- Trả lời: thành phần biệt lập là thành phần ko tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu, không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu.. - Có 4 thành phần biệt lập: + Thành phần tình
Trang 1Soạn : 22.2.11 Tiết 123 Nghĩa tường minh & hàm ý
Giảng : 24.2
A Mức độ cần đạt
- Hiểu thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý
- Xỏc định được nghĩa tường minh và hàm ý ở trong cõu
- Biết sử dụng hàm ý trong giao tiếp hằng ngày
Trọng tõm kiến thức, kĩ năng
1 Kiến thức
- Khỏi niệm nghĩa tường minh và hàm ý
- Tỏc dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hằng ngày
2 Kĩ năng
- Nhận biết được nghĩa tường minh và hàm ý ở trong cõu
- Giải đoỏn được hàm ý trong văn cảnh cụ thể
- Sử dụng hàm ý sao cho phự hợp với tỡnh huống giao tiếp
3 Giáo dục: ý thức trao dồi ngôn ngữ.
B Chuẩn bị của GV và HS
GV: Tìm một số ví dụ về hàm ý để làm cho bài học phong phú
C Phơng pháp và cách thức tiến hành Phân tích VD hoạt động nhóm
D Tiến hành bài dạy
1 ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu 1: thế nào là thành phần biệt lập? Có những thành phần biệt lập nào? Công dụng của chúng?
- Trả lời: thành phần biệt lập là thành phần ko tham gia vào việc diễn đạt nghĩa
sự việc của câu, không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu
- Có 4 thành phần biệt lập:
+ Thành phần tình thái: đợc dùng để thể hiện cách nhìn của ngời nói đối với sự việc đc nói đến trong câu
+ Thành phần cảm thán đc dùng để bộc lộ tâm lí của ngời nói ( vui, buồn, mừng, giận, )
+ Thành phần gọi đáp: đc dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp + Thành phần phụ trú: đc dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu
Câu2: Gạch chân dới các thành phần biệt lập trong những câu sau Nói rõ công dụng của chúng?
a Phiền một nỗi , anh ấy lại quá thơng con.( Thành phần tình thái)
b Chao, đờng còn xa lắm ( thành phần cảm thán)
c - Này, lấy cho bố ít nớc ấm ( Thành phần gọi - đáp)
- Vâng , có ngay đây ạ
d Hà - bạn học cũ của tôi- vừa mới về quê hôm qua ( Thành phần phụ chú) Bài mới: Cô giáo vào lớp đc một lúc thì một HS mới xin phép vào Cô giáo nói với HS đó: Bây giờ là mấy giờ rồi?
- Câu hỏi của cô giáo có ý gì ? Bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
( Phê bình HS đó đi học đi học ko đúng giờ)
Cô giáo vào lớp đc một lúc thì một HS mới xin phép vào Cô giáo nói với HS đó: Bây giờ là mấy giờ rồi?
- Câu hỏi của cô giáo có ý gì ? Bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
( Phê bình HS đó đi học đi học ko đúng giờ)
GV và HS Ghi bảng
HS: VD trên bảng máy chiếu
? Xuất xứ đoạn trích?
- Theo Nguyễn Thành Long- Lặng lẽ Sa Pa
? Mở đầu đoạn trích anh thanh niên nói gì?
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
? Em hiểu anh thanh niên thông báo điều gì?
A Lớ thuyết :
I Phân biệt nghĩa tờng minh và hàm ý:
1: đoạn trích (SGK- 74-75)
- Câu: “ Trời ơi, chỉ còn có năm
Trang 2- anh thanh niên thông báo: anh rất tiếc, vì thời
gian còn lại quá ít
? ý cần thông báo đó, em thấy có đc diễn đạt
trực tiếp bằng từ ngữ trong câu ko?
- Ko đc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
? Nhờ đâu em có thể nhận ra nội dung trên?
- Nhờ vào văn cảnh – Nhờ vào những từ ngữ
trong câu
? Đó là những từ ngữ nào ?
- Trời ơi, chỉ còn.
? Trời ơi“ ” thuộc thành phần phụ nào chúng ta
đã đc hoc?
- Là thành cảm thán đc dùng để bộc lộ tâm lí của
ngời nói
GV: điều muốn nói ấy đc suy ra từ những từ ngữ
trong câu
? Vậy vì sao anh ko nói thẳng điều đó với hoạ sĩ
và cô gái?
- Có thể vì anh ngại ngùng, vì muốn che dấu
tình cảm của mình
* GVKL: Những nội dung chúng ta vừa phân
tích trên đó chính là hàm ý
- HS: đọc câu nói thứ hai của anh thanh niên?
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
? Theo em câu nói thứ hai của anh thanh niên có
ẩn ý gì ko?
- Câu nói này ko chứa ẩn ý gì
? Vì sao em biết?
- Vì từ ngữ trong câu diễn đạt trực tiếp điều anh
thanh niên muốn nói
GVKL: nội dung truyền đạt ở câu này gọi là
nghĩa tờng minh
* Vậy:Nội dung truyền đạt ở câu 1 gọi là hàm ý
Nôi dung truyền đạt ở câu 2 gọi là nghĩa tờng
minh
* HS thảo luận:
? Em hiểu thế nào là nghĩa tờng minh và hàm ý?
- Nghĩa tờng minh: là phần thông báo đc diễn
đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
- Hàm ý: là phần thông báo tuy ko đc diễn đạt
trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhng có thể suy
ra từ những từ ngữ ấy.( Chiếu ghi nhớ)
VD: (Chiếu)
? Đặt cho cô một câu
- HS đặt Câu:
- Trời lạnh quá đóng giùm mình cái cửa ?
? Dựa vào câu trên, em đặt một câu có chứa hàm
ý? Nêu rõ mục đích của hàm ý đó?
- Trời này làm gì lạnh lắm
- Cứ mở nh vậy cho sáng
Hàm ý từ chối
? Vậy xét về nguồn gốc của từ các em đã học ở
lớp 6 thì từ tờng minh, hàm ý thuộc loại từ nào?
(Từ Thuần Việt hay Hán Việt)
- Từ : Hán - Việt
- Tờng: tờng tận, rõ ràng,cụ thể
- Minh : sáng,rõ
Rõ ràng, tờng tận
- Hàm: ẩn, chứa
phút!”
> Thái độ tiếc rẻ( vì thời gian
đã hết
> Điều muốn nói đợc suy ra
từ những từ ngữ trong câu
=> Hàm ý
- Câu: “ Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
> Không chứa ẩn ý, vì từ ngữ trong câu diễn đạt trực tiếp
điều anh thanh niên muốn nói
=>Nghĩa tờng minh
2 Ghi nhớ: SGK( 75) ( HS đọc ghi nhớ)
Trang 3- ý : ở bên trong
=> ý đc chứa đựng bên trong, ko nói ra trực
tiếp
* L u ý: Hàm ý là nội dung thông báo trong câu
nói nhng lại ko đc nói ra bằng những từ ngữ
trong câu nên có hai đặc tính:
_ Hàm ý có thể giải đoán đc: ngời nghe có năng
lực thì có thể đoán ra hàm ý trong lời nói có
chứa hàm ý
- Hàm ý có thể chối bỏ đc: ngời nói luôn luôn có
thể chối bỏ rằng họ ko thông báo hàm ý nào đó
trong lời nói của mình, tức là ngời nói có thể ko
chịu trách nhiệm về hàm ý chứa trong lời nói của
chính họ
= > Khi giao tiếp phải thận trọng chú ý đến tình
huống giao tiếp
* Để sử dụng hàm ý cần có mấy điều kiện chúng
ta sẽ tìm hiểu ở tiết 128
Bài tập:
a
- Câu “ Nhà hoạ sĩ tặc lỡi đứng dậy”
> Từ tặc lỡi cho thấy nhà hoạ sĩ cũng muốn
chia tay anh thanh niên
b
- Trong câu cuối đoạn văn, những từ ngữ miêu tả
thái độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi soa là:
+ Mặt đỏ ửng ( ngợng ngùng)
+ Nhận lại chiếc khăn( không tránh đợc)
+ Quay vội đi( Quá ngợng)
> Qua các hình ảnh này, có thể thấy cô gái
đang bối rối đến vụng về vì ngợng Cô ngợng vì
định kín đáo để lại chiếc khăn làm kỉ niệm cho
ngời thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà, tởng
cô bỏ quên nên gọi cô để trả lại
GV: Cô gái ngợng vì anh thanh niên thì ít, vì anh
thật thà tới mức vụng về, mà cô ngợng với ông
hoạ sĩ dày dặn kinh nghiệm nhiều hơn đến mức
gọi là: “ ngợng đỏ chín mặt”
Bài 2:
Hàm ý của câu in đậm trong đoạn văn: Tuổi“
già cần nớc chè, ở Lào Cai đi quá sớm”
- Hàm ý: “ ông hoạ sĩ già cha đợc uống nớc chè
đấy
- Câu in đậm có nghĩa tờng minh: ngời có tuổi
cần uống nớc chè cho sảng khoái, mà xe chạy từ
Lào Cai sớm quá, từ đó ngời nghe có thể suy ra
đợc hàm ý là ông hoạ sĩ cha kịp uống nớc chè
Bài 3:HS thảo luận
Câu chứa hàm ý: “ Cơm chín rồi !”
- Hàm ý: vô ăn cơm đi!
> Bé Thu muốn mời ông Sáu vô ăn cơm vì nó
cố tránh gọi tiếng “ba”
Bài 4:
- Hà, nắng gớm, về nào > Câu nói lảng( nói
sang đề tài khác để tránh đề tài bàn tán)
- Tôi thấy ngời ta đồn > Câu nói dở dang.
=> không chứa hàm ý
Bài tập thêm: Viết một đoạn văn đối thoại giữa
em và bạn có sử dụng hàm ý
B Luyện tập:
Bài 1:
a Câu nào cho thấy hoạ sĩ cũng cha muốn chia tay với anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp em nhận ra
điều đó?
b Tìm những từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái trong câu cuối đoạn văn Thái độ ấy giúp em đoán
ra điều gì liên quan tới mùi soa?
Bài 2: Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau
đây:
- Tuổi già cần nớc chè: ở Lào Cai đi quá sớm.
Bài 3: Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý:
Trang 4Một nhóm bạn 6 ngời cùng nhau đi xem kịch,
trong đó bạn A và B chuẩn bị vé cho cả nhóm B
vào mua vé:
A hỏi: mua đc vé cha ?
B Mua đợc có 3 vé thôi. > hàm ý cho biết số vé
đã mua đc là 3 nhng số vé cần lại là 6
– Ngời nghe A tự đoán ra là còn 3 vé cha mua
mà ko cần nói ra mấy tiếng: còn thiếu 3 vé
Bài 4: Những câu in đậm có phải là câu chứa hàm ý ko? Vì sao?
4 Củng cố :
- Nghĩa tường minh là phần thụng bỏo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong cõu.
- Hàm ý là phần thụng bỏo tuy khụng được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong cõu nhưng cú thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
5 Hướng dẫn tự học
- Liờn hệ thực tế để sử dụng hàm ý một cỏch hợp lý, hiệu quả khi núi và viết.
- Soạn : Tiết 124 Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
* RKN :