bài giảng kinh tế học chương 13 hệ thống tiền tệ

Theo định nghĩa của các nhà kinh tế, tiền chỉ bao gồm một số ít loại của cải thường được người bán chấp nhận để đổi lấy hàng hoá và dịch vụ Các chức năng của tiền Trong nền kinh tế, tiề

CHƯƠNG 13

HỆ THỐNG TIỀN TỆ

Khi đi ăn ở nhà hàng, bạn nhận được một giá trị nào đó, ví dụ no bụng Để thanh toán cho

dịch vụ này, bạn phải trả cho chủ nhà hàng một số tờ giấy bạc màu xanh được trang trí bằng

những hoa văn kỳ lạ, toà nhà quốc hội và chân dung những người Mỹ nổi tiếng đã qua đời

Hoặc bạn có thể trả cho ông chủ nhà hàng tờ giấy trên đó có tên một ngân hàng và chữ ký của

bạn Như vậy dù bạn trả bằng tiền mặt hay séc, thì nhà hàng vẫn sẵn sàng thoả mãn nhu cầu

ẩm thực của bạn để đổi lấy những tờ giấy mà bản thân nó không có giá trị nào

Đối với bất kỳ người nào sống trong nền kinh tế hiện đại, tập quán xã hội này đều không có

gì xa lạ Mặc dù những tờ tiền giấy không có giá trị cố hữu, nhưng người chủ nhà hàng tin

rằng trong tương lai sẽ có người thứ ba chấp nhận nó để đổi lấy cái gì đó mà anh ta cho là có

giá trị Và người thứ ba cũng tin rằng người thứ tư nào đó sẽ chấp nhận những đồng tiền này

với niềm tin rằng người thứ năm sẽ chấp nhận nó là tiền và vân vân Đối với ông chủ nhà

hàng và những người khác trong xã hội chúng ta, tiền mặt hoặc séc của bạn đại diện cho

quyền được hưởng hàng hoá và dịch vụ trong tương lai

Tập quán sử dụng tiền trong các giao dịch của xã hội cực kỳ hữu ích trong xã hội lớn và phức

tạp Bạn hãy dừng lại đôi chút để tưởng tượng ra rằng trong nền kinh tế không có cái gì được

chấp nhận rộng rãi trong hoạt động trao đổi hàng hoá và dịch vụ Khi đó mọi người sẽ dựa

vào phương thức trao đổi hiện vật - hàng đổi hàng Để có bữa ăn ở nhà hàng, bạn phải trả

bằng một thứ gì đó có giá trị tương đương như rửa bát, rửa ô tô hay bí quyết gia truyền về

cách làm món bắp cải cuốn thịt Nền kinh tế dựa vào trao đổi hiện vật sẽ gặp nhiều khó khăn

trong việc phân bổ nguồn lực khan hiếm một cách có hiệu quả Trong nền kinh tế như vậy,

các giao dịch chỉ có thể thực hiện được khi có sự trùng khớp nhu cầu - điều khó có khả năng

xảy ra, vì hiếm khi trong hai người muốn tham gia trao đổi, người này có hàng hoá hoặc dịch

vụ mà người kia cần và ngược lại

Sự tồn tại của tiền giúp cho quá trình trao đổi được thực hiện dễ dàng hơn Ông chủ nhà hàng

không cần quan tâm đến việc bạn có sản xuất cho ông ta một hàng hoá hoặc dịch vụ có giá trị

không Quy ước như vậy cho phép trao đổi diễn ra khắp mọi nơi Ông chủ nhà hàng sẵn sàng

chấp nhận tiền của bạn vì biết những người khác cũng hành động như vậy Ông ta nhận tiền

của bạn và sử dụng số tiền đó để trả lương cho cô đầu bếp của mình; cô đầu bếp này lại sử

dụng tiền lương của mình để trả cho nhà trẻ về việc chăm sóc con cô; nhà trẻ này dùng tiền

học phí để trả lương cho giáo viên; và giáo viên lại dùng tiền lương nhận được để thuê bạn

cắt cỏ Khi tiền được chuyển từ người này sang người khác trong nền kinh tế, nó tạo thuận lợi

cho hoạt động sản xuất và trao đổi, qua đó cho phép mọi người chuyên môn hoá vào công

việc mà họ có thể làm tốt nhất, qua đó nâng cao mức sống của họ

Trong chương này, trước tiên chúng ta xem xét vai trò của tiền trong nền kinh tế Chúng ta sẽ

thảo luận vấn đề tiền là gì, các loại tiền, hệ thống ngân hàng tạo ra tiền như thế nào và chính

phủ kiểm soát lượng tiền trong lưu thông ra sao Vì tiền rất quan trọng trong nền kinh tế, nên

phần còn lại của cuốn sách này sẽ tìm hiểu tác động của sự thay đổi trong cung ứng tiền tế tới

các biến số kinh tế khác, bao gồm lạm phát, lãi suất, sản lượng và thất nghiệp Nhất quán với

những nghiên cứu dài hạn ở 3 chương trước và chương sau, chúng ta sẽ xem xét ảnh hưởng

dài hạn của việc thay đổi cung ứng tiền tệ Những ảnh hưởng ngắn hạn của sự thay đổi trong

cung ứng tiền tệ là một chủ đề khá phức tạp và chúng ta sẽ nghiên cứu ở phần sau của cuốn

sách Chương này tạo ra cơ sở để thực hiện tất cả các phân tích đó

Ý NGHĨA CỦA TIỀN

Tiền là gì? Câu hỏi này có vẻ kỳ quặc Khi bạn đọc thấy rằng nhà tỷ phú Bill Gates có nhiều

tiền, bạn hiểu điều đó hàm ý ông ta giàu đến mức có thể mua hầu hết hàng hoá mà mình

muốn Với ý nghĩa này, tiền được dùng để chỉ của cải

Tuy nhiên, các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ tiền theo nghĩa cụ thể hơn: tiền là tất cả các

tài sản ở trong nền kinh tế mà mọi người thường sử dụng để mua hàng hoá và dịch vụ của

người khác Tiền mặt ở trong ví của bạn là tiền bởi vì bạn có thể dùng nó để mua một bữa

ăn ở nhà hàng hay một chiếc áo ở cửa hàng quần áo Ngược lại, nếu ngẫu nhiên sở hữu

phần lớn Công ty Microsoft như Bill Gates, bạn sẽ là người giàu có, nhưng tài sản này

không được coi là một loại tiền Bạn không thể mua một bữa ăn hay chiếc áo sơ mi bằng

số của cải như vậy nếu như trước đó không đổi nó ra tiền mặt Theo định nghĩa của các

nhà kinh tế, tiền chỉ bao gồm một số ít loại của cải thường được người bán chấp nhận để

đổi lấy hàng hoá và dịch vụ

Các chức năng của tiền

Trong nền kinh tế, tiền có ba chức năng: đó là phương tiện trao đổi, đơn vị hạch toán và

phương tiện cất trữ giá trị Ba chức năng này làm cho tiền khác với các tài sản khác, như cổ

phiếu, trái phiếu, bất động sản, tác phẩm nghệ thuật và ngay cả thẻ chơi bóng chày Sau đây

chúng ta sẽ lần lượt xem xét từng chức năng của tiền

Phương tiện trao đổi là cái mà người mua trao cho người bán khi mua hàng hoá và dịch vụ

Khi bạn mua một chiếc sơ mi ở cửa hàng quần áo, cửa hàng trao cho bạn chiếc sơ mi và bạn

trao cho cửa hàng tiền của mình Sự chuyển giao tiền từ người mua sang người bán cho phép

họ thực hiện giao dịch này Khi bước vào cửa hàng, bạn tin chắc rằng cửa hàng sẽ chấp nhận

tiền của bạn khi bạn muốn đổi tiền lấy những hàng hoá mà nó đang bán, vì tiền là phương

tiện trao đổi được chấp nhận rộng rãi

Đơn vị hạch toán có nghĩa tiền là thước đo mà mọi người sử dụng để niêm yết giá và ghi các

khoản nợ Khi đi mua hàng, bạn có thể nhìn thấy giá một chiếc sơ mi là 20 đô la và chiếc

bánh hamburger giá 2 đô la Mặc dù có thể nói chính xác rằng giá của chiếc áo bằng 10 chiếc

bánh và giá của chiếc bánh bằng 1/10 chiếc áo, nhưng giá không bao giờ được ghi theo cách

này Tương tự, nếu bạn vay tiền của ngân hàng, thì số tiền bạn phải hoàn trả trong tương lai

sẽ được tính bằng đô la, chứ không phải bằng lượng hàng hoá và dịch vụ Khi muốn tính toán

và ghi chép giá trị kinh tế, chúng ta sử dụng tiền với tư cách là đơn vị hạch toán

Phương tiện cất trữ giá trị là một thứ mà mọi người sử dụng để chuyển sức mua từ hiện tại

tới tương lai Khi hôm nay một người bán chấp nhận tiền trao đổi lấy hàng hoá hoặc dịch vụ,

anh ta có thể nắm giữ tiền và trở thành người mua hàng hoá hoặc dịch vụ khác vào thời điểm

nào đó trong tương lai Tất nhiên, tiền không phải phương tiện cất trữ giá trị duy nhất trong

nền kinh tế, bởi vì một người có thể chuyển sức mua từ hiện tại tới tương lai bằng cách nắm

giữ các tài sản khác Thuật ngữ “của cải” được dùng để chỉ tổng phương tiện cất trữ giá trị,

trong đó có tiền và các tài sản không phải tiền

Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ khả năng thanh khoản để chỉ mức độ dễ dàng đổi một tài

sản thành phương tiện trao đổi của nền kinh tế Vì tiền là phương tiện trao đổi của nền kinh

tế, nên nó là tài sản có khả năng thanh khoản cao nhất Các tài sản khác nhau có khả năng

thanh khoản rất khác nhau Phần lớn cổ phiếu và trái phiếu có thể bán một cách dễ dàng với

chi phí thấp và vì vậy chúng là những loại tài sản có khả năng thanh khoản tương đối cao

Trái lại, việc bán một ngôi nhà, một bức họa Rembrandt hay thẻ chơi bóng chày năm 1948

của Joe DiMaggio đòi hỏi nhiều thời gian và nỗ lực hơn, cho nên các tài sản này có khả năng

thanh khoản thấp hơn

Khi mọi người quyết định hình thức nắm giữ loại của cải nào, họ phải cân đối giữa khả năng

thanh khoản của mỗi loại tài sản và tác dụng cất trữ giá trị của nó Tiền là loại tài sản có có

khả năng thanh khoản cao nhất, nhưng không phải phương tiện cất trữ giá trị hoàn hảo Khi

giá tăng, giá trị của tiền giảm Hay nói cách khác, khi hàng hoá và dịch vụ trở nên đắt hơn, thì

số tiền trong ví của bạn sẽ mua được ít hàng hoá và dịch vụ hơn Mối quan hệ giữa mức giá

và giá trị của tiền tệ trở nên quan trọng để hiểu tiền tác động tới nền kinh tế như thế nào

Các loại tiền

Khi tồn tại dưới hình thức một hàng hoá có giá trị cố hữu, tiền được gọi là tiền hàng hoá

Thuật ngữ giá trị cố hữu hàm ý hàng hoá đó có giá trị ngay cả khi nó không được sử dụng

làm tiền Một ví dụ về tiền hàng hoá là vàng Vàng có giá trị cố hữu bởi vì nó được sử dụng

trong công nghiệp và chế tác đồ trang sức Mặc dù ngày nay chúng ta không sử dụng vàng

làm tiền, nhưng trong lịch sử vàng đã là một hình thái tiền tệ phổ biến bởi vì nó tương đối dễ

dàng vận chuyển, cân đo, kiểm tra độ thuần nhất Khi một nền kinh tế sử dụng vàng làm tiền

(hoặc tiền giấy được đảm bảo bằng vàng), thì người ta nói nền kinh tế đó đang hoạt động

trong chế độ bản vị vàng

Một ví dụ khác về tiền hàng hoá là thuốc lá Trong Thế chiến II, tù binh ở các trại giam đã

trao đổi hàng hoá và dịch vụ với nhau bằng cách sử dụng thuốc lá làm phương tiện cất trữ giá

trị, đơn vị hạch toán, phương tiện trao đổi Tương tự, khi Liên bang Xô viết bị sụp đổ vào

những năm cuối 1980, thuốc lá lại thay thế đồng rúp và nó là loại tiền được ưa thích ở

Mátcơva Trong cả hai trường hợp trên, ngay cả những người không hút thuốc vẫn sẵn sàng

chấp nhận thuốc lá trong trao đổi, bởi vì họ biết rằng có thể dùng thuốc lá để mua những hàng

hoá và dịch vụ khác

Khi tiền không có giá trị cố hữu, nó được gọi tiền pháp định Khái niệm pháp định đơn giản

chỉ là một pháp lệnh hay nghị định và tiền pháp định là loại tiền được tạo ra nhờ một pháp

lệnh của chính phủ Ví dụ, hãy so sánh những tờ đô la trong ví của bạn (được chính phủ Mỹ

phát hành) và những tờ đô la trong trò chơi độc quyền (được công ty trò chơi Parker Brothers

phát hành) Tại sao bạn có thể sử dụng những tờ đô la thứ nhất để thanh toán cho hoá đơn của

bạn tại một nhà hàng, trong khi những tờ đô la thứ hai thì không? Câu trả lời là chính phủ Mỹ

đã qui định bằng một pháp lệnh rằng những tờ đô la đó là tờ đô la hợp lệ Mỗi tờ đô la trong

ví của bạn đều có dòng chữ: “this note is legal tender for all debts, public and private” (tờ

giấy bạc này là phương tiện thanh toán hợp pháp cho tất cả các khoản nợ, tư nhân và công

cộng)

Mặc dù chính phủ là cơ quan đóng vai trò trung tâm trong việc thiết lập và điều hành hệ

thống tiền pháp định (ví dụ truy tố những kẻ làm tiền giả), nhưng để hệ thống tiền tệ hoạt

động thành công, cũng cần có những nhân tố khác nữa Nói rộng hơn, sự chấp nhận tiền pháp

định phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng và tập quán xã hội cũng như một pháp lệnh của chính phủ

Trong những năm 1980, chính phủ Liên Xô chưa bao giờ huỷ bỏ đồng rúp, bởi vì nó là đồng

tiền chính thức mà chính phủ qui định Nhưng người dân Mátcơva lại thích chấp nhận thuốc

lá (hoặc đô la Mỹ) hơn đồng rúp trong việc trao đổi hàng hoá và dịch vụ, bởi vì họ tin rằng

loại tiền này được những người khác chấp nhận trong tương lai

Tiền trong nền kinh tế Mỹ

Như chúng ta đã biết, lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế - được gọi là khối lượng tiền tệ -

có tác động mạnh đến nhiều biến số kinh tế Nhưng trước khi xem xét tại sao điều đó lại

đúng, chúng ta cần trả lời câu hỏi quan trọng: khối lượng tiền tệ là gì? Cụ thể, hãy tưởng

tượng bạn được giao nhiệm vụ tính toán xem trong nền kinh tế Mỹ có bao nhiêu tiền Theo

cách tính của bạn, khối lượng tiền tệ bao gồm có những loại tài sản nào?

Loại tài sản rõ ràng nhất cần đưa vào khối lượng tiền tệ là tiền mặt - bao gồm các đồng

tiền giấy và tiền xu trong tay công chúng Tiền mặt rõ ràng được chấp nhận làm phương

tiện trao đổi một cách rộng rãi nhất trong nền kinh tế Như vậy, tiền mặt là một bộ phận

của khối lượng tiền tệ

Tuy nhiên, tiền mặt không phải là tài sản duy nhất mà bạn có thể sử dụng để mua hàng hoá và

dịch vụ Có nhiều cửa hàng chấp nhận séc cá nhân Tài sản mà bạn nắm giữ dưới dạng tài

khoản viết séc cũng dễ dàng sử dụng trong việc mua hàng hoá và dịch vụ như những tài sản

mà bạn cất trong ví Vì vậy để tính khối lượng tiền tệ, bạn phải tính cả các tài khoản tiền gửi

không kỳ hạn - đó là những tài khoản ngân hàng mà người gửi có thể sử dụng theo nhu cầu,

đơn giản bằng cách viết séc

Khi coi số dư tài khoản viết séc của bạn là một phần của khối lượng tiền tệ, bạn sẽ nghĩ đến

các loại tài khoản khác mà người gửi tại ngân hàng và các định chế tài chính khác Người gửi

tiền tại các ngân hàng thường không thể phát hành séc vào số dư tài khoản tiết kiệm, nhưng

họ có thể dễ dàng chuyển những khoản tiết kiệm này thành tài khoản viết séc Ngoài ra,

những người gửi tiền tại quỹ hỗ tương trên thị trường tiền tệ có thể viết séc vào số dư của họ

Chính vì vậy, khi xác định các bộ phận của khối lượng tiền tệ của Mỹ, chúng ta phải tính đến

các tài khoản này

M1 1.092 (tỷ đô la) Tiền mặt

Séc du lịch Tiền gửi không kỳ hạn Các tài khoản có thể viết séc khác M2 4.412 (tỷ đô la) Mọi thứ trong M1

Tiền gửi tiết kiệm Tiền gửi ngắn hạn Quỹ hỗ tương trên thị trường tiền tệ

Bảng 1 Hai đại lượng phản ánh khối lượng tiền tệ trong nền kinh tế Mỹ Hai đại

lượng được chú ý nhiều nhất về khối lượng tiền tệ là M1 và M2

Trong nền kinh tế phức tạp hiện nay, chúng ta không thể phân biệt rõ ràng đâu là tài sản được

gọi là tiền và đâu là tài sản không phải tiền Tiền xu trong ví chúng ta là một phần của khối

lượng tiền tệ và toà thị chính Niu-óoc rõ ràng không phải là tiền, nhưng có rất nhiều tài sản

nằm giữa hai thái cực này mà chúng ta khó phân biệt rõ ràng Chính vì thế, khối lượng tiền tệ

ở Mỹ được tính theo nhiều cách khác nhau Bảng 1 minh họa cho hai cách tính quan trọng

nhất là khối lượng tiền tệ M1 và M2 Mỗi cách tính sử dụng những tiêu chuẩn tương đối khác

nhau để phân biệt tài sản là tiền và tài sản không phải tiền

Trong cuốn sách này, chúng ta không xem xét sự khác nhau giữa các cách xác định khối

lượng tiền tệ Điều quan trọng là cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế của Mỹ không chỉ có tiền

mặt, mà còn bao gồm nhiều khoản tiền gửi trong các ngân hàng và định chế tài chính mà

người gửi dễ dàng sử dụng để mua hàng hoá và dịch vụ

NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG: TIỀN MẶT NẰM Ở ĐÂU?

Một vấn đền nan giải nảy sinh khi xác định khối lượng tiền tệ trong nền kinh tế Mỹ liên quan

đến việc tính toán khối lượng tiền mặt Vào năm 1988, khối lượng tiền mặt trong nền kinh tế

Mỹ bằng khoảng 460 tỷ đô la Để hiểu được con số này, chúng ta có thể chia nó cho 205 triệu

người trưởng thành (trên 16 tuổi) ở Mỹ Kết quả tính toán này cho thấy thì mỗi người lớn

trung bình nắm giữ khoảng 2.240 đô la tiền mặt Hầu hết mọi người đều bất ngờ khi biết rằng

trong nền kinh tế của chúng ta có nhiều tiền như vậy, bởi vì họ để trong ví số tiền ít hơn rất

nhiều

Ai đang nắm giữ số tiền mặt này? Không ai biết chính xác, nhưng có hai cách lý giải dễ hiểu

Cách lý giải thứ nhất là phần lớn tiền mặt được người nước ngoài nắm giữ Ở các nước có hệ

thống tiền tệ không ổn định, người dân thường thích nắm giữ đô la hơn tài sản trong nước

Trên thực tế, việc đô la Mỹ được sử dụng ở nhiều nước làm phương tiện trao đổi, đơn vị hạch

toán và phương tiện cất trữ giá trị không phải là điều bất thường

Cách lý giải thứ hai là một lượng lớn tiền mặt được những kẻ buôn ma tuý, trốn lậu thuế và

tội phạm khác nắm giữ Đối với hầu hết người Mỹ, tiền mặt không phải là loại tài sản tốt

nhất Lý do không chỉ vì tiền mặt có thể bị mất, bị đánh cắp mà còn không được hưởng lãi

suất, trong khi đó các tài khoản tiền gửi tại ngân hàng đem lại lãi suất Chính vì thế mà người

dân chỉ muốn giữ một lượng nhỏ tiền mặt Ngược lại, những kẻ tội phạm tránh gửi tiền vào

ngân hàng, bởi vì tài khoản tiền gửi ngân hàng cho phép cảnh sát dựa vào sổ sách để lần theo

dấu vết của các hoạt động bất hợp pháp Đối với bọn tội phạm, tiền mặt là một phương tiện

cất giữ giá trị tốt nhất

PHẦN ĐỌC THÊM THẺ TÍN DỤNG, THẺ GHI NỢ VÀ TIỀN

Có vẻ là lẽ tự nhiên khi chúng ta coi thẻ tín dụng là bộ phận của khối lượng tiền tệ trong nền

kinh tế Xét cho cùng, mọi người sử dụng thẻ tín dụng để mua nhiều thứ Có phải vì thế mà

thẻ tín dụng là phương tiện trao đổi không?

Mặc dù nhìn qua lập luận này có vẻ thuyết phục, nhưng thẻ tín dụng không được coi là

tiền cho dù khối lượng tiền tệ được định nghĩa theo cách nào Nguyên nhân ở đây là thẻ

tín dụng thực ra không phải là phương pháp thanh toán, mà là phương pháp thanh toán

chậm Khi mua một bữa ăn bằng thẻ tín dụng, ngân hàng phát hành thẻ sẽ trả tiền cho nhà

hàng thụ hưởng nó Vào một ngày nào đó trong tương lai, bạn phải hoàn trả ngân hàng

(có thể cả lãi suất) Khi đến hạn thanh toán số tiền đã chi tiêu bằng cách sử dụng thẻ, có

thể bạn phải thực hiện điều đó bằng cách viết một tấm séc vào tài khoản viết séc Số dư

trong tài khoản viết séc này là bộ phận cấu thành khối lượng tiền tệ của nền kinh tế

Hãy chú ý rằng thẻ tín dụng rất khác thẻ ghi nợ, một phương tiện được dùng để rút vốn tự

động từ tài khoản ở ngân hàng để trả cho hàng hoá đã mua Thẻ ghi nợ không cho phép người

sử dụng trả tiền sau cho hàng hoá đã mua, mà cho phép anh ta sử dụng trực tiếp các khoản

tiền gửi trong một tài khoản ở ngân hàng Hiểu theo nghĩa này, thẻ ghi nợ giống một tấm séc

hơn thẻ tín dụng Số dư trong tài khoản làm cơ sở cho thẻ ghi nợ nằm trong các định nghĩa về

khối lượng tiền tệ

Mặc dù thẻ tín dụng không được coi là một dạng của tiền, nhưng nó có ý nghĩa quan trọng

đối với việc phân tích hệ thống tiền tệ Những người có thẻ tín dụng có thể trả tiền mua hàng

của mình một lần vào cuối tháng, chứ không phải thanh toán mỗi khi mua hàng Kết quả là,

những người sử dụng thẻ tín dụng có lẽ nhìn chung nắm giữ ít tiền hơn những người không

có thẻ tín dụng Cho nên, việc áp dụng và tính phổ biến ngày càng tăng của thẻ tín dụng có

thể làm giảm lượng tiền mà mọi người quyết định nắm giữ

Đoán nhanh: Hãy liệt kê và giải thích 3 chức năng của tiền

HỆ THỐNG DỰ TRỮ LIÊN BANG

Khi nền kinh tế dựa vào hệ thống tiền pháp định như nền kinh tế Mỹ, thì phải có một cơ quan

nào đó chịu trách nhiệm điều hành hệ thống tiền tệ Ở Mỹ, cơ quan đó là Quỹ dự trữ Liên

bang, gọi tắt là Fed Nếu nhìn lên phía trên tờ đô la, bạn sẽ thấy dòng chữ “giấy bạc của Quỹ

dự trữ Liên bang” Fed là một ví dụ về ngân hàng trung ương - một định chế được thành lập

để giám sát hoạt động của hệ thống ngân hàng và điều tiết lượng tiền trong nền kinh tế Các

ngân hàng trung ương lớn khác trên thế giới bao gồm Ngân hàng Anh (BOE), Ngân hàng

Nhật (BOJ) và Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB)

Tổ chức của Fed

Quỹ Dự trữ Liên bang được thành lập vào năm 1914, sau khi hàng loạt vụ đổ bể ngân hàng

vào năm 1907 đã làm cho Quốc hội Mỹ nhận ra rằng phải có một ngân hàng trung ương để

bảo đảm sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng toàn quốc Hiện nay, Fed hoạt động dưới dự

lãnh đạo của Hội đồng Thống đốc gồm 7 thành viên được tổng thống đề cử và Thượng viện

phê chuẩn Các thống đốc có nhiệm kỳ 14 năm Cũng giống như các thẩm phán liên bang

được hưởng nhiệm kỳ suốt đời để tách họ ra khỏi chính trị, các thống đốc của Fed có nhiệm

kỳ dài để tránh cho họ các áp lực chính trị trong ngắn hạn khi họ hoạch định chính sách tiền

tệ

Trong số bảy thành viên của Hội đồng Thống đốc, người quan trọng nhất là chủ tịch Chủ

tịch chỉ đạo nhân viên của Fed, lãnh đạo các cuộc họp của hội đồng và định kỳ giải trình

về chính sách của Fed trước các uỷ ban của quốc hội Tổng thống trực tiếp bổ nhiệm

thống đốc cho nhiệm kỳ 4 năm Khi cuốn sách này đang in, thì Chủ tịch Hội đồng thống

đốc của Fed là Alan Greenspan, người trước đây được tổng thống Rigân bổ nhiệm vào

năm 1987 và sau này lại được tổng thống Bush và Clinton tái bổ nhiệm

Hệ thống dự trữ liên bang bao gồm Hội đồng Dự trữ Liên bang có trụ sở ở thủ đô Washington

và 12 Ngân hàng Dự trữ Liên bang khu vực có trụ sở tại các thành phố lớn trên khắp nước

Mỹ Chủ tịch ngân hàng khu vực do hội đồng giám đốc ngân hàng - những người trước đây

hoạt động trong cộng đồng kinh doanh và ngân hàng trong khu vực - bầu chọn

Fed có hai nhiệm vụ gắn bó với nhau Nhiệm vụ thứ nhất là điều hành các ngân hàng và

đảm bảo sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng Đây là nhiệm vụ chủ yếu thuộc phạm vi

trách nhiệm của các Ngân hàng Dự trữ Liên bang khu vực Cụ thể, Fed giám sát tình hình

tài chính của từng ngân hàng và tạo thuận lợi cho các giao dịch ngân hàng thông qua

thanh toán séc Nó cũng hoạt động với tư cách là ngân hàng của các ngân hàng Nghĩa là

Fed cho các ngân hàng vay tiền khi họ muốn vay Khi các ngân hàng gặp khó khăn về tài

chính cảm thấy thiếu tiền mặt, Fed sẽ đóng vai trò là người cho vay cuối cùng - tức người

cho những người không thể vay ở nơi khác vay tiền - để duy trì sự ổn định của toàn bộ hệ

thống ngân hàng

Nhiệm vụ thứ hai và quan trọng hơn của Fed là kiểm soát lượng tiền hiện có trong nền kinh

tế, thường được gọi là cung ứng tiền tệ Những quyết định do các nhà hoạch định chính sách

đưa ra có liên quan đến cung ứng tiền tệ tạo thành chính sách tiền tệ Tại Quỹ Dự trữ Liên

bang, chích sách tiền tệ được Uỷ ban thị trường mở Liên bang (FOMC) thực hiện FOMC

họp sáu tuần một lần tại thủ đô Washington để trao đổi về các điều kiện của nền kinh tế và

xem xét những thay đổi trong chính sách tiền tệ

Uỷ ban thị trường mở liên bang

Uỷ ban thị trường mở Liên bang có 7 thành viên của Hội đồng Thống đốc và 5 thành viên

được chọn từ 12 chủ tịch ngân hàng khu vực Tất cả 12 chủ tịch của ngân hàng khu vực đều

được tham dự tại các cuộc họp của FOMC, nhưng chỉ có 5 người được quyền bỏ phiếu Năm

mười người có quyền bỏ phiếu lần lượt được chọn từ 12 chủ tịch khu vực Tuy nhiên, chủ

tịch của Fed Niu óoc luôn có một phiếu, bởi vì Niu óoc là trung tâm tài chính truyền thống

của nền kinh tế Mỹ và cũng bởi vì tất cả các giao dịch mua bán trái phiếu của Fed đều được

tiến hành tại quầy giao dịch của Fed Niu óoc

Thông qua các quyết định của FOMC, Fed có quyền tăng hoặc giảm số lượng tờ đô la trong

nền kinh tế Nói bằng một hình ảnh đơn giản, bạn có thể tưởng tượng ra rằng Fed in ra những

tờ đô la, sau đó dùng máy bay trực thăng thả chúng xuống khắp nước Mỹ Tương tự như vậy,

bạn cũng có thể hình dung ra việc Fed sử dụng một chiếc máy hút bụi khổng lồ để hút bớt các

tờ đô la trong ví của mọi người Mặc dù trên thực tế công cụ mà Fed sử dụng để làm thay đổi

cung ứng tiền tệ phức tạp hơn thế nhiều, nhưng máy bay - máy hút bụi là một hình ảnh gần

đúng với ý nghĩa của chính sách tiền tệ

Trong phần cuối chương này, chúng ta sẽ thảo luận cách thức để Fed làm thay đổi cung ứng

tiền tệ, nhưng có lẽ ở đây chúng ta cũng nên biết rằng công cụ cơ bản của Fed là nghiệp vụ thị

trường mở - tức việc mua và bán trái phiếu chính phủ (Hãy nhớ lại rằng trái phiếu chính phủ

Mỹ là một chứng chỉ nợ của chính phủ liên bang) Nếu FOMC quyết định tăng cung ứng tiền

tệ, Fed in đô la và sử dụng số đô la này để mua trái phiếu chính phủ từ tay công chúng trên

thị trường trái phiếu quốc gia Sau khi Fed mua trái phiếu, số đô la trên sẽ nằm trong tay công

chúng và vì vậy việc mua trái phiếu trên thị trường mở của Fed làm tăng cung ứng tiền tệ và

ngược lại

Fed là một tổ chức quan trọng bởi vì sự thay đổi trong cung ứng tiền tệ có thể tác động mạnh

mẽ tới nền kinh tế Một trong Mười Nguyên lý của kinh tế học ở chương 1 là: giá cả tăng khi

chính phủ in quá nhiều tiền Một nguyên lý khác trong Mười Nguyên lý của kinh tế học là: xã

hội phải đối mặt với sự đánh đổi ngắn hạn giữa lạm phát và thất nghiệp Sức mạnh của

FOMC nằm ở những nguyên lý cơ bản này Vì những lý do mà chúng ta sẽ thảo luận đầy đủ

hơn trong những chương sau, các quyết định chính sách của FOMC có tác động hết sức quan

trọng tới tỷ lệ lạm phát của nền kinh tế trong dài hạn, cũng như việc làm và sản xuất trong

ngắn hạn Dĩ nhiên, chủ tịch Quỹ Dự trữ Liên bang là người có quyền lực mạnh mẽ thứ hai,

chỉ sau tổng thống Mỹ

Đoán nhanh: Những trách nhiệm quan trọng nhất của Quỹ Dự trữ Liên bang là gì? Nếu

Fed muốn tăng cung ứng tiền tệ, nó thường làm theo cách nào?

HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VÀ CUNG ỨNG TIỀN TỆ

Đến đây chúng ta đã biết “tiền” là gì và Quỹ dự trữ Liên bang kiểm soát cung ứng tiền tệ

bằng cách mua và bán trái phiếu chính phủ trên thị trường mở như thế nào Tuy sự lý giải

cung ứng tiền tệ này đúng, nhưng chưa đầy đủ Cụ thể, nó chưa đề cập đến vai trò trung tâm

của các ngân hàng trong hệ thống tiền tệ

Hãy nhớ rằng số lượng tiền mà bạn nắm giữ bao gồm cả tiền mặt (tiền giấy trong ví bạn và

tiền xu trong túi bạn) và tài khoản tiền gửi không kỳ hạn (số dư trong tài khoản viết séc của

bạn) Tiền gửi không kỳ hạn nằm ở các ngân hàng thương mại và vì vậy hành vi của các ngân

hàng ảnh hưởng đến lượng tiền gửi đó và cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế Trong phần này,

chúng ta sẽ tìm hiểu xem hành vi của các ngân hàng thương mại ảnh hưởng như thế nào đến

cung ứng tiền tệ và họ làm cho hoạt động của Fed trở nên phức tạp như thế nào khi nó kiểm

soát cung ứng tiền tệ

Tình huống đơn giản: hoạt động ngân hàng dự trữ 100%

Để xem xét ảnh hưởng của hoạt động ngân hàng thương mại đến cung ứng tiền tệ, đầu tiên

chúng ta hãy tưởng tượng ra rằng trên thế giới không tồn tại bất kỳ ngân hàng nào Trong nền

kinh tế giản đơn này, tiền mặt là hình thức duy nhất của tiền Nói cụ thể, nếu tổng lượng tiền

mặt là 100 đô la, cung ứng tiền tệ cũng là 100 đô la

Bây giờ chúng ta hãy giả định rằng người nào đó mở tài khoản tại một ngân hàng, gọi là

Ngân hàng quốc gia thứ nhất (FNB) Ngân hàng quốc gia thứ nhất chỉ là định chế nhận tiền

gửi Nghĩa là, nó chỉ nhận tiền gửi mà không cho vay Mục đích của hoạt động ngân hàng này

là cung cấp nơi an toàn cho mọi người giữ tiền Mỗi khi nhận được tiền gửi, nó cất số tiền của

họ vào két sắt cho đến khi khách hàng đến rút tiền ra hoặc viết séc vào số dư tài khoản của

mình Những khoản tiền gửi mà ngân hàng nhận được, nhưng không cho vay được gọi là dự

trữ Vì trong nền kinh tế tưởng tượng này, tất cả các khoản tiền gửi được giữ lại dưới dạng dự

trữ, nên hệ thống ngân hàng của nó được gọi là ngân hàng dự trữ 100%

Chúng ta có thể biểu thị tình hình tài chính của Ngân hàng quốc gia thứ nhất bằng tài khoản

chữ T Đây là bảng kế toán đơn giản cho biết những thay đổi trong tài sản và các khoản nợ

của nó Sau đây là tài khoản chữ T của Ngân hàng quốc gia thứ nhất nếu toàn bộ 100 đô la

tiền của nền kinh tế được gửi tại ngân hàng này

100 đô la ghi ở bên trái của tài khoản chữ T là tài sản của ngân hàng (số tiền mà ngân hàng

giữ trong két sắt) Bên phải của tài khoản là các khoản nợ cũng ghi 100 đô la (số tiền mà nó

nợ người gửi) Hãy nhớ rằng tài sản và các khoản nợ của ngân hàng Ngân hàng quốc gia thứ

nhất đúng bằng nhau

Bây giờ chúng ta sẽ xem xét cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế tưởng tượng này Trước khi

Ngân hàng quốc gia thứ nhất khai trương, cung ứng tiền tệ là 100 đô la tiền mặt mà công

chúng đang nắm giữ Sau khi nó khai trương và công chúng gửi tiền mặt của mình, cung ứng

tiền tệ là 100 đô la tiền gửi không kỳ hạn (Tiền mặt không còn nữa vì toàn bộ số tiền này đã

nằm trong két sắt Mỗi đô la tiền gửi vào ngân hàng làm giảm một đô la tiền mặt và làm tăng

tiền gửi không kỳ hạn một lượng đúng như thế, cho nên cung ứng tiền tệ không thay đổi Vì

vậy, nếu các ngân hàng giữ toàn bộ khoản tiền gửi dưới dạng dự trữ, thì họ sẽ không tác

động tới cung ứng tiền tệ

Quá trình tạo tiền gửi của hoạt động ngân hàng dự trữ một phần

Có thể các chủ ngân hàng tại Ngân hàng quốc gia thứ nhất bắt đầu suy nghĩ lại chính sách

dự trữ 100% của họ Việc để cho toàn bộ tiền nằm nhàn rỗi trong két sắt là không cần thiết

Tại sao lại không sử dụng một phần số đó để cho vay? Các hộ gia đình mua nhà ở, các

doanh nghiệp xây nhà xưởng mới và sinh viên trả học phí, tất cả đều sẵn sàng trả lãi suất

cho để vay một phần tiền trong một thời gian Tất nhiên, Ngân hàng quốc gia thứ nhất cũng

phải giữ một phần dưới dạng dự trữ để có sẵn tiền mặt khi người gửi đến rút tiền ra Nhưng

nếu các khoản tiền gửi mới gần bằng số tiền rút ra, thì Ngân hàng quốc gia thứ nhất chỉ cần

giữ một phần tiền gửi dưới dạng dự trữ Như vậy, hoạt động của hệ thống Ngân hàng quốc

gia thứ nhất đã áp dụng hệ thống được gọi là ngân hàng dự trữ một phần

Tỷ trọng tiền gửi mà ngân hàng giữ dưới dạng dự trữ được gọi là tỷ lệ dự trữ Tỷ lệ này được

xác định dựa trên quy định của chính phủ và chính sách của ngân hàng Như chúng ta sẽ trình

bày kỹ hơn vào cuối chương này, Fed đặt ra tỷ lệ dự trữ tối thiểu mà các ngân hàng phải nắm

giữ, gọi là dự trữ bắt buộc Ngoài ra, các ngân hàng thương mại có thể nắm giữ khối lượng

dự trữ lớn hơn mức dự trữ tối thiểu mà luật pháp yêu cầu, gọi là dự trữ dôi ra, để đảm bảo

chắc chắn rằng họ không bị thiếu hụt tiền mặt Để phục vụ cho mục đích của mình, chúng ta

coi tỷ lệ dự trữ là cho trước và tìm hiểu ý nghĩa của hoạt động ngân hàng dự trữ một phần đối

với cung ứng tiền tệ

NGÂN HÀNG QUỐC GIA THỨ NHẤT

Tài sản Các khoản nợ

Dự trữ 100 đô la Tiền gửi 100 đô la

Giả sử Ngân hàng quốc gia thứ nhất có tỷ lệ dự trữ là 10% Nghĩa là, ngân hàng này giữ lại

10% tiền gửi dưới dạng dự trữ và cho vay hết phần còn lại Bây giờ chúng ta hãy nhìn lại tài

khoản chữ T của nó:

Các khoản nợ của Ngân hàng quốc gia thứ nhất vẫn là 100 đô la, vì việc cho vay không làm

thay đổi nghĩa vụ trả nợ của ngân hàng đối với người gửi tiền Nhưng giờ đây ngân hàng có

hai loại tài sản: 10 đô la trong két sắt và nó đã cho vay 90 đô la (Các khoản cho vay này là

khoản nợ của những người vay tiền ở ngân hàng, nhưng là tài sản của ngân hàng cho vay, bởi

vì người đi vay sau này phải hoàn trả ngân hàng) Nhưng tính tổng cộng, tài sản của Ngân

hàng quốc gia thứ nhất vẫn bằng các khoản nợ của nó

Một lần nữa, chúng ta hãy xem xét cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế Trước khi Ngân hàng

quốc gia thứ nhất cho vay, cung ứng tiền tệ bằng 100 đô la dưới dạng tiền gửi vào ngân hàng

Nhưng khi Ngân hàng quốc gia thứ nhất cho vay, cung ứng tiền tệ tăng lên Người gửi tiền

vẫn có 100 đô la tiền gửi không kỳ hạn, nhưng giờ đây người vay tiền của ngân hàng nắm giữ

90 đô la tiền mặt Cung ứng tiền tệ (bằng tổng của tiền mặt và tiền gửi không kỳ hạn) bằng

190 đô la Như vậy, khi các ngân hàng chỉ giữ một phần tiền gửi dưới dạng dự trữ, họ đã tạo

ra tiền

Trước hết, quá trình tạo tiền này của ngân hàng dự trữ một phần có vẻ quá tuyệt vời, vì

dường vẻ như ngân hàng tạo ra tiền từ không khí Để làm cho quá trình tạo tiền này không

còn là phép màu, chúng ta hãy nhớ rằng khi Ngân hàng quốc gia thứ nhất cho vay một phần

dự trữ và tạo ra tiền, nó không tạo ra thêm bất kỳ của cải nào Các khoản cho vay của Ngân

hàng quốc gia thứ nhất đem lại cho người đi vay một số tiền mặt và vì vậy họ có khả năng

mua hàng hoá và dịch vụ Song người đi vay phải chịu những khoản nợ, vì vậy các khoản cho

vay không làm cho họ giàu hơn chút nào cả Nói cách khác, khi một ngân hàng tạo ra tài sản

là tiền, nó cũng tạo ra nghĩa vụ trả nợ tương ứng cho người đi vay Vào cuối của quá trình tạo

tiền này, nền kinh tế có khả năng thanh khoản cao hơn, hiểu theo nghĩa có nhiều phương tiện

trao đổi hơn, nhưng nền kinh tế không có nhiều của cải hơn trước

Số nhân tiền

Quá trình tạo tiền không dừng lại ở Ngân hàng quốc gia thứ nhất Giả sử những người vay

tiền từ Ngân hàng quốc gia thứ nhất sử dụng 90 đô la để mua một cái gì đó từ người nào đó

và những người này sau khi nhận được tiền lại quyết định gửi toàn bộ số tiền mặt của mình

vào Ngân hàng quốc gia thứ hai Sau đây là tài khoản chữ T của Ngân hàng quốc gia thứ hai:

Ngân hàng Quốc gia Thứ nhất

Tài sản Các khoản nợ

Dự trữ 10 Tiền gửi 100 đô la Cho vay 90 đô la

Ngân hàng Quốc gia Thứ hai

Tài sản Các khoản nợ

Dự trữ 9 đô la Tiền gửi 90 đô la Cho vay 81 đô la