chiếm đoạt, cô không cam tâm, không khuất phục trước số phận nghiệt ngã Trên đường trở về nhà mẹ đẻ, cô đã bị Từ Chiếm Ngao bắt cóc và nghe theo tiếng gọi

tình yêu cô đã trao thân cho người phu kiệu ngày nào “là anh ta! Bà thầm khấn trời, một xung động mãnh liệt tựa như hạnh phúc ập tới khiến nước mắt bà đầm đìa, nóng hổi ”…[6;tr.140] Đái Phượng Liên là người phụ nữ đi đầu trong việc giải

phóng cá tính Trong tác phẩm ta thấy tính cuồng hoan thể hiện khá rõ Cô yêu cuộc sống, yêu cuộc đời một cách cuồng nhiệt, đồng thời cũng rất hoang dại trong tình yêu, tình yêu của cô rất tự nhiên, tự nhiên đến với người yêu, tự định đoạt số mệnh, đời cô là của cô, chỉ có cô mới có quyền định đoạt số mệnh của mình, không bất cứ

ai có thể tước đoạt cái quyền đó nhưng thách đố, đạp đổ hết những tập tục, những đạo lí hà khắc lên thân phận người phụ nữ, rất ngông, rất cá tính

Ta cũng thấy sự chủ động ấy ở các nhân vật nữ trong Báu vật của đời Toàn

Nhi vì không chịu nổi sự áp bức và hà khắc của mẹ chồng, cô đã chủ động đi xin giống, tìm những người đàn ông có thể cho cô một đứa con trai, cô không ngại chuyện chung đụng xác thịt, miễn những người đàn ông ấy có thể cho cô mội đứa con trai để cô sống yên ổn với gia đình chồng Cái xã hội mà thân phận người phụ

nữ bị khinh khi vì không có con trai, số phận người phụ nữ được định đoạt ở nhà chồng khi cô ta sinh đứa con trai thì cô ta sẽ trở thành chủ và ngược lại mãi mãi chỉ

là nô lệ không công ở nhà chồng Lai Đệ luôn khát khao vươn tới hạnh phúc và luôn

tìm đến một tình yêu đúng nghĩa, là một cô gái yêu tự do, cá tính vô cũng mạnh mẽ

cô bất chấp sự ngăn cấm của mẹ để lấy Sa Nguyệt Lượng - làm vợ kẻ bị xem là Hán gian sau đi mất đi người mà cô yêu quý cô gần như điên dại mãi đến Tư Mã Khố

giải thoát cho cô bằng một cuộc giao hoan “Tư Mã Khố nói, chị chẳng cuồng lên đó sao? ó tôi đây… ai Đệ gào lên như điên cuồng…Tư Mã Khố nói: hị ơi, chị khát thì tôi thừa nước, chị là sóng thì tôi là thuyền…tôi là cứu tin của chị đây…”[8;

tr.284], chính cuộc giao hoan ấy một lần nửa đánh thức cuộc sống của Lai Đệ

nhưng sau đó “vị cứu tinh” cũng chết và lần nửa cô rơi vào cảnh điên dại Sau đó

phải lấy Tôn Bất Ngôn để trả nợ cho gia đình cô bị hắn hành hạ lẫn thể xác lẫn tinh thần, khi đã làm vợ của thằng Câm, cô vẫn đi theo hàn Chim mà không sợ bất cứ điều gì, cuộc tình của Hàn Chim và Lai Đệ không chỉ là mối quan mối quan hệ thỏa mãn về thể xác mà nó còn giải tỏa những uất ức, đau khổ và khát khao được yêu thương hạnh phúc của Lai Đệ và quay về cuộc sống bình thường của Hàn Chim và

đó nhưng là một hành động trả thù người chồng vũ phu Tôn Bất Ngôn Hàn Chim

trở thành người xoa dịu đi “cơn khát” Lai Đệ nhưng mối qua hệ này không kéo dài được bao lâu vì đây là mối quan hệ bất chính, loạn luân qua đó thể hiện sự xuống

cấp trong đạo đức nghiêm trọng của xã hội Một Lai Đệ khao khát yêu đương bừng tỉnh nhưng nhanh chóng rơi vào bi kịch đáng thương Cô phải bị xử bắn, còn người tình Hàn Chim thì tự vẫn Nhưng nhân vật nữ trong tiểu thuyết là những nhân vật sống bằng cả trái tim nhiệt huyết, yêu chân thành như Chiêu Đệ, Lai Đệ là cô gái luôn sống hết mình vì trên hành trình tìm kiếm tình yêu của mình Đó là những cô gái luôn sống hi vọng về một hạnh phúc thuộc về mình, nhưng luôn gặp bế tắc trong tình yêu, khao khát tình yêu, hòa quyện cả thể xác lần tâm hồn vào nhau Họ đáng thương hơn là đáng trách trong cuộc hành trình tìm kiếm tình yêu Những ham muốn về mặt thể xác như là một cách giải tỏa đi những khát kháo thầm kín, vì chứa đựng quá lâu nên nó càng mãnh liệt hơn Niềm khao khát ấy được thể hiện khá rõ trong cuộc giao hoang giữa Lãnh Đệ và tên Tôn Bất Ngôn nói đúng hơn là một cuộc

cưỡng dâm như “ chị vừa múa vừa tiến lại gần hắn…chị công khai nắm lấy bộ phận sâu giữa hai chân …cặp môi vẻ ham muốn, phản ánh một dục vọng lành mạnh

tự nhiên”[8; tr.201,tr.202] Lãnh Đệ coi đó như là việc giải tỏa đi những đau khổ,

phẫn uất mà cô phải chịu đựng, cuộc sống không thỏa mãn được khát khao của cô, cuộc cưỡng dâm ấy đối với cô như là nắng hạn gặp mưa, cô vấy vùng trong sự khát

khao một tình yêu không tròn vẹn Tác phẩm Báu vật của đời có những đoạn miêu

tả sắc dục khá táo bạo, Mạc Ngôn không né tránh vấn đề tế nhị này nó là nhu cầu thầm kín của co người nên người ta e ngại phải nói đến, nhưng trong tác phẩm với giọng tự sự tự nhiên tác giả đã trải lòng để độc giả có thể cảm nhận được hiện thưc

xã hội lúc bấy giờ, đó nhưng là một đòn tấn công mạnh mẽ vào xã hội phong kiến với những luân lí, giáo huấn cũ kĩn khi tác giả đặt một bên là cái xã hội phong kiến

và một bên là nhu cầu tình dục của con người, hai sự việc nó đối lập như lại có mối quan hệ chặt chẽ trong toàn bộ tác phẩm nếu gia đình Phượng Liên ép buộc cô phải lấy một tên hủi thì không có cuộc giao hoang giữa đồng,nếu gia đình chồng với định kiến về việc có con trai thì Lỗ Thị không mang thân mình đi xin giống Chính

vì thế mà những trang viết của Mạc Ngôn đầy rẫy yếu tố nhục dục nhưng không tục,

nó phản ánh, và lên án xã hội một cách độc đáo và táo bạo

Đến với tác phẩm Mạc Ngôn thì sắc dục không cho là xấu hổ, cho là dâm ô khi nói đến, nếu các giả khác người ta ngại khi nói đến vấn đề này cho nó là phạm húy thì Mạc Ngôn lại sử dụng nó là một phần không thể thiếu trong tác phẩm của mình,

nó trở thành những mốc quan trọng trong các câu truyện của ông, và góp phần tạo

nên sự thành công của tác phẩm Trong Cao lương đỏ, việc gặp gỡ và giao hoang

của Phượng Liên và Từ Chiếm Ngao là một mốc quan trọng thay đổi cuộc đời của

cô, mở ra nhưng mới về cuộc đời cá tính của người phụ nữ này Nếu không có Tư

Mã Khố và Hàn Chim đến đánh thức Lai Đệ bằng cuộc giao hoang thì cô vẫn chỉ là một kẻ ngu ngơ, cuộc cưỡng dâm của Tôn Bất Ngôn thì Lãnh Đệ không thể nào giải tỏa được những khát khao về một tình yêu không trọn vẹn… Mạc Ngôn thật sự làm cho những trang viết của mình có sức sống hơn bởi nhu cầu nhục dục là một trong những nhu cầu vốn tồn tại trong mỗi con người mà ai cũng có nhưng họ e ngại không nói ra thôi, dù vẻ bề ngoài có đạo mạo, học thức cao đến mấy thì tình dục vẫn mãi là một nhu cầu thiêt yếu trong cuộc sống, tình dục nó đã trở thành một phần của cuộc sống và đồng thời nó còn là một biểu hiện của tình yêu Mạc Ngôn chỉ bốc trần hiện thực đó mà thôi, một hiện thực trần trụi về nhu cầu của con người

2.2 Con người bản năng

2.2.1 Mối quan hệ giữa bản năng tính dục và tình yêu

Mỗi chúng ta ai cũng có một cách nghĩ và quan niệm khác nhau về tình yêu và tình dục Tình dục chân chính là tình dục dựa trên tình yêu, nó không đơn thuần là

ham muốn về mặt thể xác mà đó là sự dung hợp về giữa hai tâm hồn đồng điệu Ở mỗi nơi khác nhau thì vấn đề tình dục cũng có sự khác nhau rõ biệt Ở Phương Tây thì họ coi trọng quyền riêng tư, tự do cá nhân, họ có cái nhìn thoáng hơn về vấn đề tình dục, dấu hiệu để họ xem con họ có trưởng thành bình thường hay không, là dựa vào mối quan hệ tình dục với bạn gái, họ chỉ dẫn con cái trong việc quan hệ tình dục, họ coi đó là một việc tự nhiên Nhưng ở Phương Đông thì khác chỉ là việc nghĩ đến thôi thì đã là một người bị đáng giá là không đúng đắn, không đàng hoàng, dâm ô… Vì người Phương Đông họ rất coi trọng trinh tiết người phụ nữ, nó trở thành thước đo đạo đức, nhân phẩm Nên vấn đề tình dục là một vấn đề khá tế nhị và ít được đề cập đến trong văn học lẫn đời thường Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, tình dục được nói đến nhiều và chằng chịt những mối quan hệ nhưng trong gia đình Thương Quan chị vợ với em rể, e vợ với anh rể Nhà văn đưa chúng ta đến thế giới tình yêu – tình dục, đó là vấn đề tự nhiên muôn thuở dù ta có chấp nhận hay không thì nó vẫn diễn ra, tình yêu là một phần của cuộc sống và tình dục là một phần của tình yêu, đó là những đam mê cháy bỏng, là một chuyện rất tự nhiên, rất thực, rất nhân bản của con người…

Trong Cao lương đỏ, vì có cảm tình với anh phu kiệu Từ Chiếm Ngao, nên khi

bị bắt cóc sau khi về nhà mẹ thì Đái Phượng Liên mới nghe theo tiếng gọi tình yêu

mà trao thân cho ông trên cánh đồng cao lương Nhu cầu quan hệ tình dục nó được xuất phát trên tình yêu của hai người Mối quan hệ của Quan huyện Tiền Đinh với

Mi Nương cũng thế không ai bắt ép ai cả, sự chung đụng ấy xuất phát từ sự chủ

động của hai phía Tình dục mà không xuất phát từ tình yêu thì nó chẳng khác nào

là loài động vật quan hệ vì bản năng mà thôi

Trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, hiếm có tình yêu thuần nhất, đơn độc chỉ là nó, là tâm hồn và tình cảm Tình yêu luôn đi kèm với những ham muốn được gặp gỡ, gần gũi đối tượng như mong muốn được gặp Quan huyện Tiền Đinh của Mi Nương tron

Đàn hương hình sau cuộc đọ râu, hay nằm mơ thấy quan hệ với Quan lớn bộc lộ

khát khao được chung đụng thể xác với Tiền Đinh

Với tình yêu, giới nữ trong Báu vật của đời thật khó tìm ra những thoáng e lệ,

thẹn thùng của các nhân vật Họ yêu và họ hành động một cách mạnh mẽ để bộc lộ tình cảm của mình Lỗ Thị chủ động đi tìm những người đàn ông có thể cho cô một đứa con trai Khi Kim Đồng xấu hổ vì nhận thấy mình là một đứa con lai, Lỗ Thị đã

đánh đứa con mà bà rất mực thương yêu này Bởi trong suy nghĩ của bà, người phụ

nữ chủ động tìm kiếm hạnh phúc cho mình không có gì là đáng chê trách, không lý

do gì phải xấu hổ Lai Đệ bất chấp sự ngăn cấm của mẹ để lấy Sa Nguyệt Lượng Chiêu Đệ tự nguyện lấy Tư Mã Khố mặc dù cũng bị mẹ ngăn cấm Hay nhân vật Mi Nương trong Đàn hương hình nàng bỏ qua những định kiến, khinh khi của người đời để gàn gũi với người trong mộng của mình Nhu cầu quan hệ tình dục là một nhu cầu tự nhiên không có gì phải chê trách, đó như là ta thấy một bông hoa đẹp ta

sẽ ngắm, thấy một vầng trăng sáng ta muốn làm thơ, thấy một cô gái đẹp thì đàn ông ngoái nhìn… đó là một việc hết sức tự nhiên và nhân bản.Không ít lần nhà văn

không ngại ngần ca ngợi : “ ần giao hoan này giữa Hàn chim và ai Đệ là để hiến

tế trời đất bao la vùng ao Mật, là sự trình diện mẫu mực cho loài người Về trình

độ, cao hơn chín tầng mây, về kiểu cách, nhiều hơn các loài hoa trên mặt đất Qủa thật họ không còn nghĩ tới sự sống nữa Hai người ôm chặt nhau đầy thông cảm, chỉ tiếc người nọ không thể tan biến vào người kia để còn phải xoắn xuýt lăn lộn, không còn phải nói năng lảm nhảm khi cuồng hoan” [8; tr.787,tr.790] Lỗ Thị và

Malao “Mùi thơm đậm của hoa hòe đ và trắng lan ra từng đợt như sóng Khi chùm

tinh dịch của mục sư bắn thẳng vào tử cung thì mẹ ứa nước mắt với vẻ cảm kích và biết ơn ặp tình nhân thương tích đầy mình này gào lên trong làn hương nghẹt thở của hoa hòe và trong mối giao cảm phức tạp” [8;tr.762,tr.763] Đây chính là khía

cạnh nhân đạo của nhà văn nhìn thấy sự khát khao giải tỏa của nhân vật, bởi những người đàn bà như Lỗ thị phải chịu những tập tục nặng nề của phong kiến thì đó là những giây phút chị cảm thấy được nâng niu trân trọng Còn với Lai Đệ đã ngọt bùi đắng cay mấy chục năm sau cái chết của Sa Nguyệt Lượng thì cuộc tình với Hàn Chim như là sự cứu cánh, một niềm hạnh phúc dù sau này chị phải trả giá bằng sinh mạng

Đối với Mạc Ngôn, cách ứng xử của con người trong tình dục trở thành một tiêu chuẩn đạo đức Nó là nơi biểu hiện chất người trong con người Và đó cũng là những lí do để người đọc lí giải được vì sao có sự chung đụng thân xác giữa Lai Đệ

và Hàn Chim ở cuối tác phẩm Báu vật của đời, hay tác phẩm Cao lương đỏ ở cuối

tác phẩm tác giả cũng không khẳng định được mối quan hệ thật chất của Bà Nội mình- Đái Phượng Liên và quản gia La Hán Trong tác phẩm ở những mối quan hệ

ta cũng không xác định được mối quan hệ đúng hay sai, mà ở các mối quan hệ ta

chỉ đánh gái tính cách của các nhân vật, tình dục đã không còn nguyên nghĩa của một hành vi thỏa mãn bản năng, sự miêu tả của Mạc Ngôn khá chi tiết chỉ làm tăng thêm tính người trong con người Nó giúp con người dũng cảm hơn để đối diện với cái thực tại bất an, phức tạp, Những mối quan hệ nam nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn còn gắn với tình nghĩa Đây là nét dễ thấy trong văn hóa, văn học phương Đông Lãnh Đệ vì tình nghĩa mà tình nguyện muốn lấy Hàn Chim Lai Đệ vì tình nghĩa mà chấp nhận Tôn Câm Giới nữ trong tiểu thuyết Mạc Ngôn đã tỏ rõ tinh thần độc lập, dứt khoát tự giải thoát khỏi những ràng buộc của chế độ phụ hệ, cả

trong động tác làm tình Độc giả cũng không thể quên cảnh Kim Một Vú “hướng dẫn” một Kim Đồng đã ngoài bốn mươi tuổi làm tình: “Mụ Kim mỉm cười, dùng cặp đùi béo núc ních kích thích anh ổ anh khô như một cái giếng cạn, nửa người trên nóng hầm hập, nửa người dưới lạnh như băng ặp mắt anh bốc lửa, dán chặt vào chiếc vú độc nhất trên ngực mụ Chiếc vú đồ sộ ,hơi chếch về bên trái ” [8; tr.599] Lai Đệ “thản nhiên cởi b quần áo” trước mặt Hàn Chim[8; tr.488]

Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy rằng, nhiều người phụ nữ trong tiểu thuyết Báu vật của đời có đời sống tình dục sa đọa Khi tác phẩm này ra đời đã bị đả phá khi

tác giả đang phục vụ quân đội, chính bản thân tác giả cũng không gặp không ít rắc rối, khi bị cấp trên điều tra và bị coi là bị cho là nói xấu Đảng cộng sản nhưng chính giá trị của tác phẩm đã trả lời những ý kiến nghi ngờ về bản thân tác giả cũng như tác phẩm của ông

Ý thức của những nhân vật bị bản năng lấn át, họ không làm chủ được hành vi của mình Vì chồng bất lực mà Lỗ Thị quan hệ với Vu Bàn Vả, thầy lang, anh chàng chăn vịt, cả hòa thượng và mục sư… Đó là sự buông thả của một người phụ

nữ chịu nhiều xiềng xích, kiềm tỏa và uất hận Nhưng đó cũng là khao khát có được một đứa con trai để làm vừa lòng gia đình chồng hà khắc Những người phụ nữ nhà Thượng Quan đều có lối sống cuồng nhiệt nhưng buông thả, có khi tình dục là một

cách để “trả thù” Với Lai Đệ, người đàn bà đã qua tay ba người đàn ông: Sa

Nguyệt Lượng, Tư Mã Khố, Tôn Bất Ngôn, người đàn bà trải qua lửa đạn, từng nếm mùi vinh hoa phú quý, từng trải qua cuồng hoan tột đỉnh kiểu Tư Mã Khố hoặc bạo ngược như kiểu Tôn Bất Ngôn, thì Hàn Chim khiến chị hoàn toàn thỏa mãn

“Hàn Chim khiến chị th a mãn trong tình cảm, sự ngốn ngấu trong ăn vụng trái

cấm của Hàn Chim khiến chị th a mãn về dục vọng, đồng thời là sự trả thù Thằng

Câm ” [8; tr.490] Kim Một Vú lại là kẻ “lão luyện" trong chuyện chăn gối Mặc

dù người phụ nữ này luôn chủ động nhưng sự chủ động ấy không xuất phát từ tình cảm chân chính mà chỉ để thỏa mãn ham muốn xác thịt

Không thể phủ nhận được rằng dục tính là một phần tất yếu của cuộc sống Tính dục mang giá trị mỹ học và nhân văn là tính dục nhằm tôn vinh con người, giải phóng con người, giúp họ thức nhận đầy đủ giá trị của mình trong cuộc sống, tận hiến và tận hưởng cuộc sống trong sự bao bọc của những cảm xúc thiêng liêng Con người sẽ tự nhục mạ mình khi thả lỏng theo sự sai khiến của xung động bản năng Nếu con người không làm chủ được bản năng thì chẳng khác nào là loài động vật hèn kém

Mạc Ngôn khai thác một cách triệt để tính dục trong tác phẩm của mình, nhưng thông qua cái tính dục đó nhằm nhắc nhở con người phải biết làm chủ cảm súc của mình không nên đẻ bản năng điều khiển, nói đến tính tục nhưng văn phong của Mạc Ngôn thanh là vì thế Ông cổ vũ đấu tranh giành lấy quyền được yêu thương nhưng cũng cảnh báo bạn độc về cách sống buông tuồng, xa đọa

2.2.2 Con người với hành trình tìm kiếm bản ngã

Tác phẩm Mạc Ngôn ngày càng được công chúng độc giả Việt Nam yêu mếm, thời gian gần đây những tác phẩm của Mạc Ngôn đã tạo nên cơn sốt sách Những tác phẩm của ông ngày càng khẳng định được vị thế của mình trên văn đàn văn học Trung Hoa và thế giới Sức hấp dẫn của tác phẩm của Mạc Ngôn phải nó đến vấn đề mang tính nhân loại, đặc biệt là hành trình tìm kiếm bản ngã đích thực của mình Theo triết học thì bản ngã có nghĩa là lý tưởng, ký ức, kết luận, kinh nghiệm, những hình thể đa dạng của những ý định hữu danh và những ý định vô danh, nỗ lực ý thức muốn được hiện thể hay không hiện thể, ký ức tích lũy của vô thức, vô thức chủng tộc, vô thức bè phái, cá thể, bộ lạc và trọn vẹn tất cả những thực thể vừa

kể, kể cả những gì được thể hiện và phóng hiện ra bên ngoài trong hành động hoặc phóng hiện ra bình diện tâm linh như là nhân đức; sự nỗ lực cố gắng thực hiện những điều vừa nêu chính là bản ngã Sự cạnh tranh, lòng khát vọng muốn được hiện thể cũng là bản ngã

Lỗ Thị có chín người con gồm tám gái môt trai Trong khi các cô gái xông xáo vào đời, tìm kiếm tình yêu, tìm kiếm hạnh phúc Thì Kim Đồng đứa con trai duy nhất trong gia đình Thượng Quan, chính là niềm hi vọng, kì vọng của Lỗ Thị

Nhưng đứa con trai duy nhất ấy chỉ biết bám vú mẹ mà thôi, trong cái xã hội trọng nam khinh nữ ấy, dù là một đấng nam nhi được xã hội coi trọng nhưng anh ta chỉ là một kẻ vô dụng không giống như các chị gái của mình, dâng sức trẻ, dâng cuộc đời mình cho hành trình tìm kiếm hạnh phúc thật sự của cuộc đời Người dấn thân vào con đường đầy khó khăn trong cái xã hội không có hai từ hạnh phúc ấy là Lai Đệ -

cô con gái cả của gia đình Thượng Quan Từ nhỏ sống trong sự cay cú và căm ghét của bên Nội vì cô là con gái, con gái thì chẳng là gì trong cái xã hội phong kiến ấy

cả Từ nhỏ chứng kiến cảnh vất vả, khổ nhục của mẹ, nên cô càng yêu thương mẹ mình hơn chính cuộc sống đó khiến cô ngày càng trở nên mạnh mẽ và kiên cường hơn, đồng thời ý thức nổi loạn cũng dần nhanh nhen nhúng hình thành, căm thù cái

xã hội với những tập tục lạc hậu Ý thức vươn đến hạnh phúc của cô trỗi dậy mạnh

mẽ, xã hội không thể nào tước đoạt đi hạnh phúc của cô, ước mơ về một cuộc sống

tự do, hạnh phúc ngày càng mạnh mẽ Mười tám tuổi cô cãi lời mẹ bỏ nhà trốn theo

Sa Nguyệt Lượng, Cô là người thấu hiểu những vất vả trong cuộc đời làm dâu, làm

vợ, làm mẹ của mẹ mình nhưng thế nào, nhưng theo tiếng gọi của tình yêu, với cá tính mạnh mẽ cô theo người trong mộng của mình, cô không muốn sống một cuộc sống không hạnh phúc nhưng mẹ cô đã từng chịu đựng, chính hành động phản đối việc hôn sự của mình, một lần nữa cô khẳng định hạnh phúc là do mình nắm giữ không ai có quyền định đoạt hạnh phúc của cô, dù đó là bậc đã sinh thành ra cô Người cho cô mạng sống trên cõi đời, nhưng không làm con tim cô hạnh phúc với lựa chọn của họ Hành động chống lại những tập tục lạc hậu hướng đến vấn đề tự do trong hôn nhân, đó cũng là hình ảnh những cô gái Trung Hoa trong buổi đầu giải phóng và đổi mới tư tưởng Nhưng trong những ngày đầu của sự tự do ấy, những cô gái Trung Quốc giàu tình cảm với sự khát khao yêu và được yêu cũng gặp nhiều bỡ ngỡ khó khăn Những định kiến xã hội đã tồn tại mấy nghìn năm qua, không thể ngày một ngày hai muốn thay đổi là thay đổi được Một xã hội với nhiều góc khuất

và bất cập Họ cảm thấy chán nản, mệt mỏi, cô đơn và không trọn vẹn trong tình yêu là sự khởi đầu cho chuỗi ngày bất hạnh phía trước Chính sự không trọn vẹn ấy giải thích cho việc tại sao các cô gái lại luôn khát khao vươn tới hạnh phúc và không nguôi kiếm tìm một tình yêu đúng nghĩa

Một xã hội còn mang trong mình những tàn dư của phong kiến tất cả đã in hằn lên tấm thân của chị Cả nhà Thượng Quan khiến cho chị sống cuộc đời trong những

chuỗi ngày vật vã đi tìm hạnh phúc trong tình yêu Cứ ngỡ hạnh phúc tìm được bên

Sa Nguyệt Lượng nhưng nỗi bất hạnh lại bắt đầu từ đó, hạnh phúc không bao lâu thì

Sa Nguyệt Lượng qua đời cô phải sống cảnh điên dại, khi hạnh phúc ngỡ tìm được phút chốc đã vuột khỏi tầm tay Nhưng hành trình tìm kiếm tình yêu của cô không dừng ở đó, một lần nữa Tư Mã Khố đốt lên ngọn lửa hi vọng hạnh phúc cho cô, và một lần nửa cô bị đẩy vào con đường của sự tuyệt vọng, hạnh phúc cứ chập chờn

mà không bao giờ cô nắm được trong bàn tay của mình, cái chết Tư Mã Khố một lần nữa khiến cô rơi vào bi kịch Nhưng niềm tin, sự khát khao không bị vùi dập mà ngược lại nó âm ỉ cháy ngày càng mạnh mẽ, sau những khổ đâu bất hạnh trong đời mình thì cô càng hiểu rỏ được hạnh phúc và càng khao khát mãnh liệt hơn để nắm giữ nó Cuộc tình với Hàn Chim là sự cố gắng của Lai Đệ trên hành trình tìm kiếm

bản ngã của mình Độc giả có thể chửi rủa, chê ghét Lai Đệ trong tình yêu “kì lạ”

này, nhưng Mạc Ngôn đã kịp níu kéo cảm xúc của người đọc lại, giúp ta trấn tĩnh nhìn ra được nguồn cơn của mọi chuyện, những hành động của cô, những chuyện tình của cô, những ngang trái của cô đều là do xã hội gây ra Một xã hội đầy những lọc lừa, dối trá… Lúc đó ta chỉ thấy thương, thấy yêu Lai Đệ mà thôi Ta sẽ cảm thông và yêu mếm hơn một cô gái suốt đời sống trong trái ngang, đau khổ, yêu một tâm hồn luôn khát khao tình yêu chân chính và một trái tim sống nhiệt tình, sống hết mình trong tình yêu Con đưòng đi đến hạnh phúc thật khó khăn, chính trên hành trình gian khổ đó không ít lần đã đưa cuộc đời họ rơi vào bế tắc, bi kịch Tuy nhiên

dù có bị cuộc đời xô đẩy thế nào họ vẫn kiên cường bám trụ, kiên cường với niềm tin mạnh mẽ trên hành trình tìm kiếm bản ngã của mình

Sau một Lai Đệ mạnh mẽ là một Chiêu Đệ thủy chung và yêu hết mình, cô trao

trọn tấm lòng mình cho Tư Mã Khố, một cô gái rất si tình “ on biết mẹ định nói anh ta đã có ba vợ on sẽ là vợ thứ tư on biết mẹ định nói anh ta nhiều tuổi hơn

mẹ on với anh ta không cùng họ, càng không phải đồng tông, chẳng phải cái gì hết!” [8; tr.118] Chiêu Đệ là hình ảnh người phụ nữ dạt dào yêu thương và mạnh

mẽ trong tình yêu Dám sống, dám yêu và dám hi sinh cho tình yêu mình Tuổi tác không quan trọng trong suy nghĩ của cô, miễn đó là người mà cô yêu thương và cô nguyện chung chăn gắn bó suốt cuộc đời mình Một tình yêu vô cùng đẹp và trong sáng, không vụng lợi, không suy tính hơn thiệt

Qua Lai Đệ và Chiêu Đệ ta có thể thấy được phần nào cách nghĩ, cách làm và cách yêu của những cô con gái nhà Thượng Quan mà nói rộng ra là những cô gái Trung Quốc bấy giờ Cả ba chị em Chiêu Đệ, Lai Đệ, Lãnh Đệ đều là những người gặp ngang trái trong tình yêu, đều có chung một kết cục bi kịch Phán Đệ cũng yêu, chị cũng yêu bằng một tình yêu mãnh liệt, cũng khao khát về một cuộc sống hạnh phúc trọn vẹn Kết duyên cùng Lỗ Lập Nhân, một Đảng viên Cộng sản Nhưng cặp

vợ chồng Đảng viên này lại mang trong mình những tư tưởng ích kỉ, hẹp hòi và lạc hậu Cô người đàn bà đam mê danh vọng Trên con đường danh vọng ấy, chị Năm Phán Đệ đã có được những quyền lực mong muốn Tuy nhiên, những quyền lực mà Phán Đệ có được đã được chị đánh đổi bằng biết bao tội lỗi, có cả máu, cả những cái chết đau lòng của những người thân, những đứa trẻ vô tội dưới chính bàn tay của Phán Đệ Từ bỏ gia đình, từ bỏ nguồn gốc, chỉ vì danh vọng chị còn từ bỏ luôn

cả nhân cách của một con người Phán Đệ luôn dương dương tự đắc với những lí lẽ

chính trị sáo rỗng và sặc mùi cánh tả cực đoan: “Chính trị là thống soái, là linh hồn, chính trị là mạng sống của tất cả mọi việc Khoa học tách kh i chính trị thì không còn là khoa học, trong từ điển của giai cấp vô sản, không có khoa học siêu giai cấp Giai cấp vô sản có khoa học của giai cấp vô sản, giai cấp tư sản

có khoa học của giai cấp tư sản!…” [8; tr.500] Phán Đệ là hình ảnh của những

người làm cách mạng nhưng xa rời quần chúng, chỉ khư khư với những triết lí chính trị rỗng tuếch Đó là sự xa rời quần chúng là căn bệnh của cách mạng Trung Quốc trong những ngày đầu còn non trẻ Cái chết của Phán Đệ là hệ quả của những sai lầm trong cuộc sống, đó là sự sụp đổ của một hệ thống chính trị sáo rỗng, rập khuôn, và đồng thời cũng là dấu hiệu của những đổi mới trong tương lai Còn Niệm Đệ thì tính tình nóng nảy, độc đoán, cái chết đầy huyền bí của chị trong hang sâu cùng người phụ nữ lạ mặt là một kết thúc buồn nhưng tất yếu cho một con người ích kỉ, đầy dục vọng xấu xa

Con người vốn có nhiều bản ngã và họ phải tự đấu tranh để chọn bản ngã hay nhất, tốt nhất phù hợp với mình Những cô gái nhà Thượng Quan chọn con đường

đi riêng cho cái bản ngã của mình Cuộc đời không phải là phận số mà là những lựa chọn, những lựa chọn giúp ta trở thành con người Chỉ khi hiện sinh, đối mặt với mọi tình huống ta mới biết bản chất của mình Hiện sinh từ thân phận và hoàn cảnh con người trong thế giới, một thế giới mà trong đó ta bị đẩy vào và chờ đợi ta một ý