Đạo đức sinh viên trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam thực trạng, vấn đề và giải pháp

Oiàng han, ''Càc già tri dao due truyén thóng va con nguòi Viét Nam hién nay'' De tài khoa hoc càp Nhà nuóc mang ma so KH.07.02; ^'Xày diaig lai song, dao due va ehudn già tri xà hói m

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI

T* T^ ' P

DE TÀINGHIÈN CtJtJ KHOA HOC DÀC BIÈT

OAO DQC SINH VIÈN TRONG QUA TRÌNH CHUYÈN SANG

NEN KINH T È T H I TRUÒNG DINH HUÓNG X À HÒI CHU N G H F A

• • •

Ò VIÉT N A M - THUC TRANG, V A N DE VA GlÀl PHÀP

Ma so: Ò G O I I S

Co quan chù tri : Dai hoc Quoc già Ha Nói

Chù niiiém de tài : TS Truong Vàn Phu&c

Trung tàm Dào tao, Boi ducmg giàng vièn ly luàn chình tri Dai hoc Quoc già Ha Nói

Thir ky de tài : TS Hoàng Xuàn Thdng

Trung tàm Dào tao, Boi duóng giàng vién ly luàn chinh tri Dai hoc Quoc già Ha Nói

e

pr/c^//6^

HA NOI - 2003

CÒNO TÀC VIÉN CHINH

1 GS.TS Nguyén Ngoc Long

2 GS.TS Pham Ngoc Quang

3 GS.TS Nguyén Hmi Vui

4 PGS.TS Bùi Thanh Qu^t

Trung tàm Dào tao, Boi duong giàng vién

ly luàn chfnh tri - DHQGHN Trung tàm KHXH & NV Quoc già Ban Tu tiròng vàn hoà Trung uong Hoc vién Chinh tri Quàn sir

Khoa Màc-Lénin - Dai hoc Dà Nàng Dai hoc Quòc già Ha Nói

so còng tàc vién khàc

MUC LUC

Trang

PHAN MÒ DAU 1 TINH GAP THIÉT, MUC DÌCH, NHIÉM VU, PHUONG PHÀP

NGHIÉN Ctru, GIÀ TRI L t LUÀN VA THUC TIÈN CÙA DE TÀI 1

I Tinh càp thiet cùa de tài 1

IL Tình hình nghién cijru 2

HI Muc dich va nghla vu nghién cùru 3

IV Co so ly luàn, phirong phàp va pham vi nghién cùru cùa de tài 4

V Già trj ly luàn va thuc tién cùa de tài 4

VI Ket càu cùa de tài 5

CHUONG I SU CHUYÉN D Ó I T H A N G GIÀ TRI DAO DÙC TRONG

KINH TÉ THITRUÒNG 6

I Kinh té' va dao dure 6

IL Kinh te thi truòìig va dao dure ' 12

IH Kinh té thi trucmg djnh hiróng XHCN va sir chuyén dói thang

già trj dao dure trong qua trình chuyén sang nén kinh te dò ò

nuóc ta 28 CHUONG n TÀC DÒNG CÙA QUA TRÌNH CHUYÉN SANG KINH TÉ THI

TRUÒNG Ò NUÒC TA TÒI DAO DÙC SINH VIÉN - MOT SO VÀN DE DÀT RA HIÉN NAY 3 5

I Kinh té thj trucmg djnh huóng xà hòi chù nghla va vàn de dao

dure sinh vién 35

IL Vai trò cùa giào due dao dure doi vói su hình thành nhàn càch 45

sinh vién

HI Hién trang va xu the phàttrién cùa dao due sinh vién hién nay 44

IV Mot so vàn de dàt ra hién nay xét tu' giàc dò xày dirng dao due

mói cho sinh vién ^7

CHUONG in MOT SO PHUONG H U Ò N G , G I À I PHÀP PHÀT HUY TÀC

DÒNG TÌCH CUC, HAN CHE TÀC DÒNG TIÉU CUC CÙA KINH TÉ THI TRUÒNG TRONG QUA TRÌNH XÀY bUNG DAO DÙC MÒI CHO SINH VIÈN NUÒC TA HIÉN NAY 84

I Mot so vàn de ve tình hình giào due dao dure cho sinh vién 84

n Nhumg phuong huóìig co bàn nhàm nàng cao chat luong va

hiéu qua giào due dao dure cho sinh vién 86

III NhùTig giài phàp co bàn de xày dung dao dure cùa sinh vién

trong nén kinh té' thj truòmg djnh huóng XHCN 91

KÉT LUÀN 97 DANH MUC TÀI LIÈU THAM KHÀO 102

' /

su pham xuó'ng càp; ló'i só'ng thiéu ly tuòng, hoài bào, àn choi, nghicn ma tuy ò mot bó phàn hoc sinh, sinh vién; viéc coi nhe giào due dao due, tham

my va càc bò món chinh tri, khoa hoc xà hòi va nhàn vàn" [II,47]

Viéc tìm ra nhiJng bien phàp hihi Jiiéu de khàc phuc nhiìng bién dang tiéu CUC tiong dao dire cija thanh nién- smh vién de ho trò thành nhùng nguòi co dij

tài va dire d^y manh qua trình cóng nghiép hoà, hién dai hoà d^t nuóc dang là su

quan tàm thuòng xuyén cùa moi ngành, moi càp va cùa toàn dàn nói chung

Chfnh diéu do khàng dinh tinh c^p thié't cùa de tài này

n TÌNH HÌNH NGHIÉN CtfU

Trong qua trình cài càch va mò cùa, do som nhàn thiic duac tàm quan trong cùa v^n de này, nhiéu cóng trình ly luàn cùa càc nhà khoa hoc Trung Quoc co lién quan.tói de tài ma chùng tói dàt ra de nghién cuu dà duac còng

bo Mot trong càc còng trình do là tàp suu tàp chuyén de: "NluTrig vàn de dao

due trong kinh té'thi tritùng'* do Vién thóng tin khoa hoc xà hòi thuòc Trung

tàm Khoa hoc Xà hòi va Nhàn vàn Quoc già cùa Viét Nam sUu tàp va xuàt bàn nàm 1999 0 nuóc ta, nhiéu de tài khoa hoc ve vàn de dao due trong nén kinh

le thi tiiròng dà ducfc trién khai Oiàng han, ''Càc già tri dao due truyén thóng

va con nguòi Viét Nam hién nay'' (De tài khoa hoc càp Nhà nuóc mang ma so

KH.07.02); ^'Xày diaig lai song, dao due va ehudn già tri xà hói mai trong

diéu kien cóng nghiép hoà, hién dai hoà, phàt trién kinh te thi truòng theo dinh huang xà hòi chù nghla" (De tài khoa hoc càp Nhà nuóc mang ma so

KHXH 04-03); "Doi mài cóng tàc giào due ly hiqn chinh tri vài vice xày dung

dao due eho eàn bò lành dao - quan ly Ha Nói hién nay" (De tài khoa hoc càp

niành phó Ma so OIX- 11/03- 2001-1 do Ban Tuyén giào Thành uy Ha Noi

thuc hicn); ''Su chuyén doi thang già tri dao due trong nén kinh te thi truòng

vài vice xày diùig dao due mài cho eàn bó quan ly a nuàe ta hién nay" (De tài

khoa hoc cap Bò do Khoa Triét hoc, Hoc vién Chfnh tri Quoc già Ho Chf Minh thirc hién) Vién Triet hoc cijng dà phói hcfp vói Trung tàm giao luu vìin

hoà Vici - Dire tó chirc hòi thào xung quanh de tài: "Su chuyén dói già ivi

PHAN MO DAU

TÌNH GAP THIÉT, MUC DICH, NHIÈM VU, PHl/ONG PHÀP

NGHIÈN CÙtf, GIÀ TRI L t LUÀN VA THU'C TIÈN CÙA DE TÀI

I TINH GAP THIÉT CÙA D É TÀI

Sau hcfn 16 nàm thuc hién duóng lói dói mói toàn dien dà't nuóc, chùng ta

dà dat duac nhiéu thành tiru to lón khòng chi trén ITnh vuc kinh té'- xà hòi ma

cà trén llnh vuc chfnh tri- tu tuong- dao due va loi song Viéc chuyén tu nén kinh té tàp trung quan liéu, bao càp sang kinh té thi tuóng djnh huóng xà hói chù nghTa dà tìmg buóc tao ra ed so vàt chat- kinh té cho viéc phàt huy tfnh tfch CUC, nàng dòng cùa moi tàng lóp nhàn dàn, nhàt là thanh nién- sinh vién Kinh té thi tnióng dinh huóng xà hòi chù nghla tao diéu kien cho mòi cà nhàn khàng dinh vi thè cùa minh trong su phàt trién dàt nuóc; nò cQng phà vó tan góc mot so quan niem dao diic truyén thong dà lói thòi ve màt lich su, dem lai quan niem mói ve mói quan he giOa dao'dure va Idi fch Dang hình thành mot

the he sinh vién xem viéc vuon lén tàm cao tri tue cùa nhàn loai de quyéì tàm

dua dat nuàe thoàt khòi nghèo nàn, Iqe hqu, dat tói muc tiéu "Dàn giàu, nuàe mqnh, xà ligi cóng bang, dàn chù va vàn minh" là tiéu chf cao nhàt cùa dao

due mói

Song, kinh té thi tiiróng dinh huóng xà hòi chù nghla cung co màt trai

cùa no S\l tàc dòng cùa màt trai do dang gay ra khòng ft nhung tiéu cuc trén nhicu ITnh wuc khàc nhau cùa dói song xà hòi, trong dò, nói tròi nhàt là Imh

vuc dao dire Tuy là bò phàn nàng dòng nhàt trong xà hói, nhung do thiéu su tìmg trai va chiém nghiem ò miJc eàn thiét, thanh nién- sinh vién chiù tàc dòng manh nhàt, nhanh nhàt cùa cà màt tfch ciré làn màt tiéu cuc cùa kinh té thi truòng De càp tói phucmg dien thù hai vira néu, Nghi quyét Hòi nhi làn thu nàm cùa Ban chàp hành Trung uong khoa Vili Dang Còng san Viét nam dà

chi ra: "nhiéu biéu hién tiéu cuc trong ITnh vuc giào due- dào tao làm cho xà

hòi lo h1n^ nhu sir suy thoài dao ly trong quan he thày trò, bè ban mòi truàng

su pham xuóng càp; lói só'ng thiéu ly tuòng, hoài bào, àn choi, nghién ma tuy ò mot bò phàn hoc sinh, sinh vién; viéc coi nhe giào due dao due thàm

my va càc bò món chfnh tri, khoa hoc xà hòi va nhàn vàn" [11,47]

Viéc tìm ra nhung bien phàp hiru)iiéu di khàc phuc nhffng bién dang tiéu

cuc tj'ong dao due cùa thanh nién- sinh vién de ho trò thành nhung nguói co dù tài va due day manh qua trình còng nghiép hoà, hién dai hoà d^t nuóc dang là su quan tàm thuóng xuyén cùa moi ngành, moi cà'p va cùa toàn dàn nói chung

Chfnh diéu dò khàng dinh tinh c^p thiét cùa de tài này

n TÌNH HBSfH NGHIÈN CÙU

Trong qua trình cài càch va mò cùa, do som nhàn thùc dudc tàm quan trong cùa và'n de này, nhiéu cóng trình ly luàn cùa càc nhà khoa hoc Trung Quoc co lién quan.tói de tài ma chùng tói dàt ra de nghién cùu dà duac còng

bó Mot trong càc cóng trình dò là tàp suu tàp chuyén de: "Nhung vàn de dao

due trong kinh té'thi truòng" do Vién thóng tin khoa hoc xà hói thuòc Trung

làm Khoa hoc Xà hòi va Nhàn vàn Quoc già cùa Viét Nam sUu tàp va xuàt bàn nam 1999 0 nuóc ta, nhiéu de tài khoa hoc ve van de dao due trong nén kinh

té thi tmòng dà duac trién khai Chàng han, "Càc già tri dao due truyén thóng

vù con nguòi Viét Nam hién nay" (De tài khoa hoc cap Nhà nuóc mang ma so

KH.07.02); "Xày dinig lói song, dqo due va ehudn già tri xà hòi mài trong

diéu kien còng nghiép hoà, hién dai hoà, phàt trién kinh te thi truòng theo dinh huàng xà ligi chù ngliTa" (De tài khoa hoc càp Nhà nuóc mang ma so

KHXH 04-03); "Dói mài còng tàc giào due ly luàn chinh tri vài vice xày dung

dqo due elio eàn bò lành dqo - quan ly Ha Nói hién nay" (De tài khoa hoc càp

Tliành phó Ma so OIX- 11/03- 2001-1 do Ban Tuyén giào Thành uy Ha Noi

thuc hién); "Su chuyén dói thang già tri dqo due trong nén kinh te thi truòng

vài vice xày dipig dqo due mài eho eàn bó quàn ly a nuàe ta hién nay" (De tài

khoa hoc càp Bò do Khoa Triét hoc Hoc vién Chfnh tri Quoc già Ho Chf Minh thuc hién) Vién Triét hoc cung dà phói hop vói Trung tàm giao luu van

hoà Viét - Due tó chùc hòi thào xung quanh de tài: "Su chuyén dói già iri

trong qua trình chuyén sang nén kinh té'thi truòng a Viét Nam" ,Ngo-d\ ra,

con co mot so luàn àn tién sy, luàn vàn thac sy va cu nhàn chuyén ngành Triét hoc nghién curu vàn de này

Càc còng trình khoa hoc trén day dà co nhiJng dóng góp quy già trong viéc làm sàng tò tàc dòng hai mat cùa kinh té thi truóng tói su bién dói cùa dao due xà hòi ta trong qua trình dói mói nhung nàm qua, de càp mot so phuang huóng nhàm d^y manh qua trình xày dung dao diic mói trong qua trình chuyén sang kinh té thj truòng Tuy nhién, cho dén nay vàn chua co mot còng trình khoa hoc nào nghién culi mot càch tuong doi co he thóng van de này trong mói lién quan true tiép vói sinh vién - dói tuong phuc vu chù yéu cùa càc truóng Dai hoc nói chung, cùa Dai hoc Quoc già Ha Noi va càc tmóng thành vién cùa nò nói riéng

m MUC DÌCH VA NHIÈM VU NGHIÈN CtJÌJ

L Muc dich

Trén co so làm rò thuc trang dao dure cùa sinh vién Dai hoc Quoc già

Ha Noi va mot so truòng dai hoc khàc ò nuóc ta hién nay duói tàc dòng cùa qua trình chuyén sang kinh té thj truòng djnh huóng xà hòi chù nghTa, de tài góp phàn de xuàt mot so phuong huórg, giài phàp de phàt huy tàc dòng tfch cuc, han che' tàc dòng tiéu cuc cùa kinh té thj truòng dói vói qua trình xày dung dao due mói cho sinh vién DHQG Ha Noi nói riéng, sinh vién cà nuóc nói chung trong giai doan hién nay

2 Nhiem vu

De thuc hién muc dfch néu trén, de tài co nhiem vu:

- Làm rò su tàc dòng thuan va nghjch cùa qua trình chuyén sang kinh té thi truóng tói dao due sinh vién

- Làm rò thuc trang dao due cùa sinh vién nuóc ta hién nay va xu huóng van dòng cùa nò duói tàc dòng cùa kinh té thj truòng

- Néu ra mot so phuong huóng va giài phàp nhàm phàt huy tàc dòng tfch

cuc, han che tàc dòng tiéu cuc cùa kinh té thi tmòng tói qua trình xày dung

dao due mói cho sinh vién ò nUóc ta trong giai doan hién nay

IV c o s o LY LUÀN, PHl/ONG PHÀP VA PHAM VI NGHIÈN ClTU CUA DE TÀI

1 C a s ò l y luàn

De tài duoc thuc hién trén co so quan diém cùa chù nghTa Màc-Lénin, tu tuòng Ho Chi Minh ve vai trò quyét d4nh cùa tón tai xà hòi dói vói y thuc xà hòi, cùa co so ha tàng dò'i vói kién truc thuong tàng (trong càc quan he do co

vai trò quyét dinh cùa kinh té'dói vài dqo due),

2 Phirong phàp nghién curu

De dat duoc muc dich va hoàn thành nhCmg nhiém vu ma de tài dà de ra, nhimg nguòi thuc hién vàn dung triét de nhChig phuong phàp khoa hoc do chù nghTa duy vàt bién chùng va chù nghTa duy vàt Ijch su mang lai; trong dò, hé't sue chù y vàn dung phuong phàp lógich va Ijch su, phàn tfch va tóng hop, phuong phàp lién ngành

Trong diéu kién cho phép, nhùtig nguòi thuc hién de tài cung rat xem trong phuong phàp khào sàt, diéu tra xà hòi hoc

3 Gioì han pham vi nghién curo cùa de tài

- Thuc trang tình hìxih dao due cùa sinh vién do nhiéu nhàn tó quy dinh Trong khuòn khó cùa de tài này, chùng tói tàp trung làm sàng tò chi mot nhàn

tó: su tàc dóng cùa kinh té'thi truòng,

- Dói tuong khào sàt chù yé'u de di tói nhiìng khài quàt chung là sinh vién Dai hoc Quoc già Ha Nói va mot s6 tmòng Dai hoc khàc

V GIÀ TRI LY LUÀN VA THU'C TIÉN CÙA DE TÀI

1 Ve già tri ly luan

- Góp phàn cung cà^p mot bue tranh chàn thuc ve dao due cùa sinh vién ò nuóc ta hién nay

- Làm rò nguón góc chù yéu cùa nhung bién dòng tfch cuc va tiéu cuc trén ITnh vuc dao due cùa sinh vién tir giàc dò ành huòng cùa qua trình chuyén sang kinh té' thj tmòng

2 Ve già trj thirc tién

- Trén ca sa xem xét su tàc dòng cùa kinh té thi tmòng tói dao due cùa sinh vién, néu lén mot so phuong huóng, giài phàp mang tinh thiét thuc - thuc

lién góp phàn nàng cao hiéu qua cùa qua trình xày dung dao due mói cho sinh vién ò nuóc ta hién nay

- De tài co thè duoc dùng làm tài liéu nghién cùru, giàng day cho sinh vién Dai hoc Quoc già Ha Noi va càc tmòng Dai hoc, Cao dàng khàc

VI KÉT CÀU CÙA DÉ TÀI

Ngoài phàn mò dàu va két luàn, de tài bao góm 3 chuong, 10 tiét va càc tiéu tiét tuong ùng

' I

Chirang I

s y CHUYÉN DÓI THANG GIÀ TRI DAO DlfC

TRONG KINH TÉ THI TRUÒNG*

I KINH TÉ VA DAO DÙC

Nhung nguòi theo quan diém duy tàm xem nhiJng quan niem dao due hoàc là san ph^m thuàn tuy cùa tu duy, do ai dò nghT ra va àp dat cho xà hòi, hoac duoc xà hói dò tiép nhàn nhu là chu£n mùc song cùa minh, chuan mire dói nhàn xù thè cùa minh Ben canh quan diém duy tàm chù quan dò, lai co nguòi xuà't phàt tir quan diém duy tàm khàch quan dà khàng djnh ràng nhiing quan diém dao due là do càc lue luong siéu nhién nhu thàn linh, thuong de, chùa tròi quy djnh Cà quan diém: "Nhàn chi so tfnh bàn thien" làn "Nhàn

ehi sa tfnh bàn àc" déu thuòc trào luu tu tuòng duy tàm khàch quan dò Trong

lich su, cha òng ta cilng thuòng nói: "Cha me sinh con, tròi sinh tfnh"- dao due, tfnh tình cùa con cài ra sao, xàu hay tot déu do tròi "Cho hay muòn su lai tròi" Nhung quan niem tuong tu déu thuòc vào quan diém duy tàm khàch quan nói chung, duy tàm khàch quan ve dao due nói riéng

Quan diém duy tàm chù quan ve dao due sé de dua nguòi ta dén thài dò duy y chf trén ITnh vuc xày dung nén dao due mói Thóng qua "thf nghiem còng san chù nghTa", mot so nhà xà hòi chù nghTa khòng tuòng dà nò lue xày dung mot xà hòi dao due tot dep, phù hop vói bàn tfnh cao quy cùa con nguòi tiong diéu kién kinh té' con ò trình dò thà'p, xà hói con day rày nhung dói khàng giai càp va dói khàng xà hòi do trình do kinh té dò san sinh ra Do vay, màc dù co su hy sinh dàng tran trong ve kinh té, su nò lue dàng khàm phuc ve tinh thàn, nhung nhung thf nghiem cóng san do déu thàt bai

* Troiig cliLfang riày chùng tòi co sir dung mot s6 tir tuòng cùa cac lac già cu6n: "NhCmg van de dqo dire trong

kinh té'fili triròng" cùa Vién tliòng tin khoa hoc xà hòi thuòc Tning tàm khoa hoc xà hòi va nhàn vun qucx: già

àn hành; Nxb Tiiòng tin KHXH, 1996 và cu6n: "Su bien doi cùa thang già tri dao due trong nén kinh té'tlu

tnaìng vói viéc xày dung dao due mói cho eàn bó quàn ly à nuàe ta" do PGS, PTS Nguyàn Chf My chù bien,

Nxb Chfnh tri quoc già, 1999

0 nuóc ta cung tìmg co mot thòi lan truyén quan niem cho ràng dù kinh

té cùa dàt nuóc con ò trình dò thàp, chùng ta vàn co thè xày dung duac mot xà hòi trong sach, lành manh ve dao dùc-tinh thàn Qua thàt ti'ong diéu kién cùa chién tranh, khi cài song và cài chét cùa tìmg con nguòi cung nhu cùa cà dàn toc, cà quoc già nói lén nhu là cài chi phói moi tàm tu, tình càm và hành dòng

• cùa con nguòi, khi ma và"n de hy sinh vi dòc làp dàn toc là tu tuòng, chuàn mire dao due chù dao ò moi nguòi Viét Nam yéu nuóc, thi màc dù cuòc song vài chat con nhiéu khó khan, nén kinh té vón dà thap kém lai bi chién tranh tàn phà nàng né, nhung tình nguòi lai khà trong sàng; su dùm boc nhau khi hoan nan, cuu mang nhau khi khó khan, tình làng nghTa xóm, tình dóng chf hét sue sàu nàng Khi dò, quy luàt chié'n tranh chi phói toàn bò dòi song xà hòi Do khòng y thùc rò diéu này, mot so nguòi ngò nhàn ma khàng djnh tfnh dijng dàn cùa quan diém xem chùng ta co thè xày dung duoc mot xà hòi dao due lành manh ngay cà khi nén kinh té con nghèo nàn, lac hàu Phù hop vói quan niem dò, nhùng di san tu tuòng,nhu: "Xàu déu hon tòt lòi", "Chét mot dóng con han song mot nguòi" duoc ho hét lòi ca ngoi "Moi nguòi phài dàn hàng ngang ma tién" duoc xem là phuong chàm dao due cao dep Moi nguòi phài co cuòc song vàt chat và tinh thàn bình bình nhu nhau; khòng co nguòi tién truóc, khòng co nguòi tié'n sau; khòng co nguòi giàu tmóc, nguòi giàu sau Ai phàt trién vuot tmóc ma chua kjp kéo moi nguòi tié'n theo minh déu bi phé là cà nhàn chù nghTa Khòng duoc de dién ra tình trang nguòi giàu, nguòi nghèo là mot chuan mire quan trong cùa dao due xà hòi Cho nén, anh làm giòi phài cuu mang nguòi làm kém, nguòi chày luòi de bào dàm cho ho co thu nhap a mùc tói thiéu do Luàt djnh, nguac lai, nguòi làm giòi mày cung khòng duac huòng cao trén mùc Luàt dà cho phép Tu dò, hình thành nghich ly:

"Nguòi làm giòi thi bi phat, kè làm kém, làm tói lai duoc thuòng" Chfnh diéu

do là mot trong nhiJng nguyén nhàn làm thoài hoà dao due lao dòng: nguòi làm giòi cung khòng muón làm giòi qua mùc phàn thù lao ma anh ta co the duac huòng do Luàt dinh; nguòi làm kém, kè chày luòi cung khòng eàn no

lue, vi dà duac Luàt bào dàm dóng luong tói thiéu Tinh trang "làn còng" phò bién là biéu hién cùa su xuóng càp ve dao due

Nguoc lai, quan diém duy tàm khàch quan ve dao due làm nguòi ta roi vào su thu dòng, bàt lue, thói vò tràch nhiem tmóc nhung vi pham dao due cùa con cài, cùa con nguòi nói chung; nò thù tiéu vai trò tfch cuc cùa con nguòi trong su tàc dòng vào dòi song dao due cùa cà cà nhàn làn toàn xà hòi, dua su vàn dòng và phàt trién cùa dao due vào qua trình tu phàt

Xuàt phàt tir quan diém duy vàt bién chùng ve su phàt trién cùa Ijch su

nói chung, ve su bién dÓi cùa y thùc xà hói (trong do co f thùc dao due) nói

riéng, càc nhà kinh dién cùa chù nghTa Màc-Lénin mot màt khàng djnh ràng y

thùc xà hòi (trong do co f thùc dao due) là su phàn ành cùa tÓn tai xà hòi - tue

là toàn bò diéu kién sinh hoat vàt chat cùa xà hòi, trong dò, kinh té, phuong thùc san xuàt ra cùa cài vàt chat là yé'u tó co bàn nhàt; mat khàc, khòng phù nhàn tfnh'dòc làp tuong dói, khà nàng tàc dòng trò lai cùa ^ thùc xà hòi, cùa

dao due dói vói su bié'n dói cùa tón tai xà hòi, cùa kinh té, cùa san xuàt

Khi de càp tói màt thù nhà^t, Ph.Àng-ghen viét: "Con nguòi dù tu giàc hay khòng tu giàc, rùt cuòc déu rùt ra nhiitig quan niem dao due cùa minh tu nhùng quan he thuc tién dang làm co so cho vj tn giai càp cùa minh, tue là

nlifaig quan he kinh re'trong do nguòi ta san xuat và trao dói"[41, 136] (nguòi

trfch nhàn manh) "Nhùng quan he kinh té'" ma Ph.Àng-ghen nói ò day chfnh

là tóng hop nhùng quan he san xuàt tao thành co so kinh té cùa mot che dò xà hòi nhàt dinh

Vai trò quy djnh cùa kinh té dói vói dao due biéu hién ò mot so noi dung

nén kinh té dira trén che dò chiém hùu tu nhàn ma dói tuong chiém hùu chù yéu là nò le; nén kinh té dua trén che dò chiém hihi tu nhàn ma dói tuang chiém hùu chù yéu là ruòng dà't; nén kinh té' dira trén che dò chiém hùu tu bàn

tu nhàn ma dói tuong chiém hiìu chù yéu nhà mày, còng xuòng, sue lao dòng; nén kinh té' dira trén che do cóng hiju dói vói nhùng tu liéu san xuàt chù yéu dira trén trình dò phàt trién rà't cao cùa lue luong san xuàt hién dai mang tfnh

xà hòi hoà-quóc té hoà

Xét ve tfnh chat, co thè chia nàm nén kinh té' dò thành hai loai kliàc nhau,

dói làp nhau ve dàc trung co bàn: tu hiJu và còng hùu Su thay dói cùa càc nén

kinh té nói chung, su thay dói tfnh chat cùa chùng nói riéng làm thay dói tuong ùng trén ITnh vuc dao due Khi phé phàn quan niem xem lòi ràn dao due: "Khòng duoc àn càp" là mot già tri dao due vTnh hàng, dùng cho moi che

dò xà hói, Ph.Àng-ghen dà chi ra ràng chu^n mùc dao due do chi ra dòi và tón lai trong che' dò co chiém hùu tu nhàn Khi che dò chié'm hùu do khòng con, lòi ràn dao due dò cùng tu mà't di trong dòi song dao due cùa xà hòi De càp tói vàn de này, Ph.Àng-ghen viét: "Tu khi so hùu tu nhàn ve dòng san phàt trién thi tat cà càc che dò xà hòi co che dò so hihi tu nhàn ày, tàt phài co mot lòi ràn chung ve dao due: khòng duoc tròm càp Co phài vi thè ma lòi ràn này Irò thành mot lòi ràn dao due vTnh cim khòng? Hoàn toàn khòng phài Trong mot xà hòi ma moi dòng co day tói dòng co tròm càp bj loai tiòr, do dò dàn dàn hàu nhu chi co nhùng nguòi màc benh tàm thàn mói pham tòi tròm càp, thi mot nhà truyén bà dao due nào cu muón trinh trong tuyén bó cài chàn ly vTnh cùu: khòng duoc tròm càp, sé bi nguòi ta che cuòi dén thè nào!" [41, L^6

"dóng chf khòng bang dóng huong", "chi bò ho ta", "dàng uy làng la" khòng phài hién tUOng cà biet

Mot so diém trình bay trén cùng cho thày ràng su vàn dóng, bién dói cùa nén kinh té quy dinh su vàn dòng, bién dói cùa dao due Nói càch khàc, noi dung nhimg chu^n mire dao due cùng mang tfnh Ijch su, su vàn dòng cùa chùng do su vàn dòng cùa kinh té, cùa san xuàt quy djnh

- Tfnh giai càp cùa kinh té, cùa co so kinh té quy djnh nói dung, tfnh chat giai càp cùa dao due Trong xà hói phàn chia thành giai c^p, giai càp nàm hàu hét tu liéu san xuà't trong tay luòn tìm moi càch làm cho quan niem dao due cùa minh trò thành quan niém thóng tri trén ITnh vuc dao due Ve vàn de này, Ph.Àng-ghen viét: "Vi cho tói nay xà hói dà vàn dòng trong nhùng su dói làp giai càp, cho nén dao due luòn luòn là dao due cùa giai cà'p: hoàc là nò bién

ho cho su thóng tri và loi fch cùa giai càp thóng tri, hoàc là, khi giai càp bi tri

dà trò nén khà manh thi no tiéu biéu cho su nói day chò'ng lai su thóng tri nói trén và tiéu biéu cho loi fch tuòng lai cùa nguòi bj àp bùc"[41, 137] Diéu dò cung nói lén ràng dàu tranh trén ITnh Vuc dao due là phàn ành dàu tranh trén ITnh vi;c kinh té

Do tfnh chat và trình dò phàt trién kinh té quy djnh, nén chi co the co

mot nén dao due thuc su mang tinh nguòi vói tàt cà noi dung day dù cùa nò,

khi do su phàt trién cùa kinh té', cùa san xuàt dà cho phép hình thành mot xà hòi, ma ò do khòng nhùng "nguòi ta dà thàng duac nhùng dói làp giai càp ma con quén nhùng dói làp ày trong dòi song thuc tién"[41, 137]

- Trình dò phàt trién cùa kinh té quy djnh trình dò phàt trién cùa dao due Nhung dao due khòng hoàn toàn thu dòng tmóc su phàt trién cùa kinh té

Khi de càp tói mat thù hai, chù nghTa Màc - Lenin cho ràng tuy bj kinh té quy dinh, nhung dao due co tàc dòng trò lai dói vói su phàt trién kinh té và

phàt trién xà hòi nói chung Su tàc dòng do co thè dién ra theo hai chiéu klìàc

nhau, dói làp nhau: thùc day, khi quan niem dao due phù hop vói yéu càu quy luàt kinh té khàch quan; kìm hàm, khi nguac lai

Song, eàn luu y ràng, su tàc dòng cùa dao due dói vói kinh té duac ihuc hién cà bang con duòng tmc tié'p làn cà con duòng giàn tié'p; trong dò, vice the che hoà quan niem dao due thành nhùng quy pham phàp luàt, quy che và su dung dao due vào viéc nhàn thùc, vàn dung nhfmg quy djnh phàp luàt dò trong hoat dòng kinh té co tàc dòng hét sue manh me dói vói kinh té Dò là ly do vi sao, tuy chùng ta dà khàng djnh ràng dao due chi là còng cu tu diéu chình mói quan he giùa ngUÒi và ngUÒi, no khòng thè duoc dùng de quàn ly nhà nuóc, nhung vàn eàn nàng cao giào due dao due cho nhàn dàn và xem dò là mot trong nhùng nhàn tó góp phàn nàng cao hiéu qua quàn ly nhà nuóc bang phàp luàt Và'n de vùa néu càng co y nghTa quan trong, khi he chuan phàp luàt cùa

ta con thiéu, chua dóng bó và co nhung so ho nhà^t djnh Trong mot so nàm qua, chfnh mot so eàn bò, dàng vién thoài hoà ve ph^m chà^t, tu càch, dao due

dà lai dung tình hình dò dé làm_giàu_bà^t chfnh, tham nhùng, hói lo gay ra nhùng hàu qua nghiem trong

Trong khi khàng djnh vai trò quyé't djnh cùa kinh té' dói vói dao due, nhàn càch con nguòi và tàc dòng cùa dao due dói vói kinh té và phài trién xà hòi, nhùng ngUòi sàng làp ra chù nghTa Màc khòng bao giò phù nhàn vai trò cùa nhùng quan he tinh thàn dói vói su phàt trién xà hòi nói chung và dói vói vice phàt trién dao due nhàn càch con nguòi nói riéng Co thè nói ràng trong

tàt cà nhiJng quan he tinh thàn, tu tuòng, Jc dòng dén su hình thành dao due,

nhàn càch cùa con nguòi thi tàc dòng cùa nhiìng quan he chfnh tri co y nghTa lai lón Bòi vi quan he chfnh tri phàn ành day dù và sàu sàc nhàt quan he vàt chat cùa con nguòi trong xà hói Khòng nhùng thè quan he chfnh trj con duac cijng co bòi càc còng cu, nhimg quan he co sue manh vàt chat Mal khàc, co thè nói ràng, khòng thè co nhung quan he tir tuòng néu khòng co nhùng quan

he chfnh trj Trong quan he chfnh tii, nhà nuóc dóng vai trò quan trong vi nò "

là mot thè lire tu tuòng dàu tién chi phói con nguòi"[42,443] Nhùng nhà sàng làp ra chù nghTa Màc-Lénin con chi ra ràng, nhùng yé'u tó khàc trong dói song

xà hòi cùng co ành huòng, tàc dòng nhà^t dinh dé'n su hình thành nhàn càch, dao due cùa cà nhàn con ngUòi Nhu vay néu chi dira trén làp truòng giai càp ihì chua dù de giài thfch moi và'n de lién quan dén hoat dòng tinh thàn cùa con

nguòi trong dò co dao due, nhàn càch Toàn bò càc quan he xà hòi chù khòng phài chi co quan he giai cà'p dà tao nén cà nhàn, chfnh tóng hoà càc quan he

xà hòi dà quy dinh cót lòi cùa nhàn càch, bàn chat cùa con nguòi, hay nói càch khàc, chfnh mòi tmòng xà hòi quy djnh su hình thành dao due, nhàn càch.Ve diéu này C.Màc và Ph.Angghen dà viét: "Nhiìng cà nhàn riéng le chi hình thành mot giai cà'p chìmg nào ho phài tié'n hành cuòc dàu tranh chung chóng lai giai càp khàc; con thi ho lai dói djch vói nhau trong cuòc canh tranh Mal khàc, giai c^p dén luot nò lai trò thành dòc làp dói vói nhùng cà nhàn, thành thù càc cà nhàn th^y nhùng diéu kién sinh hoat cùa minh dà duoc quy dinh san, dà duoc giai c^p cùa ho quy djnh cho ho vj tri trong dòi song, dóng thòi cà su phàt trién cà nhàn cùa ho"[38,78] Tu nhimg quan diém màc xft kè trén chùng ta thày ràng, cà nhàn con nguòi bao hàm trong minh mot he thóng toàn vcn nhùng già tri xà hòi trong do già tri dao due giù mot vai trò dàc biet

Co thè nói ràng nhùng nguyén tàc dao due là cót lòi, là hat nhàn toàn bò dòi song tinh thàn cùa cà nhàn con nguòi Y thùc dao due dóng vai trò nhàn tó lién két thóng nhàt toàn bò càc mal cuà thè giòi tinh thàn cùa con nguòi Dù con nguòi co phàt trién tri lue, thè lue, tham my dén trình dò cao nhu thè nào

di chàng nùa, thi cùng chua trò thành mot cà nhàn con nguòi theo dùng nghTa cija nò, néu nò khòng co su phàt trién cao ve y thùc dao due, néu tu duy cùa

nò, nhùng hoat dòng song cùa nò chi nhàm dé'n nhùng muc tiéu hoàn toàn riéng tu Trong mot tàc ph^m thòi tré, C.Màc dà chi ra ràng, néu con nguòi chi lao dòng cho bàn thàn, no co thè trò thành nhà bàc hoc, bàc hién triét vT dai, nhà tho siéu viét, nhung khòng bao giò trò thành con nguòi vT dai và hoàn thien thirc su Già trj xà hòi cùa cà nhàn con nguòi phu thuòc vào chò con nguòi hiéu muc dfch dao due cùa cuòc song nhu thè nào và con nguòi thirc hicn miic dfch dò trong hoat dóng cùa minh ra sao

IL KINH TÉ THI TRITONO VÀ DAO DlTC

1 Kinh té thi truòng

Trong Ijch su loài nguòi, tu kinh té hién vat sang kinh tè hàng hoà, lù kinh tè hàng hoà sang kinh té thj tmòng là nhùng buóc tién hét sue quan

trong Nhùng buóc tié'n dò dành dàu su phàt trién cùa lue luong san xuàt và su bién dói tuong ùng cùa quan he san xuà't Dé'n luot minh, su thay dói cùa quan

he san xuàt làm thay dói càc quan he xà hòi nói chung, càc quan he và chuan mire tu tuòng, chfnh tri, dao due nói riéng

Lién quan tói và'n de dang duoc xem xét ò day, chùng ta chi quan tàm tói tàc dòng cùa kinh té thj tmòng dén dao due Muón vay, eàn co cài nhin khài quàt ve kinh té thj tmòng

San xuat hàng hoà là loai san xuàt ra san ph£m nhàm trao dói San pham

duoc dùng de trao dÓi do duoc goi là hàng hoà Trong xà hòi nò le, phong kién, san xuà't hàng hoà phàt trién mot càch chàm chap; dén xà hòi tu bàn chù nghTa, san xuàt hàng hoà thành hình thùc san xuàt thóng tri

Tu san xuàt hàng hoà ma ra dòi kinh té'hàng hoà - khài niem dói làp vói

kinh té tu nhién, kinh té hién vàt Kinh té hàng hoà là su két hop cùa san xuàt hàng hoà và trao dói hàng hoà Kinh té hàng hoà dà trai qua hai giai doan phàt trién: kinh té hàng hoà nhò và kinh té hàng hoà san xuà't lón xà hòi hoà

Kinh té hàng hoà san sinh ra thj tmòng, nguoc lai, thj tmòng diéu tiét và huóng dàn hoat dòng cùa chù thè hoat dòng kinh té Kinh té hàng hoà phàt

trién dén mùc dò nhà't djnh thi ra dòi kinh té'thi truòng 'TChi tài nguyén kinh

tè trong nén san xuà't xà hói duoc bó tri và phàn phói bang phuong thùc thi truòng thi nguòi ta goi dò là kinh té thj tmòng"[60,lll]

Lién quan tói khài niém "Kinh té thj tmòng", trong xà hòi hién co hai loai y kién khàc nhau:

Mot so nguòi xem kinh té thj tmòng là phuong thùc vàn hành kinh tè lày thi tmòng hình thành do trao dói và luu thòng hàng hoà làm nguòi phàn phói lai nguyén chù yé'u; lày loi fch vàt chat, cung càu thi tmòng và mua bàn giùa

hai ben làm ca che khuyé'n khfch hoat dòng kinh té Nò là mot phuong thùc tó

chùc, vàn hành kinh té xà hòi Kinh té thj tmòng là "phuong thùc", "phuong tién", "còng cu" vàn hành nén kinh té co hiéu qua Tir nò, kinh té thi truòng kliòng mang tfnh giai càp - xà hòi, khòng tòt ma cùng khòng xàu Tot hay xàu

là do nguòi su dung nò Theo quan diém này, kinh té thi tmòng là vài "irung Ifnh", là "còng nghe san xuà't", ai su dung cùng duoc

Mot so nguòi khàc cho ràng kinh té thi tmòng là mot quan he xà hòi, nò

in dàm dàu àn cùa cùa lue luong xà h^i làm chù thj tmòng Kinh té thi tmòng

là mot pham trù kinh té hoat dòng, co chù the cùa qua trình hoat dòng dò, co SII tàc dòng làn nhau cùa càc chù thè hoat dóng Trong xà hòi co giai càp, chù thè hoat dòng trén thj tmòng khòng phài chi là cà nhàn riéng le, dò con là

nhiìng tàp doàn xà hói, nhùng giai cà'p Su tàc dòng qua lai cùa càc chù thè

hoat dòng dò co thè co loi cho nguòi này, tàng lòp hay giai càp này, co hai cho làng lóp, giai c^p khàc Cho nén, kinh té thj tmòng co mat tfch cuc, màt tiéu cuc nhà't dinh Khòng thè nhàn manh chi mot chiéu nào dò,

Kinh té thi tmòng co su phàt trién tu thà'p lén cao, dinh cao nhàt trong su phàt trién cùa nò ò giai doan dà qua dat duOc trong chù nghTa tu bàn, duoc xà

hòi do SU' dung triét de Do là co so M mot so nguòi dóng nhà't kinh té thi

truòng vói chù nghTa tu bàn Quan diém dò duoc cùng co thém con do, trong qua trình xày dung chù nghTa xà hòi tmóc day, hàu hét càc nuóc xà hòi chù nghTa déu ky thj vói kinh té thj tmòng, tuyet dói hoà kinh té co kè hoach mang tfnh làp trung quan liéu Do vày, dà co su dói làp kinh té thj tmòng voi chù nghTa xà hòi Viéc nghién culi ly luàn và tóng két thuc tién dà cho phép khàng dinh ràng, nén kinh té cùa chù nghTa xà hòi cùng phài là nén kinh té thi tmòng Kinh té thi tmòng xà hòi chù nghTa dira trén che dò còng hùu ve tu liéu san xuàt chù yéu (con goi là kinh té thj tmòng trong nói bò che dò còng hùu) Do co su tàch ròi tuong dói giùa quyén so hiru và quyén kinh doanh, nén càc xf nghiép và chù thè hoat dòng kinh té trò thành chù thè hoat dòng kinh té

và chù thè loi fch kinh té dòc làp (hoàc tuong dói dòc làp) Lai fch kinh tè cùa càc don vi kinh tè dòc làp thuòc che dò còng huu; lai fch kinh té cùa càc cà

nhàn dòc làp trong noi bò don vj kinh té còng hùu, su chénh léch lao dòng bò

ra và su dóng góp lao dóng cùa ho, che dò so hiru cà nhàn ve sue lao dóng cùa nguòi lao dòng khòng phù nhàn tfnh chat chung là viéc su dung sue lao dòng

Mói lién he kinh tè khàch quan trong noi bò nén kinh té dà hình thành su phàn

eófig lao dóng xà ligi và xà hòi hoà nén san xuàt, làm cho càc don vi kinh tè

trong nói bó che dò còng hùu trò thành nhùng nguòi san xuàt hàng hòa và nguòi kinh doanh hàng hoà dòc làp (hoàc tuong dói dòc làp) Vi thè, trong nén kinh té thuòc che dò còng hùu dà hình thành quan he hàng hoà và trao dói hàng hoà, làm cho nén kinh té dò vàn hành trong mòi tmòng kinh té thj tmòng

Trong thòi ky qua do lén chù nghTa xà hói, do con nhiéu hình thùc so hùu nén khòng chi co kinli té thi tmòng trong nói bo che dò còng hiru, ma ti'ong toàn bó xà hói, giùa càc chù thè hoat dóng kinh té thuòc càc loai hình so huu cùng co mói lién he thj tmòng Do dò, kinh té thj tmòng hình thành và tón tai phó bié'n trong xà hóixà hòi chù nghTa cùng nhu trong thòi ky qua dò lén chù nghTa xà hòi

Tu do, co co so de khàng djnh ràng kinh té' thj tmòng vùa co thè duoc xày dung và phàt trién trén co so kinh té' tu bàn chù nghià, vùa co thè duoc xày dung và phàt trién trén cO so kinh té xà hói chù nghTa Khi dò sé co nhìmg loai hình kinh té thj tmòng mang tfnh c^hat xà hòi-giai cà'p nhàt djnh

Ngày nay, ò nhiéu nuóc, kinh té thj tmòng dà dat tói kinh te thi truòng

phàt trién vói dàc trung:

- Tii tmòng co tàc dung là co so cho viéc phàn phói tài nguyén kinh té và nhàn lue, vàt lue, tài lue

- He thóng thi tmòng duoc phàt trién day dù: Thj tmòng hàng hoà, thi truòng vice làm, thi tmòng sue lao dóng, thj tmòng tién té, thi tmòng thòng tin, thi tmòng ky thuàt, thj tmòng vàn hoà, thi tmòng bàt dòng san, Tàt cà càc loai thj tmòng dò lién két chat che vói nhau tao thành mot chinh thè hùu

ca He thóng thi tmòng này trò thành dàu mói moi tàc dòng qua lai cùa hoat

- Vàn hành kinh té - xà hói chù yé'u loi dtjng càc loai Ifn hiéu kinh tè ma thi truòng cung càp, viéc luu thòng tài nguyén duoc diéu tiét bòi thòng tin thi ti'UÒng và eàn dói san xuà't

- Dira trén quy luàt thj tmòng ma hình thành mot tràt tu thj tmòng, san xuàt xà hòi, luu thòng, phàn phói và tiéu dùng vói su lién he và diéu tiét cùa dàu mói thj tmòng, hình thành mang luòi san xuàt xà hói co trai tu

- Chfnh phù dira vào quy luàt vàn hành cùa kinh té thj tmòng, thuc hién vice diéu chinh và khóng che vT mò eàn thiét, hiiu hiéu; vàn dung chfnh sàch kinh té, phàp luàt kinh té', chi dao ké hoach và phuong phàp hành chfnh eàn thiét huóng dàn su phàt trién cùa kinh té thj tmòng

Sa dT kinh té thj tmòng co vài trò to lón trong su phàt trién kinh tè-xà hòi

và dao due, vi nò co nhùng chùc nàng ca ban sau day:

- Chùc nàng mòi giòi Thj tmòng trò thành khàu trung gian lién ké't nguòi

san xuàt vói nguòi tiéu dùng, nguòi bàn và nguòi mua, chù thè hành vi kinh tè cùng loai và chù thè hành vi kinh té khjSng cùng loai Tue là, càc chù thè kinh

tè thòng qua thi tmòng ma lién he vói nhau

- Chùc nàng phàn phói và huóng dàn su dung tài nguyén Sii thòi thùc cùa thi tmòng và co che lai fch làm cho càc chù thè hành vi kinh té thay dói phuong thùc hoat dóng, tu do, hình thành sir vàn dòng cùa càc loai tài nguyén kinh tè trong vàn hành kinh té - xà hòi

- Chùc nàng diéu tiét và eàn dói làm cho càu và cung xà hòi hai hoà

- Chùc nàng manh duoc yéu thua Trong canh tranh thj tmòng, càc hành

vi kinh tè nào con sue song và hiéu suàt sé tón tai và phàt trién; nguac lai, sé

hi dào thài

Tlii truòng co vai trò diéu tiét rat lón Nò trò thành nguòi diéu tiét và dòn

hà'y huóng dàn hoat dòng kinh té cùa càc chù thè hành vi kinh té, tu dò, làm

thay dói hành vi kinh tè vi mò, thuc hién su luu dòng tài nguyén kinh tè xà hòi, làm thay dói mot càch tuong ùng ca càu còng nghiép và ca càu san

phàm

Nhung, diéu tiét cùa thi tmòng cùng co su han elio:

- Tii tii/òng chi co thè tnic tié'p hoàn thành nhiém vu diéu tiét hoat dòng kinli

tè vi mò; ve co bàn khòng thè tnic tiép diéu tiét bién dói co càu kinh té vT mò

- Diéu tiét cùa thi tmòng chi dién ra sau khi dà co su màt eàn dói nào do, khòng co tfnh chù dòng dè'djnh huóng.su phàt trién cùa thj tmòng

- Diéu tiét cùa thj tmòng co tfnh mò màm, khòng xàc djnh tmóc; càc chù thè kinh té vi mò co phàn ùng khàc nhau tmóc tfn hiéu cùa thj tmòng, nén hành vi cùa ho dói vói thj tmòng co tfnh tuy y

- Kém hiéu lue dói vói ITnh vuc phi kinh té, dù ò dò eó su thàm nhap cùa càc quan he hàng hoà

Chù y tói su han che trong khà nàng diéu tié't cùa thj tmòng, hàu hét càc

nuóc dà nhà'n manh su eàn thiét phài ké't hgp thi truàng vài ké' hoachy nhung

do khòng phài là ké hoach hoà quan liéu, duy y chf; ke hoqch cung phài lày

eàn cu tic thi truàng và thi truòng cUng eàn duac ké'hoqch hoà

Song, cùng eàn luu y ràng khòng vi nhùng uu thè dò ma "thj tmòng hoà" tal cà Ngay trén ITnh vuc kinh té, mò^ so ITnh vuc cùng khóng thè hoàn toàn van hành theo co che thj tmòng Thf du:

- Càc ngành kinh té còng còng và càc ngành san phàm còng còng (càc ngành phiic vu sinh hoat còng còng nhu bào ve mòi tmòng, hoa tiéu ti*én bién )

- LTnh vuc kinh té dòc quyén cao dò nhu còng nghiép quóc phòng, su dung phuong tién phijc vu còng tàc an ninh quóc già

- LTnh vuc còng nghiép co so và phuong tién co so co quy mò lón nhu

dàu mò, duòng xà

- LTnh vuc kinh tè eó lién quan tói phàt trién xà hói nhu giào due, nghién

cùu khoa hoc, chùa benh

2 Dao due trong kinh té thj truòng

Nhàn thùc duoc xu huòng tàt yéu khàch quan Dàng và Nhà nuóc ta dà chù tmang và trén thuc té' dang thuc hién nhàt quàn và làu dai kinh tè thi truòng dinh huóng XHCN Bàn thàn kinh té thi tmòng co tàc diing dèn dao

iìùc, nhàn càch con nguòi Viét Nam cà theo chiéu huóng tfch cuc và ti cu cuc

1 ' 7 , • • • • • , Ji 'H I ' I J V M

Tuy nhién, trén bình dién ly luàn, viéc dành già tàc dòng cùa kinh te ihi truòng dói vói dao due vàn con co nhùng càch nhìn nhàn khàc nhau

Co quan diém cho ràng, kinh té thj tmòng ve bàn chat là dói làp vói dao

due Su dói làp này eó eàn nguyén tii su dói làp giùa hành vi kinh té ( hoàc

hành vi thj tmòng ) vói hành vi dao due Hành vi thj tmòng là hành vi xuàt phàt tu khàt vong thu loi fch kinh té tói da Se là vò nghTa néu nguòi tham già vào quan he thj tmòng khóng y thùc duoc diéu do Hon thè, ho cùng khóng tón lai duoc trong quan he thj tmòng, néu kinh doanh lién tue thua lo Nhu vay, cà muc dfch, dóng cO và cà su tÓn tai thuc té cùa hành vi thj tmòng déu bj

che uóc, déu bj quy djnh bòi tfnh tàt yéu cùa viéc thu duoc loi fch kinh té cho

chù thè hành vi Hành vi thj tmòng, ve thuc chat bj che uóe bòi sue manh ben ngoài chù khòng phài bòi nhu càu tu thè hién nhàn càch con nguòi, là hành vi

mang tinh tha luàt (Heteronomy)

Khàc vói hành vi thj tmòng, hành vi dao due là hành vi duoc thòi thùc tu nliu càu thè hién nhàn càch, nhu càu t^irc hién nghTa vu dao due mot càch tu giàc và tu nguyén

Trong su thuc hién hành vi dao due, chù thè khòng tfnh toàn dèn lai fch

cà nhàn, nhìn chung, su thuc hién hành vi dao due là su hy sinh lai fch cà nhàn Két qua cùa hành vi dao due bao giò cùng là loi fch cùa nguòi khàc; lai

fch cùa xà hói Nhu vày hành vi dao due duoc dàc trung ò tình vi tha, tinh tu

ve màt dao due cà trén bình dién xà hòi, cà trén bình dién cà nhàn, nhàn càch con nguòi Nhu thè, xét ve mot so phuong dién nào dò, co che thi tmòng trong

diéu kién hién nay chi là su hop ly ve màt lich su ma khòng chfnh dàng ve màt dao due

Càch nhìn nhàn và dành già nhu vày ve tàc dóng cùa co che thi truòng và

do do, cùa nén kinh té thi tmòng dói vói dao due gap phài mot trò ngai là: Giài thfch nhu thè nào day ve tàc dóng thuc té cùa càc nguyén tàc, càc chuan mire, chàng han tòn trong dói tàc, giù chù tin, canh tranh trung thuc, bình dàng, tuong tro làn nhau dà và dang dién ra trong diéu kién kinh té thj tmòng, dàc biet là dói vói nhiìng nén kinh té thj tmòng dà tmòng thành, thj tmòng vàn minh Chùng eó phài là nhùng nguyén tàc, nhùng chuan mire dao due khòng? Tra lòi càu hòi này, nhiìng nguòi chù tmong dói làp hành vi thj truòng vói hành vi dao due eho ràng, càc nguyén tàc, càc chuan mire néu trén khòng phài

là nhung nguyén tàc, nhimg ehudn mire dao due dfch thuc Nhimg nguyén tàc

và nhùng chuàn mire do thuc ra chi là nhùng nguyén tàc, chuan mire thi truòng, lu^t,chai cùa trò choi thj tmòng Kinh nghiem giao tiép thj tmòng cho nguòi ta thày su tuàn thù nhùng nguyén tàc, nhùng chuan mire dò là dàm bào chàc chàn và làu dai cho viéc dal duoc lofi fch tói da trong kinh doanh Nguac lai, vice vi pham càc nguyén tàc, càc chuan muc thj tmòng, tmóc sau cung sé dàn dèn thàt bai trong hoat dòng kinh té', kinh doanh Vày là, nhirng nguyén

tàc, nhùng chuàn mire "dao due" do chi là nhiìng nguyén tàc, eó tfnh klié uóe

duac xàc làp trén co so giài quyé't quan he lai fch Khè uóe là su thóng nhàt giùa quyén lai và nghTa vu; huòng quyén loi là muc dfch cùa khè uóe, thuc hicn nghTa vu là cài già phài tra de eó duac quyén lai Khè uóe lày viéc duy tri lai fch làm co so, trong khi do, dao due dira ti-én thài dò vò tu dói vói lai fch chù the

Nhu vay, viéc thirc hién càc mhuyén tàc, càc chuan mire thi tmòng chi là thuc hién mot quan he trao dói; diéù dò khòng làm thay dói bàn chat cùa hành

vi kinh tè, hành vi thi tmòng Néu tu trong bàn chat, hành vi thi tmòng là dói lap vói hành vi dao due, thi viéc chuyén sang co che thi tmòng tu no dà chùa Jung khà nàng và nguy co xuóng càp dao due Khà nàng và nguy ca này khòng chi dién ra trong nói bò ITnh vuc kinh tè ma ò dò nguyén tàc tói da hoà

lai fch cà nhàn là nguyén tàc ehi phói; nò con eó thè dàn dèn tình irang ma ròng nguyén tàc tói da hoà loi leh cà nhàn vào trong moi ITnh vuc cùa dòi song con nguòi, làm xuóng càp cà dao due xà hói và dao due cà nhàn Do dò, vàn

de dàt ra chi là hoàn thien co che thj tmòng, tàng cuòng vai trò cùa phàp luàt trong vice diéu tié't càc quan he nguòi, dàc biet là dói vói ITnh vuc kinh doanh; day manh còng tàc giào due dao due nhàm ngàn chàn su xàm nhap cùa già In thi tmòng vào ITnh vuc ngoài kinh té

Khàc vói nhùng nguòi dói làp dao due vói kinh té, mot so hoc già lai cho ràng viéc chuyèn sang nén kinh té thj tmòng khòng chi là mot buóc tién lón ve mal kinh té, ma dóng thòi con là mot buóc tié'n ve màt dao due Nén kinh té thi tmòng khòng chi hOp ly ve màt Ijch su ma con chfnh dàng ve mal dao due

Sa dT nhu vày là vi, giùa kinh té thj tmòng và dao due eó mói lién he ben

Irong, mói lién he hilu co khòng thè tàch biet duoc Theo càch nhìn này, thi bài ky mot xà hòi nào cùng déu là mot tràt tu dao due Bòi vi, néu khòng thè ihì nò khòng thè tón tai làu dai duoc Cùng nhu vày, mot thié't che kinh tè cung eàn co tfnh hop ly và tfnh chfnh dàng ve mal dao due

De bién ho cho tfnh chfnh dàng ve mal dao due cùa kinh té thi tmòng,

mot so nguòi dà dira vào thuy et cóng lai trong dao due hoc phuong Tay Theo

thuyèt này, néu chùng ta luong hoà duoc hanh phùc cùa con nguòi, thi hanh phuc lón nhàt cùa so dàn chùng dóng nhà't là muc dfch cao thuong nhàt ma con nguòi huòng tói Hanh phùc này chi eó thè duoc thoà man ò mùc cao nhàt, klii tóng còng lai xà hòi duoc nàng lén Kinh té thi tmòng là che dò kinh

tè co uu thè nhàt trong viéc huy dòng càc nguón lue và tao ra hiéu qua cao nhàt trong diéu kien cùa xà hòi hién dai Do vày, nò là chfnh dàng ve màt dao

òuc Tuy nhién, han che cùa su bién ho này là no khòng tfnh dèn su chénh

Icch trong xà hòi, su phàn cuc giàu nghèo, khòng tfnh dén hàu qua cùa su

phàn phói cùa cài xà hòi De né ti-ành han che này, mot so nguòi dua ra

nguyén tàc hai ben cùng eó lai Theo nguyén tàc này, trao dói thi tmòng mot

khi duac thuc hién, thi do là mot su trao dói tu nguyén (thuàn mua vùa bànj

Vi thè, nò dem lai lai fch cho cà hai ben tham già quan he trao dói Tfnh chfnh

dàng ve mal dao due cùa kinh té thj tmòng eó co so lù tfnh chfnh dàng cùa hành vi thi tmòng vói tfnh càch là biéu hién và su thuc hién quan he thi truong

De bién ho cho kinh té thj tmòng, mot so hoc già su dung thuyèt nglua

vu luan trong dao due hoc Kièu bién ho này bàt dàu tu I.Canto I Canto nói

tièng ve thuyèt nghTa vu thóng qua viéc bàn ve quyén, Trong tàc phàm Siéu

hình lige ve dqo dite, òng cho ràng, chi eó thòng qua ménh lenh dao due mai

biét duac tu do cùa chùng ta; và ehi eó tu do, chùng ta mòi tao ra duoc càc quy tàc dao due cùng nhu càc quyén và nghTa vu bàt nguón tu tu do Nhu vày, ò I.Canto, nghTa vu ve dao due dà bao hàm nghTa vu ve quyén, dao due hoc gàn lién vói luàt hoc ( khoa hoc ve quyén ) Thóng qua khoa hoc ve quyén, I Canto dua ra nguyén tàc dao due de xù ly quan he giùa kinh té thj tmòng và

phàp quyén Trong quan he dò theo I Canto, nguyén tàc cóng bang ve phàn

phói là quan trong nhàt Chi eó quàn triét nguyén tàc này, cà nhàn mai thuc su

duac huòng quyén ma anh ta duoc huòpg Dói vói I Canto, xà hòi thi truòng thòi dò duac xày dung trén co so còng bang ve phàn phói Mot so dai biéu

kinh tè hoc và dao due hoc hién dai dà su dung quan niém do cùa I Canio de

bién ho cho kinh té thj tmòng ve màt dao due

Trén co so luàn chùng cho tfnh hop ly và tfnh chfnh dàng cùa kinh tè thi li'UÒng, ho khàng dinh tàc dòng tfch cuc cùa kinh tè thi tmòng dói vói sii phàt trién dao due Theo dò, co che thj tmòng kich thfch su phàt trién kinh tè, nàng

cao tóng còng lai xà hòi tao diéu kien cho su phàt trién con nguòi nhu mot cà

nhàn co nhàn càch Nhung quan trong hon, su vàn hành cùa ca che thi iruòng

già dinh càc quyén và nghTa vu nhà't dinh, ma su thuc hién chùng vùa là co sa,

vùa là biéu hién su phàt trién dao due cùa nhàn càch con nguòi Néu thùa nhàn càch ly giài nhu vày ve tàc dòng cùa kinh tè thi tmòng dói vói dao due thi nhùng biéu hién xuóng càp ve dao due 0 nhùng xà hòi mói buóc vào ca che thi truòng (trong do eó xà hòi Viét Nam) sé duoc giài thfch nhu là hàu qua tàt yéu cùa buóc chuyén ve co che kinh té Nhùng biéu hién dò là hàu qua cùa mot c(^ che dang hình thành vói nhùng khiém khuyèt nhàt dinh Khi ca che thi truòng

duge kién toàn, hoàn thien, nghTa là phàt trién dén giai doan tmòng thành, thi duang nhién nhiìng khiém khuyèt ve dao due sé duge khàc phuc hoàn toàn Nhu vày, càch nhìn nhàn này ehi thày duoc tàc dòng tfch cuc cùa kinh tè thi truòng dói vói dao due, ma khóng thày duoc mal trai cùa co che thi tmòng, khòng thày duoc xu huóng làm suy yéu mói quan tàm cùa con nguòi dói vói

xà hòi do tàc dóng cùa nguyén tàc tói da hoà loi fch cà nhàn

Khàc vói hai càch nhin nhàn trén, quan diém duoc nhiéu nguòi chàp nhàn hon là quan diém eho ràng kinh té thj tmòng tàc dòng co tfnh hai màt dói vói dao due Theo quan diém này, dao due khòng ehi là dao due cà nhàn

ma dóng thòi con là dao due xà hòi Hon thè, ve bàn chat, dao due là mot hình thài y thùc xà hòi dàc thù Nhu càu dao due, càc nguyén tàc, càc chuan mire dao due là su phàn ành loi fch cùa xà hòi (co nhién trong diéu kién xà hòi phàn chia giai cà'p, chùng phàn ành loi fch giai càp) Càc yéu tó cùa y thùc dao due xà hòi khòng hình thành mot càch tién nghiem ma bj quy dinh bòi nhùng diéu kién kinh té - xà hói eó tfnh Ijcl^ su, cu thè Su hình thành nhu càu, tfn niém và nhùng chuan mire dao due trong mèi con nguòi cu thè cung khòng phài là két qua cùa mot long tot bam sinh Cài nhu càu tu nguyén tuong tra làn nhau (tue là cài dàn dén két qua cùa hành vi là lai tha) duac hình thành và cùng co trén co so con nguòi y thùc duoc tfnh tàt yé'u cùa su giùp dò làn nhau

de cùng tón lai và phàt trién Trong tmòng hop nhu vày, cài lai ky khòng dói lap ma thòng nhàt vói cài loi tha Su thóng nhàt này lai là co so, tu dò hình thành nhu càu và tình càm dao due Chfnh su chuyèn hoà tu y thùc và tfnh tàt yèu phài tuong tra làn nhau thành nhu càu tình càm tuong tra làn nhau là co che làm ly cùa su hình thành nhùng pham chat dao due cùa xà hoi và con nguòi Ò day, cài tha luàt (y thùc ve tfnh tàt yèu) dà chuyén hoà thành cài tu

luàt (nhu càu ben trong, su tu do cùa hành vi dao due)

Cùng nhu vày, trong co che thi tmòng, càc chù thè kinh tè co the xuàt phàt tu nhu càu thoà man lai fch cà nhàn ma tién hành hoat dóng kinh tè, thuc hicn hành vi thi tmòng Nhùng nguyén tàc thi tmòng (duoc phàp che hoà thành luàt và càc quy djnh eó tfnh chat phàp quy) buòc ho phài trung thuc

trong kinh doanh, tòn trong dói tàc, giù chù tfn Dóng thòi vói su sàng suol cùa ly tfnh, ho biét ràng muón co loi fch làu dai, toàn cuc thi phài luàn thù nhùng nguyén tàc thj tmòng Néu ehi diìng lai ò nhùng quy dinh eó tfnh tha luàt này thi hành vi thj tmòng chua duge xem là hành vi dao due Nhung mot khi su tuàn thù nhùng nguyén tàc thj tmòng dà vugt qua giòi han cuong che cùa y chf, cùa long hàm loi thuàn tuy ma trò thành nhu càu cùa con nguòi nhàm tu thè hién nghTa vu tinh thàn, thi khi dò hành vi thj tmòng khóng thuàn tuy tu giói han trong pham vi kinh té nùa No dà bao chùa nhàn tó dao due và

eó thè duge dành già ve màt dao due Do dò, trén góc dò loi fch C.Màc dà chi

ra "nguyén tàc cùa toàn bò dqo due" do là "lai idi dùng dàn" [37,200], và

dao due chfnh là su phù hgp giùa Igi fch chung và Igi fch cà nhàn Nhùng hành dòng phi dao due chfnh là nhùng hành dòng phà hoai su phù hgp nói trén, tao

ra su dói làp giùa Igi fch chung và Igi fch riéng [36, 755]

Nhu vày, trong ^quà trình tu thuc hién, tu thè hién- nghTa là trong qua trình tón tai thue té cùa minh, hành vi, và do dò, quan he thi tmòng eó su chuyén hoà ve chat de trong khi thuc hién chùc nàng kinh tè, nò dóng thòi thè hicn chùc nàng dao due Diéu dò cùng eó nghTa ràng, càc nguyén tàc, càc chuan mire thi tmòng, trong chùng mire duge tuàn thù mot càch tu giàc và tu nguyén thi chùng ta dà eó su chuyèn hoà ve chat và duge nàng lén thành càc nguyén tàc, càc chuàn mire dao due (trong tmòng hgp này là dao due kinh doanh)

Néu C'dc nguyén tàc thj tmòng eó khà nàng chuyèn hoà thành nguyén tàc

dao due, thi bàn thàn nén kinh tè thj tmòng dà chùa dung trong long nò tàc

nhàn tfch cilc dói vói su phàt trién dao due Tu dò, co thè nhìn nhàn tàc dóng

lich eue cùa kinh té thj tmòng dói vói dao due trén càc bình dién sau:

- Kinh tè thj tmòng de cao ti'àch nhiém cà nhàn [55,23] Tu dò, no làm này sinh ò con nguòi nhàn càch tu chù, tu do, quyén canh tranh và hiéu qua, còng bang và giù quy tàc, giù chù tfn Trong nén kinh tè thj tmòng, vai trò cùa nguòi chù dfch thuc duge de cao, tràch nhiém cùa chù doanh nghiép mang tfnh truc tiép Bòi vay, nò dòi hòi con nguòi chù thè dò phài eó bàn ITnh dòc

làp, tu chù; eó nàng lue quyét doàn dùng dàn, dùng lue và chiù tràch nhiém truc tiép ve càc quyét djnh cùa minh Nò eó tàc dòng tfch cuc lai viéc bài trù

su dira dàm, y lai, dàn chù hình thùc

Nhàn càch dòc làp phàt trién lén cùng vói dòi song kinh té thj truòng; su phàt trién càc quan niém ve tu do và quyén dà cung càp nhimg khà nàng mói cho su phàt trién con nguòi hién dai

Su phàt trién tinh thàn tu tòn, tu chù, tu cuòng, tu làp do kinh té thj

truòng mang lai khòng chi góp phàn cài thien diéu kien sinh hoat vàt chat, ma con dinh huóng nguòi ta trong viéc phàt trién tinh thàn

Nhàn càch dòc làp, su phàt trién càc quan niém ve tu do, quyén, su tòn nghiem ma kinh té thj tmòng dòi hòi cùng là chat xùc tàc làm cho con nguòi hién dai can thiép vào dòi song còng dóng Tu dò, khàng dinh và phàt huy

duac vai trò cùa minh trong còng dóng Nói càch khàc, kinh té thj tmòng làm

lo rang cài tòi chù thè; no khóng hoà tan, khòng làm màt cài cà nhàn trong cài còng dóng nhu trong nén kinh té tu nhién cùa xà hòi còng san nguyén thuy

- Su "bình dàng" (ve hình thùc hay trong thuc chat) khi trao dói hàng hoà

trong nén kinh tè thj tmòng giùp con nguòi thoàt khòi mói quan he phu thuòc

ve nhàn thàn, khòi su phu thuòc vào mot nguòi hùu hình; no dinh huóng con nguòi xàc dinh vj thè quan he và bình dàng cùa minh vói bàt ky mot dói tàc nào: trong giao djch, dù mot ben eó thè ò vào diéu kien eó Igi hon, nhung anh

ta vàn phài thùa nhàn dja vj bình dàng và tu do cùa phfa dói tàc Nói càch khàc, trong trang thài phàt trién lành manh cùa nò, kinh té thj truòng hình thành quan he luàn ly ràng buòc giùa nguòi và nguòi, anh khòng the cuòng che hay dùng thù doan khòng còng bang de lùa gal nguòi khàc Chfnh quy tàc này cuòi cùng làm nay sinh chuàn mire dao due chung cùa con nguòi trong dòi song thi tmòng Dò cùng là co so de djnh hình quan niém ve tu do và quyén thfch ùng

- Kinh tè thi tmòng kfch thfch cà nhàn hoat dòng co hiéu qua, tièn hành sàng tao kinh té và vàn hoà Bòi vi, trong nén kinh tè dò, Igi fch cùa nguòi san xuàt, kinh doanh duge thè hién và thuc hién ime tiép, nhanh nhay, rò ràng

Tfnh dùng sai cùa càc quyét djnh và hoat dóng san xuàt, kinh doanh duge tra già lue thi và rat cu thè

- Càc quy tàc còng bang, thành thuc trong canh tranh vàn minh, song phàng ma dòi song kinh té thj tmòng dòi hòi eó khuynh huóng làm cho nguòi

la ùng ho già tri hat nhàn là chfnh nghTa xà hòi trong dòi song còng còng Viéc moi nguòi eoi trong quy tàc cóng bang thành thuc trong dòi song kinh té thi tmòng cùng eó y nghTa quan trong trong viéc phàt trién khuynh huòng yéu chfnh nghTa, khàng djnh nhùng già tri dao due dfch thuc

- Trong pham vi phàp luàt cho phép thi bàn thàn hành vi kinh té hùu hiéu

dà eó tfnh luàn ly Kinh té thj tmòng dòi hòi su phàn bó hùu hiéu càc nguón lue và qua viéc Igi dung dòn bay canh tranh de làm phón vinh xf nghiép, tao ra san pham nhiéu hon và tot hon nhàm thoà man nhu càu cuà con nguòi, tao ra

co hòi viéc làm nhiéu hOn Tàt cà nhùng cài do tu bàn thàn chùng dà eó nghTa muc dfch cùa kinh té thj tmòng, ve thuc chat, co tfnh luàn ly, là nguón góc cùa dao nghTa

Trong tinh huóng gal bò gian làn và bao lue, vói lién de hai ben déu tu

do ve y chf, thi gàn nhu mòi hoat dòng trao dói déu ké't thùc vói két qua hai ben déu co Igi Thù ly luan trao dói này, tu góc ré cùa nò, dà bao hàm co so hình thành dao due cùa con nguòi, nò làm cho chùng ta eó thè an bài cuòc song cùa minh theo luong tàm cùa minh, ma day chfnh là bào dàm co bàn de dua vào dò, dao due duge tài tao trong quyét dinh cùa cà nhàn

Kinh tè thj tmòng thùc day con nguòi ta eó hành vi theo duói Igi fch cà nhàn, diéu dò khòng nén kiém che, ma thàm chf bàt cu xà hói hgp ly và còng bang nào déu eàn thiét làp co che dò de làm cho nhàn dàn và dàt nuóc di vào quy dao dùng dàn Và'n de dàt ra chi là làm sao de moi nguòi déu theo duói Igi fch cà nhàn hgp phàp, phù hgp vói su phàt trién chung cùa dàt nuóc Do thuòc tham quyén và vai trò cùa chfnh dàng càm quyén, cùa Nhà nuóc

- Kinh té thi tmòng hoat dòng trén mot trié't ly co bàn: "dùng san phàm ré

và chat lugng tot de dành bai dói thù canh tranh", "dùng xf nghiép co hiéu qua cao de loai bò xf nghiép eó hiéu qua thàp và khòng eó hiéu qua" Su canh

tranh lành manh dò là dòng lue cùa su phàt trién dao due trong sàng: chièn thàng dal duge trong canh tranh khòng phài là ké't qua cùa muu do, cùa thù doan de hèn, phi kinh té, ma phài là thành qua cùa sàng kién trong quàn ly Irong cài tién cóng nghe, trong àp dung thành tuu khoa hoc-ky thuàt mòi

- Trén vu dai kinh té thj tiiròng, co hòi khó eó ma de màt, rùi ro thuòng

sg nhung khó trành Do vày, no khuyén nguòi ta khòng nén trò thành nò le cùa nhùng nguyén tàc, nhiìng quy pham mang tfnh giào diéu cùa qua khù, ma eàn tìm ra càc già tri eó thè bien ho bang ly tfnh trong dòi song hién thuc

- Hoat dòng kinh té thj tmòng chù yé'u là hoat dòng san xuàt, trao dói phàn phói, tiéu dùng hàng hoà Tfnh hai mat già tri và già tri su dung cùa bàn thàn hàng hoà làm cho càc loai hoat dòng kinh té déu là hoat dòng két hgp Igi fch giùa nguòi bàn và nguòi mua, nguòi san xuàt, nguòi kinh doanh và nguòi tiéu dùng Su phàn ly giùa già tri và già tri su dung khi thuc hién hàng hoà cung là qua trình nguòi san xuà't, nguòi tiéu dùng thuc hién Igi fch cùa minh Bòi vày, hoat dòng cùa nguòi san xuàt, kinh doanh truc tiép quan he vói viéc bào ve hay làm tón hai Igi fch cùa nguòi tiéu dùng Thuòc tfnh già tri ma bàn thàn hành vi kinh té bao góm, tue là co fch hoàc eó hai cho Igi fch cùa nguòi khàc hoàc xà hòi, dà làm cho hành vi kinh té thi tmòng co tfnh chat thuc tién cùa dao due [64,38]

Tuy vày, nén kinh té thj tmòng vàn eó thè gay ra nhìmg hiéu ùng tiéu cuc

dói vói phàt trién dao due nhàn càch con nguòi

- Kinh tè thj tmòng day con nguòi vào thè thu dòng vói nguòi khàc, vói lue lugng khàc: phu thuòc vào nhu càu cùa dói wgng trao dói, phu thuòc vào dòi hòi cu thè cùa thj tmòng ò tìmg giai doan tuong ùng; thj tmòng tao thành mot mang luòi khóng lo, bao vày và khóng che chù thè tham già thi tmòng tu moi phfa: san xuàt cài gì, chat lugng và so lugng, màu ma ra sao, già cà thuc

tè phài nhu thè nào Khòng tfnh dén nhùng nhàn tó dò, san xuàt-kinh doanh khó trành kiiòi thàt bai Tfnh phu thuòc trong hoat dòng kinh tè quy dinh tfnh phu thuòc tuong ùng ve màt dao due

- Kinh té thi tmòng làm cho bàn thàn dòi song chàn thuc cùa con nguòi

bi thi tmòng hoà Nguòi ta khòng chi bàn hàng, ma dóng thòi cQng han cà chfnh minh "Già trj su tón tai cùa tòi là tìm càch làm cho anh eàn tòi", cài chàn thuc "tòi là" bj cài due vgng "anh eàn" thay thè Trong nén kinh tè thi truòng, khòng phài nguòi ta mang bàn nhùng gì ma nguòi ta eó, ma là bàn cài

ma thj tmòng eàn Già tri su tón tai cùa tòi cùng do su thùa nhàn cùa thi truòng dói vói tòi quyét djnh; hoàc là trai lai, thj tmòng thjnh hành cài gì, tòi cùng phai eàn cài ày, eó duge cài ày Duòng nhu chi nhu vày tòi mai chùng minh duge su tón tai cùa minh Ké't qua là cài tòi chàn thuc bj giàu di, tfnh dòc dào cùa tòi bj mà't gàn hét Tóng san pham xà hòi và hàu bao cùa nguòi ta co thè tàng lén nhanh chóng, nhung ve màt tinh thàn và tàm thài, nguòi ta lai a trong tình trang vày boc cùa dàn vàt, co don và bàp bénh Cho nén co nhà.kinh

tè hoc phuong Tày dà tìmg giài thfch khài niém "phùc Igi" ràng dò khòng chi

là so lugng tién bac, ma con bao góm tình hiiu nghj, tình ruòt thit, su àm àp, gàn gùi và tình yéu Hanh phùc vón khòng thè dùng so lugng tién nhiéu ft de tfnh toàn

- Tlii tmòng kfch thfch hoat dòng cùa cà nhàn bang sue thùc day là su quan tàm cùa cà nhàn tói Igi fch riéng cùa minh Do dò, thi tmòng co the

khuyén khfch mot so hoat dòng phàn luàn ly, phàn xà hòi nhàm phàt lén truóc

mài Tu do, làm nay sinh chù nghTa vj ky cuc doan phàn dao due, vò dao due

- Néu thi tmòng chua phàt trién hoàc do Igi fch fch ky cùa giai càp lòi thòi chi phói thi sé làm eho nguòi ta phu thuòc vào mot thj tmòng vò nhàn càch, nén eó khuynh huóng làm cho nguòi ta coi già tri thi tmòng là già iri chàn thuc duy nhàt, dùng de do già tri bàn thàn và nguòi khàc Thi tmòng thuòng phóng dai già tri trao dói, gat ra ngoài moi già tri khàc vón là chàn thuc trong hoat dòng cùa con nguòi, làm cho con nguòi khòng thè phàt ti*ién nàng lue the nghiem càc già tri vàn hoà và già tri dao due 0 tàng sàu cùa loài ngUòi

- Kinh té thi tmòng con eó khuynh huóng mò ròng càc nguyén tàc trao dòi thi tmòng ra tàt cà càc ITnh vuc dòi song; eó khuynh huóng bién nhùng già

tri dòi song, dich vu cùa Chfnh phù và càc chù thè khàc thành hàng hoà; tu dò phà va luàn ly xà hòi, phà hoai mòi tmòng xà hòi

- Thj tmòng phàt trién cao, san phàm dói dào dàn tói giai doan tiéu dùng cao, khuyén khich tiéu dùng trò thành bién phàp quan trong cùa su phàt trién kinh tè Song, de dién ra mot càch tu phàt, "chù nghTa tiéu dùng" sé lan ròng,

"chù nghTa huòng lac" thjnh hành tói mùc làm xuà't hién và tàng cuòng quan niém "dao due vui choi huòng lac" hoàc "chù nghTa huòng lac dai chùng"

- Cùng vói su mò ròng khòng ngìmg cùa kinh té thi tmòng, su hàng hoà

hoà vàn hoà, quan he thj tmòng eó xu thè nuót chùng tàt cà, rat nhiéu ITnh vuc vón nàm ngoài thj tmòng bj xàm làn, rat nhiéu hình thùc giao luu eó già trj vón eó cùa loài nguòi bj eoi nhe, tao thành su suy dói cùa dao due

Tom lai, kinh té thj tmòng, mot màt, eó thè eàn trò su phàt trién tinh thàn dao due cùa con nguòi; mat khàc, lai cung cà'p mot càch tfch cuc nhùng klià nàng mai cho su phàt trién tinh, thàn dao due cùa con nguòi Càn luu y ràng kinh tè thj tmòng khòng phai là toàn bò dòi song cùa con nguòi, thàm chf khòng phài là bò phàn chù yéu nhàt trong dòi song con nguòi Ngon nguón phàt trién dao due khòng chi là kinh tè, ma con nhiéu ITnh vuc khàc

III KINH TÉ THI TRl/ÒNG DINH HUÒNG XÀ HÒI CHU NGHÌA VÀ SU CHUYÉN DÓI THANG GIÀ TRI DAO DÙC TRONG QUA TRÌNH CHUYÈN SANG NÉN KINH TÉ DÒ Ò NUÒC TA

L Kinh té thj truòng dinh huóng xà hòi chù nghla

Trong Vàn kien Dai hói dai biéu toàn quóc làn thù Vili cùa Dàng dà néu

la 5 noi dung "dinh huàng xà ligi chù nghTa trong viéc xày dung nén kinh té

nhiéu thành phàn" [9,91-92],

Tu noi dung djnh huóng xà hòi chù nghTa dói vói su phàt trién kinh tè thi

tmòng, co thè suy ra dàc diém cùa kinh te thi truòng dinh huàng xà ligi eliù

nglua a nuóc ta là: moi thành phàn kinh té déu bình dàng tmóc phàp luàt; nén

kinh tè ày lày càc thành phàn kinh té dira trén so hùu toàn dàn và sa hùu lap thè làm nén tàng, lày kinh té nhà nuóc làm chù dao; lày viéc thuc hicn muc

tiéu dàn giàu, nuóc manh, xà hói còng bang, dàn chù và vàn minh làm muc tiéu Muón vày, nén kinh té ày phài bào dàm:

- Co tàng tmòng kinh té cao, ben vùng, ón dinh;

- Giài quyét và'n de còng bang x:à hòi phù hgp tìmg buóc vói su tàng truòng kinh té;

- Dal duói su lành dao cùa Dàng còng san, duói su quàn ly cùa mot Nhà

nuóc thuc su cùa dàn;

- Lày viéc giài phóng sue san xuà't làm càn cu chù yé'u de hoach dinh co càu thành phàn kinh té, hình thùc so hihi;

- Làm cho kinh té nhà nuóc phàt trién tmóc hét là ve chat de nàm vai trò chù dao, kinh té nhà nuóc cùng vói kinh té hgp tàc dàn dàn trò thành nén tàng;

- Xàc làp, cùng co và nàng cao dja vj làm chù cùa nguòi lao dòng trong nén kinh té thj

nén kinh té thi

tmòng, thuc hién còng bang xà hòi ngày càng tòt hon Trong tmòng djnh huóng xà hòi chù nghTa, diéu chù yé'u là tao diéu kien còng bang trong phàt trién con n^uòi; vùa khòng bình quàn, vùa phài chù li'ong nhùng tàng lòp de tÓn thuong, nhùng vùng eó khó khan;

- Tliuc hién nhiéu hình thùc phàn phói, lày phàn phói theo két qua lao dòng và hiéu qua kinh té là chù yéu

Hon nùa, nén kinh té do con phài góp phàn phàt huy moi tiém nàng, moi sue lue trong xà hòi; tao diéu kién cho mòi cà nhàn làm giàu cho minh và cho toàn xà hòi; chàp hành nghiem moi phàp luàt, kinh doanh eó vàn hoà; canh tranh và hgp tàc mot càch vàn minh

TliUc hién quan diém chi dao cùa Dàng, trong nhiìng nàm qua, viéc chuyén sang kinh tè thj tmòng djnh huòng xà hói chù nghTa dà duge thuc hién

qua nhùng buóc ca bàn sau day:

- Chuyén tu mot nén kinh té dira trén so hiiu tòan dàn và tàp thè dói vói

hàu hét tu liéu san xuàt ca bàn sang nén kinh té nhiéu thành phàn dira trén su

da dang hoà hình thùc so hilu dói vói tu liéu san xuàt

- Chuyén tu mot nén kinh tè ve co bàn là tu cung tu càp sang ncn kinh tè hàng hoà, kinh tè thj tmòng

- Chuyèn lù mot nén kinh té ve co bàn là dóng cùa sang mot ncn kinh te

mò dói vói thè giòi

- Chuyèn tu mot nén kinh té ké hoach hoà tàp trung quan liéu, bao càp sang nén kinh té két hgp ké hoach hoà djnh huóng vói viéc su dung co che ihj truòng

Bang nhùng buóc tién quan trong trén bón phuong dien do, chùng ta dà

chuyén mot buóc quan trong sang kinh té thj tmòng, nhung chua ké't thùc

buòc chuyén do Do vày, trong nén kinh té hién nay con tón lai nhùng yéu tó

cùa nén kinh té tmóc chuyèn dÓi Nhùng yé'u tó cùa nén kinh té thj tmòng vàn

minh con ft hon là nhìing yéu tó sa khai Màt khàc, trong xà hói cùng dà xuàt

hicn mot so yé'u tó di qua xa (vugt khòi giòi han) khuòn khó cùa nén kinh tè thi tmòng djnh huóng xà hòi chù nghTa Nhùng nhàn tó cùa nén kinh tè maphia, tình trang thuong mai hoà giào due, nhàn phàm, là nhùng thf du cho su qua dà nhu vày

Trình dò thà'p kém, chua dat tó^ trình dò hoàn chinh cùa kinh té thj

truòng ò nuóc ta hién nay biéu hién ò chò: Già cà hàng hoà djch vu con bj bop

meo, dòc quyén con qua lón; ty già chua phài do thj tmòng quy djnh; tién

luong chua eó tfnh thi tmòng Quyén kinh doanh trén thj tmòng con bi han che nhiéu nén han che khà nàng canh tranh Càc hai thi truàng con thiéu va

chua dóng bò, truóc hé't là thiéu thj tmòng lao dòng, thj tmòng tién te theo

dùng nghTa cùa no Càc the che cho thj tmòng qua thiéu; khòng ft nhùng thè

che dà co chua phù hgp

2 Truyén thong dao due cùa dàn toc và xu huóng chuyén dói già tri dao due trong qua trình chuyén sang kinh té thi truòng dinh huóng xà hói chù nghTa

a Truyén thóng dqo dire cùa dàn toc

Khi khài quàt truyén thòng dao due cùa dàn toc, GS Tran Vàn Giàu nhàn manh 7 diém: Yéu nuóc, càn cu, anh hùng, sàng tao, lac quan, thuang nguòi,

vi nghTa [16,108]

Qua dò eho thày, trong truyén thóng dao due, yéu nuóc là già tri cao nhàt, là sgi chi dò xuyén suót toàn bó chiéu dai lich su Tiép theo phài tfnh dén tinh thàn càn cu, thòng minh, sàng tao; long nhàn ài; lói song trung thuc, giàn dj, thuy chung; tinh thàn doàn ké't, y thùc còng dóng sàu sàc Nhùng già trj dao due truyén thóng do, mot mat, duge này sinh trong qua trình lao dòng ò mot nuóc khòng mày thuàn Igi ve tu nhién, mal khàc, duge hun due lén trong cuòc dàu tranh làu dai de giành, giù vùng nén dòc làp dàn toc tmóc nhùng thè lue xàm lugc thuòng dòng và manh hon gà^p bòi Do nàm chàc và biét phàt huy già tri truyén thóng dò két hgp vói nhìing nhàn tó mói duge này sinh duói

su lành dao cùa Dàng cùng nhu nhìing nhàn tó mói cùa thòi dai, Dàng ta dà phàt huy duge sue manh cùa cà dàn toc de làm nén nhiéu ky tfch ve vang

b Su chuyèn dói thang già tri dqo dite trong buóc chuyén sang kinh

té thi truàng

Quan niém và hành vi dao due khòng phài cài gì nhà't thành bàt bién Su thay dói cùa diéu kién kinh té'-xà hòi là nguyén nhàn truc tié'p nhàt thùc day su thay dói dó-cà theo huóng tfch cuc làn theo huóng tiéu cuc

- Tu anh hùng, dùng càm hy sinh trong dàu tranh sang nàng dòng, sàng tao, nhay ben trong san xuà't, kinh doanh

- Tu chò chi eoi càc già tri tinh thàn là trong sang de cao cà càc già tri linh thàn và già tri vàt chat

- Tu chò tuyet dói hoà Igi fch chung sang két hgp hai hoà Igi fch chung

và Igi fch riéng, vùa tòn trong già tri cóng dóng vùa tòn trong già tri cà nhàn

- Vùa trò ve dao due truyén thóng cùa dàn toc, vùa di tói dao due hién dai Néu dói mói là qua trình vàn dòng dén tién bò và tàng tmòng nhu tiéu chuàn chung cùa xà hòi hién dai, thi chfnh trong dói mòi cùng dà xuàt hién

mot qua trinh kliàc mang tfnh bién chùng sàu sàc." Trò ve truyén thóng dqo

due dàn toc, giù vung bàn sàc dàn toc Ta dang vàn dòng vói hai toc dò:

nhanh tói xà hòi hién dai, mal khàc, quay ve già tri truyén thóng Chfnh tfnh hicn chùng dò quy dinh sue manh cùa chùng ta

Trò ve dàn toc dang dién ra vói mot tàm ròng lón: dao ly dàn toc, uong nuóc nhó nguón, chàm sóc bà me Viét Nam anh hùng; chàm lo tói ho mac, già phà

Khàng dinh nhìmg chuyèn bién tfch cuc ve dao due, trong Nghi quyét mói nhàt ve vàn hoà, Dàng ta nhà'n manh: "Nhiéu net mói U'ong già tri vàn hoà

và chuàn mire dao due tìmg buóc hình thành Tfnh nàng dòng và tfch cuc còng

dàn duge tìmg buóc phàt huy, sa tmòng và nàng lue cà nhàn duge khuyén

khfch Nhùng viéc làm thiét thuc huóng ve eoi nguón, ve càch mang và khàng chié'n, tuòng nhó càc anh hùng dàn toc, quy trong càc danh nhàn vàn hoà, dén

on dàp nghTa nhìing nguòi eó cóng, giùp do nhùng nguòi hoan nan tra Ihành phong trào quàn chùng" [11,42-43]

Ben canh nhìing chuyèn dói theo huóng tfch cuc dò, kinh té thj tmòng, nhu Dóng chf Le Khà Phiéu phàt biéu tai Hói nghj làn thù nàm BCH TW khoà

Vili dà nhà'n manh, ''ve mat khàch quan ma nói kinh té thj tmòng vói sue

manh tu phàt ghé góm cùa nò dà k h u y ^ khfch chù nghTa cà nhàn, lói song thuc dung, làm cho nguòi ta chi chù y tói Igi fch vàt chat ma coi nhe già tri linh thàn, chi chù y Igi fch cà nhàn ma coi nhe Igi fch còng dóng, chi chù y Igi fch truóc màt ma coi nhe Igi fch làu dai, co bàn " [57,58-59] Thè hién mot càch co dong tu tuòng dò, trong Nghj quyét viét: "Co che thj tmòng và su su hòi nhap quóc té, ben canh nhìrng tàc dòng tfch cuc to lón, cùng dà boc lo mal trai cùa no, ành huòng tiéu cuc dén y thùc tu tuòng, dao due, lói song cùa nhàn dàn ta" [11,52]

Su chuyén dói theo huóng tiéu cuc dò thè hién ò mot so diém sau:

- Tu chò coi trong càc gfa trj chfnh tri-xà hòi sang thài cuc tuyét dói hoà già tri kinh tè- vài chat

- Tu chò lày con nguòi tàp thè làm màu mire sang qua nàng ve con nguòi

cà nhàn, thàm chf là cà nhàn chù nghTa

- Tu chò coi trong cà due và tài sang coi nhe dao due

- Tu chò nhà'n manh ly tuòng (thàm chf co yèu tó thài qua) dèn chò qua thuc dung, sùng bài dóng lién, song xa hoa làng phf

- Nhiéu già trj truyén thóng bi coi thuòng, mot so thuàn phong my lue hi xàm pham [55,72]

Khi néu lén mot càch khài quàt nhà't su xuóng càp ve dao due trong qua trình chuyèn sang kinh té thj tmòng, trong Nghj quyét Hòi nghj làn thù nàm BCHTW khoà Vili viét: "Te sùng bài nuóc ngoài, coi thuòng nhùng già tri vàn hoà dàn toc, chay theo lói song thuc dung, cà nhàn vj ky dang gay hai dèn Ihuàn phong my tue cùa dàn toc Khòng ft tmòng hgp vi dóng tién và danh vi

ma chà dap lén tình nghTa già dinh, quan he thày trò, dóng chi, dóng nghiép

Nhiéu hù tue cu và mói tran lan

Nghiem trong hon là su suy thoài ve dao due, lói song ò mot bó phàn khòng nhò càn bò, dàng vién, trong do eó cà càn bò eó chùc, eó quyén Hién lugng quan liéu, cùa quyén, sàch nhiéu nhàn dàn, kèn eira dja vj, cuc bò, dia phuong, bè phài, mà't doàn két khà phó bién Nhùng te nan dò gay su bàt bình cuamhàn dàn, làm tón thuong uy tfn cùa Dàng, cùa Nhà nuóc" [11,46-47]

e He chuan dqo dite trong kinh te thi truòng dinh huòng xà hói chù nghla

He chuàn dao due mói ngày nay chùng ta càn eó là ké't qua phù dinh bien chùng dói vói he chuàn dao due dà và dang eó Mot mal, nò loai bò nhùng gì lòi thòi, lac hàu, khòng thfch hgp vói yéu càu cùa qua trình dói mói nói chung, vói nén kinh té thj tmòng djnh huóng xà hòi chù nghTa nói riéng; màt khàc, nò phài phàt trién, bó sung vào dò nhìmg chuàn mire dao due mói

Do vày, nén dao due ngày nay chùng ta càn eó:

- Phài mang trong bàn thàn minh nhùng yéu tó vàn eó nguyén già tri cùa minh trong bang thang già tri tmyén thóng; nhu tinh thàn yéu nuóc, nhàn ài, y thùc còng dóng, long vj tha, tfnh trung thuc, ham hoc hòi, le dò, khiém tón; san sàng hy sinh vi dòc lap tu do cùa dàn toc

Dao due cùa mòi dàn toc dua con nguòi tra ve vói chfnh minh, giù gin

bàn sàc cùa ho, dem lai cho ho su khàc biét, su phong phù và sue manh

- Phài phàt trién và cùng co nhùng chuàn mire dao due mai tmc tièp này sinh và dàp ùng yéu càu cùa nén kinh tè thi tmòng dinh huòng xà hói chù nghTa; nhu linh thàn sàng tao; tfnh tu làp, tu chù, tu do trong khuòn khò phàp

luàt; quyét vugt dói nghèo bang nhùng bién phàp và con duòng chàn chi'nh; song eó eó dao ly, co thài dò bình tàm tmóc moi khó khan, Irò ngai

- Phài biét ké thùa tinh hoa dao due cùa thòi dai Nhu tón trong quyén còng dàn, quyén con nguòi; su thóng nhàt trong da dang; su ròng mò và hòi nhap quóc té; tòn trong và bào ve mòi sinh (dao due sinh thài); nàng cao tfnh

tu y thùc vj thè cà nhàn trong dàn toc, vj thè dàn toc trén tmòng quóc tè

Néu lén mot càch khài quàt nhiìng due tfnh co bàn cùa con nguòi Viét Nam trong giai doan phàt trién kinh té thj tmòng ò nuóc ta hién nay, Hòi nghj Trung uong nàm khóa Vili cùa Dàng dà chi rò:

- Co tinh thàn yéu nuóc, tu cuòng dàn toc, phàn dàu vi dòc làp dàn toc và chù nghTa xà hói, eó y chf vuon lén dua dàt nuóc thoàt khòi nghèo nàn, lac hàu, doàn ké't vói nhàn dàn thè giói trong su nghiép dàu tranh vi hoà bình, dòc lap dàn toc, dàn chù và tién bó xà hòi

- Co y thùc tàp thè, doàn két, phàn dàu vi Igi fch chung

- Co lói song lành manh, nép song vàn minh, càn kiém, trung thuc, nhàn nghTa, tòn trong ky cuong phép nuóc, quy uóe cùa cóng dóng

- Lao dóng chàm chi vói luong tàm nghé nghiép, eó ky thuàt, sàng tao, nàng suàt cao vi Igi fch cùa bàn thàn, già dinh, tàp thè và xà hòi

- Thuòng xuyén hoc tàp, nàng cao hiéu bié't, trình dò chuyén mòn, thàm myvà thè lue [11,58-59]

Ch irong II TÀC DÒNG CÙA QUA TRÌNH CHUYÈN SANG KINH TE

THI TRI/ÒNG Ò NU'ÒC TA TÒI DAO DÙC SINH VIÈN

-MOT SO VAN D É D A T RA HIÈN NAY

I KINH TÉ THI TRUÒNG DINH HUÒNG XÀ HÒI CHU N G H I A VÓI VAN

DÉ DAO Dire SINH VIÈN

Còng cupe dói mói sàu sàc và toàn dién do Dàng ta khòi xuóng và lành dao dà và dang thu duge nhiéu thành tuu to lón, dé'n nay tuy mói duge hon 16 nàm, nhung trén nhiéu ITnh vuc cùa dòi song xà hói, thuc su dang dién ra nhiéu thay dói quan trong Tu chò thiéu dói trién mién, san lugng luong thuc

dà làng lù 17,5 trieu tàn nàm 1977 dé'n 36,37 trieu tàn 2002(uóc tfnh) Vici Nam dà trò thành nuóc xuàt khàu gao dùng thù hai trén thè giói vói san lugng 4,5 trieu tà'n vào nàm 1999 là nàm eó san lugng gao xuà't khàu cao nhàt lù truóc lói nay [62,55] Nàm 2002 tóng san phàm trong nuóc (GDP) tàng 7,04% dal mùc tàng tmòng cao nhàt tu nàm 1998 dèn nay, già tii san xuàt cùa càc ngành nòng, làm, ngu nghiép tàng 5,4%; còng nghiép tàng 14,5%; càc ngành dich vu tàng 7%; kim ngach xuà't khàu tàng 11,2%; thu ngàn sàh Nhà nuóc tàng 14,6%; chi ngàn sàch Nhà nuóc tàng 13,3%; tàng so vón dàu tu toàn xà hòi so vói GDP dal 34,3% Dành già tình hình kinh té - xà hòi nàm 2002 Phó Tlìù tuòng thuòng tmc Nguyén Tà'n Dùng dà khàng djnh: "Nhùng nhiém vu ve kinh tè - xà hòi do Quóc hói de ra dà duge thuc hién tòt, dat két qua tfch cuc

và tuong dói toàn dién; nén kinh té dat mùc tàng tmòng khà cao, giàm duge ty

le ho nghèo và ty le thà't nghiép; càc ITnh vuc giào due, khoa hoc, vàn hoà, y tè

tièp lue phàt trién; an ninh chfnh tri và trai tu an toàn xà hòi duge bào dàm và tàng cuòng quan he quóc té tié'p tue duge mò ròng" [4,2] Trén bình dién chung, bao trùm co thè thày, còng cuòc dói mói chfnh là qua trình chuyén dòi

ncn kinh té tu ca che ké hoach tàp trung sang nén kinh té hàng hoà nhiéu

thành phàn, vàn hành theo co che thj tmòng, eó su quàn ly cùa Nhà nuóc ihco