Như vậy việc thựchiện tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào tất cả các môn họctrong đó có các chủ đề của môn khám phá khoa học, nhất là các chủ đề khámphá khoa học tự nhiên là
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM ĐƯỜNG
TRƯỜNG MẦM NON BẢN GIANG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số biện pháp tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường thông qua
tổ chức hoạt động khám phá khoa học tự nhiên cho trẻ lớp Mẫu giáo lớn
Cooc Pa - Trường Mầm non Bản Giang
Lĩnh vực: Phát triển thể chấtTên tác giả: Vũ Thị Thắm
Năm học 2013 - 2014
Trang 21 Lý do chọn SKKN
Về mặt lý luận
Môi trường là không gian sinh sống của con người, môi trường baogồm các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo có mối quan hệ mậtthiết với nhau, bao quanh con người, có tác động tới đời sống, sản xuất, sự tồntại, phát triển của con người và thiên nhiên Môi trường có vai trò cực kì quantrọng đối với đời sống con người
Hiện nay dưới tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, môitrường sống của con người đang ngày càng có nhiều sự thay đổi theo chiềuhướng không có lợi cho con người Các thiên tai, thảm hoạ thiên nhiên xảy rangày càng nhiều với tính chất, quy mô ngày càng nghiêm trọng có đe doạ đến
sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Vì vậy bảo vệ môi đang là vấn
đề sống còn của nhân loại và mỗi quốc gia Thực tế đã cho thấy một trongnhững nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường đó là do sự thiếu hiểubiết, thiếu ý thức của con người
Do đó, giáo dục bảo vệ môi trường đã trở thành một nhiệm vụ quantrọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ ở các trường học và được quan tâm ngay từbậc học đầu tiên: bậc học mầm non
Giáo dục bảo vệ môi trường là biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và
có tính bền vững cao trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môitrường và phát triển bền vững đất nước Thông qua giáo dục, từng người vàcộng đồng được trang bị kiến thức về môi trường, ý thức bảo vệ môi trường,năng lực phát hiện và xử lí các vấn đề môi trường Giáo dục bảo vệ môitrường còn góp phần hình thành nhân cách người lao động mới - người chủtương lai của đất nước có thái độ thân thiện với môi trường, phát triển kinh tếhài hoà, bảo đảm nhu cầu cho hôm nay mà không làm phương hại đến các thế
hệ mai sau
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường,Đảng và nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp lí để thể chế hoá công
Trang 3tác giáo dục bảo vệ môi trường Tại điều 107 Luật bảo vệ môi trường năm
2003 đã ghi “Công dân Việt Nam được giáo dục toàn diện về môi trườngnhằm nâng cao hiểu biết và ý thức bảo vệ môi trường.” Như vậy việc thựchiện tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào tất cả các môn họctrong đó có các chủ đề của môn khám phá khoa học, nhất là các chủ đề khámphá khoa học tự nhiên là rất cần thiết
Về mặt thực tiễn
Để góp phần tăng cường nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho thế hệtrẻ cần có sự đầu tư quan tâm của tất cả các bậc học trong đó bậc học mầmnon là nấc thang đầu tiên có ý nghĩa quyết định tới những nấc thang tiếp theo
Có thể nhận thấy trẻ mầm non trong từng phạm vi hoạt động chưa rộngnhưng lại rất phong phú đa dạng về thể loại như hoạt động học tập, tạo hình,
âm nhạc, toán, khám phá khoa học…Đây chính là điều kiện thuận lợi để tíchhợp những nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ Mặt khác trẻ ở lứatuổi mầm non có tâm hồn nhạy cảm, dễ tiếp nhận những tác động từ môitrường xung quanh Đây là lứa tuổi có nhiều thuận lợi để hình thành nhữngthói quen và hành vi đúng đắn trong đó có hành vi đối với môi trường sốngxung quanh Bởi vậy, thông qua các chủ đề khám phá khoa học tự nhiên cókhả năng tích hợp những nội dung giáo dục bảo vệ môi trường rất lớn vì cácchủ đề đó có nội dung gần gũi với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
Năm học 2013-2014 tiếp tục thực hiện cuộc vận động xây dựng “Trườnghọc thân thiện, học sinh tích cực” nhằm phát huy nhiều hơn nữa tính tích cựcchủ động sáng tạo của các em trong học tập, góp phần đào tạo ra những ngườiphát triển toàn diện, có những kiến thức, kĩ năng ứng xử đúng đắn với môitrường sống, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững của đất nước trong tươnglai Vì vậy tôi lựa chọn sáng kiến “Một số biện pháp tích hợp nội dung giáodục bảo vệ môi trường thông qua tổ chức hoạt động khám phá khoa học tựnhiên cho trẻ lớp Mẫu giáo lớn Cooc Pa - Trường Mầm non Bản Giang” vớimong muốn gửi đến các đồng nghiệp một vài kinh nghiệm trong việc tích hợp
Trang 4kiến thức giáo dục môi trường thông qua tổ chức hoạt động khám phá khoahọc tự nhiên cho trẻ, nhằm mục đích nâng cao giáo dục toàn diện trẻ, đồngthời góp một phần nhỏ để bảo vệ môi trường trong lành cho nhân loại.
2 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
- Phạm vi: Tại lớp mẫu giáo lớn Cooc Pa - trường Mầm non Bản Giang
- Đối tượng: Một số biện pháp tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môitrường thông qua tổ chức hoạt động khám phá khoa học tự nhiên
3 Mục đích
Nghiên cứu những biện pháp tích hợp những nội dung giáo dục bảo vệmôi trường cho trẻ lớp Mẫu giáo lớn thông qua tổ chức hoạt động khám phákhoa học tự nhiên nhằm tìm ra cách tích hợp những nội dung giáo dục bảo vệmôi trường phù hợp, có hiệu quả nhất đối với trẻ mẫu giáo lớn để góp phầnnâng cao nhận thức về môi trường cho trẻ, hình thành cho trẻ có hành vi ứng
xử đúng đắn với môi trường sống xung quanh từ đó góp phần phát triển nhâncách toàn diện cho trẻ
4 Điểm mới của SKKN
Những nội dung giáo dục bảo vệ môi trường rất đa dạng, vì vậy sau khinghiên cứu vận dụng tìm ra các biện pháp tăng cường lồng ghép tích hợpnhững nội dung giáo dục bảo vệ môi trường phù hợp các chủ đề khám phákhoa học tự nhiên (Trường Mầm non, Thế giới động vật, Thế giới thực vật,nước và hiện tượng tự nhiên….) với phương châm học mà chơi - chơi mà họctôi nhận thấy nhận thức của trẻ về môi trường đã được nâng lên rõ rệt.Phương pháp dạy học được vận dụng linh hoạt, hiệu quả hơn Đã cùng vớinhà trường và cộng đồng bước đầu phối hợp xây dựng môi trường giáo dục đểgóp phần nâng cao kết quả học tập nói chung và ý thức bảo vệ môi trường nóiriêng cho trẻ
Trang 5Bảo vệ môi trường là những hoạt động giữ cho môi trường trong lành,sạch đẹp, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục những hậu quảxấu do con người và thiên nhiên gây ra, khai thác và sử dụng hợp lí tàinguyên thiên nhiên.
Giáo dục bảo vệ môi trường là quá trình giáo dục có mục đích, nhằmlàm cho con người trong cộng đồng quan tâm đến các vấn đề của môi trường,
có sự hiểu biết về môi trường, có thái độ, kĩ năng và hành vi tốt trong việcbảo vệ môi trường Từ đó để họ tham gia một cách có trách nhiệm trongphòng ngừa và giải quyết các vấn đề về môi trường
Khám phá khoa học là một trong những môn học quan trọng nhằm giáodục toàn diện cho trẻ trong trường mầm non Khám phá khoa học giúp trẻ rènluyện và phát triển quá trình tâm lý, củng cố tri thức và mở rộng sự hiểu biếtcủa trẻ về sự vật và các hiện tượng thiên nhiên, xã hội xung quanh trẻ, kíchthích và phát triển tính tò mò ham hiểu biết của trẻ, tạo điều kiện cho trẻ đượctìm hiểu, khám phá những điều mới lạ gần gũi xung quanh Giúp trẻ sống hoàmình, gần gũi với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và có ý thức bảo vệmôi trường Môn khám phá khoa học chia thành hai phần: Khám phá khoahọc tự nhiên và khám phá khoa học xã hội
Hiện nay trong dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp các nội dung
từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau thành một “môn học” mới hoặclồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường đối với lứa tuổi mẫu giáo đượcđưa vào chương trình giáo dục mầm non theo hướng tích hợp, lồng ghép
Trang 6nhằm hướng đến hình thành ở trẻ một số biểu tượng về giá trị của môi trường;
sự tác động qua lại của con người với môi trường, hình thành ở trẻ thái độ vàhành vi bảo vệ môi trường
Việc tích hợp được thực hiện ở ba mức độ sau:
+ Mức độ toàn phần: Khi mục tiêu và nội dung bài học hoàn toàn phùhợp với mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường
+ Mức độ bộ phận: Chỉ một phần bài học có mục tiêu và nội dung giáodục bảo vệ môi trường
+ Mức độ liên hệ: Có điều kiện liên hệ một cách lôgic với nội dung bảo
Nguyên tắc 2: Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường đưa vào hoạt động
có hệ thống, phù hợp với trẻ, không trùng lặp, không gây quá tải ảnh hưởngđến tổ chức các hoạt động chính
Nguyên tắc 3: những hiện trạng môi trường cô giáo đưa ra phải gần gũi,không xa lạ đối với trẻ
Việc xác định đúng mức độ và nguyên tắc tích hợp nội dung giáo dụcbảo vệ môi trường vào bài học cụ thể sẽ định hướng cho việc lựa chọnphương pháp và hình thức dạy học phù hợp, đảm bảo cho thành công của bàihọc
1.2 Các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện sáng kiến.
Đảng và nhà nước ta đã ban hành nhiều quyết định, văn bản pháp luậtnhằm tăng cường công tác bảo vệ môi trường và giáo dục bảo vệ môi trườngtrong nhà trường Cụ thể:
- Luật Bảo vệ môi trường đã được Quốc hội thông qua ngày 27 tháng 12năm 1993, trong đó tại điều 4 đã xác định “Nhà nước có trách nhiệm tổ chức
Trang 7việc thực hiện giáo dục và đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổbiến kiến thức về khoa học và pháp luật bảo vệ môi trường Các tổ chức và cánhân có trách nhiệm tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và giáodục bảo vệ môi trường”
- Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2001của Thủtướng chính phủ về việc: “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thốnggiáo dục quốc dân” đã chỉ rõ “ Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non
là cung cấp cho trẻ những hiểu biết ban đầu về môi trường sống của bản thânnói riêng và của con người nói chung, biết cách sống tích cực với môi trường,nhằm đảm bảo sự phát triển lành mạnh về cơ thể và trí tuệ”
- Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02 tháng 12 năm 2003 của thủtướng chính phủ về phê duyệt Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đếnnăm 2010 và định hướng đến năm 2020
- Nghị quyết số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ chính trị
về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Cụ thể hoá và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và nhà nước,ngày 31 tháng 1 năm 2005, Bộ Giáo dục và đào tạo đã ra chỉ thị về “Tăngcường công tác giáo dục bảo vệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốcdân” Chỉ thị đã xác định rõ mục tiêu, nội dung của công tác giáo dục bảo vệmôi trường và đề ra nhiệm vụ cụ thể cho các cấp các ngành tham gia vào côngtác bảo vệ môi trường
Ngày 21 tháng 4 năm 2006, Vụ Giáo dục Mầm non đã có công văn số3200/2006/BGDĐT hướng dẫn thực hiện chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo về việc “Tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường trongtrường mầm non giao đoạn 2005-2010”
Các văn bản nêu trên đã khẳng định Đảng và Nhà nước ta đánh giá caovai trò của công tác bảo vệ môi trường trong sự nghiệp phát triển bền vữngcủa quốc gia
Trang 8Chương 2
THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO
VỆ MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC TỰ NHIÊN CHO TRẺ LỚP MẪU GIÁO LỚN BẢN
COOC PA TRƯỜNG MẦM NON BẢN GIANG
2.1 Vài nét về địa bàn thực hiện sáng kiến
Bản Cooc Pa của xã Bản Giang nằm ở vùng sâu, vùng xa, dân số đangkhông ngừng tăng lên, toàn bản có 90 hộ gia đình trong đó có 20 hộ thuộcdiện hộ nghèo, hoạt động kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, đời sống kinh tế xãhội của nhân dân còn nhiều khó khăn, nhận thức của một bộ phận nhân dân vềbảo vệ môi trường còn hạn chế 100% trẻ là người dân tộc thiểu số cho nên đã
có phần ảnh hưởng không nhỏ đến việc đổi mới phương pháp dạy học cũngnhư tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào nội dung của các mônhọc Hơn nữa các nguồn thông tin từ bên ngoài trẻ cũng không được tiếp cậnnhiều nên cũng đã tác động đến kết quả của của việc tích hợp nội dung giáodục bảo vệ môi trường Thực tế này đòi hỏi người giáo viên phải biết vậndụng hướng dẫn học sinh khai thác triệt để kiến thức từ những chủ đề, lồngghép tích hợp vào bài học những nội dung giáo dục bảo vệ môi trường phùhợp để các em dễ tiếp thu và không bị quá tải, sự hướng dẫn của người giáoviên phải linh hoạt phù hợp với đặc điểm vùng miền và đối tượng của trẻ
2.2 Thực trạng của việc tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường thông qua tổ chức các hoạt động khám phá khoa học tự nhiên
a Thuận lợi
Bộ môn Khám phá khoa học nói chung và các chủ đề khám phá khoa học tựnhiên nói riêng có nội dung cung cấp cho trẻ những hiểu biết về những gì tồntại xung quanh mình, từ môi trường tự nhiên ( cây, cỏ, hoa , lá, chimmuông…) đến môi trường xã hội (công việc của mỗi người trong xã hội, mốiquan hệ giữa con người với nhau…) và giúp trẻ hiểu biết về chính bản thânmình Những nội dung đó rất gần gũi và thuận lợi cho giáo viên thực hiện tích
Trang 9hợp các nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào bài học.
100% học sinh là người dân tộc Giấy, các em đi học rất chuyên cần vàtiếp thu nội dung bài học tương đối nhanh Hiện nay tất cả các em đều được
hỗ trợ ăn trưa tại lớp Việc các em cùng một dân tộc và ở bán trú tại trườngcũng là một điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện nâng cao chất lượngdạy học cũng như lồng ghép tích hợp những nội dung giáo dục bảo vệ môitrường vào các chủ đề học tập
Hàng năm nhà trường và phòng Giáo dục đã tổ chức nhiều đợt sinhhoạt chuyên đề, nhất là những nội dung bồi dưỡng tập trung đã góp phần bổsung kịp thời cho giáo viên những định hướng đổi mới phương pháp dạy học,đúc rút những bài học kinh nghiệm, tạo điều kiện cho giáo viên được trao đổibàn bạc chuyên môn nghiệp vụ Mặt khác Ban giám hiệu nhà trường đã quantâm tổ chức nhiều đợt cho giáo viên cốt cán tham gia các đợt tập huấn, thườngxuyên dự giờ, góp ý, rút kinh nghiệm cho giáo viên đã góp phần nâng caochất lượng đội ngũ, trang bị kịp thời cho giáo viên kiến thức và phương pháptích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào môn học
Năm học 2012-2013 trường Mầm non Bản Giang đã được công nhậnđạt chuẩn quốc gia Mức độ 1, cùng với sự ghi nhận đó công tác xã hội hóagiáo dục của nhà trường đã được các cấp, các ngành và nhân dân địa phươngquan tâm rõ rệt Vì vậy cơ sở vật chất của lớp Mẫu Giáo lớn Cooc Pa cũngnhư các lớp khác đã không ngừng được quan tâm đầu tư Hiện nay lớp học đã
có điện lưới quốc gia, có đường nước sạch, những thiết bị đồ dùng đồ chơiđược đầu tư trang cấp tương đối đầy đủ và đồng bộ
Với sự quan tâm của nhà nước trong việc đầu tư xây dựng nông thônmới thì kinh tế của nhân dân tại bản Cooc Pa ngày càng đi lên, cùng với đó làmức độ quan tâm của phụ huynh với việc học tập của con em ngày càng đượcchú ý Nhiều phụ huynh đã thường xuyên đưa con đi học đầy đủ và đúng giờ,
đã tích cực trao đổi với giáo viên về việc học tập của con em mình, đã quantâm hơn đến việc cùng với nhà trường xây dựng cơ sở vật chất và nuôi dưỡng
Trang 10con em hàng ngày….
b Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi cơ bản trên thì hiện nay việc thực hiện tíchhợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường thông qua tổ chức các hoạt độngkhám phá khoa học tự nhiên cũng còn gặp rất nhiều khó khăn Đó là:
Do chưa có nhiều kinh nghiệm nên mức độ và nội dụng tích hợp giáodục bảo vệ môi trường vào các chủ đề còn nhiều chỗ chưa hợp lí.Các biệnpháp tổ chức còn cứng nhắc, chưa linh hoạt và chưa huy động hết được sựhứng thú tham gia của trẻ Đôi khi còn tập trung nhiều vào việc cung cấp kiếnthức của bộ môn, xem nhẹ nội dung tích hợp
Trường Mầm non Bản Giang nằm ở vùng sâu vùng xa, trình độ dân trí
và kinh tế chưa cao, nhận thức của một bộ phận phụ huynh về việc bảo vệmôi trường còn hạn chế Nhiều trẻ còn chưa nhận thức được trách nhiệm củabản thân với môi trường, còn chưa tự giác trong việc giữ gìn vệ sinh lớp học,nơi sinh sống và nơi công cộng Nhiều trẻ chưa có ý thức tiết kiệm nguồn tàinguyên thiên nhiên như chưa sử dụng tiết kiệm nước, tiết kiệm điện, còn lãngphí khi sử dụng các nguyên vật liệu học tập…
Lớp mẫu giáo lớn Cooc Pa đã được quan tâm đầu tư nhiều về cơ sở vậtchất, tuy nhiên hiện nay lớp vẫn chưa có trường rào kiên cố Điều này cũnggây nhiều khó khăn trong việc bảo vệ cơ sở vật chất, đặc biệt là khuôn viêncây xanh
Công tác phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm với Ban giám hiệu, các tổchức đoàn thể trong việc giáo dục trẻ đôi lúc hiệu quả chưa cao Một số phụhuynh còn tập trung làm kinh tế, ít quan tâm tới việc học tập của con em nênảnh hưởng đến việc trao đổi thông tin và phối hợp giáo dục trẻ
2.3 Nguyên nhân
Việc thực hiện tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường thông qua
tổ chức các hoạt động khám phá khoa học tự nhiên hiệu quả còn chưa cao là
do các nguyên nhân sau: