chọi với lũ cá mập- phóng lao, vung chày, thậm chí dùng cả mái chèo để đánh- giết được nhiều con, đuổi được chúng đi, nhưng lão biết con cá kiếm của mình chỉ còn trơ lại một bộ xương.. G
Trang 1Tiết:82-83 - Đọc văn
Ngày soạn: 2/3/2011 ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ ( trích )
(Hê minh uê)
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức : Giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của con người trong cuộc hành trình nhằm thực hiện khát vọng giản dị mà lớn lao ;
- Hiểu được một cách khái quát ý nghĩa hàm ẩn của truyện ngắn Hê-min-uê
2 Kỹ năng: Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại (tự sự, dịch)
- Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật
3 Thái độ:
Giáo dục HS biết sống có hoài bão, có ý chí, quyết tâm đạt được ước mơ,hoài bão của bản thân; có
ý thức rèn luyện ý chí, nghị lực vượt khó trong mọi tình huống khó khăn của cuộc sống; luôn giữ vững tinh thần lạc quan
II/ CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS :
1.Chuẩn bị của GV:
SGK,SGV, giáo án, tranh ảnh về tác giả , tác phẩm
2.Chuẩn bị của HS:
Đọc SGK, TLTK chuẩn bị cho bài mới theo hướng dẫn học bài trong SGK
III/ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức: ( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ : (5’)
Câu 1: Những số phận bất
hạnh của con người được
thể hiện như thế nào qua
các nhân vật chính trong
truyện ngắn Số phận con
người (M.Sô-lô-khốp) ?
Câu 2: Hãy nêu nhận xét
ngắn gọn về nghệ thuật
truyện ngắn Số phận con
người (M.Sô-lô-khốp) và
cho biết ý nghĩa văn bản?
Câu 1:
Những số phận con người:
-Bị thương hai lần, bị bắt làm tù binh trong trại tập trung của phát xít Đức.
-Vợ và con gái là nạn nhân cũa bom đạn phát xít -Thời khắc cuối cùng trước khi chiến thắng,niềm hi vọng duy nhất là đứa con trai A-na-tô-li cũng bị dập tắt phũ phàng Nỗi đau đớn quá lớn làm cho con người anh “như
vỡ tung ra” Xô-cô-lốp không còn gia đình,không còn mái nhà để trở về,và cũng không dám trở về quê hương vì nổi đau đè nặng của quá khứ.
- Ra khỏi chiến tranh, anh phải đối mặt với nguy cơ thất nghiệp và trở nên nghiện rượu.
- Những chuyện rủi ro cũng không buông tha, trong một lẩn trượt xe, anh đã bị thu hồi bằng lái.
- Nỗi đau buồn đã khiến Xô-cô-lốp không thể ở lâu một chỗ.
- Nhiều đêm đau khổ vẫn dày vò anh, Xô-cô-lốp mơ thấy
vợ con nhưng anh không thể đến bên họ Anh tỉnh dậy trong đêm,gối đẫm nước mắt.
-Bố chết ở mặt trận, mẹ bị bom chết trên tàu khi hai mẹ con đang đi tàu, không còn gia đình không còn người thân.
-“thằng bé rách bươm xơ mướp Mặt mũi thì bê bết nước dua hấu, lem luốc, bụi bặm, bẩn như ma lem, đầu tóc rối bù” “Nó
ăn ngay ở cửa hiệu giải khát, ai cho gì ăn nấy”.
-“ Một con chim non nớt như thế
mà đã học thở dải ư? Đấy đâu phải
là việc của nó?”
Câu 2: - Nhận xét về nghệ thuật của tác phẩm và ý nghĩa văn bản:
+ Miêu tả sâu sắc, tinh tế nội tâm và diễn biến tâm trạng nhân vật
+Lối kể chuyện giản dị, sinh động, giàu sức hấp dẫn và lôi cuốn
+ Nhiều đoạn trữ tình ngoại đề gây xúc động mạnh cho người đọc
- Ý ghĩa văn bản:
Con người bằng ý chí và nghị lực, lòng nhân ái và niềm tin vào tương lai, cần
và có thể vượt qua những mất mát do chiến tranh và bi kịch của số phận
3 Bài mới :
Trang 2TL Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung kiến thức
10’ * Hoạt động 1.
- GV tổ chức HS cho
thuyết trình, giới thiệu
về Hê-minh-uê và tiểu
thuyết ông già và biển
cả.Khuyến kích HS
tìm kiếm các thông tin
từ nhiều nguồn tư liệu
khác nhau, nhất là
Internet và trình bày
một cách ngắn gọn,
sinh động những tri
thức về tác giả, tác
phẩm.
- GV chốt lại một số ý
cơ bản ( có thể giải
thích rõ thêm về
nguyên lí “tảng băng
trôi”của Hê-minh-uê).
* Hoạt động 1.
HS đọc phần tiểu dẫn
trong SGK
HS trình bày…
I ĐỌC –TÌM HIỂU CHUNG:
1-Tác giả: Hê minh uê(1899 – 1961)
+ Là nhà văn Mĩ đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn xuôi hiện đại phương Tây, người đã góp phần quan trọng vào việc đổi mới lối viết truyện
và tiểu thuyết
+ Dù viết về bất cứ đề tài nào, Hê-minh-uê cũng kiên trì quan niệm nghệ thuật: “Viết một áng văn xuôi đơn giản và trung thực về con người” + Là người đề xướng nguyên lí “tảng băng trôi”- một nguyên tắc thẩm mĩ căn bản trong sáng tạo nghệ thuật
+ Là nhà văn được giải Nobel về văn học
2-Tác phẩm:
- Tiểu thuyết Ông già và biển cả:
+ Ra đời năm 1952 Trước khi in thành sách, tác
phẩm đã được đăng nhiều kì trên tạp chí đời sống và đã gây được tiếng vang lớn.
+ Tiêu biểu cho lối viết “tảng băng trôi” của
Hê-minh-uê
- Đoạn trích nằm ở gần cuối truyện, thuật lại việc ông lão Xan-ti-a-gô rượt đuổi và khuất phục được con cá kiếm
64’ * Hoạt động 2.
GV hướng dẩn HS
đọc- hiểu văn bản
- Để xác định rõ
đoạn trích, GV tổ
chức cho HS tóm tắt
toàn văn tác phẩm
Phần việc này cần
được giao cho HS
chuẩn bị ở nhà trước
khi đến lớp.Trong
điều kiện thiếu tư
liệu về tác phẩm,
GV có thể yếu cầu
HS tìm kiếm các văn
bản tóm tắt tác phẩm
trong SGK Văn học
12 (tập 2) trước đây
hoặc các tài liệu
tham khảo khác HS
sẽ giới thiệu, đọc các
bản tóm tắt đó trên
lớp để cả lớp cùng
* Hoạt động 2.
HS đọc- hiểu văn bản.
- HS tóm tắt
II- ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1-Đọc và tóm tắt:
a- Tác phẩm:
Nhân vật trung tâm của tác phẩm là
Xan-ti-a-gô -một "ông già" đánh cá người Cu-ba, 74 tuổi
Suốt 84 ngày liền, ông lão không bắt được
một mống cá nào, dân làng chài cho rằng lão đã
“đi đứt” vì vận rủi Cậu bé Ma-nô-lin cũng bị cha
mẹ không cho đi câu chung với lão nữa
Vào ngày thứ 85, lão quyết định ra khơi trước
khi trời sáng Lần này lão đi thật xa, đến tận vùng Giếng Lớn Khoảng trưa, một con cá lớn cắn câu, kéo thuyền về hướng tây bắc
Sáng ngày thứ hai, con cá nhảy lên Đó là
một con cá kiếm, lớn đến nỗi trước đây lão chưa từng nhìn thấy Con cá lại lặn xuống, kéo thuyền chạy về hướng đông
Sang đến ngày thứ ba, con cá bắt đầu lượn
vòng Dù đã kiệt sức, lão kiên trì thu ngắn dây câu, rồi dốc toàn lực phóng lao đâm chết được con cá, buộc nó vào mạn thuyền dong về Nhưng chẳng bao lâu nhiều đàn cá mập đánh hơi được đã lăn xả tới
Từ đó đến đêm, lão lại đem hết sức tàn chống
Trang 3nắm được những nội
dung chính
- Sau khi nắm được
cốt truyện, HS sẽ
hình dung rõ hơn về
đoạn trích: nằm ở
cuối truyện, kể về
việc ông lão
Xan-ti-a-gô bắt được con cá
kiếm
- GV tổ chức HS
làm việc theo nhóm
(1 bàn/1 nhóm) và
thi đua giữa các
nhóm:mỗi nhóm hãy
thống kê thật nhanh
những chi tiết nhà
văn miêu tả con cá
kiếm và nêu nhận
xét, đánh giá về con
cá này
- HS làm việc theo nhóm, phát hiện chi tiếc rồi nhận xét
chọi với lũ cá mập- phóng lao, vung chày, thậm chí dùng cả mái chèo để đánh- giết được nhiều con, đuổi được chúng đi, nhưng lão biết con cá kiếm của mình chỉ còn trơ lại một bộ xương
Đến khuya, đưa được thuyền vào cảng, về đến
lều, lão vật người xuống giường và chìm vào giấc ngủ , rồi mơ về những con sư tử
b- Đoạn trích:
Sang đến ngày thứ ba, con cá bắt đầu lượn
vòng Bằng tất cả kinh nghiệm và sự khéo léo lão thận trọng thu dây câu nhưng lão biết vòng tròn còn khá lớn, con cá hãy còn xa tầm tay của lão Từng tí một lão cố gắng thu hẹp vòng lượn của con
cá và phát hiện rằng con cá đã thấm mệt nên liên tục ngoi lên trong lúc bơi
Sau cú quật đột ngột và cú nảy mạnh ở sợi dây, lão sợ con cá nhảy lên có thể làm văng mất lưỡi câu Nhưng con cá không nhảy lên mà bắt đầu lượn vòng chầm chậm Lão cho đó là cơ hội lí tưởng để mình nghỉ ngơi dưỡng sức
Đến vòng lượn thứ ba, lần đầu tiên lão thấy
con cá như một cái bóng đen lướt qua dưới con thuyền, rồi trông thấy rõ hơn khi nó mấp mé mặt nước
Đến vòng lượn tiếp theo, lão trông thấy lưng
cá nhưng nó vẫn còn ở xa thuyền Lão chuẩn bị lao, và thu dần dây câu
Đến mấy vòng lượn sau con cá tiến gần mạn
thuyền Dù đã kiệt sức, lão vẫn giẫm chân giữ dây câu, rồi dốc toàn lực phóng lao đâm vào chỗ hiểm giết chết được con cá Máu cá loang ra nhuộm sẫm
cả vùng nước chung quanh Con cá chết thẳng đơ, trắng bạc và bồng bềnh theo sóng
Không thể đưa con cá lên thuyền vì nó quá lớn, lão cẩn thận buộc nó dọc theo mạn thuyền, giương buồm về bến Lão thật sự hài lòng và tự hào với thành quả lao động của mình
2- Phân tích:
a) hình tượng con cá kiếm:
+ Rất lớn và đẹp: “một cái bóng đen dài vượt qua dưới con thuyền”, “cái đuôi còn lớn hơn cả một chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng dựng trên mặt đại dương xanh thẫm”, ‘thân hình đồ sộ và những sọc màu tía trên mình”, “cánh vi trên lưng xếp lại, bộ vây to sụ bên sườn xòe rộng”,
“con cá lại tiếp tục lượn vào theo vòng tròn của
nó, trông điềm tĩnh và tuyệt đẹp”.
+ Đầy sức mạnh: những vòng bơi của con cá
kiếm khiến ông lão “hoa mắt”, “chóng mặt”,
“choáng váng”…Ông lão cảm nhận được “cú
Trang 4- GV nêu vấn đề:
Tại sao nhà văn lại
dụng công miêu tả
con cá kiếm như
vậy?
- GV gợi mở: Hãy
xem xét cá kiếm từ
các góc nhìn sau đây
và phát hiện những ý
nghĩa biểu tượng của
hình tượng cá kiếm
Góc nhìn Hình
tượng cá kiếm Thiên
nhiên
Cuộc
sống con
người
Nghệ
thuật
- GV nêu vấn
đề:Những diễn biến
của cuộc chiến với
con cá đã cho thấy
ông lão không thể
sánh được với con
cá kiếm về thể lực
nhưng cuối cùng,
ông lão vẫn là
người chiến thắng
Theo anh (chi), vì
sao ông lão đánh cá
lại có thể chiến
thắng?
- HS tiếp tục làm việc theo nhóm
- HS liên tưởng, phán đoán
- HS thảo luận,lí giải:
quật đột ngột và cú nảy mạnh ở sợi dây” do
con cá gây ra…
+ Kiêu hùng, bất khuất: ngay khi cái chết đã cận
kề, con cá vẫn không chịu buông xuôi Nó
“phóng vút kên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và súc lực” Dường như với
cá kiếm,chết là phải chết một cách oai hùng,mạnh mẽ
+ Hê-minh-uê muốn cá kiếm phải là đối thủ ngang tài của ông lão, xứng đáng là con cá mà ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô đã chờ đợi con cá càng mạnh mẽ, oai dũng, chiến thắng của ông lão càng vinh quang Tầm vóc của con người cũng vì thế mà trở nên lớn lao hơn
+ Ý nghĩa biểu tượng:
tự nhiên.
Cuộc sống con người Những chông gai, thửthách của cuộc đời.
b)Hình tượng ông lão đánh cá:
+ Nguyên nhân chiến thắng:
Chỉ cần “nhìn độ nghiêng của sợi dây”, ông lão có thể biết “con cá đang bơi tròn” Hay “từ
độ chếch của sợi dây” lão có thể biết “con cá đang liên tục ngoi lên trong lúc bơi”.
Chỉ cần nhìn vào độ căng chùng của sợi dây, những áp lực của sợi dây, ông lão cũng đoán biết được con cá con cá đang làm gì và biết phải kéo vào hoặc nới ra để làm cho con cá kiệt sức
mà không khiến nó đau, “khiến nó cuồng lên”.
Phải đến vòng thứ ba, ông lão mới nhìn thấy con cá nhưng trước đó ông đã cảm nhận được các vòng lượn của con cá kiếm dưới làn nước
sâu Chỉ qua áp lực của sợi dây, lão biết: “vòng tròn (vòng lượn của con cá) rất lớn” hay “bây giờ nó đang lượn đến chỗ xa nhất của vòng tròn rồi đấy”…
Hành động phóng lao trúng tim con cá một cách quyết đoán, dứt khoát và chính xác đủ để kết liễu con cá kiếm đã cho thấy sự điêu luyện
về tay nghề của ông lão đánh cá Điều này càng thuyết phục hơn khi ông lão không còn cái sức khỏe của thời trai trẻ, thêm nữa lại rất mệt mõi
Trang 5-GV gợi mở: Từ
hành trình gian khổ
và chiến thắng của
ông lão đánh cá,
Hê-minh-uê muốn thể
hiện điều gì?
- GV nêu vấn đề:
Trở lại với ông lão
Xan-ti-a-gô Với
những người đánh
cá thông thường, con
cá chỉ là đối tượng
cần đánh bắt, cần
phải tiêu diệt thật
nhanh để đưa vào
bờ Nhưng với ông
lão Xan-ti-a-gô thì
lại khác Dù vẫn
phải giết chết con cá
nhưng ông lão lại có
những suy nghĩ
không giống với
những người đi săn
bình thường khác:
ông nghĩ “phải giữ
cho con cá để nó
đừng đau quá”, ông
thừa nhận mà không
- HS thảo luận:
- Học sinh thảo luận :
và kiệt sức sau một hồi vật lộn với con cá
+ Vì ông có sức mạnh tinh thần của người chiến thắng:
Ông lão có sức mạnh tinh thần của người chiến thắng: Ông luôn có niềm tin vào mình và khả năng khuất phục, chiến thắng con cá của
bản thân: “chỉ hai ba vòng nữa thôi ta sẽ có nó”, “tao sẽ tóm mày ở vòng lượn”, “ta đã di chuyển được nó”, “lần này ta sẽ lật được nó”…
Ông lão là người có ý chí và nghị lực phi thường: Đã có những thời điểm trong cuộc
chiến đấu với con cá ông lão cảm thấy “mệt thấu xương”, “hoa mắt suốt cả tiếng đồng hồ”.
“thấy chóng mặt và choáng váng”, “chưa bao giờ thấy mệt như lúc này”, “thấy xây xẩm mặt mày” thậm chí có lúc “lão có cảm giác lão có thể đổ sập xuống bất cứ lúc nào” và “cảm thấy mình sắp ngất đi” nhưng ông lão đánh cá vẫn
gượng dậy chiến đấu và cuối cùng đã chiến thắng
+ Ý tưởng nhà văn qua hình tượng nhân vật:
Khẳng định và ngợi ca vẻ đẹp và sức mạnh của con người
Tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng của con người trên hành trình chinh phục các thử thách
Bài học của thành công: phải có trí tuệ và hiểu biết, tỉnh táo và nhẫn nại, có niềm tin, ý chí và nghị lực vượt qua thử thách
+ Ý nghĩa biểu tượng ( phần chìm của “tảng băng trôi”):
Con cá kiếm trong tác phẩm không chỉ là một sinh vật bình thường , là đối tượng đi săn thông thường của những người đánh cá mà nó là hình tượng văn học mang tính người Ở nó toát lên vẻ đẹp của sự cao thượng, uy dũng , hiên ngang bất khuất trước hiểm nguy đe dọa tính mạng Ngay đến cái chết cũng phải chết một cách đàng hoàng như con chim đại bàng trong sáng tác của Gorki Xây dựng hình tượng cá kiếm,
Hê-minh-uê muốn đề cao vẻ đẹp cao thượng trong cuộc đời
Cá kiếm là biểu tượng của thiên nhiên Giữa con người và thiên nhiên vẫn có quan hệ “anh em” dù đôi khi thiên nhiên là kẻ thù số một của con người Con người chinh phục tự nhiên nhưng cũng không quên yêu mến và sống hài hòa với nó
Cần phải tôn trọng tự nhiên cũng như tôn trọng
kẻ thù Đây là bài học xương máu cho con người
Trang 6hề oán trách hành
động chống lại, hành
động “giết” ông lão
của con cá: “mày
đang giết tao,cá à…
Nhưng mày có quyền
làm thế”, ông còn
ngợi khen nó “tao
chưa giờ thấy bất kì
ai hùng dũng, duyên
dáng, bình tĩnh và
cao thượng hơn
mày”, thậm chí gọi
con kiếm là “người
anh em” Vì sao có
điều khác thường
này? Từ đó hãy phát
hiện phần chìm của
tảng băng mà
Hê-minh-uê muốn kín
đáo thể hiện
- GV gợi ý: ngoài
ngôn ngữ của người
kể chuyện, trong
đoạn trích còn có
những hình thức
ngôn ngữ nào của
nhân vật? tác dụng
của chúng ?
- GV Yêu cầu HS
thử nêu ý nghĩa văn
bản?
HS phát hiện và nhận xét
HS suy nghĩ, trả lời
nói chung và cho bất cứ ai nếu muốn giành chiến thắng
Thừa nhận vẻ đẹp cũng như hành động không thể khác của đối thủ nói riêng và con người nói chung là thái độ cần thiết để giữ thăng bằng trong cuộc sống, để tránh nhìn đời, nhìn người phiến diện và biết cảm thông , chia sẻ với người khác
c) Đặc sắc nghệ thuật
Bên cạnh lời dẫn truyện của tác giả, trong đoạn trích xuất hiện khá nhiều những đọan độc thoại và độc thoại nội tâm của nhân vật Đó là
những khi lão (ông lão) nói và lão (ông lão)
nghĩ Đây là một hình thức , một kĩ thuật khắc họa chân dung nhân vật của Hê- minh -uê Với hai thủ pháp này , hình tượng ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô cùng cuộc chiến không cân sức với con cá Kiếm đã được dựng lên một cách rõ nét Người đọc không chỉ biết được về tình trạng sức khỏe và tâm lý , tinh thần của ông lão trong từng thời điểm của trận chiến mà còn thấy được những suy nghĩ rất chân thành và phức tạp của ông lão đánh cá này…
Tóm lại , thông qua những đoạn độc thoại này, nhân vật tự bộc lộ mình, còn người đọc thì
từ “đường kênh” đó mà đi khám phá thế giới nội tâm nhân vật, phát hiện những bí ẩn và những vẻ đẹp của con người trong cuộc sống
3- Ý ghĩa văn bản:
Cuộc hành trình đơn độc, nhọc nhằn của con người vì một khát vọng lớn lao là chứng minh cho chân lí : “Con người có thể bị huỷ diệt nhưng không thể bị đánh bại”
5’ Hoạt động 3: Hướng
dẫn HS tổng kết bài
học:
+ Phần nổi của “tảng băng trôi”: hành trình theo đuổi , chiến đấu để bắt được con cá kiếm của
Trang 7-GV: Ông già và
biển cả được đánh
giá là tác phẩm tiêu
biểu cho nguyên lý
“tảng băng trôi ”
(một phần nổi, bảy
phần chìm) của
Huê-minh-uê Qua bài
học, anh(chị) hãy
tổng kết và khẳng
định điều đó
- HS tổng hợp những lớp nghĩa tường minh và hàm ẩn đã được phát hiện trong quá trình phân tích Có thể bổ sung những ý nghĩa mới , miễn là có lí
ông lão Xan-ti-a-gô
+ Phần chìm của “tảng băng trôi”:
Hành trình theo đuổi và thực hiện ước mơ giản
dị nhưng lớn lao của con người
Hành trình khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên và chinh phục thế giới tự nhiên của con người
Hành trình vượt qua thử thách để đến với thành công
Những thành tựu mà con người đạt được bao giờ cũng là kết quả của những phấn đấu, nỗ lực bền bỉ, không ngừng nghỉ
Con đường đến với thành công hiếm khi bằng phẳng Để tới đích, con người không chỉ biết ước mơ mà còn phải tỉnh táo, biết dùng đầu óc
để suy xét, phán đoán, phải biết đưa ra các giải pháp hành động
Cần phải chinh phục tự nhiên để phục vụ cho cuộc sống của con người nhưng cũng chớ coi thường thiên nhiên Thiên nhiên là kẻ thù nhưng cũng là bạn của con người Chiến đấu hết mình
để giành thắng lợi trước các lực lượng của tự nhiên nhưng cũng không phải biết sống hòa hợp với thiên nhiên
Cần có niềm tin vào sức mạnh và khả năng chiến thắng của con người …
4/ Luyện tập - Củng cố bài học: (4’)
4.1 Anh(chị) suy nghĩ gì về những câu nói sau của ông lão Xan-ti-a-gô:
- “Hãy giữ đầu óc tỉnh táo và biết cách chịu đựng như một con người ”
- “Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại”
4.2 Có sự tương đồng nào giữa nguyên lý “tảng băng trôi ” của Huê-minh-uê với các cách nói và quan
niệm văn chương của người Trung quốc xưa: “Cam dư chi vị” (Vị sau chất ngọt); “Huyền ngoại chi âm”(Âm thanh ngoài dây tơ), “Ý tại ngôn ngoại ” (Ý ở ngoài lời), “Thư bất tận ngôn, ngôn bất tận ý” (sách không cạn lời, lời không cạn ý ), “Ý chi sở tùy giả, bất khả ngôn truyền giả”(cái mà ý theo đến không thể dùng lời truyền đạt hết được )?
5/ Hướng dẫn tự học: (1’)
Đọc kĩ đoạn trích, phân tích hình ảnh ông lão đánh cá đơn độc, dũng cảm ; kết quả và ý nghĩa của cuộc săn đuổi con cá kiếm
IV/ RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
………
………
………
………
………
