Những yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn cơ sở y tế trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản phụ nữ Đại học Kinh tế TP.HCM, 2015

Khung phân tích ..... Mô hình logit đa th c - Multinomial logit model ...

-

PHÍ QUANG SÂM

QUY T NH L A CH N C S Y T TRONG VI C CH M SÓC S C KH E SINH S N PH N

LU N V N TH C S KINH T

Chuyên ngành: Kinh t phát tri n

M C L C

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C HÌNH V

DANH M C B NG

TÓM T T

CH NG 1: T NG QUAN V TÀI 1

1.1 t v n đ 1

1.2 Tính c p thi t c a đ tài 3

1.3 M c tiêu nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 K t c u c a đ tài 4

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 5

2.1 C s lý thuy t c a hàm h u d ng 5

2.2 M t s đ c đi m c a th tr ng ch m sóc s c kh e 7

2.3 Các công trình nghiên c u liên quan 9

2.4 Khung phân tích 14

CH NG 3: T NG QUAN H TH NG Y T VI T NAM 16

3.1 H th ng y t Vi t Nam 16

3.1.1.Th c tr ng chung c a h th ng b nh vi n 16

3.1.2 C s v t ch t và ngu n nhân l c c a h th ng b nh vi n 18

3.1.3 Công tác khám b nh, ch a b nh n i trú - ngo i trú 19

3.2 Th c tr ng ho t đ ng quá t i và d i t i b nh vi n 20

3.2.1 Khái ni m 20

3.2.2 Th c tr ng t i các b nh vi n trung ng 20

3.2.3 Tâm lý ch n d ch v khám ch a b nh c a ng i dân 21

3.3 Th c tr ng ch m sóc s c kh e sinh s n 21

CH NG 4: PH NG PHÁP NGHIÊN C U VÀ K T QU NGHIÊN C U 24

4.1 Các th ng kê mô t 24

4.2 T ng quan v b d li u 32

4.3 T ng quan v b d li u 32

4.4 Mô hình logit đa th c - Multinomial logit model 34

4.5 T ng quan v b d li u 325

4.6 K t qu h i qui 37

4.7 Ki m đ nh lo i bi n không có ý ngh a th ng kê trong mô hình 37

4.8 H s tác đ ng biên 43

4.8.1 H s tác đ ng biên c a bi n giá ngo i trú 44

4.8.2 H s tác đ ng biên c a bi n giá ngo i trú bình ph ng 45

4.8.3 H s tác đ ng biên c a bi n giá n i trú 45

4.8.3 H s tác đ ng biên c a bi n giá n i trú bình ph ng 46

4.8.4 H s tác đ ng biên c a bi n thu nh p 47

4.8.5 H s tác đ ng biên c a bi n b o hi m y t 48

4.8.6 H s tác đ ng biên c a bi n giáo d c 49

4.8.7 H s tác đ ng biên c a bi n đ a bàn c trú 49

4.8.8 H s tác đ ng biên c a bi n dân t c 50

4.8.9 H s tác đ ng biên c a bi n tu i 51

4.8.10 H s tác đ ng biên c a bi n ngh nghi p 52

4.8.11 H s tác đ ng biên c a bi n ngo i trú 52

4.8.12 H s tác đ ng biên c a bi n n i trú 53

CH NG 5: K T LU N VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 58

5.1 Tóm l c ph ng pháp nghiên c u 58

5.2 Các khám phá chính c a nghiên c u 58

5.3 Hàm ý chính sách 61

5.4 H n ch c a nghiên c u và h ng m r ng 63

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ng 3.1: T ng s b nh vi n và gi ng b nh theo tuy n b nh vi n (n m 2011) 16

B ng 4.1: Th ng kê s l a ch n c s y t 24

B ng 4.2: L a ch n c s y t theo nhóm tu i 25

B ng 4.3: L a ch n c s y t theo trình đ giáo d c 26

B ng 4.4: L a ch n c s y t theo b o hi m 27

B ng 4.5: L a ch n c s y t theo khu v c 28

B ng 4.6: L a ch n c s y t theo ngh nghi p 29

B ng 4.7: L a ch n c s y t theo dân t c 30

B ng 4.8: L a ch n c s y t theo khám b nh 31

B ng 4.9: Mô t các bi n trong mô hình Multinomial logit model 36

B ng 4.11: H s c a Ln((P(2)/P(1)) 38

B ng 4.12: H s c a Ln((P(3)/P(1)) 39

B ng 4.13: H s c a Ln((P(4)/P(1)) 40

B ng 4.14: H s c a Ln((P(5)/P(1)) 41

B ng 4.15: H s c a Ln((P(6)/P(1)) 42

B ng 4.16: K t qu mô hình Multinomial logit 43

B ng 4.18: Xác su t sau khi giá dv ngo i trù t ng theo đ ng parabol 45

B ng 4.19: Xác su t khi giá d ch v n i trú t ng thêm m t tri u đ ng 46

B ng 4.20: Xác su t khi giá d ch v n i trú t ng theo hình parabol 46

B ng 4.21: Xác su t khi thu nh p t ng thêm m t tri u đ ng 47

B ng 4.22: Xác su t n u b nh nhân có b o hi m y t 48

B ng 4.23: Xác su t khi s n m đi h c t ng lên m t n m 49

B ng 4.24: Xác su t n u b nh nhân s ng thành th 50

B ng 4.25: Xác su t n u b nh nhân là ng i dân t c kinh 50

B ng 4.26: Xác su t khi tu i t ng thêm m t tu i 51

B ng 4.27: Xác su t n u b nh nhân làm trong c quan Nhà n c 52

B ng 4.28: Xác su t khi s l n khám ch a b nh ngo i trú t ng thêm m t l n 53

B ng 4.29: Xác su t khi s l n đi u tr n i trú t ng thêm môt l n 53

B ng 4.30: T ng h p xu h ng xác su t thay đ i 55

DANH M C HÌNH V

Hình 2.1: Khung phân tích 14

DANH M C CH VI T T T

AGTBV2012 án gi m t i b nh vi n n m 2012

DV D ch v

RMS Royal medical services (d ch v y t nhà n c Jordan)

UNRWA United nations relief and works agency (d ch v y t c a các t

ch c phi chính ph Jordan) VHLSS2012 B d li u Kh o sát m c s ng h gia đình Vi t Nam n m 2012

s kh i ban đ u t phân tích th ng kê mô t cùng v i h s tác đ ng biên s cho

th y chi u h ng tác đ ng c a t ng y u t trên đ n quy t đ nh l a ch n c s y t

T đó, nh n di n các nguyên nhân d n đ n tình tr ng quá t i t i các b nh vi n ph

s n trung ng Hà N i và thành ph H Chí Minh

H s tác đ ng biên c a bi n p_outpat

Trong đi u ki n các y u t khác không đ i, giá d ch v ngo i trú thay đ i

m t đ n v (t ng m t tri u đ ng) H s tác đ ng biên do y u t giá d ch v ngo i trú thay đ i đ c tình nh sau:

H s tác đ ng biên c a bi n p_outpat2

Trong đi u ki n các y u t khác không đ i, giá d ch v ngo i trú t ng theo

đ ng parabol H s tác đ ng biên do y u t giá d ch v ngo i trú bình ph ng thay đ i đ c tình nh sau:

tr ng h n.Th c t cho th y, t i b nh vi n trung ng càng m r ng (kê thêm

gi ng b nh) thì tình tr ng quá t i không nh ng không gi m mà còn t ng thêm Vì

v y, tình tr ng quá t i các b nh vi n trung ng c t ng lên theo s “c i n i, kê thêm gi ng b nh” T i thành ph Hà N i, tình tr ng quá t i di n ra liên t c t nhi u n m h u h t các b nh vi n c a thành ph , n m sau cao h n n m tr c m c

dù b nh vi n đã kh c ph c b ng cách kê thêm gi ng b nh t 50% đ n 100% so

v i gi ng k ho ch Công su t s d ng gi ng b nh chung c a các b nh vi n trung ng n m 2009 là 116% t ng lên 120% n m 2010 và 118% n m 2011, tr m

tr ng nh t là b nh vi n Ph s n Trung ng Hà N i là 124% i n hình là b nh

vi n Ph s n Hà N i công su t s d ng gi ng b nh luôn trên 230% T i thành ph

H Chí Minh, theo th ng kê ch a đ y đ , s l ng b nh nhân t các t nh đ n khám

ch a b nh t i các b nh vi n l n c a thành ph chi m t l t 30 % đ n 40% Tình

tr ng quá t i di n ra h u h t các b nh vi n tuy n thành ph Các b nh vi n đa khoa, công su t s d ng gi ng b nh cao nh t là b nh vi n Nhân dân 115 kho ng 113%, b nh vi n Nhân dân Gia nh kho ng 106% và b nh vi n c p c u Tr ng

V ng kho ng104% B nh vi n chuyên khoa Ph s n T D TP H Chí Minh là 126% ( án gi m t i b nh vi n - AGTBV, 2012)

Nhìn nh n tình tr ng quá t i b nh vi n d i góc đ chuyên khoa cho th y

m t s chuyên khoa có m c đ quá t i cao là khoa ung b u, tim m ch, ch n

th ng ch nh hình, s n và nhi Không ch nh ng b nh vi n tuy n trên, qua đánh giá t i các b nh vi n chuyên khoa cho th y tình tr ng quá t i xu t hi n 100% các

b nh vi n chuyên khoa ung b u, ch n th ng ch nh hình, tim m ch và 70% s

b nh vi n chuyên khoa s n Ng c l i v i tình tr ng quá t i b nh vi n tuy n trung

ng và b nh vi n tuy n cu i thành ph Hà N i và thành ph H Chí Minh, tình

tr ng b nh vi n ho t đ ng d i t i c ng x y ra t ng đ i ph bi n tuy n huy n và tuy n t nh m t s vùng Tây B c, Tây Nam B và Tây Nguyên T i nh ng khu

v c này, có t i 24,4% s b nh vi n tuy n t nh và 29,5% b nh vi n tuy n huy n có

công su t s d ng gi ng b nh d i 85% (Kh ng Anh Tu n và c ng s , 2007)

V y câu h i đ t ra là t i sao trong khi các b nh vi n tuy n trên luôn ho t

đ ng quá t i thì các b nh vi n tuy n d i l i luôn ho t đ ng d i t i? Nguyên nhân

c a hai hi n t ng này có th là do m c giá d ch v không linh ho t không bi n

đ ng theo ch t l ng d ch v , d ng nh nh ng b t qui t c c a th tr ng đ u di n

ra đây Giá d ch v ch m thay đ i đ phù h p v i giá th tr ng, cùng m t d ch v

k thu t thì m c giá t i các b nh vi n tuy n trung ng và m c giá t i b nh vi n tuy n t nh, huy n không chênh l ch ho c chênh l ch không đáng k M t nguyên nhân n a có th k đ n đó là ni m tin, h u h t các b nh nhân đ u tin ch t l ng

d ch v t i các b nh vi n tuy n trung ng và d ng nh b nh nhân không đ t ni m tin nhi u vào ch t l ng d ch v c a các c s y t tuy n d i nh t là tr m y t xã/ph ng B nh nhân không tin t ng vào ch t l ng c a h th ng y t c s không ph i là không có lý do khi mà c s v t ch t c a tuy n y t c s còn y u kém, đ i ng nhân viên y t còn thi u nh t là thi u nh ng bác s có chuyên môn cao Ngoài ra, m t nguyên n a có th đó là chính sách v b o hi m y t còn nhi u

b t c p, ch a có s khác bi t nhi u gi a nh ng b nh nhân có b o hi m y t và

nh ng b nh nhân không có b o hi m y t

Theo m t nghiên c u c a Vi n Chi n l c và Chính sách Y t (B Y t ),

2007 Nghiên c u v tình hình quá t i c a n mb nh vi n l n nh t t i Hà N i và TP.HCM (B ch Mai, Ch R y, Nhi Trung ng, Ph s n Trung ng và Ph s n

T D ) Nghiên c u này cho th y tình tr ng v t tuy n c a b nh nhân đã khi n v n

đ quá t i thêm tr m tr ng c bi t, t i b nh vi n Ph s n Trung ng t l b nh nhân không có gi y gi i thi u c a tuy n d i lên t i 90% T l này b nh vi n

Ph s n T D th m chí còn lên đ n 97% i u đáng nói là, ngay c ng i b nh

không có đi u ki n kinh t c ng có xu h ng đ n b nh vi n tuy n trung ng đ khám và đi u tr ngày l n đ u tiên mà không t i các b nh vi n tuy n d i đ th m khám đi u tr Nghiên c u này c ng cho th y t l b nh nhân v t tuy n b nh

vi n tuy n trung ng là 75%, trong đó 56% b nh nhân n i trú b nh vi n ph s n

là sinh th ng ho c viêm nhi m n i khoa có th ch a t i tuy n d i th m chí ngay

t i tr m y t xã/ph ng

1.2 Tính c p thi t c a đ tài

V lý lu n đ tài s lý gi i các quy t đ nh l a ch n c s y t c a ph n trong vi c ch m sóc s c kh e sinh s n (sinh đ , khám thai, k ho ch hóa gia đình),

d a trên lý thuy t v hàm t i đa hóa h u d ng V th c ti n đ tài lý gi i tình tr ng quá t i ngày càng tr m tr ng t i các b nh vi n ph s n tuy n t nh/TP, tuy n trung

ng và các b nh vi n ph s n tuy n cu i hai thành ph Hà N i và thành ph H Chí Minh

Câu h i đ t ra t i sao có nhi u d ch v k thu t ch m sóc s c kh e sinh

s ncó th th c hi n m t cách thu n l i t i các b nh vi n tuy n d i, nh ng ph n

v n ch n v t tuy n lên các b nh vi n tuy n trung ng đ đ c th m khám và

đi u tr ? Nh ng y u t nào tác đ ng đ n quy t đ nh v t tuy n c a b nh nhân?

1.3 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a đ tài là phân tích các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh l a ch n

c s y t c a cá nhân, c th là c a ph n trong vi c ch m sóc s c kh e sinh s n

đ tr l i cho ba câu h i: M t là,các y u t v kinh t cótác đ ng nh th nào đ n

l a ch n c s y t c a ph n ?Hai là,các y u t v nhân kh u h c có tác đ ng đ n

l a ch n c s y t c a b nh nhân không?Ba là,các y u t v y t có tác đ ng đ n

vi c ra quy t đ nh l a ch n c s y t c a b nh nhân không?

Trong b i c nh đó, nghiên c u này s phân tích các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh l a ch n c s y t v i các rào c n tài chính nh : thu nh p, m c giá d ch

v y t , b o hi my t và các y u t có tác đ ng đ n quy t đ nh l a ch n c s y t

c a b nh nhân nh tu i, giáo d c, khu v c sinh s ng, ngh nghi p, dân t c và s l n khám ch a b nh Nghiên c u s l a ch n c s y t d a trên lý thuy t v hàm t i đa

hóa h u d ng trong kinh t h c Qua đó,ph n nào gi i thích tình tr ng quá t i t i các

vi n b nh ph s n tuy n trung ng

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u là quy t đ nh l a ch n c s y t c a b nh nhân trong

vi c ch m sóc s c kh e sinh s n Ph m vi nghiên c u là các b nh nhân n đã s

d ng các d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n t i các c s y t trong h th ng c s

y t Không gian nghiên c u c a đ tài là toàn b lãnh th Vi t Nam D li u nghiên

c utrích trong b d li u Kh o sát m c s ng h gia đình Vi t Nam n m 2012 (VHLSS2012)

tài nghiên c u đ c tác gi trình bày g m 5 ch ng.Ch ng 1 trình bày

t ng quan nghiên c u Ch ng 2 trình bàyc s lý thuy t.Ch ng 3 trình bày v

t ng quan h th ng y t Vi t Nam Ch ng 4 trình bày v ph ng pháp nghiên c u

và k t qu nghiên c u Cu i cùng làCh ng 5 trình bàyk t lu n nghiên c u, nh ng

g i ý chính sách, h ng m r ng nghiên c u và nh ng h n ch c a đ tài

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ KHUNG PHÂN TÍCH

C s lý thuy t là ph n quan tr ng c a m t nghiên c u Trong ch ng này tác gi trình bày v lý thuy t hàm t i đa hóa h u d ng Lý thuy t này gi đ nh là

ng i tiêu dùng c g ng đem l i l i ích t i đa b ng cách s d ng m t s l ng ngu n l c nh t đ nh nào đó Ngh a là, trong s nh ng hàng hóa mà ng i tiêu dùng

có th mua đ c, ng i tiêu dùng s ch n nhóm hàng hóa có kh n ng mang l i s

th a mãn t i đa Vì th , m c tiêu c a ch ng này là nh m nghiên c u cách th c

ng i tiêu dùng s d ng thu nh p c a mình đ t i đa hóa s th a mãn c a b n thân.Trong đi u ki n gi i h n v thu nh p, khi mua (tiêu dùng) m t hàng hóa nào

đó, ng i tiêu dùng s cân nh c xem li u r ng hàng hóa đó có th a mãn cao nh t nhu c u c a mình không Ch ng này c ng s gi i thích s l a ch n c a ng i tiêu dùng s b nh h ng c a giá hàng hóa, thu nh p, th hi u, v.v ra sao Ti p theo tác

gi trình bày khung phân tích c a nghiên c u

2.1 C s lý thuy t c a hàm h u d ng

Nhi u tác gi đ ng ý r ng lý lu n c a kinh t h c phúc l i Tân C i n đ c

bi t quan tr ng và c n thi t đ hi u đ c vi c đi đ n m t phân tích chu n t c trong

l nh v c s c kh e.Kinh t h c phúc l i Tân C i n g m b n n i dung c b n là

s t i đa hóa th a d ng, ch quy n cá nhân, ch ngh a quy k t (giá tr c a hành đ ng

đ c đánh giá trên k t qu c a hành đ ng đó) và ch ngh a phúc l i Y u t đ u tiên, s t i đa hóa m c th a d ng, v b n ch t là m t gi đ nh v hành vi Ba y u t sau là nh ng gi đ nh chu n t c v vi c ai là ng i đúng đ n nh t đ phán quy t v phúc l i và v các tiêu chu n đ đánh giá s h p lý trong phân b phúc l i S t i

đa hóa m c th a d ng gi đ nh r ng nh ng cá nhân l a ch n m t cách lý trí V i

nh ng l a ch n nh t đ nh, m t cá nhân có kh n ng phân bi t và x p h ng đ ch n

ra ph ng án đ c a thích nh t theo nh ng quan đi m mang tính nh t quán không

có s mâu thu n Tính nh t quán r t quan tr ng không có tính nh t quán ng i ta khó có th suy lu n và khái quát hóa t nh ng hành vi quan sát đ c.Ch quy n cá nhân đ c p đ n vi c cá nhân là ng i đ a ra phán xét t t nh t cho phúc l i c a chính mình, và r ng m i s đánh đ i phúc l i cá nhân nên d a trên đánh giá c a

b n thân cá nhân đó Nguyên t c này ph n bác ch ngh a gia tr ng, v n quan ni m

r ng m t bên th ba có th am t ng h n chính nh ng cá nhân v vi c phân chia phúc l i c a cá nhân.Ch ngh a quy k t quan ni m r ng m i hành đ ng, l a ch n và chính sách ch đ c đánh giá trên k t qu mà l a ch n đó ho c chính sách đó mang

l i Chính k t qu ch không ph i quá trình m i là đi u quan tr ng.Ch ngh a phúc

l i là ý t ng v vi c hi u qu c a m i vi c (ví d phân b ngu n l c) ch đ c phán quy t d a trên m c th a d ng mà cá nhân đ t đ c t vi c đó Ch ngh a phúc l i lo i tr t t c các quan đi m ngoàiv n đ th a d ng (Cao Thúy Xiêm,2008)

Khái ni m h u d ngđ c p đ n t t c các lo i hàng hóa, d ch v mà có kh

n ng th a mãn ít nh t m t nhu c u nào đó c a con ng i Các nhà kinh t h c cho

r ng hàng hóa, d ch v có tính h u d ng Trong kinh t h c, thu t ng h u d ng

đ c dùng đ ch m c đ th a mãn c a con ng i sau khi tiêu dùng m t s l ng hàng hóa, d ch v nh t đ nh Trong th c t , h u d ng không th quan sát c ng nh không th đo l ng đ c mà đ c suy di n t hành vi c a ng i tiêu dùng Các nhà kinh t h c gi đ nh ng i tiêu dùng có th x p h ng các hàng hóa theo s a thích c a b n thân hay m c h u d ng mà chúng đem l i.Ngh a là, ng i tiêu dùng

có th bàng quan hay bi t đ c hàng hóa này mang l i th a d ng cao h n hàng hóa kia nh ng không bi t chính xác cao h n bao nhiêu Trong tr ng h p lý t ng, các nhà kinh t h c gi s h u d ng có th đ c đo l ng b ng s và đ n v c a phép

đo l ng này là đ n v h u d ng (đvhd).Trong m t ch ng m c nh t đ nh, ng i tiêu dùng thích nhi u hàng hóa, d ch v h n ít T t nhiên đây ph i là nh ng hàng hóa đ c mong mu n, ch không ph i nh ng hàng hóa không mong mu n Rõ ràng, ng i tiêu dùng c m th y th a mãn nhi u h n khi tiêu dùng nhi u hàng hóa,

d ch v h n Ngoài ra các nhà kinh t h c c ng cho r ng th hi u có tính b c c u và

gi thi t này cho th y s thích c a ng i tiêu dùng có tính nh t quán theo th i gian

Nh v y, khái ni m v h u d ng dùng đ tóm t t cách x p h ng các t p h p hàng hóa, d ch v theo s thích c a ng i tiêu dùng (Cao Thúy Xiêm, 2008)

T khái ni m thu t ng h u d ng, các nhà kinh t h c đ nh ngh a t ng h u

d ng là toàn b l ng th a mãn đ t đ c do tiêu dùng m t s l ng hàng hóa hay

m t t p h p các hàng hóa, d ch v nào đó trong m t kho ng th i gian nh t đ nh

T ng h u d ng đ c ký hi u là U Nh v y, m c h u d ng mà m t cá nhân có

đ c t vi c tiêu dùng ph thu c vào s l ng hàng hóa, d ch v mà cá nhân đó tiêu dùng Theo đó, chúng ta có khái ni m v hàm h u d ng (Cao Thúy Xiêm, 2008)

Hàm h u d nglà hàm bi u di n m i liên h gi a s l ng hàng hóa, d ch v

đ c tiêu dùng và m c h u d ng mà m t cá nhân đ t đ c t vi c tiêu dùng s

l ng hàng hóa, d ch v đó Hàm h u d ng th ng đ c vi t nh sau U = U(X) trong đó U là t ng m c h u d ng đ t đ c và X là s l ng hàng hóa tiêu dùng

L u ý là trong tr ng h p này X v a đ c dùng đ ch tên m t hàng hóa, d ch v nào đó và c ng đ ng th i ch s l ng đ c tiêu dùng c a hàng hóa đó N u m t cá nhân tiêu dùng m t t p h p hai hay nhi u hàng hóa X1,X2,X3, .,Xk thì hàm t ng

h u d ng có d ng: U = U(X1,X2,X3, ,Xk) v i i = 1,

Hàm h u d ng c a cá nhân có d ng Ui = Uij(X1,X2,X3, .,Xk) + ij v i i =

1, ; j = 1, trong đó X1,X2,X3, .,Xklà các y u t quan sát đ c, ij là các y u t không quan sát đ c Thu c tính quan sát đ c có th là thu nh p, giá d ch v y t , giáo d c, b o hi m, tu i, dân t c, đ a bàn c trú và m t s y u khác Các thu c tính không quan sát đ c có th là tâm lý, nh n th c c a cá nhân v c s y t , ch t

đi m riêng v n có c a th tr ng ch m sóc s c kh e là gì tác gi xin nêu m t s đ c

đi m nh sau: c đi m th nh t c a th tr ng ch m sóc s c kh e mà h u h t các

nhà nghiên c u v kinh t s c kh e đ u nh n th y r ng m i ng i đ u có nguy c

m c b nh b t k th i đi m nào trong cu c đ i và nhu c u ch m sóc s c kh e

m i th i đi m có m c đ khác nhau Chính vì không d đoán đ c th i đi m m c

b nh nên th ng ng i ta g p khó kh n trong chi tr các chi phí y t không l ng

tr c đ c D ch v y t là lo i hàng hóa mà ng i s d ng (ng i b nh) th ng không th hoàn toàn t mình ch đ ng l a ch n lo i d ch v theo ý mu n mà ph thu c r t nhi u vào bên cung ng (c s y t ) C th , khi ng i b nh có nhu c u khám ch a b nh, vi c đi u tr b ng ph ng pháp nào, th i gian bao lâu hoàn toàn

do th y thu c quy t đ nh Nh v y, b nh nhân ch có th l a ch n n i đi u tr (c s

y t ), còn đa ph n bác s s là ng i ch n ph ng pháp đi u tr b nh Do d ch v y

t là lo i hàng hóa g n li n v i tính m ng con ng i nên trong nh ng th i đi m tính

m ng b đe d a, b nh nhân g n nh không có s l a ch n k c khi không còn kh

n ng chi tr vi n phí b nh nhân v n ph i ti p t c ch a b nh Có th nói đây là đ c

đi m khác bi t nh t c a th tr ng ch m sóc s c kh e không gi ng các lo i hàng hóa d ch v khác, n u hàng hóa không ph i là s c kh e, ng i mua có th có nhi u

gi i pháp l a ch n khác, th m trí t m th i không mua n u ch a có kh n ng tài chính Do có nh ng đ c đi m riêng bi t trên, nên c ch th tr ng không th v n hành m t cách hi u qu (Lê Quang C ng, 2014)

Các nhà phân tích kinh t đã th a nh n r ng trong th tr ng ch m sóc s c

kh e luôn t n t i các y u t th t b i th tr ng Th tr ng y t không ph i th

tr ng t do Giá d ch v ch m sóc s c kh e không d a trên s th a thu n t nguy n c a ng i mua (b nh nhân) và ng i bán (s s y t ) giá d ch v do ng i bán quy t đ nh D ch v y t là m t ngành d ch v có đi u ki n, t c là có s h n ch

nh t đ nh đ i v i s gia nh p th tr ng c a các nhà cung ng d ch v y t C th ,

mu n cung ng d ch v y t c n đ c c p gi y phép hành ngh và c n đ m b o

nh ng đi u ki n nh t đ nh v c s v t ch t do nhà n c qui đ nh Nói m t cách khác, trong th tr ng y t không có s c nh tranh hoàn h o Th tr ng ch m sóc

s c kh e v n mang trong mình y u t b t đ i x ng thông tin gi a bên cung c p

d ch v và bên s d ng d ch v Trên th c t , b nh nhân bi t r t ít v b nh t t và các

ch đ nh đi u tr c a bác s Do v y, h u nh ng i b nh hoàn toàn ph i d a vào các quy t đ nh c a th y thu c, chính xác là th y thu c gi vai trò quy t đ nh trong vi c

l a ch n d ch v y t (c u do cung quy t đ nh) c đi m c a d ch v y t là hàng hóa công và mang tính ch t ngo i vi Chính đi u này không t o ra đ c đ ng c l i nhu n cho nhà s n xu t, không khuy n khích đ c vi c cung ng các d ch v này

V i th tr ng b o hi m y t t nhân, các y u t th t b i th tr ng phát sinh do có

s l a ch n ngh ch ch nh ng ng i có b nh m i tham gia mua b o hi m y t và

xu t hi n tâm lý l i t c là m t khi đã có b o hi m y t , ng i dân s không có ý

th c t b o v s c kh e ho c công ty b o hi m t nhân ch l a ch n nh ng ng i

kh e m nh ít nguy c đ bán b o hi m y t Vì th , ngay t i các n c có n n kinh t

th tr ng phát tri n m nh, ngu n tài chính t các công ty b o hi m y t t nhân v n không ph i là ngu n thu ch y u trong ngân sách nhà n c dành cho y t (Lê Quang C ng, 2014)

Tóm l i, do tính ch t đ c thù c a s c kh e, d ch v ch m sóc s c kh e và th

tr ng ch m sóc s c kh e v y nên vai trò c a Nhà n c r t c n thi t trong vi c

ki m soát giá c và ch t l ng d ch v Công c h u hi u nh t trong ki m soát giá

c và ch t l ng d ch v cung ng chính là ph ng th c chi tr phù h p theo c ch

th tr ng

2.3 Các công trình nghiên c u liên quan

Nghiên c u v nhu c u ch m sóc s c kh e đã đ c nhi u nhà nghiên c u trên th gi i ti n hành nghiên c u th c nghi m nhi u qu c gia khác nhau Các nghiên c u th ng t p trung vào hành vi tìm ki m ch m sóc y t trên c s phân tích v thu nh p, m c giá, kh n ng ti p c n các d ch v y t và các đ c tính cá nhân

nh tình tr ng hôn nhân, tôn giáo, dân t c, giáo d c và tu i c a ng i b nh

Kamla Raj (2011), nghiên c u v s l a ch n d ch v ch m sóc s c kh e vùng Kogi State, Nigeria Nghiên c u s d ng mô hình h i quy logit đa th c (multinomial logit model) đ phân tích các y u t nh h ng đ n vi c l a ch n d ch

v ch m sóc s c kh e c a b nh nhân Bi n ph thu c là m t bi n r i r c l y giá tr

0, 1, 2 và 3 các bi n này l n l t t ng ng v i b nh vi n công, b nh viên t

nhân,ch m sóc truy n th ng và t ch m sóc Bi n đ c l p (bi n gi i thích) g m tu i (n m), gi i tính (1 = nam gi i; 0 = n gi i), giáo d c (s n m đi h c), qui mô h (hhsize), t ng thu nh p c a h (totalinc), kho ng cách đ n b nh vi n (disotrea), t ng chi vi n phí (totcossh) và m t s bi n khác K t qu nghiên c u cho th y tu i có

so v i nam gi i là ch h Quy mô h v i h t b n thành viên ch xu ng thì ch n

d ch v y t hi n đ i th ng xuyên trong khi 75% s h t 14 thành viên tr lên không ch n c s y t hi n đ i K t qu này h n n a cho th y r ng các b nh vi n t nhân ít đ c l a ch n khu v c nông thôn có th do chi phí cao Giáo d c tác đ ng

quan tr ng đ n quy t đ nh l a ch n c s y t có t i 56,5% nh ng ch h có trình

đ ph thông trung h c ch n d ch v ch m sóc s c kh e hi n đ i, trong khi đó có

t i 57,9% ch h không có trình đ giáo d c ph thông không ch n c s y t hi n

đ i Ngoài ra, nghiên c u c ng cho th y có t i 60% các h có ch h bi t ch không ch n c s y t hi n đ i K t qu này ng ý r ng vi c s d ng d ch v ch m sóc y t hi n đ i t ng theo tri th c giáo d c Kho ng cách t i c s y t c ng nh

h ng t i quy t đ nh l a ch n c s y t V i kho ng cách t 0 kilomet đ n b n kilomet ch có 18% các h gia ch n trung tâm y t công, trong khi đa s (62,1%)

ch n b nh vi n công Nh ng v i kho ng cách t 15km đ n 19km thì có 42,1% các

h ch n ch m sóc y t truy n th ng Nghiên c u c ng ch ra r ng chi phí cho vi n

phí cao ng i dân có xu h ng ch n d ch v ch m sóc s c kh e truy n th ng h n

và thu nh p cao thì có xu h ng ch n c s y t hi n đ i

Y.Halasa and Aknandankumar (2009), nghiên c u các y u t quy t đ nh l a

ch n d ch v ch m sóc s c kh e Jordan Nghiên c u này xem xét các y u t nh

h ng đ s l a ch n c a b nh nhân đ i v i d ch v y t cho b nh nhân ngo i trú Jordan Các y u t bao g m nhân kh u h c, kinh t xã h i, tình tr ng b o hi m, ch t

l ng ch m sóc, ng i thân trong gia đình và chi phí ch m sóc s c kh e Nghiên

c u s d ng mô hình h i qui đa th c logit v i d li u là 1031 b nh nhân ngo i trú,

s li u đ c kh o sát vào n m 2000 Các đ c đi m kinh t xã h i và nhân kh u h c

c a b nh nhân có nh h ng t i l a ch n nhà cung c p d ch v (c s y t ) B o

hi m không có ý ngh a th ng kê trong vi c l a ch n c s y t B nh nhân s d ng khu v c y t công nh y c m v giá, và do đó b t k n l c đ c i thi n kh n ng

ti p c n d ch v ch m sóc s c kh e nào Jordan đ u nên cân nh c đi u này H

th ng y t Jordan là m t s pha tr n c a nhi u thành ph n nh ng ch y u có hai khu v c là khu v c y t t nhân và khu v c y t công Khu v c công có hai ch ng trình tài tr và cung c p d ch v ch m sóc s c kh e là B Y t và các d ch v y t Hoàng gia (RMS) Ngoài ra, d ch v ch m sóc s c kh e còn đ c cung c p b i các

ch ng trình y t c a các t ch c phi chính ph và các nhà tài tr l n trên th gi i

nh c quan (UNRWA) cung c p d ch v y t cho ng i t n n Theo s li u kh o sát Jordan n m 2000, có kho ng 60% dân s có ít nh t m t hình th c b o hi m y

t trong đó RMS b o hi m kho ng 25%, UNRWA b o hi m kho ng 7,5% và khu

v c t nhân kho ng 7,5% còn l i 40% dân s không có b o hi m Nghiên c u này

P (usep )} = Xβjtrong đó j đ i di n cho 3 l a ch n c a nhà cung c p d ch v y t c a B Y t ho c RMS ho c khu v c t nhân, usep là nhóm

c s ng i l a ch n các nhà cung c p t nhân, X là m t vector c a bi n gi i thích

và βjlà h s c a vector bi n gi i thích l a ch n nhà cung c p j Bi n ph thu c là

s l a ch n nhà cung c p d ch v ch m sóc s c kh e g m ba giá tr 1, 2 và 3 t ng

ng v i l a ch n ba nhà cung ng là B Y t , RMS và khu v c t nhân Bi n đ c

l p g m bi n gi i tính đ c đo nh m t bi n gi , bi n v trí đ a lý đ c đo nh là

bi n dummy, bi n tu i đ c tính b ng n m đ y đ và đ c coi nh bi n liên t c,

bi n giáo d c đ c đo b ng s n m đi h c, bi n ngh nghi p, bi n tình tr ng hôn nhân đ c đo nh m t bi n gi , bi n quy mô h gia đình đ c đo b ng s thành viên trong gia đình là bi n liên t c, bi n tình tr ng b o hi m (1= có b o hi m; 0 = khác), bi n ch t l ng bao g m m t s câu h i liên quan đ n th i gian ch đ i, v sinh, cán b y t và m t s bi n khác K t qu nghiên c u cho th y 41% ng i b nh

ch n d ch v ch m sóc s c kh e c a các trung tâm y t thu c B Y t , 9% b nh nhân ch n d ch v ch m sóc s c kh e c a các b nh vi n thu c B Y t , 7% b nh nhân ch n d ch v ch m sóc s c kh e do RMS cung c p và 3,6% b nh nhân ch n

d ch v ch m sóc s c kh e do các t ch c phi chính ph cung c p Ngoài ra nghiên

c u c ng cho th y có t i 27% b nh nhân ch n d ch v ch m sóc s c kh e c a phòng khám t nhân và 11% ch n t đi u tr Phân theo thu nh p 75,4% ng i có thu nh p cao ch n d ch v y t t nhân trong khi 65,2% ng i có thu nh p th p

ch n d ch v y t c a các trung tâm y khoa thu c B Y t K t qu nghiên c u c ng cho th y các bi n nhân kh u h c, các y u t kinh t xã h i có nh h ng đáng k

đ n quy t đ nh l a ch n c s y t c a b nh nhân Nghiên c u k t lu n r ng khu

v c t nhân đóng vai trò quan tr ng trong vi c cung c p d ch v y t Jordan, đ c

bi t là vùng Amman Phân tích h i qui cho th y cho th y thu nh p có nh h ng quan tr ng t i quy t đ nh ch n d ch v y t , đi u này c ng là m t b ng ch ng v s

cách sâu r ng theo h ng đa d ng hóa nhà cung c p d ch v y t Tr m y t xã ch u

s c nh tranh ngày càng t ng c a h th ng d ch v y t t nhân và ngày càng có nhi u b nh nhân b qua tr m y t xã đ ch n c s y t cao c p h n Nghiên c u này mô t các mô hình v ch m sóc s c kh e sinh s n và k ho ch hóa gia đình

c ng nh s l a ch n d ch v c a ph n t i tr m y t xã và các c s y t khác, tìm

hi u các y u t nhân kh u h c và kinh t xã h i nh h ng nh th nào t i vi c l a

ch n s d ng d ch v s c kh e sinh s n c p y t xã H th ng y t nhà n c

Vi t Nam bao g m b n c p, c p qu c gia v i B Y t và các b nh vi n trung ng,

c p t nh v i S Y t t nh và các b nh vi n t nh/thành ph , c p huy n v i trung tâm

y t qu n/huy n, các b nh vi n huy n và c p xã v i trung tâm y t xã/ph ng D ch

v s c kh e sinh s n và k ho ch hóa gia đình có s n t t c các c p trung ng,

b nh vi n t nh, huy n và tr m y t xã M c dù có nhi u thay đ i, nh ng tr m y t xã

v n gi đ c trách nhi m là n i cung c p chính các d ch v s c kh e sinh s n và k

ho ch hóa gia đình c s và đ c tr c p t ngân sách nhà n c Tr m y t xã là

c n thi t đ đáp ng m c tiêu c a chính ph v các ch s s d ng d ch v s c kh e sinh s n và k ho ch hóa gia đình c b n Ph ng pháp nghiên c u g m hai b c,

b c đ u ti n th ng kê mô t d li u theo các bi n nhân kh u h c, vi c ch n bi n pháp tránh thai, khám thai, s n khoa và c s y t mà ph n ch n B c th hai dùng hàm h i qui logit v i bi n ph thu c là có hay không ph n đ n th m khám,

đi u tr và s n khoa m t c s y t Bi n đ c l p bao g m đ tu i c a ph n , s con, tôn giáo, dân t c, ngh nghi p, giáo d c, thu nh p và đ a đi m sinh s ng (thành

th hay nông thôn) M i bi n nhân kh u h c đ c phân tích đ u tiên là m t y u t

d báo đ n bi n đ có đ c m t t s chênh thô (OR) và kho ng tin c y 95% (CI)

Bi n liên quan đáng k (p<0.05) sau đó đ c đ a vào m t phân tích đa bi n đ có

đ c OR đi u ch nh và 95% CI K t qu nghiên c u nh sau v i d ch v đ t vòng tránh thai có 71% ph n ch n tr m y t xã, 19% ch n b nh vi n huy n, 8% ch n phòng khám t nhân và 2% ch n c s khác T i Th a Thiên Hu : các vùng nông thôn t l ch n tr m y t xã là 76%, b nh vi n huy n là 34%, nh ng t i đô th t l

ch n phòng khám t nhân là 50%, b nh vi n huy n là 32% T i V nh Long: 47%

s nhi u kh n ng ch n tr m y t xã khi sinh nh ng không có ph n nào đô th

ch n sinh t i tr m y t xã/ph ng Nghiên c u này c ng k t lu n r ng ph n ngày càng có xu h ng ch n các d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n các c s y t tuy n trên, m c dù t i tr m y t xã có th làm t t d ch v này và có giá d ch v th p

do đ c c p ngân sách t nhà n c

2.4 Khung phân tích

Hình 2.1: Khung phân tích

D a trên c s lý thuy t v hàm h u d ng và các nghiên c u liên quan tác gi xây

d ng khung phân tích nh hình 2.1 Khung phân tích cho th y các y u t v kinh t ,

nhân kh u h c và các y u t kinh t tác đ ng đ n quy t đ nh l a ch n c s y t trong vi c ch m sóc s c kh e sinh s n

2.5 K t lu n Ch ng 2

Trong ch ng này, tác gi trình bày t ng quan lý thuy t v hàm t i đa hóa

h u d ng trong kinh t , h c đ c v n d ng vào nghiên c u trong l nh v c kinh t

s c kh e T đó, lý gi is l a ch n c s y t trong vi c ch m sóc s c kh e sinh

s n c a b nh nhân khi có tác đ ngb i các y u t v giá d ch v y t , các y u t nhân

kh u h c, b o hi m y t và các y u t liên quan khác Ngoài ra, tác gi trình bày

nh ng đ c đi m mang tính đ c tr ng riêng có c a th tr ng ch m sóc s c kh e Bên c nh đó, tác gi trình bày các nghiên c u v s l a ch n c s y t trong l nh

v c ch m sóc s c kh e đã đ c nghiên c u t i m t s qu c gia trên th gi i.M t

ph n quan tr ng trong ch ng này là khung phân tích, khung phân tích là c s đ xây d ng mô hình h i qui đa bi n

CH NG 3: T NG QUAN H TH NG Y T VI T NAM

D ch v ch m sóc s c kh e sinh s n là d ch v y t đ c cung c p t t c các c s

y t t tr m y t xã/ph ng đ n b nh vi n tuy n trung ngvà h th ng y t t nhân Ngh a là, ng i dân không b thi u ngu n cung d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n Dov y, trong ch ng này tác gi trình bày t ng quát v h th ng y t Vi t Nam hi n nay Qua đó, cho th y kh n ng cung ng d ch v c a h th ng y t nói chung và kh n ng cung ng d ch v ch m sóc s c kh e nói riêng

3.1 H th ng y t Vi t Nam

3.1.1 Th c tr ng chung c a h th ng b nh vi n

H th ng c s Vi t Nam đ c s p x p trên c s phân b r ng kh p, thu n

ti n cho kh n ng ti p c n r ng rãi c a các b ph n dân s khác nhau trong toàn xã

h i H th ng b nh vi n hi n nay ph n l n là các b nh vi n do Nhà n c qu n lý Tính đ n cu i n m 2011, c n c có 1.162 b nh vi n, ch a k các b nh vi n quân

đ i do B Qu c phòng qu n lý.B ng th ng kê d i đây cho bi t s l ng b nh vi n theo tuy n hi n nay:

Các b nh vi n công l p c a ngành y t chi m ch y u, kho ng 87% t ng s

b nh vi n, đ c chia thành b n tuy n g m tuy n trung ng, tuy n t nh/thành ph (TP), tuy n qu n/huy n và tuy n xã/ph ng Tuy n trung ng d i s qu n lý tr c

ti p c a B Y t , tuy n t nh và huy n do S Y t t nh/TP tr c thu c trung ng

qu n lý và tuy n xã/ph ng do phòng y t qu n lý S l ng b nh vi n ba tuy n trung ng, t nh/TP, qu n/huy n có t l t ng ng 1:9:18.T ng s gi ng b nh

c a toàn h th ng b nh vi n n m 2011 là 185.342 gi ng b nh, t ng ng v i t l 21,1 gi ng b nh trên m t v n dân T l gi ng b nh c a các tuy n trung ng,

b t đ u đ c hình thành và phát tri n m nh khuy n khích đ u t , phát tri n

b nh vi n t nhân tham gia vào công tác ch m sóc b o v s c kh e nhân dân, Nhà

n c đã có nhi u chính sách khuy n khích phát tri n h th ng y t b nh vi n t nhân S phát tri n c a b nh vi n t nhân và phòng khám t nhântrong 15 n m qua

t kho ng 40 bênh vi n t nhân n m 2004, t ng lên 82 b nh vi n n m 2008 và đ n

n m 2011 là 132 b nh vi n t nhân, chi m 11% t ng s b nh vi n và 3,7% t ng s

gi ng b nh Tuy nhiên, b nh vi n t nhân Vi t Nam hi n nay còn nh l và ch

t p trung nh ng thành ph l n và m t s chuyên khoa có kh n ng mang l i nhu n cao h n ( AGTBV, 2012)

V ch t l ng b nh vi n, nh ng b nh vi n có ch t l ng cao t p chung ch

y u b nh vi n tuy n trung ng và các b nh vi n các thành ph l n bao g m Hà

N i, thành ph H Chí Minh, thành ph Hu , thành ph C n th T i nh ng b nh

vi n trung ng và các b nh vi n các thành ph l n có c s v t ch t t t, đ c trang b nh ng thi t b y t hi n đ i, có ngu n nhân l c là các bác s , d c s , đi u

d ng, k thu t viên đ c đào t o trong và ngoài n c v i tay ngh cao có th th c

hi n đ c r t nhi u k thu t khó ph c t p Ng c l i, t i các b nh vi n tuy n

qu n/huy n và tr m y t xã/ph ng thì ph n l n c s v t ch t và con ng i không đáp ng đ c cho nhu c u ch t l ng d ch vu y t Hi n t ng này có v nh khác

so v i ph n nhi u qu c gia trên th gi i T i h u h t các n c trên th gi i các h

th ng b nh vi n đ u bình đ ng, các b nh vi n không phân bi t đ u có th cung c p các d ch v y t t ng đ ng nhau v ch t l ng d ch v c ng nh v đ i ng nhân viên y t ( AGTBV, 2012)

3.1.2 C s v t ch t và ngu n nhân l c c a h th ng b nh vi n

Theo s li u c a B Y t n m 2011, x p h ng b nh vi n theo các tuy n nh sau tuy n trung ng b nh vi n h ng đ c bi t chi m 8,2%; h ng nh t chi m 83,3%

và h ng hai chi m 8,2% Tuy n t nh, thành ph tr c thu c trung ng b nh vi n

h ng nh t chi m 11,8%; h ng hai chi m 41,4%; h ng ba 44,2% ch a x p h ng 2,4% Tuy n huy n b nh vi n h ng hai chi m 4,8%, h ng ba chi m 88,4% h ng t

và ch a x p h ng là 6,8% C s h t ng b nh vi n theo tiêu chu n Vi t Nam đ ra

ph Hà N i trên 60% b nh vi n b xu ng c p (Báo cáo t ng quan ngành y t , 2012)

Theo s li u chung v nhân l c c a h th ng y t n m 2010, c n c có

344.876 nhân viên y t , trong đó s l ng bác s là 55.618 ng i chi m 16,1% và

t ng ng v i t l 7,2 bác s /1 v n dân T l này v n th p h n so v i các n c trong khu v c nh Thái Lan, Singapore, Malayxia, Philippines và t ng đ ng v i Indonexia S l ng nhân viên y t đ a ph ng chi m t l 78,6%; tuy n trung

ng 11,6% và y t ngành chi m 9,7% t ng s nhân viên y t c n c S nhân viên

y t có trình đ cao ch y u t p trung tuy n trung ng c th s nhân viên y t có trình đ ti n s y khoa là 70,1%; ti n s d c chi m 96,3%; th c s y khoa chi m 40,1%; th c s d c chi m 62,7%; đi u d ng, k thu t viên, h sinh đ i h c chi m 25,4%.S l ng nhân viên y t các b nh vi n đ t t l th p so v i quy đ nh chung

v m c biên ch T i các b nh vi n l n, c ng ch đ t kho ng t 60% đ n 70% nh

b nh vi n Ung b u thành ph H Chí Minh v i 1.300 gi ng b nh c n 296 bác s ,

nh ng ch có 178 bác s đ t 60%, b nh vi n Nhi đ ng 1 s bác s ch đ t 67% so v i nhu c u Nhìn chung quy mô, c s v t ch t, ch t l ng b nh vi n t ng nh ng v n

ch a đáp ng nhu c u c a ng i b nh Ch t l ng nh ng b nh vi n tuy n trung

ng và nh ng b nh vi n các đô th l n cao h n h n so v i các b nh vi n tuy n

d i nên b nh nhân t các t nh ti p t c đ v các b nh vi n trung ng và các b nh

vi n l n đô th gây nên tình tr ng quá t i b nh vi n ngày m t tr m tr ng Càng

m r ng b nh vi n trung ng thì càng quá t i (Kh ng Anh Tu n, 2007)

3 1.3 Công tác khám b nh, ch a b nh n i trú - ngo i trú

Theo s li u c a B Y t n m 2011, s l t khám b nh ngo i trú bình quân

là 1,5 l t/đ u ng i/n m Khám t i b nh vi n tuy n huy n chi m t l cao nh t 45,6% ti p đ n là tuy n t nh 36,4%, th p nh t là b nh vi n t nhân đ t 5,1% t ng s

l t khám b nh ngo i trú Tuy nhiên, tình tr ng quá t i khu v c khám b nh t i h u

h t b nh vi n trung ng là r t tr m tr ng, s l t khám b nh trên m t bác s th m trí trên 80 ng i b nh m t ngày B nh vi n đã t ng th i gian khám b nh t 2 đ n 4

gi m i ngày m i đ gi i quy t h t l ng ng i b nh (Báo cáo t ng quan ngành y

t , 2012)

S l t đi u tr n i trú, theo s li u n m 2011 bình quân t 10 đ n 13 ng i trong n m có m t l t ng i đi u tr n i trú B nh vi n tuy n t nh ti p nh n và đi u

tr 45,2% t ng s l t đi u tr n i trú, ti p theo là tuy n huy n chi m 36,8%; b nh

vi n t nhân đóng góp 4,2% t ng s l t đi u tr n i trú Nhu c u đi u tr n i trú,

hi n có xu h ng gia t ng Trong kho ng th i gian t 2008 đ n 2011 m i n m t ng kho ng t 4,3% đ n 9,8% và có xu h ng ti p t c t ng trong nh ng n m ti p theo

Ngày đi u tr trung bình có s gi m nh khi so sánh k t qu c a n m 2010 và

n m 2009 Ngày đi u tr trung bình gi a b nh vi n các tuy n có s khác bi t t ng

đ i trong đó 10,3 ngày tuy n trung ng so v i 7,4 ngày b nh vi n tuy n t nh

và 5,7 ngày tuy n huy n i u này kh ng đ nh r ng b nh vi n tuy n càng cao thì ti p nh n và đi u tr ng i b nh có m c đ b nh tr m tr ng l n và c n th i gian

đi u tr dài h n Tuy nhiên, kho ng t 60% đ n 80% t l ng i đ n khám b nh t i

b nh vi n tuy n trên ch c n khám b nh t i b nh vi n tuy n d i S l t ng i

b nh ph u thu t chi m 1/3 t ng s l t ng i b nh đi u tr n i trú, nh ng chi m t i 40% lo i ph u thu t thu c lo i đ c bi t và lo i m t mà có th th c hi n đ c tuy n d i (Báo cáo t ng quan ngành y t , 2013)

3 2 Th c tr ng ho t đ ng quá t i và d i t i b nh vi n

3 2.1 Khái ni m

Quá t i b nh vi n là tình tr ng quá đông ng i b nh t i khám ho c đi u tr

t i cùng m t th i đi m v t kh n ng đáp ng và s c ch a c a m t b nh vi n ho c khoa trong b nh vi n, v t kh n ng ph c v d ch v c a đ i ng nhân viên.Quá t i

b nh vi n đ c ch ng minh là nguyên nhân d n t i gia t ng tai bi n trong đi u tr ,

gi m ch t l ng d ch v khám, ch a b nh, ch m sóc ng i b nh, gia t ng chi phí

đi u tr cho ng i b nh, b nh vi n và xã h i, gây nh ng t n h i v s c kh e, tâm

th n c a bác s và nhân viên y t B Y t xác đ nh quá t i b nh vi n thông qua ch

s công su t s d ng gi ng b nh đ i v i b nh vi n c a Vi t Nam nh sau tình

tr ng n đ nh khi công su t s d ng gi ng b nh là t 85% đ n 100% tình tr ng quá t i khi công su t s d ng gi ng b nh v t 100%, tình tr ng d i t i khi công

su t s d ng gi ng b nh d i 85% ( AGTBV, 2012)

3.2.2 Th c tr ngt i các b nh vi n trung ng

Theo s li u t B Y t n m 2012, tình tr ng quá t i các b nh vi n tuy n trung ng t n m 2007 đang có xu h ng gia t ng, công su t s d ng gi ng b nh chung c a các b nh vi n trung ng n m 2009 là 116% t ng lên 120% n m 2010 và 118% n m 2011 Tình tr ng quá t i tr m tr ng các b nh vi n ph s n,t i B nh

vi n ph s n Trung ng công su t gi ng b nh luôn v t và đ t 124%, B nh vi n

Ph s n Hà N i đ t 230%, B nh vi n T D đ t 126%.Nhìn nh n tình tr ng quá t i

b nh vi n d i góc đ chuyên khoa cho th y m t s chuyên khoa có m c đ quá t i cao là khoa ung b u, tim m ch, s n và nhi Không ch b nh vi n tuy n trên, qua đánh giá t i các b nh vi n chuyên khoa cho th y tình hình quá t i xu t hi n 70% các b nh vi n chuyên khoa s n.L nh v c khám b nh c ng trong tình tr ng quá t i

n ng, t l khám bình quân c a m t bác s trên ngày v t quá cao so v i đ nh m c

mà B Y t đ ra trung bình t 60 đ n 65 ng i/bác s /ngày ( AGTBV, 2012)

Ng c l i v i tình tr ng quá t i b nh vi n, tình tr ng b nh vi n ho t đ ng

d i t i c ng x y ra t ng đ i ph bi n c tuy n huy n và tuy n xã Có t i 29,5%

b nh vi n tuy n huy n có công su t s d ng gi ng b nh d i 85%, t p chung ch

y u vùng ông Nam B , Tây Nguyên, Tây Nam B S d i t i này cho th y

vi c đ u t cho y t t i các vùng này là không hi u qu , gây lãng phí ngu n l c c a

xã h i Vi c ch chú tr ng đ u t c s v t ch t mà không đ u t cho nhân l c y t

là m t b t c p l n trong đ u t y t T i r t nhi u c s y t tuy n xã/ph ng dù

đ c trang b nhi u máy móc hi n đ i nh ng l i không có ng i s d ng nên các máy móc đó ph i “đ p chi u” trong kho, tình tr ng này di n ra ph bi n khu v c Tây nam b và Tây nguyên Ph i ch ng các nhà làm chính sách, các nhà làm công tác qu lý đ u t trong y t không tính đ n khi quy t đ nh đ u t ?

3.2.3 Tâm lý ch n d ch v khám ch a b nh c a ng i dân

T khi đ t n c đ i m i (1986), đ i s ng c a nhân dân ngày đ c nâng cao,

ng i dân có nh n th c cao h n v nhu c u ch m sóc s c kh e, có xu h ng ch n

d ch v t t nh t ng th i đi u ki n giao thông đi l i, thông tin thu n ti n, ng i dân có xu h ng tìm n i cung c p d ch v có ch t l ng t t h n Chính vì v y, có

t i 70% ng i b nh đ n khám t i các b nh vi n tuy n trên là ng i b nh v t tuy n, trong khi 56% s ng i b nh này hoàn toàn có th khám ch a b nh t i tuy n

d i, 50% s ng i b nh đi u tr n i trú tuy n trên là ng i b nh t v t tuy n.Tâm lý c a ng i b nh luôn coi tr ng uy tín, chuyên môn, k thu t c a tuy n trên s li u c ng cho th y có t 50% đ n 80% ng i b nh v t tuy n b nh vi n tuy n trên là do ng i b nh tin t ng vào uy tín c a b nh vi n tuy n trên.Tuy nhiên, ng i dân ch a có thói quen v i vi c đ t l ch h n khám ch a b nh ( AGTBV, 2012)

3.3 Th c tr ng ch m sóc s c kh e sinh s n

M ng l i cung c p d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n đ c m r ng t trung ng đ n đ a ph ng T c c các t nh, thành ph đ u có trung tâm ch m sóc

s c kh e sinh s n, h u h t các trung tam y t huy n đ u có khoa s c kh e sinh s n

T i c p xã có 98,6% s xã đã có tr m y t ; 55,5% xã đ t chu n qu c gia v y t ; 65,9% só tr m y t xã có bác s ; 93% có n h sinh ho c y s s n nhi; 84,4% thôn,

b n có nhân viên y t ho t đ ng; 100% thôn, b n, t dân ph có c ng tác viên dân

s n nay, trên toàn qu c đã có 14 b nh vi n chuyên khoa ph s n và 11 b nh

vi n chuyên khoa nhi Bên c nh h th ng y t công l p còn có hàng r c nghìn c s

y t t nhân, trong đó có b nh vi n ph s n t nhân, b nh viên ph s n bán công cung c p d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n

H u h t n h sinh, y s s n nhi, nhân viên y t c s đ c đào t o và có k

n ng c b n v ch m sóc s c kh e sinh s n theo chu n qu c gia Cán b chuyên trách và c ng tác viên dân s đ c t p hu n v ki n th c, k n ng và th c hi n cung

c p các d ch v v n, bi n pháp tránh thai phi lâm sàng t i c ng đ ng

K t khi Chính ph Vi t Nam phê duy t Chi n l c qu c gia v Ch m sóc

s c kh e sinh s n giai đo n 2001-2010 đ u tiên, c n c đã đ t đ c nh ng b c

ti n đáng k trong l nh v c này S l ng các đ a ph ng tham gia đã t ng nhanh,

ch t l ng d ch v đ c c i thi n và v n đ này đã đ c l ng ghép v i v n đ HIV/AIDS Hi n nay Chu n qu c gia và H ng d n v s c kh e sinh s n đã đ c ban hành và đã có m t h th ng Thông tin qu n lý Y t th ng nh t Tuy nhiên v n còn nhi u v n đ c n ph i c i thi n Các chính sách v s c kh e sinh s n không nên

ch chú tr ng t i các bi n pháp k ho ch hóa gia đình mà l y ph n làm trung tâm

mà c n ph i t p trung vào các v n đ r ng h n trong s c kh e sinh s n v i s chú ý

t i nhu c u c a các nhóm khác nhau nh n gi i, nam gi i và v thành niên

K t lu n Ch ng 3

Trong ch ng này, tác gi khái quát c u trúc h th ng y t Vi t Nam H

th ng y t Vi t Nam v c b n đ c chia làm b n tuy n là tuy n xã/ph ng, tuy n

qu n/huy n, tuy n t nh/TP và tuy n trung ng Ngoài ra, còn có các b nh vi n ngành, b nh vi n quân đ i Bên c nhh th ng y t công, còn có các b nh vi n t nhân và phòng khám t nhân

M ng l i y t Vi t Nam đ c phân b , tr i r ng kh p đ t n c cung c p

d ch v y t cho m i t ng l p nhân dân T t c b nh nhân đ u đ c bình đ ng khi

t i b t k c c y t nào c a Nhà n c Tuy nhiên, nh ng d ch v y t ch t l ng cao, đ i ng nhân viên y t có tay ngh cao th ng t p trung nh ng b nh vi n tuy n trung ng và tuy n t nh/TPt i các đô th l n c bi t, các b nh vi n tuy n

cu i t p trung nhi u t i Hà N i và thành ph H Chí Minh Chính vì v y, trong khi các b nh vi n t i các đô th l n luôn ho t đ ng trong tình tr ng quá t i thì ph n l n các b nh vi n vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa l i ho t đ ng d i t i gây nhi u lãng phí v ngu n l c

Kinh t xã h i ngày càng phát tri n, theo đó nhu c u ch m sóc s c kh e c a

ng i dân c ng t ng, nh t là các d ch v y t có ch t l ng cao Trong khi đó c s

v t, các ngu n l c y t khác không phát tri n theo k p nhu c u v ch m sóc s c

kh e c a ng i dân nh t là các d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n, đi u này c ng

nh h ng nhi u đ n ch t l ng khám ch a b nh t i các c s y t công l p nh t các c s y t tuy n trung ng luôn ho t đ ng trong tình tr ng quá t i b nh vi n

CH NG 4: PH NG PHÁP NGHIÊN C U VÀ K T QU NGHIÊN C U

Ch ng này tác gi trình bày ph ng pháp nghiên c u và k t qu nghiên c u d i

d ng các th ng kê mô t S li u t các b ng th ng kê phi tham s giúp đ a ra m t

s nh n đ nh ban h tr cho phân tích k t qu trong ph n th ng kê theo tham s

Ti p theo, tác gi trình bày ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng, k t qu c a nghiên

c u sau khi s d ng mô hình h i qui multinomial logit và ki m đ nh các y u t tác

đ ng đ n l a ch n c s y t c a b nh nhân Cu i cùng là ph n tính tác đ ng biên

c a m c giá, b o hi m y t , thu nh p và các y u t khác đ n l a ch n c s y t c a

b nh nhân

4.1 Các th ng kê mô t

Th ng kê mô t là các th ng kê phi tham s D li u đ c t ng h p theo t ng

ch đ vàđ c trình bày d i d ng b ng hai chi u T đó, giúp đ a ra các phát hi n

s kh i ban đ u đ h tr cho phân tích d li u b ng mô hình multinomial logit

ph n sau.Các th ng kê mô t s d ng ki m đ nh giá tr t i h n (Chi)2

B ng 4.1: Th ng kê s l a ch n c s y t STT L a ch n S quan sát T l %

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a trên s li u c a b d li u VHLSS2012

B ng 4.1 cho th y d li u g m 788 quan sát (b nh nhân), trong đó 251 b nh nhân l a ch n b nh vi n tuy n qu n/huy n, 180 b nh nhân l a ch n b nh vi n tuy n t nh/TP, 170 b nh nhân ch n phòng khám t nhân, 138 b nh nhân tr m y t xã/ph ng,25 b nh nhân ch n b nh vi n trung ng và 15 b nh nhân ch n b nh

vi n t nhân.K t qu th ng kê trên ng ý r ng b nh vi n tuy n qu n/huy n đ c nhi u b nh nhân l a ch n nhi u nh t.Nh ng th c t t n m 2007 tr l i đ y, s quá

t i l i x y ra t i các b nh vi n ph s n tuy n t nh/TP và b nh vi n ph s n trung

ng tuy n cu i Hà N i và thành ph H Chí Minh Trong khi đó,các b nh vi n tuy n qu n/huy n thì ph n l nho t đ ng d i t i Phát hi n này s đ c c ng c trong ph n phân tích qua k t qu c a mô hình multinomial logit

B ng 4.2: L a ch n c s y t theo nhóm tu i STT L a ch n Nhóm tu i

(Chi)2tính toán = 28,43 (Chi)2t i h n = 25

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a trên s li u c a b d li u VHLSS2012

B ng 4.2 cho th y giá tr (Chi)2

tính toánl n h n giá tr (Chi)2

t i h n (28,43 > 25)

v y nên d li u B ng 4.2 có ý ngh a v m t th ng kê.B ng 4.2 cho th y,v i nh ng

b nh nhân trong đ tu i t 18 tu i đ n 25 tu i thì th t u tiên l a ch n c s y t

là b nh vi n tuy n qu n/huy n 117 b nh nhân, phòng khám t nhân 75 b nh nhân,

b nh vi n tuy n t nh/TP 64 b nh nhân, tr m y t xã/ph ng 54 b nh nhân, b nh

vi n t nhân tám b nh nhân và b nh vi n trung ng sáu b nh nhân Nh ng v i nhóm b nh nhân trong đ tu i t 26 tu i đ n 35 tu i th t l a ch n c s y t là

b nh vi n tuy n qu n/huy n 114 b nh nhân, b nh vi n tuy n t nh/TP 106 b nh nhân, phòng khám t nhân 91 b nh nhân, tr m y t xã/ph ng 68 b nh nhân, b nh

vi n trung ng 15 b nh nhân và b nh vi n t nhân n m b nh nhân B ng ch ng

th ng kê cho th y các đ tu i khác nhau thì quy t đ nh l a ch n c s y t c a

b nh nhân c ng có s khác nhau c bi t b nh nhân trong đ tu i t 26 tu i đ n 35

tu i có xu h ng ch n d ch v ch m sóc s c kh e sinh s n t i b nh vi n tuy n

t nh/TP và tuy n trung ng cao h n b nh nhân nhóm tu i t 18 tu i đ n 25 tu i,

đi u này có th do: (i) B nh nhân trong đ tu i t 26 tu i đ n 35 th ng có thu

nh p cao h n b nh nhân trong nhóm tu i t 18 tu i đ n 25 tu i (ii) S nh n th c v

t m quan tr ng, s am hi u v s c kh e sinh s n và kinh nghi m b n thân c a b nh

nhân trong đ tu i t 26 tu i đ n 35 tu i c ng cao h n b nh nhân trong đ tu i t

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a trên s li u c a b d li u VHLSS2012

B ng 4.3 cho th y giá tr (Chi)2

tính toán l n h n giá tr (Chi)2

t i h n (162,57 >

31,41) v y nên d li u B ng 4.3 có ý ngh a v m t th ng kê.B ng 4.3 cho th y,

trong 101 b nh nhân có trình đ giáo d c là đ i h c và sau đ i h c (theo c t) thì th

t l a ch n c s y t là b nh vi n tuy n t nh/TP 41 b nh nhân, phòng khám t

nhân 34 b nh nhân, b nh vi n qu n/huy n 17 b nh nhân,b nh vi n trung ng n m

b nh nhân, b nh vi n t nhân hai b nh nhân và tr m y t xã/ph ng hai b nh nhân

Trong 43 b nh nhân có trình đ giáo d c là cao đ ng (theo c t) thì th t l a ch n

b nh vi n là b nh vi n tuy n t nh/TP 15 b nh nhân, b nh vi n qu n/huy n 13 b nh

nhân,phòng khám t nhân chín b nh nhân,tr m y t xã/ph ng ba b nh nhân,b nh

vi n trung ng hai b nh nhân và b nh vi n t nhân m t b nh nhân Nhìn chung,

nh ng b nh nhân có trình đ giáo d c cao c ng có s l a ch n c s y t khác nhau,

nh ng đa ph n h v n u tiên ch n các b nh vi n thu c tuy n t nh/TP.Ngoài ra,

B ng 4.3 c ng cho th y, trong 251 b nh nhân có trình đ giáo d c là ti u h c (theo

c t) thì th t l a ch n c s y t là b nh vi n qu n/huy n 78 b nh nhân, tr m y t

xã/ph ng 70 b nh nhân,phòng khám t nhân 55 b nh nhân, b nh vi n tuy n

t nh/TP 39 b nh nhân, b nh vi n trung ng sáu b nh nhân và b nh vi n t nhân ba

b nh nhân Quan sát c t trình đ giáo d c là trung h c c s có 192 b nh nhân thì

b nh vi n qu n/huy n 72 b nh nhân, phòng khám t nhân 40 b nh nhân, b nh vi n tuy n t nh/TP 35 b nh nhân,tr m y t xã/ph ng 36 b nh nhân, b nh vi n trung

ng b y b nh nhân và b nh vi n t nhân hai b nh nhân Qua s li u hai c t là c t

ti u h c và c t trung h c c s cho th y r ng có s l a ch n c s y t khác nhau

đ i v i nh ng b nh nhân có trình đ giáo d c th p, nh ng nhìn chung h u tiên

ch n b nh vi n tuy n qu n/huy n và tr m y t xã ph ng.Nh v y, có th nói r ng trình đ giáo d c là m t y u t có nh h ng t i vi c l a ch n c s y t B ng

ch ng th ng kê cho th y s l a ch n c s y t có s khác bi t nh ng b nh nhân

có trình đ giáo d c t cao đ ng tr lên v i nh ng b nh nhân có trình đ giáo d c là

c p trung h c c s và ti u h c.D ng nh , nh ng b nh nhân có trình đ giáo d c cao thì ít ch n c s y t là tr m y t xã/ph ng mà nh ng b nh nhân này th ng

(Chi)2tính toán = 13,72 (Chi)2t i h n = 11,07

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a trên s li u c a b d li u VHLSS2012

B ng 4.4 cho th y giá tr (Chi)2

tính toán l n h n giá tr (Chi)2

t i h n (13,72 > 11,07) v y nên d li u B ng 4.4 có ý ngh a v m t th ng kê B ng 4.4 cho th y có

492 b nh nhân có b o hi m y t (theo c t) và 296 bênh nhân không có b o hi m y

t S li u th ng kê cho th yh n 44% (79/180) b nh nhân không có b o hi m y t

ch n c s y t là b nh vi n t nh/TP và kho ng 60% (15/25) b nh nhân không có

b o hi m y t ch n b nh vi n tuy n trung ng i u này có th do nh ng b nh nhân không có b o hi m y t không b nh h ng b i các qui đ nh trong thanh toán các chi phí do b o hi m y t chi tr trong khi các b nh nhân có b o hi m y t ph i

đ n các c s y t đ ng ký khám b o hi m y t ban đ u đ đ c h ng các kho n chi phí do b o hi m y t chi tr Nh v y, b o hi m y t có nh h ng t i s l a

ch n c s y t c a b nh nhân Nh ng b nh nhân có b o hi m y t b ràng bu c b i

c s y t đ ng ký khám b o hi m y t ban đ u còn nh ng b nh nhân không có b o

hi m y t đ c t do l a ch n c s y t khám ban đ u V i t l khá cao các b nh nhân không có b o hi m y t t i khám ch a b nh t i các b nh vi n tuy n t nh/TP và tuy n trung ng ph i ch ng đây là m t trong nh ng nguyên nhân gây ra s quá t i cho các b nh vi n này

B ng 4.5: L a ch n c s y t theo khu v c STT L a ch n Thành th Khu v c

(Chi)2tính toán = 71,37 (Chi)2t i h n = 11,07

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a trên s li u c a b d li u VHLSS2012

B ng 4.5 cho th y giá tr (Chi)2

tính toán l n h n giá tr (Chi)2

t i h n (71,37 > 11,07) v y nên d li u B ng 4.5 có ý ngh a v m t th ng kê.B ng 4.5 cho th y d

li u kh o sát có 235 b nh nhân thành th và 553 b nh nhân nông thôn V i

nh ng b nh nhân thành th th t u tiên l a ch n b nh vi n là b nh vi n tuy n

t nh/TP 84 b nh nhân, phòng khám t nhân 64 b nh nhân, b nh vi n qu n huy n 56

b nh nhân, tr m y t xã/ph ng 12 b nh nhân, b nh vi n trung ng 10 b nh nhân

và b nh vi n t nhân chín b nh nhân Trong khi đó th t u tiên l a ch n c s y