Tư tưởng dân chủ của v i lênin trong tác phẩm nhà nước và cách mạng giá trị và ý nghĩa lịch sử

Phần lớn các công trình nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ với hình thức khác nhau như : Trích tác phẩm kinh điển , nghiên cứu tư tưởng dân chủ của các nhà tư tưởng, nêu bật giá trị tư

TRẦN VĂN NHỎ

TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ CỦA V.I.LÊNIN TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” – GIÁ TRỊ VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ

LU ẬN VĂN THẠC SĨ C HỦ NGHĨA XÃ HỘI K HOA HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2011

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS ĐINH NGỌC THẠCH

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2011

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luận văn là kết quả nghiên cứu độc lập của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS TS Đinh Ngọc Thạch Các tài liệu trích dẫn trong luận văn là trung thực, chính xác và có nguồn gốc rõ ràng

TP Hồ Chí Minh, tháng 3, năm 2011

Tác giả

Trần Văn Nhỏ

PHẦN MỞ ĐẦU 01 Chương 1: TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ CỦ A LÊ-N IN TRON G

TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁ CH MẠNG ” 09 1.1 Tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” trong di sản

tư tưởng của V.I Lê-nin 09 1.1.1 Khái lược cuộc đời và sự nghiệp V.I.Lê-nin - tác giả cuốn

“Nhà nước và cách mạng” 09 1.1.2 Bối cảnh ra đời, mục đích, kết cấu của tác phẩm 15 1.2 Tư tưởng dân chủ - một trong những nội dung chủ yếu

của tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” 18 1.2.1 Vấn đề dân chủ và nhà nước 18 1.2.2 Những vấn đề cụ thể của dân chủ xã hội chủ nghĩa 34 Chương 2: GIÁ TRỊ VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA TƯ TƯỞNG

DÂN CHỦ TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” 44 2.1 Giá trị-ý nghĩa lịch sử của viẹc xây dựng nhà nước chuyên chính vô sản ở Liên Xô 44 2.1.1 Sự xuất hiện Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Liên bang Xô-viết 44 2.1.2 Những thành tựu cơ bản của Nhà nước Liên Xô 51 2.2 Giá trị- ỳ nghĩa lịch sử của sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay 80 2.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh và sự kế thừa

quan điểm mácxít về dân chủ 80 2.2.2 Dân chủ - một nhân tố quan trọng làm nên thắng lợi trong đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam 89 PHẦN KẾT LUẬN 118

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vấn đề dân chủ là một trong những vấn đề quan trọng của tiến trình lịch sử tư tưởng nhân loại Dân chủ và mức độ dân chủ sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển cá nhân và tiến bộ xã hội Dân chủ là vấn đề quan tâm của nhiều nhà tư tưởng, của hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Một xã hội muốn phát triển bền vững thì trước hết xã hội ấy phải được xây dựng trên nền tảng của sự ổn định và dân chủ Sức mạnh trong việc tổ chức đời sống xã hội, ổn định sẽ tạo ra sức mạnh cho sự phát triển bền vững của quốc gia Do vậy, việc nhận định và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến dân chủ trong bối cảnh hiện nay, đồng thời dự báo sự vận động và xu hướng phát triển trong việc xây dựng xã hội công bằng, dân chủ là một yêu cầu có tính chất thực tiễn và lý luận

Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với công cuộc cải tạo xã hội

cũ và xây dựng xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa Vấn đề dân chủ

và quan hệ của nó đối với chủ nghĩa xã hội rất được các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác rất quan tâm Kế thừa quan điểm tiến bộ và đứng trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng, V.I.Lê-nin cũng xem vấn đề dân chủ có ý nghĩa quan trọng trong cách mạng x ã hội chủ nghĩa Với nhiều tác phẩm kinh điển, trong đó có “Nhà nước và cách mạng”, tư tưởng về dân chủ đã được V.I.Lê -nin thể hiện rõ nét Nghiên cứu di sản lý luận của học thuyết Mác - Lê-nin là việc làm

có ý nghĩa quan trọng đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở nước ta Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã kế thừa và vận dụng

sáng tạo học thuyết Mác - Lê-nin và cũng thấy rằng quần chúng và vấn đề dân chủ là sức mạnh của cách mạng

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X I khẳng định mục tiêu trong thời gian sắp tới là : “ Tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; đẩy mạnh to àn diện công cuộc đổi mới; xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phát huy dân chủ v à sức mạnh đại đoàn kêt dân tộc; phát triển kinh tế nhanh, bền vững; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; giữ vững ổn định chính trị- xã hội; tăng cường hoạt động đối ngoại; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; tạo nền tảng

để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [92] Như vậy, dân chủ đã trở thành một nội dung, một mục tiêu phát triển của đất nước

Xây dựng, hoàn thiện thể chế dân chủ và dân chủ hóa đời sống

xã hội trong điều kiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân là một quá trình cách mạng khó khăn, phức tạp

Vì thế, việc nhận thức, kế thừa, phát triển di sản chính trị của chủ nghĩa Mác- Lê-nin trong sự nghiệp cách mạng đó luôn luôn là điều cần thiết Trở về với tư tưởng nền tảng của Chủ nghĩa Mác- Lê-nin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, và tiếp tục phát huy những di sản ấy trong điều kiện mới chính là nhân tố quan trọng, nhằm đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong một thế giới mở, nhưng hết sức phức

tạp như hiện nay Chọn “Tư tưởng dân chủ của V.I.Lê -nin trong tác

phẩm Nhà nước và cách mạng - Giá trị và ý nghĩa lịch sử” làm đề

tài luận văn Thạc sĩ của mình, tác giả muốn góp phần giải quyết nhiệm vụ trên

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Từ trước đến nay, ở nước ta đã có những công trình nghiên cứu liên quan đến dân chủ, liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến vấn đề dân chủ xã hội chủ nghĩa Phần lớn các công trình nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ với hình thức khác nhau như : Trích tác phẩm kinh điển , nghiên cứu tư tưởng dân chủ của các nhà tư tưởng, nêu bật giá trị tư tưởng dưới góc độ dân chủ, luận văn, luận

án, v.v… tình hình nghiên cứu về vấn đề dân chủ đã đạt một số kết quả cụ thể như sau :

Với hình thức trích tác phẩm kinh điển và phương pháp tiếp cận di sản lý luận của chủ nghĩa Mác, tập thể các tác giả Nguyễn

Thanh Tuấn, Trần Ngọc Linh và Trần Nguyễn Tuyên thuộc Viện Kinh điển Mác-Lê-nin đã hệ thống các quan điểm chính trị của các

nhà sáng lập ra chủ nghĩa x ã hội khoa học qua công trình “Quan

điểm chính trị trong một số tác phẩm kinh điển Mác-Lê-nin” (Nxb

Chính trị quốc gia, H à Nội, 2008) Các tác giả Doãn Chính và Đinh

Ngọc Thạch có công trình: Vấn đề Triết học trong tác phẩm của C

Mác – Ph.Ăng -ghen – V.I.Lê -nin (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2008) Tập thể các tác giả Bùi Văn Khoa, N guyễn Tấn Hồng có

công trình: “Triết học Mác-Lê-nin: trích tác phẩm kinh điển theo

chương trình quốc gia”, (Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh,

2000) đã phân tích nội dung cơ bản tư tưởng chính trị của các nhà sáng lập ra chủ nghĩa x ã hội khoa học nói chung, tác giả cũng khái quát các điều kiện x ã hội liên quan đến hình thành các tư tưởng ấy, đặc biệt là tư tưởng dân chủ Những công trình và bài viết này là nguồn sinh động và quý giá cho những ai nghiên cứu giá trị các tác phẩm của chủ nghĩa Mác, đặc biệt là vấn đề dân chủ

Với hình thức bài viết và bài báo nghiên cứu khoa học về vấn

đề dân chủ macxít nói chung, tác giả Lưu Cát có bài: “D ân chủ là

ngọn cờ của chủ nghĩa xã hội”, tạp chí Thông tin Lý luận, Số 262,

1999) Bài viết “D ân chủ và chủ nghĩa x ã hội - từ di sản của

vấn đề dân chủ gắn liền với công cuộc xây dựng chủ nghĩa x ã hội trong hệ thống quan điểm của V.I.Lê-nin Bên cạnh đó, có một số bài viết khác liên quan đ ến vấn đề dân chủ Nhà nghiên c ứu Phạm Xuân Nam có bài viết: “Quan niệm của chủ nghĩa Mác về x ã hội dân sự trong chế độ dân chủ và những tư tưởng gần gũi của Hồ Chí

này, tác giả đã tập trung phân tích mối quan hệ trên cơ sở kế thừa những quan điểm mácxit của Hồ Chí Minh về dân chủ, đặc biệt là xây dựng x ã hội dân sự Bên cạnh đó có một số bài viết mang tính chất tổng quan: “Góp phần nhìn lại di sản tư tưởng của C.Mác-

V.I.Lê-nin về dân chủ” (Tạp chí Thông tin lý luận, Số 174, 1992)

của tác giả Nguyễn Thế Phấn; tác giả Trần Thị Băng Thanh có bài

nghiên cứu “Chủ nghĩa xã hội và dân chủ” (Tạp chí Triết học, Số

108, 1999) v.v… N hìn chung, các nhà nghiên cứu đã tập trung nghiên cứu vấn đề dân chủ xoay quanh các góc độ khác nhau như: giới thiệu một cách tổng quan, khái quát nhất về dân chủ, dân chủ

xã hội chủ nghĩa, v.v… các công trình này là nguồn tài liệu tham khảo sinh động cho việc nghiên cứu tổng quan quan điểm mácxít về dân chủ

Với hình th ức giới thiệu trực tiếp nội dung tác phẩm kinh điển “Nhà nước và cách mạng”, một số tác giả đ ã phân tích các

khía cạnh khác nhau trong nội dung tác phẩm Bộ đại học và trung

học chuyên nghiệp có tác phẩm : Giới thiệu tác phẩm của V.I.Lê-nin

“Nhà nước và cách mạng”, (Nxb Sự thật, 1986) đã phần nào phân

tích nội dung cốt lõi nhất của tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

Tạp chí Triết học số 109 năm 1999 có đăng bài “Mấy suy nghĩ về

bản chất nh à nước kiểu mới qua nghiên cứu " Nhà nước và cách mạng " của V I.Lê-nin” của tác giả Vũ Trọng Dung trong đó tập trung nghiên cứu vấn đề nhà nước trong tác phẩm này Đặc biệt, tác giả Lê Xuân Huy có bài: “Vấn đề dân chủ trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lê-nin”, (Tạp chí Lý luận chính trị, Số

9, 2005) v, v… Nói chung, tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” là một tác phẩm kinh điển được các tác giả quan tâm nhiều, v.v… Trước hết, điều đó cũng phần nào phản ánh bản thân tác phẩm này

có ý nghĩa quan trọng đến sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa x ã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Với hình th ức liên hệ vấn đề dân chủ và sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa nước ta, tác giả Nhị Lê đã nghiên cứu vấn

đề vận dụng tư tưởng dân chủ mácxít đối với trường hợp Việt Nam, đặc biệt là nông thôn qua bài viết: “Phát huy dân chủ trong điều

kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”, (Tạp chí Triết học, Số 11 năm 2003) Tác giả Ngọ Văn Nhân qua

bài “Đổi mới chế độ dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện trên địa

bàn cơ sở ở nước ta hiện nay”, (Tạp chí Triết học, Số 54 năm 2008 )

đã tiếp cận vấn đê dân chủ qua sự khu biệt của các hình thức dân chủ Qua bài viết này, tác giả đã tập trung phân tích và đưa ra bức tranh chung về vấn đề dân chủ cơ sở của Việt Nam, v.v… Nhìn chung các giả

đã nghiên cứu tập trung vấn đề dân chủ trong sự khu biệt trực tiếp đến

thực tiễn, đặc biệt là sự vận dụng học thuyết Mác Những nghiên cứu này là tài liệu phong phú, đa dạng cho những ai quan tâm đến vấn đề

dân chủ dưới góc độ thực tiễn hiện nay

Với hình thức nghiên cứu tư tưởng dân chủ của các nhà tư tưởng trong lịch sử, có công trình của tác giả Đỗ Thị Hòa H ới,

“Tìm hiểu tư tưởng dân chủ của Phan Châu Trinh”, (Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội, 1997) Tác giả Dương Thị Ngọc Dung có công

trình: “Tìm hiểu tư tưởng dân chủ của J.J.Rousseau”, (Luận văn

Thạc sĩ, PGS TS Đinh Ngọc Thạch hướng dẫ n), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tp H ồ Chí Minh, 2001, Tác giả Lê Minh Q uân có bài viết: “Quá trình hình thành tư tưởng dân chủ vô sản của C Mác”, Tạp chí Thông tin khoa học x ã hội, Số 5, 2005) Tác giả Dương Văn D uyên có bài viết: “Tư tưởng dân chủ của V.I.Lê-nin, Hồ Chí Minh - một di sản quý báu trong quá trình đổi mới hệ thống chính trị và dân chủ hoá đời sống xã hội ở Việt Nam

hiện nay”, (Tạp chí Khoa học x ã hội, Số 6, 2002 ), v.v…các công

trình và bài viết nói trên tập trung nghiên cứu vấn đề dân chủ nói chung, đặc biệt là tư tưởng dân chủ mang nét riêng và d ấu ấn cá nhân của các nhà tư tưởng Bên cạnh đó, các công trình c ũng đ ưa

ra một số nhận định và phân tích tư tư ởng dân chủ dưới nhiều góc

độ khác nhau

Mặc dù, vấn đề dân chủ đã được các nhà nghiên c ứu tiếp cận

ở nhiều góc độ khác nhau, làm sáng tỏ nhiều nội dung quan trọng thuộc lĩnh vực này nhưng chưa có công trình mang tính chuyên sâu nào nghiên cứu về tư tưởng dân chủ của V.I.Lê -nin trong tác phẩm

“Nhà nước và cách mạng” Trên cơ sở kế thừa những thành quả của

những nhà nghiên cứu trước, tác giả muốn đóng góp một phần vào việc nghiên cứu lĩnh vực trên

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

Mục đích của đề tài là làm rõ tư tưởng dân chủ V.I.Lê-nin trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” Qua đó, tác giả muốn nêu b ật ý nghĩa lịch sử của tư tưởng dân chủ của Lê-nin trong tác phẩm nói trên.Để thực hiện được mục đích nêu trên, đ ề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, Vấn đề dân chủ trong tác phẩm ''Nhà nước và cách

mạng"

Thứ hai, Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng dân chủ trong tác phẩm

" N hà nước và cách mạng''

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Với mục đích và nhiệm vụ nêu trên, tác giả lấy thế giới quan

và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử làm cơ sở lý luận

Tác giả sử dụng phương pháp biện chứng duy vật làm phương pháp chung nhất cho quá trình nghiên c ứu Cùng với phương pháp chung nhất này, tác giả còn sử dụng: phương pháp logic, phương pháp phân tích, phương pháp lịch sử, v.v… để làm sáng tỏ nội dung

cụ thể của từng phần

5 Phạm vi nghiên c ứu

Để phân tích tư tưởng dân chủ của V.I.Lê -nin trong tác phẩm

“Nhà nước và cách mạng”, đề tài này d ựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân chủ từ đó rút ra những vấn đề có ý nghĩa

lý luận và thực tiễn trong việc phát huy dân chủ trong giai đo ạn quá độ tiến lên chủ nghĩa x ã hội ở nước ta

6 Ý ngh ĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài góp phần khẳng định giá trị quan điểm về dân chủ gắn liền với công cuộc cải tạo xã hội của chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh; góp phần làm rõ những vấn đề cơ bản của tư tưởng dân chủ của V.I.Lê-nin trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” Thông qua đó, đề tài góp phần nghiên c ứu quan hệ quan điểm dân chủ macxít với các chính sách, đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay

Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến vấn đề dân chủ; b ên cạnh đó đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập chuyên đề tác phẩm kinh điển thuộc kiến thức chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học của chủ nghĩa Mác-Lê-nin

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm hai chương và được chia thành bốn tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ CỦA V.I.LÊ-NIN TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

1.1 TÁC PH ẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” TRONG D I SẢN TƯ TƯỞNG CỦA V.I.LÊ-NIN

1 1 1 Khái lược về cuộc đời và sự nghiệp của V.I.Lê-nin - tác giả cuốn “Nhà nước và cách mạng”

V.I.Lê-nin – nhà lí luận thiên tài, người lãnh đạo của giai cấp

vô sản và nhân dân lao động toàn thế giới, người tiếp tục và bảo

vệ, phát triển triết học Mác trong thời đại mới Vla -đi-mia I-lích li-a-nốp Lê-nin sinh ngày 22 tháng 4 năm 1870 tại Xim-biếc-xcơ (hay từng gọi là U-li-a-nốp-xcơ) trong một gia đ ình trí thức Năm

U-17 tuổi, sau khi tốt nghiệp trung học, V.I.Lê-nin vào học tại khoa Luật trường Đại học Ca -dan Nhưng tháng 12 cùng năm, V.I.Lê-nin

bị bắt và bị lưu đày ở Cô-cu-xơ-ki-nô, một làng thuộc tỉnh Ca -dan,

do đã tham gia tích cực vào nhóm sinh viên chống chế độ Tại đây, V.I.Lê-nin làm quen với tư tưởng dân chủ cách mạng Nga, nhất l à

tư tưởng của N G Tséc-nư-sép-xki Mùa thu năm 1888 mãn hạn lưu đày, V.I.Lê-nin trở lại Ca-dan nhưng không được học tiếp đại học Người ở Ca-dan trong mùa đông 1888 – 1889 và tham gia vào nhóm cách mạng của N E Phê-đô-xê-ép Chính trong thời gian đó, Người đã nghiên cứu các tác phẩm của C Mác, Ph Ăng-ghen và G.V.Plê-kha-nốp, đặc biệt là bộ “Tư bản” của C Mác Mùa thu năm 1889, V.I.Lê-nin cùng gia đ ình chuyển về Sa-ma-ra, tiếp tục nghiên cứu các tác phẩm của C Mác và Ph Ăng-ghen và chuẩn bị

thi vào ngành Luật Mùa xuân và mùa thu năm 1889, với tư cách là thí sinh tự do, V.I.Lê-nin thi đậu vào Khoa Luật trường Đ ại học Xanh Pê-téc-bua Năm 1893, V.I.Lê-nin chuyển đến Xanh P ê-téc-bua, nhưng không phải để học m à để hoạt động cách mạng N gười

đã trở thành lãnh đạo của nhóm mác-xít tại đây Mùa xuân và mùa

hè năm 1894, Ngư ời viết tác phẩm “Nhữ ng “người bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ – xã hội ra sao ?”, một bản tuyên ngôn của người cộng sản mác-xít Nga, trong đó V.I.Lê-nin đã lột mặt nạ bọn dân tuý, những người “bạn dân” giả dối, thực tế là chống lại nhân dân N hững người dân tuý tiêu biểu cho lợi ích của tầng lớp, từ lâu đ ã không tiến hành đấu tranh chống lại chính phủ Nga hoàng mà đ ã đi vào con đường thoả hiệp tự do chủ nghĩa với chế độ hiện hành V.I.Lê-nin vạch ra một cách đúng đắn con đường mà cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân phải theo,

đó là chống chế độ nông nô và chế độ chuyên chế N ga ho àng Cũng trong tác phẩm này V.I.Lê-nin xác định giai cấp công nhân là lực lượng cách mạng tiên phong, nông dân là b ạn đồng minh của giai cấp công nhân

Năm 1895, V.I.Lê-nin ra nước ngoài liên lạc với nhóm “G iải phóng lao động” – nhóm mác -xít đầu tiên của Nga Người tập hợp tất cả các nhóm công nhân mác -xít Xanh Pê-téc-bua thành “Hội liên hiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân” V.I.Lê-nin làm quen với tác phẩm “G ia đình thần thá nh” c ủa C Mác và Ph Ăng-ghen, Người rất tâm đắc với quan niệm của C Mác và Ph Ăng-ghen về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử

Tháng 12 năm 1895, V.I.Lê-nin bị bắt giam 14 tháng, nhưng trong nhà tù Người tiếp tục lãnh đạo hoạt động của “Hội liên hiệp

đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân” Năm 1897, V.I.Lê-nin bị đày 3 năm tại Xi-bê-ri, ở làng Su-xen-côi-ê, huyện Mi-nút-xin-xcơ, tỉnh I-ê-nít-xây-xcơ Tại đây, V.I.Lê-nin viết cuốn “N hiệm vụ của người dân chủ – xã hội Nga” Đầu năm 1900 hết hạn đi đày, tháng

7, V.I.Lê-nin ra nước ngo ài, tháng 12 năm 1900 Ngư ời sáng lập tờ báo “Tia Lửa” – tờ báo chính trị mác-xít đầu tiên, làm cơ sở cho sự thành lập Đảng mác-xít ở Nga

Tháng 3 năm 1902, V.I.Lê-nin viết cuốn “Làm gì ?” nhằm vạch trần và phê phán “chủ nghĩa kinh tế”, một biến dạng của chủ nghĩa cơ hội

Trong cuộc đấu tranh chống phái Men-sê-vích và chủ nghĩa

cơ hội tại Đại hội lần thứ II của Đảng dân chủ – xã hội N ga (tháng

7 năm 1903) và thời gian sau đó, V.I.Lê-nin đã tập hợp được đội ngũ của những người mác-xít cách mạng, vạch ra các nguyên tắc tổ chức của Đảng Cộng sản kiểu mới, khác với các Đảng cải lương của Q uốc tế II Tháng 5 năm 1904, V.I.Lê -nin viết cuốn “Một bước tiến, hai b ước lùi” nhằm xác định những nguyên tắc tổ chức của Đảng bôn-sê-vích Trong tác phẩm này, V.I.Lê-nin lần đầu tiên nêu

rõ Đảng bôn-sê-vích là tổ chức lãnh đạo của giai cấp vô sản đấu tranh giành chính quyền

Trước khi nổ ra C ách mạng 1905 – 1907, V.I.Lê-nin lập ra tờ báo “Tiến lên”, cơ quan ngôn luận c ủa những người bôn-sê-vích nhằm chống lại phái men-sê-vích, phái xã hội – cách mạng, nhóm Tơ-rốt-xki Đầu tháng 11 năm 1905, V.I.Lê -nin trở về Nga để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Trước đó, tháng 7 năm 1905, Người viết cuốn “Hai sách lược của Đảng dân chủ – xã hội trong cách mạng dân chủ” Trong tác phẩm này, V.I.Lê-nin xác lập cơ sở sách lược

cho Đ ảng Cộng sản và nêu lên quan niệm mới về quan hệ giữa cách mạng tư sản và cách mạng x ã hội chủ nghĩa, xác định quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản trong cách mạng dân chủ tư sản, và vấn đề biến cuộc cách mạng này thành cuộc cách mạng x ã hội chủ nghĩa

Từ cuối tháng 12 năm 1907, V.I.Lê-nin lại ra nước ngo ài (sống tại Giơ-ne-vơ) để tránh khủng bố và củng cố đội ngũ sau thất bại của C ách mạng 1905 – 1907

Năm 1909, V I V.I.Lê-nin viết tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật

và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, nhằm bảo vệ và phát triển toàn diện các nguyên lí cơ b ản của triết học Mác, chống lại cái gọi

là chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán của A.Ma-khơ, R.A-vê-na-ri-út

và những người theo chủ nghĩa Ma-khơ ở Nga như A.Bô-gđa-nốp,

Va-len-ti-tốp,V Ba-da-rốp, … Trong tác phẩm đó, V.I.Lê-nin đã

phát triển triết học Mác lên một bước mới, tạo ra giai đoạn mới – giai đoạn Lê-nin trong sự phát triển của chủ nghĩa Mác V.I.Lê-nin

đã khái quát theo quan điểm duy vật biện chứng tất cả những điều trọng yếu mà khoa học tự nhiên đã đạt đ ược và toàn bộ những vấn

đề do thực tiễn đời sống đặt ra

Năm 1912, giai cấp công nhân Xanh P ê-téc-bua đã sáng lập ra

tờ báo “Sự thật” V.I.Lê-nin đã từ Pa-ri trở về Cra-cô-vi để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Trong cuộc chiến tranh đế quốc, N gười đã thảo ra lí luận về sách lược của Đảng Cộng sản trong các vấn đề chiến tranh, ho à bình và cách mạng Năm 1916, V.I.Lê-nin viết tác phẩm “Chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản”, tác phẩm “Cương lĩnh quân sự của cách mạng vô sản” Trong các tác phẩm này, V.I.Lê-nin đã đi đến kết luận, chủ nghĩa đế quốc

là đêm trước của cách mạng vô sản, chủ nghĩa x ã hội có khả năng

thắng lợi trước hết trong một nước riêng rẽ, … Người còn vạch ra

và phê phán tính chất giả dối của những lãnh tụ Quốc tế II, lột mặt

nạ bọn x ã hội – sô-vanh Cau-xky và chủ nghĩa c ơ hội Tơ-rốt-xki

Thông qua đó, V.I.Lê-nin tiếp tục phát triển những nguyên lí triết

học và lí luận của chủ nghĩa Mác b ằng việc đọc, nhận xét toàn bộ

lịch sử tư tưởng, lịch sử triết học của nhân loại Những đoạn bút kí,

trích đo ạn, nhận xét, phát hiện về triết học của V I Lê-nin, sau

này đã được tập hợp thành “Bút kí triết học” – một trong những tác

phẩm lớn của V.I.Lê -nin – sự cống hiến quý báu của Người đối với

việc phát triển triết học mác-xít trên tất cả các mặt

Tháng 2 năm 1917, chế độ Nga ho àng bị lật đổ Ngày 3 tháng

4, V.I.Lê-nin trở về Xanh Pê-téc-bua Ngày 4 tháng 4, Ngư ời trình

bày “Luận cương tháng Tư” nổi tiếng – cương lĩnh đấu tranh nhằm

biến cách mạng dân chủ tư sản thành cách m ạng xã hội chủ nghĩa

dưới khẩu hiểu hiệu “To àn bộ chính quyền về tay Xô -viết !”

Tháng 7 năm 1917, V.I.Lê-nin viết tác phẩm “Nhà nước và cách

mạng” trong lúc chính phủ lâm thời ra lệnh bắt V.I.Lê-nin và Người buộc

phải rút vào hoạt động bí mật Bọn men-sê-vích và bọn xã hội – cách

mạng đã trở thành những kẻ phản cách mạng Đây cũng là một trong

những giai đoạn “đen tối” của cách mạng V.I.Lê-nin bị lùng bắt và bị

mưu sát Phong trào quần chúng cách mạng bị đàn áp Đảng Cộng sản ở

Nga do V.I.Lê-nin lãnh đạo phải tạm thời rút lại khẩu hiệu “Toàn bộ

chính quyền vào tay các Xô-viết”

Trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, V.I.Lê-nin đã phát

triển học thuyết của C Mác và Ph Ăng-ghen về vấn đề nhà nước,

về chuyên chính vô sản và vạch rõ sự cần thiết phải phá bỏ bộ máy

nhà nước tư sản, thay thế bằng nền Cộng ho à Xô-viết

Tháng 9 năm 1917, những người bôn-sê-vích chiếm đa số trong Xô -viết Pê-tơ-rô-grát và Mát-xcơ-va, Đ ảng lại đưa ra khẩu hiệu “toàn bộ chính quyền vào tay các Xô-viết” mà Đảng đã rút về sau vụ đàn áp cuộc biểu tình hoà bình tháng 7 của công nhân, binh

sĩ và thuỷ quân V.I.Lê -nin đã vạch kế hoạch kêu gọi khởi nghĩa vũ tranh giành chính quyền Ngày 7 tháng 10, Người bí mật từ Phần Lan về Pê-tơ-rô-grát họp Hội nghị Trung ương Đảng thông qua nghị quyết khởi nghĩa vũ trang Ngày 25 tháng 10, cuộc khởi nghĩa

vũ trang cách mạng giành chính quyền nổ ra thắng lợi N gày 26 tháng 10, tại phiên họp của các Xô -viết lần thứ II, V.I.Lê-nin đọc bản sắc lệnh về hoà bình và ruộng đất Người được phân công phụ trách Chủ tịch Hội đồng các uỷ viên nhân dân

Từ tháng 10 năm 1917 đến năm 1924, V.I.Lê-nin đã dốc toàn tâm, toàn ý vào việc xây dựng Nhà nước Xô-viết, xây dựng chủ nghĩa xã hội, chống lại các thế lực phản cách mạng trong v à ngoài nước V.I.Lê-nin đã vạch ra con đ ường xây dựng chủ nghĩa x ã hội trong tác phẩm “Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô -viết” V.I.Lê-nin đã tập hợp và tổ chức các lực lượng vô sản thế giới bằng việc sáng lập ra Q uốc tế III năm 1919 Người đã vạch ra cương lĩnh mới của Đảng Cộng sản Nga, đ ược Đ ại hội Đảng lần thứ VII thông qua V.I.Lê-nin cũng đ ã làm sáng tỏ các vấn đề quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa x ã hội trong tác phẩm “Kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản” (năm 1919) Trong bài “Sáng kiến vĩ đại”, Người đ ã làm nổi bật những đặc điểm chủ yếu của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Nội chiến chấm dứt, V.I.Lê-nin lãnh đạo cuộc khôi phục và phát triển kinh tế quốc dân, thực hiện điện khí hoá to àn quốc

V.I.Lê-nin đã vạch ra kế hoạch nổi tiếng về chính sách kinh tế trong thời kì chuyên chính vô sản và chỉ đạo thực hiện b ước quá độ

từ chính sách cộng sản thời chiến sang chính sách kinh tế mới

Mùa xuân 1920, V.I.Lê-nin viết cuốn “Bệnh ấu trĩ tả khuynh trong phong trào cộng sản” Tháng 3 năm 1922, N gười viết b ài “Về tác d ụng của chủ nghĩa duy vật chiến đấu” Năm 1923, V.I.Lê-nin viết một loạt bài có tính chất tổng kết kinh nghiệm cách mạng m à Người và nhân dân N ga đã trải qua, và vạch con đ ường phát triển cách mạng xã hội chủ nghĩa, như tác phẩm “N hững trang nhật kí”,

“Bàn về chế độ hợp tác”, “Về cuộc cách mạng của chúng ta”,

“Chúng ta cần phải cải tô Ban thanh tra công nông như thế nào”,

“Thà ít mà tốt”, v.v…

V.I.Lê -nin đã từ trần ngày 21 tháng Giêng năm 1924

1.1.2 Bối cảnh ra đời, mục đích và kết cấu của tác phẩm

Tên đầy đủ của tác phẩm là “Nhà nước và cách mạng Học

thuyết của chủ nghĩa Mác về nhà nước và những nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cách mạng” V.I.Lê -nin hoàn thành công trình này

vào khoảng tháng Tám – tháng Chín năm 1917 khi hoạt động bí mật tại Rad ơlíp và Henxinhpho V.I.Lê-nin viết hoàn chỉnh tác phẩm này chỉ trong vòng 6-7 tháng, nhưng quá trình chuẩn bị thì khá lâu V.I.Lê-nin đã hệ thống các luận điểm của C Mác và Ph Ăng-ghenvề nhà nước, đối chiếu phê phán với những quan điểm sai lầm của K.Cau-xky và những nhóm xét lại chủ nghĩa Mác, nhờ đó tác phẩm mang tính khoa học và tính luận chiến rõ rệt

Tác phẩm được viết vào đêm trước của Cách m ạng Tháng Mười, khi các lực lượng xã hội tiến bộ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích, đang chuẩn bị cho trận công phá cuối cùng theo sách

lược “biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến cách mạng”, đ ưa đến sự ra đời của nhà nước dân chủ kiểu mới đầu tiên trên thế giới

Trong bối cảnh đó, trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm lịch sử, những bài học từ Cách mạng 1848 – 4851 tại N ga, và từ cuộc bút chiến với C Cau-xky và các đại diện của chủ nghĩa cơ hội, chủ

nghĩa cải lương, cuốn sách “Nhà nước và cách mạng” ra đời nhằm

mục đích trang bị cho các nhà cách mạng, các nhà mácxít cũng như phong trào công nhân Nga nói chung những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác về nguồn gốc và bản chất nhà nước, về chuyên chính vô sản, về đặc điểm của nền dân chủ mới – dân chủ của giai cấp vô sản, về các giai đoạn của chủ nghĩa cộng sản, vấn đề nh à nước tiêu vong, v.v Cuốn sách này là một trong những nội dung quan trọng của chủ nghĩa duy vật lịch sử, là cẩm nang lý luận về nhà nước của các nhà mácxít thời đó, được soạn thảo công phu với tính cách là kiến thức triết học và chính trị cơ bản để vận dụng vào quá trình xây dựng Nhà nước chuyên chính vô sản sau khi cách mạng xã hội chủ nghĩa thắng lợi, nghĩa là vấn đề “giữ chính quyền” sau khi đ ã thực hiện xong việc “giành chính quyền”

Tác phẩm được chia làm sáu chương, Chương I – Xã hội có

giai cấp và nhà nước – phân tích quá trình xuất hiện x ã hội có giai

cấp, giải thích vì sao nhà nước là kết quả và biểu hiện của các mâu thuẫn giai cấp, vì sao quyền lực nhà nước, bộ máy chính quyền nhà nước đứng trên xã hội khi xuất hiện Chương I còn đề cập sự hình thành công cụ của chính quyền nhà nước

Chương II – Nhà nước và cách mạng Kinh nghiệm những

năm 1848 -1851 – phân tích quan điểm của C Mác và Ph

Ăng-ghen về nhà nước qua các tác phẩm “Sự khốn cùng của triết

học”,”Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, “Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bônapáctơ” và một số tác phẩm khác Từ các tác phẩm ấy,

V.I.Lê-nin, căn cứ vào những tư liệu lịch sử sống động, đ ã chứng minh quan điểm của chủ nghĩa Mác về sứ mệnh của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh tự giải phóng và cải tạo x ã hội Bài học của Cách mạng 1848 – 1851 là ở chỗ, để thiết lập cái mới, cần phải thủ tiêu cái cũ một cách triệt để, không khoan nhượng

Chương III – Nhà nước cách mạng Kinh nghiệm Công xã

Pari năm 1871 Sự phân tích của C Mác – chỉ ra ý nghĩa của Công

xã Pari như cuộc tập dượt của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, xác lập nhà nước kiểu mới N hững người chủ trương “tấn công lên trời” đã thất bại, cũng như cuộc Cách mạng Nga 1905 – 1907 sau này V.I.Lê -nin rút ra một số kinh nghiệm của Công xã Pari và cách m ạng Nga, đề cập đến tác dụng của đấu tranh dân chủ công khai, thông qua hình thức nghị trường nhằm thu hút quần chúng về phía lực lượng tiến bộ Trong chương này, V.I.Lê-nin phân tích các đ ặc trưng, các hình thức của chuyên chính vô sản, vấn đề xây dựng nhà nước kiểu mới – nhà nước xã hội chủ nghĩa

Chương IV – Tiếp theo Những lời giải thích bổ sung của Ph

Ăng-ghen – phân tích một số tác phẩm của Ph Ăng-ghen, trong đó

có “Nguồn gốc của gia đ ình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”,

làm rõ vấn đề phát triển cân đối, hài hòa, giảm dần những cách biệt giữa thành thị và nông thôn,vấn đề phát triển dân chủ, các hình thức nhà nước, quan hệ giữa nhà nước và nhà thờ, vấn đề nhà ở, điều kiện làm việc, sinh hoạt, v.v Ở đây, V.I.Lê-nin nhấn mạnh vai trò của các tổ chức chính trị – xã hội trên những chặng đường

lịch sử khá nhau, và dừng lại ở việc phân tích các nhiệm vụ thực tiễn của công cuộc xây dựng xã hội mới

Chương V – Những cơ sở kinh tế để nhà nước tiêu vong - xem

xét các vấn đề lý luận của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa, các giai đoạn của hình thái này, vai trò của chuyên chính vô sản, đặc điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa

xã hội, và cuối cùng, các điều kiện của sự tiêu vong nhà nước, mà điều kiện kinh tế là điều kiện căn bản nhất

Chương V I – Bọn cơ hội chủ nghĩa tầm th ường hóa chủ nghĩa

Mác – phê phán các quan điểm sai lầm về phương pháp luận của

chủ nghĩa cơ hội, sự lẫn lộn phép biện chứng với thuyết chiết trung và ngụy biện Trong chương này, V.I.Lê-nin phân tích có phê phán quan điểm chính trị của G.Plê-kha-nốp, C.Cau-xky và những phần tử cơ hội, xét lại khác

1.2 TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ - MỘT TRONG NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

1.2.1 Vấn đề dân chủ và nhà nước

* Mối quan hệ của dân chủ với nhà nước

Trong bối cảnh của thời đại đế quốc chủ nghĩa, các học giả tư sản vì lợi ích của giai cấp m ình nên đã phức tạp hóa vấn đề nhà nước, đưa các quan niệm về dân chủ vào trạng thái chung chung nhằm mục đích là phủ nhận chuyên chính vô sản và góp phần ca ngợi nền dân chủ tư sản V.I.Lê-nin đã phân tích sâu sắc những luận điểm quan trọng của C.Mác và Ph.Ăng-ghen trong tác phẩm

Phê phán cương lĩnh Gô -ta để từ đó khẳng định khẳng định : chỉ có

chủ nghĩa Mác mới đưa ra lời đáp khoa học và đúng đ ắn cho vấn đề

nhà nước, nguồn gốc và bản chất của nhà nước đồng thời dân chủ

là một hình thức nhà nước Trong tác phẩm Nhà nước và cách

mạng, V.I.Lê -nin đã chỉ rõ : “Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Bất cứ ở đâu, h ễ lúc nào, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa điều hòa được, thì nhà nước xuất hiện” [43, 9]

Như vậy, Nhà nước là một sản phẩm tất yếu của xã hội có những mâu thuẫn giai cấp gay gắt Theo đó, chuyên chính vô sản – tức nhà nước của giai cấp vô sản – cũng là một hiện tượng lịch sử x ã hội mang tính tất yếu Luận điểm trên c ủa V.I.Lê-nin cũng đ ã bác

bỏ những lý thuyết của chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế II (với

những đại biểu như E.Béc-xtanh, C Cau-xky, v.v…) Những đại

biểu này đã xuyên tạc quan điểm mácxít về vấn đề nhà nước, họ chống lại cách mạng xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản Họ cũng tuyên truyền phát triển chủ nghĩa x ã hội bằng con đường hòa bình chứ không cần thiết phải thông qua đấu tranh giai cấp Bên cạnh đó, luận điểm của V.I.Lê -nin còn phản bác lại nhóm vô chính phủ, trong đó có N Bukharin.N Bukharin đ ã bênh vực các quan điểm chống lại chủ nghĩa duy vật lịch sử về vấn đ ề nhà nước và dân

chủ Trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng, V.I.Lê-nin cũng nêu rõ thật chất của dân chủ : “Chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một

trong những hình thái của nhà nước Cho nên, cũng như mọi nhà nước, chế độ dân chủ là việc thi hành có tổ chức, có hệ thống sự cưỡng bức đối với người ta… Nhưng mặt khác chế độ dân chủ có nghĩa là chính thức thừa nhận quyền bình đẳng giữa những công dân, thừa nhận cho mọi người được quyền ngang nhau trong việc xác định cơ cấu nhà nước và quan lí nhà nước” [43, 123] Luận điểm trên của V.I.Lê-nin đối lập

với các ý kiến, cách hiểu sai lầm của E Béc-xtanh, C.Cau-xky, … khi cho rằng : dân chủ chỉ bó hẹp ở một số quyền bầu cử, hội họp, quyền đại diện có tính chất hạn chế m à pháp luật tư sản cho phép, dân chủ tư sản là nền dân chủ đạt đến đỉnh cao trong lịch sử Theo V.I.Lê-nin, chế độ dân chủ được coi như một hình thức nhà nước

đã mang bản chất giai cấp, vì thế không thể tách rời vấn đề nhà nước và vấn đề giai cấp Do vậy, nhà nước dân chủ - kiểu nhà nước tiến bộ hơn chế độ quân chủ chuyên chế - cũng có hai chức năng : trấn áp và quản lí Những nhà lý luận tư sản và quan điểm phi mácxít đã không thừa nhận chuyên chính vô sản là nhà nước kiểu mới trong thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa x ã hội, phủ nhận đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội, không thừa nhận việc nhất thiết phải thiết lập chính quyền cách mạng của giai cấp công nhân, mà chỉ cần chuyển hóa hòa bình nhà nước tư sản là đủ Theo đó, lí luận phản động cũng cho rằng không cần có một chế độ dân chủ trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nền dân chủ mới, dân chủ xã hội như V.I.Lê-nin quan niệm Để bảo vệ lợi ích cho giai cấp tư sản, những người theo chủ nghĩa xét lại đ ã cho rằng phải duy trì nhà nước tư sản cùng với việc hoàn thiện các thiết chế như quân đội, cảnh sát, nhà tù, … với các chức năng trấn áp là chủ yếu Như vậy, chức quản lý x ã hội được những người theo chủ nghĩa xét lại phớt lờ hoặc xem nhẹ chức năng quản lí xã hội của nhà nước, coi đó là công việc thứ yếu Chính vì thế, E Béc-xtanh,C.Cau-xky đã cho rằng, dân chủ trong khuôn khổ pháp luật

tư sản là đủ cho giai cấp công nhân và mọi người dân lao động trong xã hội tư b ản chủ nghĩa Xuất phát từ luận điểm đấy, họ rơi vào kết luận thủ tiêu đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội

Thực tiễn đã chỉ ra rằng Đảng Cộng sản muốn hoàn thành vai trò lãnh đạo của mình, thì tất yếu phải củng cố, cải tiến, xây dựng

bộ máy Nhà nước thật sự vững mạnh Đây không chỉ l à ý muốn chủ quan của con người, mà còn là đòi hỏi khách quan của thực tiễn xây dựng chủ nghĩa x ã hội Từ cuối năm 1922, đầu năm 1923, cuộc can thiệp vũ trang của bọn đế quốc và cuộc nội chiến đẫm máu do các thế lực phản động gây ra trên đất nước Nga đã được dẹp tan, nước Nga Xô-viết bước vào một thời kỳ mới Ho àn cảnh đó đã tạo

ra cho Nhà nước Xô-viết hướng phát triển tốt đẹp, đồng thời cũng đòi hỏi Nhà nước Xô-viết phải có những thay đổi về tổ chức và quản lý to àn bộ nước Nga cho phù hợp và thích ứng với nhiệm vụ mới Ngay từ những ngày đầu tiên c ủa công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, V.I.Lê -nin đã rất quan tâm đến việc cải tiến bộ máy Nhà nước, nhưng vì hoàn cảnh nội chiến, Người chưa có thời gian nghiên cứu và triển khai trong thực tiễn Khi nền ho à bình đã trở lại trên đất nước thì vấn đề đó lại được đặt ra hết sức cấp bách, vì

bộ máy Nhà nước cũ trước đây tỏ ra không còn thích hợp nữa Vấn

đề xây dựng bộ máy Nhà nước mới bảo đảm quản lý to àn bộ đất nước, xây dựng thành công chủ nghĩa x ã hội và phòng thủ vững chắc Tổ quốc x ã hội chủ nghĩa là đỏi hỏi khách quan của lịch sử V.I.Lê-nin cũng chỉ rõ bộ máy Nhà nước muốn hoạt động có hiệu quả thì tất yếu phải đặt d ưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đây

là hạt nhân lãnh đạo, là trung tâm đoàn kết trong khối liên minh công nông và các tầng lớp nhân dân lao động Đây là bảo đảm tối cao nhất để tăng cường hiệu lực của Nhà nước Người còn nêu vấn đề hợp nhất một

số cơ quan Đảng với cơ quan Nhà nước cùng chức năng nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước với quần chúng Loại bỏ tất cả

mọi sự lãng phí nhỏ nhất, bằng cách thực hành tiết kiệm nghiêm ngặt Tinh giản và trong sạch bộ máy, giảm bớt đến mức tốt đa tất cả những cái không tuyệt đối cần thiết Đó là bảo đảm chắc chắn cho sự tồn tại của chế độ xã hội chủ nghĩa V.I.Lê-nin nhấn mạnh chỉ bằng cách đó chúng

ta mới có thể đứng vững được ở một trình độ ngày càng vươn lên nền đại công nghiệp cơ khí

* Cốt lõi của vấn đề dân chủ thực sự

Phá hủy bộ máy nhà nước tư sản, đập tan bộ máy bạo lực đang hàng ngày hàng giờ trói buộc quần chúng trong vòng trật tự tư sản cũng là con đường chiếm lấy quyền dân chủ, tạo cho quần chúng những điều kiện tự do biến đổi đời sống x ã hội, xây dựng một trật tự x ã hội mới Bản thân thuật ngữ “dân chủ” theo nghĩa trực tiếp của của nó là “quyền lực nhân dân”, có nghĩa là chế độ chính trị trong đó quần chúng nhân dân là lực lượng quyết định đối với quyền lực nhà nước Từ kinh nghiệm thực tiễn và từ lý luận của

chủ nghĩa Mác, V.I Lê-nin đã đưa ra những luận điểm về dân chủ

* Khả năng của chuyên chính vô sản : “Chế độ cộng hòa dân

chủ là con đường ngắn nhất đ ưa đến chuyên chính vô sản” [43, 87]

Để có nền dân chủ thật sự, tức chuyên chính vô sản, theo nin cần phải kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện đường lối, chính sách là một biện pháp quan trọng để xúc tiến công việc cải tiến bộ máy Nhà nước Chỉ có kiểm tra thường xuyên mới kịp thời phát hiện ra sai lầm, khuyết điểm, sơ hở để uốn nắn, bổ sung kịp thời Đồng thời qua đó mà tìm hiểu, phát hiện cấp d ưới thi hành như thế nào Chỉ bằng cách đó mới có thể xây dựng được một bộ máy N hà nước vững mạnh và hiện đại

V.I.Lê-* Biện chứng của quá trình th ực hiện dân chủ : “Phát triển

dân chủ đến cùng, tìm ra những hình thức của sự phát triển ấy, đem thí nghiệm những hình thức ấy trong thực tiễn, v.v., - đó là một

trong những nhiệm vụ cấu thành c ủa cuộc sống đấu tranh vì cách mạng xã hội Tách riêng ra, thì bất cứ chế độ dân chủ nào cũng không thể sinh ra chủ nghĩa x ã hội được, nhưng trong đời sống, chế

độ dân chủ không bao giờ “tách riêng” được, mà nó sẽ “đứng chung trong toàn bộ”, nó cũng sẽ ảnh h ưởng đến kinh tế, sẽ thúc đẩy sự

cải tạo kinh tế, nó sẽ chịu ảnh hưởng của sự phát triển kinh tế,

v.v Đó là biện chứng của lịch sử sinh động” [43, 97 ] Bởi lẽ, cách mạng vô sản so với các cuộc cách mạng do giai cấp bóc lột tiến hành có sự khác nhau căn bản về bản chất và mục đích Đó là

sự khác nhau ở nội dung c ủa câu trả lời cho vấn đề: N hà nước thuộc về ai, do ai nắm quyền; lợi ích kinh tế của xã hội thuộc về ai, việc giành chính quyền mới chỉ là bước đầu, vấn đề khó khăn và phức tạp hơn đối với giai cấp công nhân là bảo vệ, xây dựng chính quyền nhà nước, sử dụng chính quyền ấy để tổ chức xây dựng x ã hội mới Cách mạng x ã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng do giai cấp công nhân và nhân dân lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân Mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng là nhằm lật đổ sự thống trị của giai cấp bóc lột, giành chính quyền về tay nhân dân lao động, sử dụng chính quyền ấy để tổ chức xây dựng xã hội mới, đem lại cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc thực

sự cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Dân ch ủ là bình đẳng (theo cách hiểu của V I.Lê-nin) : “Dân chủ nghĩa là bình đẳng Rõ ràng là cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản để giành quyền bình đẳng và thực hiện khẩu hiệu b ình đẳng có

một ý nghĩa rất lớn, miễn là phải hiểu bình đẳng cho đúng, hiểu theo ngh ĩa xóa bỏ giai cấp” [43, 122] Lẽ cố nhiên đây là m ột quá

trình hết sức lâu d ài, và việc chuyển từ bình đẳng hình thức sang bình đẳng thực sự theo nguy ên tắc “làm hết năng lực, hưởng theo nhu cầu” là một dự báo nghiêm túc, nhằm mở ra triển vọ ng của lịch

sử Kế thừa và phát triển tư tưởng của Mác về quan hệ giữa chuyên chính vô sản với việc mở rộng dân chủ, V.I.Lê-nin đã bàn luận và đi đến khẳng định nhiệm vụ của giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản là phải giành chính quyền về tay mình Điều đó hoàn toàn đối lập với quan điểm cơ hội hội của E.Béc-xtanh và K.Cau-xky Khẳng định mối quan hệ giữa chuyên chính vô sản với việc mở rộng dân chủ trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, V.I.Lê-nin

viết : “Con đường tiến lên nghĩa là tiến lên chủ nghĩa cộng sản, phải trải qua

chuyên chính vô sản chứ không thể đi theo hướng nào khác… để đập tan sự phản kháng của bọn tư sản bóc lột” [43, 109]

Từ những luận điểm trên, có thể thấy sự phát triển của V.I.Lê-nin đối với quan điểm của C.Mác và Ph.Ăng-ghen v ề nhà nước, điểm quan trọng nhất chính là ở chỗ, đặc tính phổ biến của mọi nhà nước đó là giai cấp Như thế, biểu hiện về mặt lịch sử trong suốt quá trình phát triển của xã hội lo ài người là mối quan hệ biện chứng của hai mặt chuyên chính và dân chủ Rõ ràng, trên phương diện này, Nhà nước là một cách thức tổ chức đời sống x ã hội, một giai đoạn trong tiến trình phát triển của x ã hội, là một vòng khâu c ủa sự phát triển Đây chính là quan niệm duy vật và biện chứng có tính nguyên tắc trong việc lý giải đời sống xã hội nói chung, vấn đề nhà nước nói riêng và gắn liền với những cố gắng to lớn của V.I.Lê-nin trong sự phát triển chủ nghĩa Mác

* Sự khác biệt của chế độ dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa

Các cuộc cách mạng tư sản đ ã viết trên lá c ờ của mình rằng chính quyền thuộc về nhân dân và ra đ ời từ nhân dân Nhưng, khi tuyên bố trên lời nói chính quyền của nhân dân thì trên thực tế giai cấp tư sản lại ra sức củng cố bộ máy N hà nước, bộ máy bạo lực đối

với quần chúng Chính “Ăng-ghen luôn luôn nhấn mạnh rằng

không nh ững dưới chế độ quân chủ, m à cả dưới chế độ công hoà dân chủ, Nhà nước vẫn là Nhà nước, nghĩa là vẫn giữ nguyên đặc tính chủ yếu của nó là : biến những viên chức, “công bộc của xã hội”, những cơ quan của mình thành những ông chủ đứng trên đầu

xã hội”[43, 95] Dân chủ chỉ là hình thức bề ngoài, che lấp đằng

sau nó là quyền lực tuyệt đối của tư bản Hay nói rõ hơn, “dân chủ

cho một thiểu số rất nhỏ, dân chủ cho người giàu, đó là nền dân chủ trong xã hội tư bản chủ nghĩa” [43, 107] Những người mác-xít

luôn luôn vạch trần tính chất lừa mị, giả nhân giả nghĩa của quyền dân chủ tư sản, nhưng không bao giờ họ là kẻ thù của nền dân chủ như những kẻ chống chủ nghĩa Mác ngày nay thường vu cáo

Ngay từ Tuyên ngôn c ủa Đảng Cộng sản, những người cộng sản đã tuyên bố cuộc đấu tranh cho dân chủ là một trong những nhiệm vụ trung tâm của m ình Mác và Ăng-ghen đ ã viết : “… bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân l à việc biến (nghĩa đen : việc nâng) giai cấp vô sản thành giai cấp thống trị là việc giành lấy

dân chủ” Và “phát triển dân chủ đến cùng, tìm ra những hình th ức của sự phát triển ấy, đem thí nghiệm những h ình thức ấy trong thực

tiễn, v.v., - đó là một trong những nhiệm vụ cấu thành của cuộc

đấu tranh vì cách mạng xã hội Tách riêng ra, thì bất cứ chế độ dân

chủ nào cũng không thể sinh ra chủ nghĩa x ã hội được, nhưng trong đời sống, chế độ dân chủ không bao giờ “tách ri êng” được, mà nó

sẽ “đứng chung trong toàn bộ”, nó cũng sẽ ảnh hưởng đến kinh tế,

sẽ thúc đẩy sự cải tạo kinh tế; nó sẽ chịu sự ảnh hưởng của sự phát

triển kinh tế, v.v Đó là biện chứng của lịch sử sinh động” [43, 97] Về việc biến giai cấp vô sản thành giai cấp thống trị, nghĩa là làm cho nó xác lập được nếu chuyên chính của mình thì kẻ thù của chủ nghĩa Mác đ ã kêu gào ầm ĩ, nguyền rủa quá nhiều, còn về nhiệm vụ thứ hai gắn liền với nhiệm vụ thứ nhất l à chiếm lấy quyền dân chủ thì chúng im lặng, câm như hến

Vậy các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác đ ã vạch ra nhiệm vụ đó như thế nào và Lê-nin đã nói về nó ra sao trong tác phẩm Nhà nước

và cách mạng ?

Vận dụng quan niệm của C.Mác và Ph.Ăng-ghen về mối quan

hệ giữa dân chủ và chủ nghĩa xã hội vào tình hình nước Nga trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, V.I.Lê-nin đã hoàn chỉnh thêm một bước, đã phát triển thêm những quan điểm đó cả về phương diện lý

Lê-nin viết trong điều kiện lực lượng phản cách mạng đang hoành hành, truy nã lực lượng cách mạng, mặc dù khả năng hòa bình của cách mạng ở Nga đ ã hết và Đại hội VI của Đảng đ ã thông qua đường lối khởi nghĩa vũ trang, chúng ta vẫn tìm thấy trong tác phẩm của Lê-nin những tư tưởng rất quý về khả năng đấu tranh cho quyền dân chủ, về mối liên hệ sâu sắc nhiệm vụ dân chủ và chủ nghĩa xã hội

Chế độ “dân chủ có một ý nghĩa lớn lao trong cuộc đấu tranh

tự giải phóng của giai cấp công nhân chống bọn tư sản” Khi vạch

trần chủ nghĩa c ơ hội, chủ nghĩa cải lương, những ảo tưởng tiểu tư sản trong vấn đề dân chủ, Lê-nin đ ã chỉ ra một cách sâu sắc biện chứng của cuộc đấu tranh giai cấp cho quyền dân chủ, sự tác động qua lại giữa dân chủ và chuyên chính Vậy biện chứng là ở chỗ nào? Dân chủ trong điều kiện chủ nghĩa tư bản làm dễ dàng cho cuộc đấu tranh giai cấp, nó luôn luôn tiến hành cuộc đấu tranh trong mọi hoàn cảnh chống giai cấp tư sản để giành lấy dân chủ

ngày càng rộng rãi và đầy đủ hơn Lê-nin viết : “Một hình th ức đấu

tranh giai cấp và áp bức giai cấp rộng rãi hơn, tự do hơn, công nhiên hơn, tạo rất nhiều điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản để thủ tiêu giai cấp nói chung” [43, 99]

Đồng thời Lê-nin nói rằng, trong nhà nước tư sản, “nền dân chủ luôn luôn bị thu hẹp trong khuôn khổ của sự bóc lột tư bản chủ nghĩa và do đó, thực ra, nó luôn luôn là một chế độ dân chủ đối với một thiểu số, vẫn chỉ là một chế độ dân chủ đối với riêng những giai cấp có của, đối với riêng bọn giàu có mà thôi” [43, 107], cho nên việc mở rộng dân chủ trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản không thể là vô hạn, nó luôn luôn bị sự ngăn cản của bộ máy Nhà

nước tư sản, nói cho kì thực, “chúng ta sẽ thấy chế độ dân chủ

phải chịu hết hạn chế này đến hạn chế khác” [43, 107] Mác đ ã

nắm được rất tài tình thực chất ấy của chế độ dân chủ tư bản chủ nghĩa, khi ông nói trong đoạn phân tích kinh nghiệm Công x ã Pa-ri rằng người ta cho phép những người bị áp bức, cứ mấy năm một lần, lại được quyết định xem trong số đại biểu của giai cấp áp bức, người nào sẽ thay mặt họ và sẽ chà đạp họ ở Hạ viện Và khi vấp phải bộ máy N hà nước tư sản thì cuộc đấu tranh cho nền dân chủ phải thực hiện ngay nhiệm vụ thủ tiêu, phá hủy bộ máy đó V.I.Lê-

nin chỉ rõ : “Chúng ta không th ể quan niệm một nền dân chủ, dầu

là một nền dân chủ vô sản, mà lại không có cơ quan đ ại diện ;

nhưng chúng ta có thể và phải quan niệm một nền dân chủ không

có chế độ đại nghị, nếu quả việc phê phán xã hội tư sản, đối với chúng ta không phải là một lời nói suông rỗng tuếch, nếu quả ý nguyện của chúng ta muốn lật đổ nền thống trị tư sản là nghiêm túc

và chân thành, chứ không phải là câu nói “vận động tuyển cử” để giành phiếu bầu của công nhân, như bọn Men-sê-vích và bọn xã hội chủ nghĩa – cách mạng, bọn Sai-đê-man và bọn Lê-ghin, bọn Xam-

ba và bọn Van-đéc-van-đơ vẫn làm” [43, 59] Đó là chế độ dân chủ

tư bản chủ nghĩa, thứ dân chủ m à đạt tới nó cũng êm ái như các giáo sư theo phái tư do và bọn cơ hội chủ nghĩa tiểu tư sản quan niệm.Và V.I.Lê-nin chỉ rõ : “N hưng con đường tiến tới, từ chế độ dân chủ tư bản chủ nghĩa ấy, - một thứ dân chủ tất nhiên là bó hẹp, chà đạp lên người nghèo một cách kín đáo, và vì vậy, hoàn toàn giả dối và dối trá, - không dẫn đến một cách giản đ ơn, trực tiếp và êm

ái “đến một chế độ dân chủ ngày càng hoàn bị hơn”, như các giáo sư theo phái tự do và bọn cơ hội tiểu tư sản vẫn tưởng tượng” [43, 108] V.I.Lê-nin đưa ra kết luận cực kì quan trọng đối với nhiệm vụ của cách mạng : “Không Con đường tiến lên, nghĩa là tiến lên chủ nghĩa cộng sản, phải trải qua chuyên chính vô sản chứ không thể đi theo hướng nào khác, vì không có giai cấp nào khác, mà cũng không có con đường nào

khác, để đập tan sự phản kháng của bọn tư bản bóc lột được”… Đến một

trình độ phát triển nào đó, V.I Lê-nin viết, - chế độ dân chủ trứơc hết đoàn kết được giai cấp vô sản, giai cấp cách mạng chống chủ nghĩa tư bản, và khiến cho giai cấp vô sản có thể phá tan, đập vụn, quét sạch khỏi

mặt đất bộ máy Nhà nước tư sản, đầu tiên là tư sản cộng hòa cũng thế, tức là quân đội thường trực, cảnh sát, quan lại, …

Chỉ có phá tan bộ máy áp bức của giai cấp tư sản mới đem lại khả năng thiết lập nền dân chủ đầy đủ, không hạn chế, l àm cho nhân dân xây d ựng được những trật tự của m ình – chuyên chính vô sản “Nghĩa là việc tổ chức đội tiên phong của những người bị áp bức, thì không thể đơn giản đóng khung trong việc mở rộng dân chủ được Đồng thời với việc mở rộng rất nhiều chế độ dân chủ – lần đầu tiên biến thành chế độ dân chủ cho người nghèo, chế độ dân chủ cho nhân dân chứ không phải cho bọn nhà giàu – chuyên chính vô sản còn thực hành một loạt biện pháp hạn chế quyền tự do đối với bọn áp bức, bọn bóc lột, bọn tư bản” [43, 109]

Nền dân chủ đầy đủ như vậy đến lượt nó lại “đòi hỏi chủ nghĩa xã hội”, thúc đẩy sự cải tạo kinh tế” Đến đây, “lượng biến thành chất”, - Lê-nin nói – tiến đến trình độ ấy thì chế độ dân chủ vượt khỏi khuôn khổ tư sản, bắt đầu cải tạo theo chủ nghĩa xã hội” Còn việc cải tạo xã hội theo chủ nghĩa xã hội thì chỉ có thể tiến hành dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản và đòi hỏi phải xác lập quyền thống trị chính trị của nó, nghĩa l à thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản Đến lượt mình, nhà nước chuyên chính vô sản lại như

là hình thức mới của nền dân chủ, nên dân chủ đối với nhân dân, dân chủ với đa số, xa lạ với nền dân chủ tư sản giả dối, hình thức

Đó là mối liên hệ biện chứng giữa cuộc đấu tranh cho dân chủ

và cuộc đấu tranh cho chuyên chính vô sản được Lê-nin vạch ra trong nhà nước và cách mạng Không đối lập siêu hình giữa “dân chủ” và “chuyên chính” mà vạch ra mối liên hệ tác động, phụ thuộc một cách biện chứng của hai hiện tượng x ã hội ấy một cách sâu sắc

– đó là quan điểm Lê-nin đối với vấn đề đặt ra Bởi lẽ, x uất phát từ thực tiễn nước Nga, V.I.Lê-nin đã phân tích hai mâu thuẫn cùng tồn tại trong lòng nước Nga: mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ phong kiến – tiền đề của cuộc đấu tranh vì dân chủ trong phạm vi cách mạng tư sản và mâu thuẫn giữa vô sản với tư sản – tiền đề của cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa x ã hội V.I.Lê-nin cho rằng, sự tác động giữa hai loại mâu thuẫn đó đ ã tạo nên trong lòng nước Nga một “bào thai” mang đ ậm dấu ấn của thời đại lịch sử mới Bởi vậy, cách mạng Nga, do quy định khách quan của lịch sử , nó là một cuộc cách mạng dân chủ tư sản, mang tính nhân dân, và đã có “dấu hiệu vô sản” V.I.Lê-nin chỉ rõ: “Chỉ có giai cấp vô sản mới có thể

là người chiến đấu triệt để cho chế độ dân chủ… Chỉ có trường hợp cách mạng dân chủ hoàn toàn thắng lợi, giai cấp vô sản mới làm cho toàn bộ cuộc cách mạng mang dấu ấn vô sản của nó, hay nói cho đúng hơn, mang d ấu ấn vô sản và nông dân của nó” [45, 93] Theo V I.Lê-nin, giai cấp vô sản không thể đạt tới mục tiêu chủ nghĩa xã hội nếu không thực hiện hoàn toàn và triệt để chế độ dân chủ, nếu không đem những yêu sách dân chủ được đề ra một cách kiên quyết nhất gắn liền với từng giai đoạn đấu tranh cách mạng Người chỉ rõ: “Không thể thực hiện đ ược chủ nghĩa x ã hội bằng cách nào khác ngoài cách thông qua chuyên chính vô s ản, nền chuyên chính này kết hợp dùng bạo lực để chống lại giai cấp tư sản… với việc làm cho toàn thể quần chúng nhân dân tham gia thực sự bình đẳng và thực sự rộng rãi vào mọi công việc của nhà nước và vào mọi vấn đề phức tạp trong việc thủ tiêu chủ nghĩa tư bản” [43, 87]

Còn quan điểm của tất cả bọn cơ hội chủ nghĩa từ C.Cau-xky đến bọn xét lại hiện đại thì hoặc là dân chủ là chuyên chính, thực

tế của cuộc đấu tranh giai cấp thì không phải như vậy Cuộc sống không đi theo cái công thức siêu hình đó, mà đi theo những quy luật của phép biện chứng về mối liên hệ không tách rời, về thống nhất của hai mặt đối lập dân chủ và chuyên chính, về sự chuyển

hóa giữa chúng Chính tác phẩm Nhà nước và cách mạng của

Lê-nin đã dạy chúng ta như vậy

Lê-nin luôn luôn nói về mối liên hệ không tách rời về sự thống nhất giữa nhiệm vụ dân chủ và xã hội chủ nghĩa Trong tác

phẩm Nhà nước và cách mạng, Lê-nin đã một số lần đề cập đến vấn

đề đó Như khi phân tích tác phẩm của Ph Ăng-ghen phê phán Cương lĩnh Éc -phuya, Lê -nin đã nói rằng, khi Ph Ăng-ghen phê phán Cương lĩnh Éc-phuya vì trong Cương lĩnh đó không nêu ra yêu cầu về nền cộng hòa, thì ông đã nhắc lại ở đây “… tư tưởng cơ bản như sợi chỉ đỏ xuyên qua tất cả các tác phẩm của Mác, tư tưởng đó là: “ Chế độ cộng hòa dân chủ là con đường ngắn nhất đưa đến chuyên chính vô sản” [43, 87] Yêu cầu về nền cộng hòa là yêu cầu trung tâm của cuộc đấu tranh vì dân chủ trong những điều kiện như điều kiện của chế độ chuyên chế ở Đức

Lê-nin đ ã công kích một cách kịch liệt những chế độ cộng

hòa dân chủ tư sản thời kỳ đó, và trong tác phẩm Nhà nước và cách

mạng có không ít những lời nhận xét sau đây: “Chúng ta ủng hộ

chế độ cộng hòa dân chủ vì nó là hình thức nhà nước tốt nhất cho giai cấp vô sản d ưới chế độ tư bản chủ nghĩa, nhưng chúng ta không được quên rằng cảnh nô lệ làm thuê là số phận của nhân dân ngay c ả trong nước cộng hòa tư sản dân chủ nhất” [43, 87]

Đồng thời Lê-nin cũng nhấn mạnh rằng, chế độ cộng hòa dân chủ, dù là sự thống trị của tư bản, đã mở ra những khả năng to lớn

cho sự phát triển rộng rãi cuộc đấu tranh giai cấp nhằm đáp ứng những lợi ích căn bản của quần chúng bị áp bức

Khi nghiên cứu lời tựa của Ph Ăng-ghen viết năm 1891 cho

tác phẩm Nội chiến ở Pháp của C Mác, V.I.Lê-nin đã đi xa hơn

trong việc xác định mối liên hệ dân chủ và chủ nghĩa x ã hội.V.I.Lê-nin viết : “Phát triển dân chủ đến cùng, tìm ra những hình thức của sự phát triển ấy, đem thí nghiệm những hình thức ấy trong thực tiễn, v.v…, đó là một trong những nhiệm vụ cấu thành của cuộc đấu tranh vì cách mạng xã hội Tách riêng ra thì bất cứ chế độ dân chủ nào cũng không thể sinh ra chủ nghĩa xã hội được, nhưng trong đời sống, chế độ dân chủ không bao giờ “tách riêng” được,

mà nó sẽ “đứng chung trong toàn bộ”, nó cũng ảnh hưởng đến kinh tế

sẽ thúc đẩy sự cải tạo kinh tế: nó sẽ chịu ảnh hưởng của sự phát triển

Những luận điểm đó của Lê-nin trong Nhà nước và cách mạng là

sự khái quát kinh nghiệm phát triển của nước Nga thời kỳ sau Cách mạng tháng Hai, khi Đảng cộng sản đấu tranh cho sự quá độ từ Cách mạng dân chủ tư sản lên Cách mạng x ã hội chủ nghĩa V.I.Lê-nin trong các bài báo viết vào thời kỳ này đã chứng minh một cách kiên trì rằng nước Nga sẽ không thể giải quyết đ ược những nhiệm

vụ kinh tế cơ bản đang đặt ra trong cuộc đấu tranh chống nghèo đói, thoát khỏi cảnh điêu tàn, nếu không tiến lên chủ nghĩa x ã hội Thí d ụ, trong tác phẩm tai họa sắp đến và những phương pháp ngăn ngừa tai họa đó, V.I.Lê-nin đã viết rằng, tiến hành cuộc đấu tranh với nền kinh tế đổ nát, với nạn đói chỉ có thể bằng những biện pháp kiên quyết, mà thực hiện chúng sẽ đụng chạm đến lợi nhuận của một đám bọn địa chủ và tư bản V.I.Lê-nin đã kịch liệt phê phán

bọn xã hội cách mạng và bọn Men-sê-vích vì chúng sợ không dám đụng tới sự to àn quyền của bọn địa chủ và tư bản, không dám đụng tới những lợi nhuậ n vô hạn, nhục nhã của chúng Người kêu gọi phải kiểm tra, kiểm soát bọn địa chủ và tư b ản và nêu ra những biện pháp như thống nhất các ngân hàng, quốc hữu hóa chúng, quốc hữu hóa các xanh-đi-ca (nghiệp đoàn), thống nhất dân cư vào những tổ chức tiêu thụ v.v….

Bọn Men-sê-vich đã chống lại những yêu c ầu đó củaV.I nin Chúng cho rằng cách mạng ở Nga đã kết thúc, rằng giai cấp tư sản từ nay cần phải thực hiện một cách b ình tĩnh sự nghiệp của mình, còn tiến lên chủ nghĩa xã hội đó là “không tưởng”, hình như trái với lý luận C Mác Kết quả của cuộc đấu tranh chống bọn Men-sê-vích về vấn đề này đượcV.I Lê-nin tổng kết trong tác

Lê-phẩm Nhà nước và cách mạng, khi Người nói đến tính chất nguy

hiểm đối với phong trào cách mạng của việc đem đối lập một cách chết cứng Cách mạng tư sản với Cách mạng x ã hội chủ nghĩa

“Chúng, - V.I.Lê-nin viết về bọn M en-sê-vích, đã bóp méo chủ nghĩa Mác thành một thức học thuyết tự do chủ nghĩa nghèo nàn đến nỗi đối với chúng, thì ngoài vấn đề đối lập cách mạng tư sản với cách mạng vô sản ra, không còn có gì khác nữa, vả lại chúng còn quan niệm vấn đề đối lập đó một cách hết sức cứng đờ”

Đem đối lập một cách cứng đờ C ách mạng tư sản với Cách mạng x ã hội chủ nghĩa, những ngườ i Men-sê-vích nhằm đấu tranh chống lại lý luận của V I Lê-nin về sự chuyển biến cách mạng dân chủ tư sản thành cách m ạng x ã hội chủ nghĩa Đào một cái hố ngăn cách giữa C ách mạng tư sản và Cách mạng xã hội chủ nghĩa,

họ phủ nhận cuộc đấu tranh gia i cấp của giai cấp vô sản chống

giai c ấp tư sản trong tiến trình c ủa cuộc cách mạng dân chủ tư sản, phủ nhận khả năng giành quyền thống trị chính trị của giai cấp vô sản

Đối lập với quan điểm của phái Men-sê-vích,V.I.Lê-nin đã dựa vào học thuyết Mác để chứng minh rằng giữa cách mạng dân chủ tư sản và cách mạng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt vào thời kỳ đại

đế quốc chủ nghĩa, không có bức tường ngăn cách nào, không có một thời kỳ thống trị d ài và tất yếu nào của giai cấp tư sản Sự phát triển từ cách mạng dân chủ tư sản lên cách mạng x ã hội chủ nghĩa chỉ có thể được đo bằng quy mô của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản và bằng sự sẵn sàng ủng hộ của quần chúng trung gian đối với giai cấp vô sản

1.2.2 Nh ững vấn đề cụ thể của dân chủ xã hội chủ nghĩa

* Để có n ền dân chủ xã hội chủ nghĩa trư ớc hết cần có

ch ính quyền

Chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng Nắm

chính quyền trong tay, các lực lượng tiến bộ tạo nên những đổi thay trong các lĩnh vực có tính chất quyết định của đời sống x ã hội, chỉ có các lực lượng x ã hội tiến bộ mới biến chính quyền thành công cụ hiệu quả xóa bỏ cơ chế lỗi thời, trì trệ, ngưng đọng, tạo ra bước ngoặt trong thượng tầng kiến trúc Bởi lẽ, “Giai cấp vô sản cần có chính quyền nhà nước, cần có tổ chức sức mạnh tập trung, cần có tổ chức bạo lực để trấn áp sự phản kháng của bọn bóc lột và

lãnh đạo quảng đại quần chúng nhân dân – nông dân, tiểu tư sản,

nửa vô sản – trong công cuộc “tổ chức” nền kinh tế xã hội chủ nghĩa” [43, 32] V à “học thuyết đấu tranh giai cấp m à Mác vận

dụng vào vấn đề nhà nước và vấn đề cách mạng x ã hội chủ nghĩa,

tất nhiên phải đưa đ ến chỗ thừa nhận sự thống trị về chính trị của

giai c ấp vô sản, chuyên chính của giai cấp đó, tức là một chính quyền không bị chia sẻ với ai hết, và trực tiếp dựa vào lực lượng

vũ trang của quần chúng Giai cấp tư sản chỉ có thể bị lật đổ, khi

nào giai cấp vô sản trở thành giai cấp thống trị đủ sức trấn áp sự

phản kháng không thể tránh khỏi, tuyệt vọng của giai cấp tư sản, và

đủ sức tổ chức hết thảy quần chúng lao động và bị bóc lột để xây

dựng một chế độ kinh tế mới” [43, 32]

Các cuộc cách mạng xã hội diễn ra không như nhau ở các nước khác nhau Chúng phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể, động lực, mục đích và nhiệm vụ của cách mạng ở từng lúc, từng nơi G iai cấp tư sản làm cách m ạng để lật đổ ách thống trị và các đặc quyền của tầng lớp phong kiến quý tộc, thay bằng hình thức áp bức, bóc lột uyển chuyển hơn Sự hình thành quan hệ tư bản ngay trong lòng xã hội phong kiến khiến cho sự thay thế hình thái xã hội này bằng hình thái kinh tế xã hội khác diễn ra một cách tất yếu, m à không gây nên những cú sốc hơn

Đối với cách mạng x ã hội chủ nghĩa, vấn đề diễn ra không phải như vậy trước tiên nó phải tạo quan hệ xã hội, trong đó có quan hệ sản xuất, thủ tiêu các mâu thuẫn giai cấp chủ yếu, giải quyết sự đối kháng gữa hai giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, nhưng không tuyệt đối hóa sự đối kháng ấy theo quan điểm thủ tiêu, lo ại bỏ một cách siêu hình

Sở dĩ phải đập tan bộ máy N hà nước cũ vì, theo V.I.Lê-nin,

bộ máy ấy đ ược lập nên nhằm bảo vệ chế độ tư hữu, duy trì tình trạng “ăn bám xã hội”, đàn áp nhân dân lao động Giai cấp thống