bài giảng kinh tế học chương 3 hệ số co giãn và ứng dụng

HỆ SỐ CO GIÃN CỦA CẦU Khi phân tích các yếu tố quyết định cầu trong chương 4, chúng ta đã thấy rằng cầu về một hàng hóa nào đó của người mua cao hơn nếu giá của nó thấp hơn, thu nhập củ

CHƯƠNG 3

HỆ SỐ CO GIÃN VÀ ỨNG DỤNG

Hãy tưởng tượng bạn là một nông dân trồng lúa mỳ ở Kansas Vì toàn bộ thu nhập mà bạn

kiếm được là từ việc bán lúa mỳ, nên bạn dành mọi nỗ lực để làm cho đất đai đạt năng suất

cao nhất Bạn phải nắm vững tình hình thời tiết và độ phì của đất, phải kiểm tra tình hình sâu

hại và dịch bệnh, cũng như nghiên cứu các thành tựu mới nhất trong ngành trồng trọt Bạn

biết rằng càng trồng nhiều lúa mỳ, bạn càng bán được nhiều sau khi thu hoạch, nhờ vậy thu

nhập và mức sống của bạn càng cao

Đến một ngày, trường Đại học Tổng hợp Kansas công bố một phát minh lớn Các nhà nghiên

cứu thuộc bộ môn Nông nghiệp của trường này đã tạo ra một giống lúa mỳ mới cho phép làm

tăng sản lượng mà người nông dân có thể sản xuất trên mỗi mẫu thêm 20% Bạn sẽ phản ứng

thế nào trước thông tin này? Bạn có sử dụng giống mới đó không? So với trước đây, phát

hiện này làm lợi hay gây thiệt hại cho bạn? Trong chương này, chúng ta sẽ thấy các câu hỏi

như vậy có thể dẫn đến những câu trả lời rất đáng ngạc nhiên Sự ngạc nhiên xuất phát từ việc

ứng dụng những công cụ cơ bản nhất của kinh tế học là cung và cầu vào thị trường lúa mỳ

Chương trước đã giới thiệu về cung và cầu Ở bất kỳ thị trường cạnh tranh nào, chẳng hạn thị

trường lúa mỳ, đường cung dốc lên biểu thị hành vi của người bán và đường cầu dốc xuống

biểu thị hành vi của người mua Giá hàng hóa điều chỉnh làm cho lượng cung và cầu cân

bằng nhau Để ứng dụng phương pháp phân tích cơ bản này vào mục đích tìm hiểu ảnh

hưởng của phát minh trong nông nghiệp nêu trên, trước hết chúng ta phát triển thêm một

công cụ nữa: khái niệm hệ số co giãn Hệ số co giãn - một công cụ phản ánh mức độ phản

ứng của người mua và người bán trước những thay đổi của thị trường - cho phép chúng ta

phân tích cung và cầu với độ chính xác cao hơn

HỆ SỐ CO GIÃN CỦA CẦU

Khi phân tích các yếu tố quyết định cầu trong chương 4, chúng ta đã thấy rằng cầu về một

hàng hóa nào đó của người mua cao hơn nếu giá của nó thấp hơn, thu nhập của họ cao hơn,

giá của những hàng hóa thay thế cao hơn, hoặc giá của những hàng hóa bổ sung cho nó thấp

hơn Phân tích này mới chỉ mang tính chất định tính, chứ chưa phải là định lượng Nghĩa là

chúng ta mới phân tích về hướng thay đổi của lượng cầu, chứ chưa phân tích quy mô thay

đổi Để tính toán quy mô thay đổi của cầu trước những thay đổi của các yếu tố quyết định nó,

các nhà kinh tế sử dụng khái niệm hệ số co giãn

Hệ số co giãn giá của cầu và các yếu tố quyết định nó

Luật cầu nói rằng sự giảm giá của một hàng hóa làm tăng lượng cầu về nó Hệ số co giãn giá

của cầu phản ánh mức độ phản ứng của cầu trước sự thay đổi của giá Cầu về một hàng hóa

được coi là co giãn với giá cả nếu lượng cầu thay đổi mạnh khi giá thay đổi Cầu được coi là

không co giãn nếu lượng cầu chỉ thay đổi rất ít khi giá thay đổi

Những yếu tố nào quyết định cầu về một hàng hóa co giãn hay không co giãn? Do cầu về một

hàng hóa bất kỳ phụ thuộc vào sở thích của người tiêu dùng, nên hệ số co giãn giá của cầu

phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố kinh tế, xã hội và tâm lý - những yếu tố tạo ra nguyện vọng cá

nhân Song dựa vào kinh nghiệm, chúng ta có thể nêu ra một vài nguyên tắc chung về các yếu

tố quyết định hệ số co giãn giá của cầu

Hàng thiết yếu và hàng xa xỉ Cầu thường không co giãn theo giá cả đối với hàng hóa

thiết yếu, nhưng lại co giãn đối với hàng xa xỉ Khi giá của dịch vụ khám bệnh tăng, mọi

người không giảm đáng kể số lần đi khám bệnh, mặc dù họ có thể đi khám ít hơn đôi

chút Ngược lại, khi giá du thuyền tăng, lượng cầu về du thuyền giảm đáng kể Lý do là

hầu hết mọi người đều coi việc đi khám bệnh là dịch vụ thiết yếu, còn du thuyền là một

mặt hàng xa xỉ Tất nhiên, việc một hàng hóa được coi là thiết yếu hay xa xỉ không phụ

thuộc vào các thuộc tính cố hữu của nó, mà tùy thuộc vào sở thích của người mua nó Ví

dụ một thủy thủ không có vấn đề gì về sức khỏe có thể coi du thuyền là hàng thiết yếu và

cầu của anh ta không co giãn, còn khám bệnh là hàng xa xỉ và cầu của anh ta lại co giãn

Sự sẵn có của các hàng hóa thay thế gần Những hàng hóa có hàng thay thế gần thường có

cầu co giãn mạnh hơn, vì người mua rất dễ dàng chuyển từ việc sử dụng chúng sang các hàng

hóa khác Ví dụ, bơ động vật và bơ thực vật là hai loại hàng hóa dễ thay thế cho nhau Nếu

giá bơ thực vật không thay đổi, mức tăng nhỏ của giá bơ động vật có thể dẫn tới sự giảm sút

đáng kể của lượng bơ động vật bán ra Ngược lại, do trứng là loại thực phẩm không có hàng

hóa thay thế, nên cầu về trứng có thể ít co giãn hơn so với cầu về bơ động vật

Định nghĩa về thị trường Hệ số co giãn của cầu trên bất kỳ thị trường nào cũng phụ

thuộc vào cách xác định phạm vi của thị trường đó Những thị trường có phạm vi hẹp

thường có cầu co giãn mạnh hơn so với thị trường có phạm vi rộng, bởi vì người ta dễ tìm

được hàng hóa thay thế gần gũi cho những hàng hóa có phạm vi hẹp Ví dụ thực phẩm,

một nhóm hàng rộng, có cầu tương đối ít co giãn vì không có hàng thay thế gần gũi Kem

là một mặt hàng hẹp hơn nên có cầu co giãn mạnh hơn vì người ta dễ dàng tìm được loại

thức ăn tráng miệng khác thay cho kem Kem va ni là một mặt hàng hẹp hơn nữa, nên cầu

về nó co giãn rất mạnh, do các hương vị khác của kem hầu như có thể thay thế hoàn hảo

cho va ni

Giới hạn thời gian Hàng hóa thường có cầu co giãn hơn trong khoảng thời gian dài hơn

Khi giá xăng tăng, cầu về xăng giảm chút ít trong một vài tháng đầu Nhưng về lâu về dài,

người ta mua những loại xe tiết kiệm nhiên liệu hơn, chuyển sang sử dụng phương tiện giao

thông công cộng hoặc chuyển nhà về gần nơi làm việc hơn Trong vòng vài năm, cầu về xăng

giảm đáng kể

Tính toán hệ số co giãn giá của cầu

Sau khi phân tích khái niệm hệ số co giãn giá của cầu theo ý nghĩa chung, bây giờ chúng ta

xem xét kỹ hơn về cách tính toán nó Các nhà kinh tế tính hệ số co giãn giá của cầu bằng cách

lấy phần trăm thay đổi của lượng cầu chia cho phần trăm thay đổi của giá Nghĩa là:

Hệ số co giãn theo giá của cầu =

Giả sử sự gia tăng 10 phần trăm của giá một cốc kem làm cho lượng kem mà bạn mua giảm

20 phần trăm Chúng ta tính toán hệ số co giãn giá của cầu trong trường hợp này như sau:

Hệ số co giãn của cầu = 20 phần trăm /10 phần trăm = 2

Phần trăm thay đổi của giá Phần trăm thay đổi của lượng ầ

Trong ví dụ này, hệ số co giãn bằng 2 cho chúng ta biết rằng sự thay đổi của lượng cầu lớn

gấp hai lần sự thay đổi của giá cả

Do lượng cầu về một hàng hóa có quan hệ tỷ lệ nghịch với giá của nó, nên phần trăm thay đổi

của lượng cầu luôn trái dấu với phần trăm thay đổi của giá Trong ví dụ trên, phần trăm thay

đổi của giá là dương 10% (phản ánh sự tăng lên), phần trăm thay đổi của lượng là âm 20%

(phán ánh sự giảm đi) Do đó, hệ số co giãn giá của cầu thường được ghi bằng số âm Ở đây,

chúng ta thống nhất bỏ qua dấu âm và ghi tất các hệ số co giãn giá bằng số dương (các nhà

toán học gọi đó là giá trị truyệt đối) Như vậy theo quy ước, hệ số co giãn giá càng lớn, mức

độ phản ứng của lượng cầu đối với giá càng mạnh

Phương pháp trung điểm: cách tốt hơn để tính toán phần trăm thay đổi và hệ số co giãn

Nếu tính hệ số co giãn giá của cầu giữa hai điểm trên một đường cầu, bạn sẽ vấp phải một

vấn đề khó chịu, đó là hệ số co giãn từ điểm A đến điểm B có thể khác với hệ số co giãn từ

điểm B đến điểm A Ví dụ, chúng ta hãy xem xét các số liệu sau:

Tại A: Giá = 4 đô la Lượng = 120

Tại B: Giá = 6 đô la Lượng = 80

Từ điểm A đến điểm B, giá tăng 50% và lượng giảm 33%, nên hệ số co giãn giá của cầu bằng

33/50 hay 0.66 Ngược lại, từ điểm B đến điểm A, giá giảm 33% và lượng tăng 50%, vì vậy

hệ số co giãn giá của cầu bằng 50/33 hay 1,5

Một cách để tránh trục trặc này là sử dụng phương pháp trung điểm khi tính hệ số co giãn

Thay vì tính phần trăm thay đổi theo cách thông thường, phương pháp trung điểm tính phần

trăm thay đổi bằng cách chia mức thay đổi cho giá trị trung bình giữa mức đầu và mức cuối Ví

dụ giá trị trung bình của 4 đô la và 6 đô la là 5 đô la Do đó theo phương pháp trung điểm, sự

thay đổi từ 4 đô la lên 6 đô la được coi là bằng 40%, vì ( 6 - 4 )/5 x 100 = 40% Tương tự, sự

thay đổi từ 6 đô la xuống 4 đô la được là giảm 40%

Do phương pháp trung điểm mang lại câu trả lời giống nhau cho cả hai trường hợp, mặc dù

sự thay đổi có hướng khác nhau, nên nó thường được sử dụng khi phải tính hệ số co giãn giá

của cầu giữa hai điểm Trong ví dụ của chúng ta, trung điểm giữa A và B là:

Trung điểm: Giá = 5 đô la Lượng = 100

Theo phương pháp trung điểm, khi đi từ điểm A đến điểm B, giá tăng 40% và lượng giảm 40%

Tương tự, từ B đến A giá giảm 40% và lượng tăng 40% Như vậy trong cả hai trường hợp, hệ số

co giãn giá của cầu đều bằng 1

Chúng ta có thể trình bày phương pháp trung điểm bằng công thức tính hệ số co giãn giá của

cầu giữa hai điểm (Q1, P1) và (Q2, P2) như sau:

Hệ số co giãn giá của cầu = [ ]

[( ) / 2]

/ ) (

2 / ) (

/ ) (

1 2 1 2

1 2 1 2

P P P P

Q Q Q Q

+

−

+

Tử số trong công thức trên là phần trăm thay đổi của lượng tính theo phương pháp trung

điểm, mẫu số là phần trăm thay đổi của giá tính theo phương pháp trung điểm Nếu cần tính

toán hệ số co giãn, bạn nên sử dụng công thức này

Song trong cuốn sách này, ít khi chúng ta cần thực hiện những tính toán như vậy Đối với

mục đích nghiên cứu chúng ta, thì điều quan trọng không phải là cách toán hệ số co giãn, mà

ý nghĩa của nó - tức mức độ phản ứng của lượng cầu đối với giá

Các dạng đường cầu khác nhau

Các nhà kinh tế phân loại đường cầu theo hệ số co giãn của chúng Cầu được coi là co giãn

khi hệ số co giãn lớn hơn 1, tức khi lượng cầu thay đổi với tỷ lệ lớn hơn so với giá Cầu được

coi là không co giãn khi hệ số co giãn nhỏ hơn 1, tức khi lượng cầu thay đổi với tỷ lệ nhỏ hơn

so với giá Nếu hệ số co giãn đúng bằng 1, tức khi lượng cầu thay đổi cùng một tỷ lệ với giá,

cầu được coi là co giãn đơn vị

Do hệ số co giãn giá của cầu phản ánh mức độ phản ứng của lượng cầu đối với những thay

đổi trong giá cả, nên nó có quan hệ chặt chẽ với độ dốc của đường cầu Nguyên tắc may rủi

sau đây là một chỉ dẫn rất hữu ích: đường cầu đi qua một điểm nhất định càng phẳng (tức

càng ít dốc), thì hệ số co giãn giá của cầu tại điểm đó càng lớn; ngược lại đường cầu đi qua

một điểm nhất định càng dốc, thì hệ số co giãn giá của cầu càng nhỏ

Hình 5-1 nêu ra 5 tình huống Trong tình huống cực đoan với hệ số co giãn bằng 0, cầu hoàn

toàn không co giãn và đường cầu có dạng thẳng đứng Trong trường hợp này, bất kể giá thay

đổi như thế nào, lượng cầu vẫn hoàn toàn không thay đổi Khi hệ số co giãn tăng, đường cầu

ngày càng phẳng hơn Tại điểm cực đoan ngược lại với tình huống thứ nhất, cầu hoàn toàn co

giãn khi hệ số co giãn giá của cầu tiến tới vô hạn và đường cầu trở nên nằm ngang Đường

cầu này phản ánh thực tế là sự thay đổi rất nhỏ của giá cũng dẫn tới sự thay đổi cực lớn của

lượng cầu

Cuối cùng, nếu gặp khó khăn trong việc ghi nhớ thuật ngữ co giãn và không co giãn, bạn có

thể sử dụng thủ thuật sau: các đường cầu không co giãn trông giống chữ cái I như trong phần

(a) của hình 1, còn các đường cầu co giãn trông giống chữ E trong phần (e) Đây không phải

là một nhận thức sâu sắc, nhưng nó giúp bạn vượt qua được kỳ kiểm tra

2 không làm thay đổi lượng cầu

Lượng

Giá

(a) Cầu hoàn toàn không co

giãn: hệ số co giãn bằng 0

1 Giá

tăng

Cầu 5$

4$

100

Giá

(b) Cầu không co giãn: Hệ số

co giãn nhỏ hơn 1

2 làm giảm lượng cầu đi 11%

1 Giá tăng

5$

4$

90 100 Lượng

Hình 1 Hệ số co giãn giá của cầu Hệ số này quyết định đường cầu dốc hay phẳng Cần lưu

ý rằng tất cả các mức phần trăm thay đổi đều được tính theo phương pháp trung điểm

Khi nghiên cứu sự thay đổi của cung và cầu trên thị trường, một biến số mà chúng ta

thường quan tâm là tổng doanh thu, tức lượng tiền mà người mua trả cho người bán Trên

bất kỳ thị trường nào, tổng doanh thu cũng bằng PxQ, tức giá hàng hóa nhân với lượng

hàng bán ra Chúng ta có thể mô tả tổng doanh thu bằng đồ thị như trong hình 5-2 Độ cao

của phần đánh dấu phía dưới đường cầu bằng P, chiều rộng bằng Q Diện tích của nó, tức

PxQ, bằng tổng doanh thu trên thị trường Trong hình 5-2, với P = 4 đô la và Q = 100,

tổng doanh thu bằng 4 đô la x100 = 400 đô la

Tổng doanh thu thay đổi như thế nào khi chúng ta di chuyển dọc theo đường cầu? Câu trả lời

phụ thuộc vào hệ số co giãn giá của cầu Nếu cầu không co giãn như trong hình 5-3, thì sự gia

tăng giá cả làm tăng tổng doanh thu Ở đây, sự gia tăng giá cả từ 1 đô la lên 3 đô la chỉ làm

cho lượng cầu giảm từ 100 xuống 80, do đó tổng doanh thu tăng từ 100 lên 240 Sự gia tăng

giá cả làm tăng tổng doanh thu PxQ vì sự giảm sút của Q nhỏ hơn so với sự gia tăng của P

Tổng doanh thu và hệ số co giãn theo giá của cầu

Chúng ta nhận được kết quả ngược lại nếu cầu co giãn Sự gia tăng của giá trong tình huống

này sẽ làm giảm tổng doanh thu Ví dụ trong hình 5-4, khi giá tăng từ 4 đô la lên 5 đô la,

lượng cầu giảm từ 50 xuống 20, vì vậy tổng doanh thu giảm từ 200 đô la xuống 100 đô la Do

d) Cầu co giãn: Hệ số co giãn lớn hơn 1

(c) Cầu co giãn đơn vị: Hệ số co

giãn bằng 1

Giá

2 làm lượng cầu cũng giảm 22%

1 Giá

tăng

22%

Cầu

5$

4$

80 100 Lượng

Giá

2 làm cho cầu giảm 67%

1 Giá tăng 22%

Cầu 5$

4$

50 100 Lượng

Lượng

(e) Cầu hoàn toàn co giãn: hệ số co giãn bằng vô cùng

Giá

2 Giá bằng 4$, người mua

sẽ mua bất kỳ lượng nào

1 Giá thấp hơn 4$ thì lượng cầu là vô cùng

Cầu 4$

1 Tại mức giá cao hơn 4$, lượng cầu bằng không

cầu co giãn, nên sự giảm sút của lượng cầu lớn hơn mức gia tăng của giá cả Nghĩa là sự gia

tăng giá cả làm cho tổng doanh thu PxQ giảm, vì mức giảm của Q lớn hơn mức tăng của P

Hình 2 Tổng doanh thu Lượng tiền do người mua trả và người bán nhận được dưới dạng

doanh thu bằng diện tích của hình chữ nhật nằm dưới đường cầu, tức PxQ Ở đây, tại mức

giá bằng 4 đô la, lượng cầu bằng 100 và tổng doanh thu bằng 400 đô la

Hình 3 Tổng doanh thu thay đổi thế nào khi giá thay đổi: Đường cầu không co giãn

Với đường cầu không co giãn, sự gia tăng giá cả dẫn đến sự suy giảm của cầu với tỷ lệ nhỏ

hơn Do đó, tổng doanh thu (bằng tích của giá và lượng) tăng Ở đây sự gia tăng giá cả từ

1đô la lên 3 đô la làm lượng cầu giảm từ 100 xuống 80, do đó tổng doanh thu tăng từ 100 đô

la lên 240 đô la

P

$4

PxQ = 400$

(Doanh thu)

Giá

Cầu

Lượng

1$

Doanh thu = 100$

Giá

100

Giá

3$

80 Lượng

Doanh thu

= 240$

Hình 4 Tổng doanh thu thay đổi thế nào khi giá thay đổi với đường cầu co giãn Với

đường cầu co giãn, sự gia tăng của giá cả dẫn đến sự suy giảm của lượng cầu với tỷ lệ lớn

hơn Do đó, tổng doanh thu (bằng tích của giá và lượng) giảm Ở đây, mức tăng giá từ 4 đô

la lên 5 đô la làm cho lượng giảm từ 50 xuống chỉ còn 20, do đó tổng doanh thu giảm từ 200

đô la xuống chỉ còn100 đô la

Mặc dù những ví dụ trong hai hình trên là các tình huống đặc biệt, nhưng chúng đều minh

họa cho quy tắc chung là:

• Khi đường cầu không co giãn (hệ số co giãn giá của cầu nhỏ hơn 1), sự gia tăng của

giá cả làm tăng tổng doanh thu và sự giảm sút của giá cả làm giảm tổng doanh thu

• Khi đường cầu co giãn (hệ số co giãn giá của cầu lớn hơn 1), sự gia tăng của giá cả làm

giảm tổng doanh thu và ngược lại, sự giảm sút của giá cả làm tăng tổng doanh thu

• Trong tình huống đặc biệt với cầu co giãn đơn vị (hệ số co giãn của cầu bằng 1), sự

thay đổi của giá cả không ảnh hưởng tới tổng doanh thu

Hệ số co giãn và tổng doanh thu dọc theo đường cầu tuyến tính

Mặc dù một số đường cầu có hệ số co giãn không đổi tại tất cả các điểm, nhưng không

phải bao giờ cũng như vậy Một ví dụ về đường cầu có hệ số co giãn thay đổi là đường

thẳng (hay tuyến tính) trên hình 5 Đường cầu tuyến tính có độ dốc không đổi Hãy nhớ

lại rằng độ dốc được định nghĩa là “tung độ chia cho hoành độ” và trong trường hợp của

chúng ta đó chính là tỉ lệ của mức thay đổi giá cả (“tung độ”) chia cho mức thay đổi của

lượng cầu (“hoành độ”) Độ dốc của đường cầu đặc biệt này không thay đổi vì mức tăng 1

đô la của giá cả luôn luôn làm cho lượng cầu giảm 2 đơn vị

Mặc dù độ dốc của đường cầu tuyến tính không thay đổi, nhưng hệ số co giãn của nó lại

thay dổi Lý do là ở chỗ độ dốc bằng tỉ lệ giữa các mức thay đổi của hai biến số, trong

khi hệ số co giãn là tỉ lệ giữa các phần trăm thay đổi của hai biến số Bạn có thể dễ

dàng nhận thấy điều này bằng cách nhìn vào bảng 1 Bảng này chỉ ra biểu cầu tương

ứng với đường cầu trong hình 5 và tính toán hệ số co giãn giá của cầu bằng phương

pháp trung điểm Tại các điểm giá thấp và lượng cao, đường cầu không co giãn Tại các

điểm giá cao và lượng thấp, đường cầu co giãn

Bảng 1 cũng ghi tổng doanh thu tại mỗi điểm trên đường cầu Các giá trị này minh họa

cho mối quan hệ giữa tổng doanh thu và hệ số co giãn Ví dụ khi giá bằng 1 đô la, cầu

không co giãn và nếu giá tăng lên 2 đô la, tổng doanh thu sẽ tăng lên Khi giá bằng 5 đô

la, cầu co giãn và nếu giá tăng lên 6 đô la, tổng doanh thu sẽ giảm Khi giá thay đổi giữa

4$

Giá

Cầu

Doanh thu= 200$

50 Lượng

Doanh thu = 100$ Cầu

Giá

5$

3 đô la và 4 đô la, cầu co giãn đơn vị và tổng doanh thu tại hai mức giá bằng nhau

Hình 5 Đường cầu tuyến tính Độ dốc của đường cầu tuyến tính không đổi, nhưng hệ số co

giãn lại thay đổi

Giá Lượng

Tổng doanh thu (Giá x Lượng)

Phần trăm thay đổi của giá cả

Phần trăm thay đổi của lượng cầu

Hệ số co giãn Mô tả bằng lời

0 đô la 14 0 đô la

Bảng 1 Tính hệ số co giãn của một đường cầu tuyến tính

Chú ý: Hệ số co giãn ở đây được tính theo phương pháp trung điểm

NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG: ĐỊNH GIÁ VÉ VÀO THAM QUAN VIỆN BẢO TÀNG

Giả sử bạn là giám đốc một viện bảo tàng nghệ thuật Anh trưởng phòng tài chính nói với bạn

rằng viện bảo tàng sắp hết tiền và đề nghị bạn tăng giá vé vào tham quan bảo tàng để tăng

doanh thu Khi đó bạn sẽ làm gì? Bạn tăng hay giảm giá vé vào tham quan bảo tàng?

Câu trả lời phụ thuộc vào hệ số co giãn giá của cầu Nếu cầu về vé tham quan bảo tàng không

co giãn, thì việc tăng giá vé sẽ làm tăng doanh thu Nhưng nếu cầu co giãn, thì biện pháp tăng

giá vé sẽ làm lượng khách tham quan giảm nhiều đến mức tổng doanh thu bị giảm Trong

trường hợp này, bạn nên giảm giá vé Lượng khách tham quan sẽ tăng lên nhiều đến mức làm

7

4

6

5

3

2

1

Giá $

Hệ số co giãn nhỏ hơn 1

Hệ số co giãn lớn hơn 1

2 4 6 8 10 12 14 Lượng

tăng tổng doanh thu

Để ước lượng hệ số co giãn giá của cầu, bạn phải hỏi các nhà thống kê của mình Họ có thể

sử dụng số liệu lịch sử để nghiên cứu xem số lượt khách tham quan bảo tàng thay đổi thế nào

qua các năm khi giá vé thay đổi Hoặc họ sử dụng số liệu về số lượt tham quan ở một số bảo

tàng trong nước để xem xét tác động của giá đến số lượt khách tham quan Khi nghiên cứu

một trong hai dãy số liệu này, các nhà thống kê cần tính đến nhiều yếu tố khác tác động đến

số lượt khách tham quan như thời tiết, dân số, v.v để tách riêng tác động của giá cả Cuối

cùng, việc phân tích số liệu như thế sẽ đem lại kết quả ước lượng về hệ số co giãn giá của cầu

mà bạn có thể sử dụng để quyết định xem nên xử lý vấn đề tài chính của mình như thế nào

Các loại hệ số co giãn khác của cầu

Ngoài hệ số co giãn giá của cầu, các nhà kinh tế còn tính toán một số hệ số co giãn khác để

mô tả hành vi của người mua trên thị trường

Hệ số co giãn theo thu nhập của cầu Các nhà kinh tế sử dụng hệ số co giãn theo thu

nhập của cầu để phản ánh mức thay đổi của lượng cầu khi thu nhập của người tiêu dùng

thay đổi Hệ số co giãn theo thu nhập của cầu là phần trăm thay đổi của lượng cầu chia

cho phần trăm thay đổi của thu nhập Nghĩa là:

Trong chương 4 chúng ta đã biết rằng phần lớn hàng hóa là hàng thông thường: thu nhập

càng cao, lượng cầu càng cao Vì lượng cầu và thu nhập thay đổi cùng chiều, nên hàng hóa

thông thường có hệ số co giãn thu nhập dương Một vài hàng hóa, chẳng hạn vé xe buýt, là

hàng cấp thấp: thu nhập cao hơn làm cho lượng cầu thấp hơn Vì lượng cầu và thu nhập thay

đổi ngược chiều, nên hàng cấp thấp có hệ số co giãn thu nhập âm

Ngay cả trong trường hợp hàng hóa thông thường, hệ số co giãn thu nhập cũng thay đổi đáng

kể Những hàng hóa thiết yếu như quần áo và lương thực thường có hệ số co giãn thu nhập

nhỏ vì người tiêu dùng thường xuyên mua chúng, cho dù thu nhập của họ thấp đến mức nào

Những hàng xa xỉ như lông thú hay trứng cá muối có hệ số co giãn thu nhập rất cao, vì người

tiêu dùng cảm thấy hoàn toàn không cần đến chúng khi thu nhập của họ quá thấp

Hệ số co giãn theo giá chéo của cầu Các nhà kinh tế sử dụng khái niệm hệ số co giãn giá

chéo của cầu để phản ánh sự thay đổi của lượng cầu về một hàng hóa khi giá của hàng hóa

khác thay đổi Nó được tính bằng phần trăm thay đổi của lượng cầu về hàng hóa 1 chia cho

phần trăm thay đổi của giá hàng hóa 2 Nghĩa là

Hệ số co giãn giá chéo này mang dấu âm hay dương tùy thuộc vào chỗ hai hàng hóa là hàng

thay thế hay bổ sung Như đã phân tích ở chương 4, hàng thay thế có tính chất là có thể thay

thế cho hàng hóa khác, như trường hợp xúc xích và bánh hamburger Sự gia tăng giá xúc xích

làm cho mọi người chuyển sang tiêu dùng bánh hamburger Vì giá xúc xích và lượng cầu về

bánh hamburger thay đổi cùng chiều, nên hệ số co giãn chéo của nó mang dấu dương Ngược

Phần trăm thay đổi của lượng cầu Phần trăm thay đổi của thu nhập

Hệ số co giãn thu nhập của cầu =

= Phần trăm thay đổi của lượng cầu về hàng hóa 1 Phần trăm thay đổi của giá hàng hóa 2

Hệ số co giãn theo

giá chéo của cầu

lại, những hàng bổ sung như máy vi tính và phần mềm có hệ số co giãn chéo âm do sự gia

tăng giá máy vi tính làm giảm lượng cầu về phần mềm

Kiểm tra nhanh: Hãy xác định hệ số co giãn giá của cầu! Hãy giải thích mối quan hệ giữa

tổng doanh thu và hệ số co giãn giá của cầu!

HỆ SỐ CO GIÃN CỦA CUNG

Sau khi đã phân tích các yếu tố quyết định cung trong chương 4, chúng ta thấy rằng người

bán sẽ tăng lượng cung về một hàng hóa nào đó khi giá của nó tăng, khi giá đầu vào của họ

giảm, hoặc khi công nghệ được cải thiện Để chuyển từ phân tích định tính sang phân tích

định lượng về cung, chúng ta lại sử dụng khái niệm hệ số co giãn

Hệ số co giãn giá của cung và các yếu tố quyết định nó

Luật cung nói rằng giá cao hơn làm tăng lượng cung Hệ số co giãn giá của cung cho biết

mức độ phản ứng của lượng cung trước những thay đổi của giá Cung về một hàng hóa được

coi là co giãn nếu lượng cung thay đổi đáng kể khi có sự thay đổi của giá cả Cung được coi

là không co giãn nếu lượng cung chỉ thay đổi chút ít khi giá thay đổi

Hệ số co giãn giá của cung phụ thuộc vào khả năng linh hoạt của người bán trong việc

thay đổi lượng hàng hóa mà họ sản xuất Ví dụ đất đai bên bờ biển có cung không co giãn

do người ta không thể sản xuất thêm loại hàng hóa này Ngược lại, các hàng hóa công

nghiệp như sách, xe ô tô, ti vi có cung co giãn do các doanh nghiệp sản xuất ra chúng có

thể điều hành nhà máy của mình để sản xuất nhiều hơn khi giá cả cao hơn

Trên phần lớn các thị trường, một yếu tố then chốt quyết định hệ số co giãn giá của cung là

khoảng thời gian nghiên cứu Trong dài hạn, cung thường co giãn nhiều hơn so với trong

ngắn hạn Trong khoảng thời gian ngắn, các doanh nghiệp không thể dễ dàng thay đổi quy

mô nhà máy để thay đổi quy mô sản xuất Do vậy, trong ngắn hạn cung không nhạy cảm lắm

với giá Ngược lại trong dài hạn, các doanh nghiệp có thể mở thêm nhà máy mới hoặc đóng

cửa một số nhà máy cũ Ngoài ra, các doanh nghiệp mới có thể gia nhập thị trường và một số

doanh nghiệp cũ đóng cửa Do đó trong dài hạn, lượng cung phản ứng đáng kể với sự thay

đổi của giá

Tính toán hệ số co giãn giá của cung

Sau khi đã nắm được một vài ý tưởng về hệ số co giãn giá của cung, chúng ta hãy phân tích

kỹ hơn Các nhà kinh tế tính toán hệ số co giãn giá của cung bằng cách lấy phần trăm thay

đổi của lượng cung chia cho phần trăm thay đổi của giá cả Nghĩa là:

Giả sử sự gia tăng giá sữa từ 2,85 đô la lên 3,15 đô la một thùng làm tăng lượng sữa của nhà

sản xuất sữa từ 9000 lên 11.000 thùng mỗi tháng Áp dụng phương pháp trung điểm, chúng ta

tính được phần trăm thay đổi của giá như sau:

Phần trăm thay đổi của giá = (3,15 - 2,85)/3 x 100 = 10%

Tương tự, chúng ta tính được phần trăm thay đổi của lượng cung:

Phần trăm thay đổi của lượng cung = ( 11000 - 9000 )/10000x100 = 20%

Trong trường hợp này, hệ số co giãn giá của cung:

Hệ số co giãn giá của cung = 20%/10% = 2,0

Hệ số co giãn giá của cung bằng 2 cho chúng ta biết lượng cung thay đổi với tỷ lệ lớn gấp hai

lần so với tỷ lệ thay đổi của giá cả