Giao an văn 7 năm 2011

Hoạt động 2: Đọc, hiểu văn bản GV hướng dẫn đọc: thể hiện tâm tư và tình cảm buồn khổ của người cha trước những lỗi lầm của con -> sự trân trọng của ông đối với vợ GV đọc mẫu.. Môc tiªu

Trang 1

Ngµy so¹n: … - … -

Ngµy d¹y : … - … -

TiÕt 1: Cæng tr êng më ra

( Theo LÝ Lan - B¸o tuæi trÎ )

A Môc tiªu bµi häc

- HS cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha mẹ đối với con cái từ tâm trạng của mẹ trước ngày khai giảng của con

- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi người

- Giáo dục tình cảm biết ơn, yêu kính cha mẹ và trách nhiệm của học sinh đối với gia đinh.

- Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ, phân tích văn bản nhật dụng.

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Soạn bài , giải bài tập bổ sung

- Học sinh: soạn bài

C.Các bước lên lớp

1 Ổn định trật tự

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

Hoạt động 1: Khởi động

Trong lần khai giảng đầu tiên của em ai

đưa em đến trường? Em có nhớ đêm hôm

trước ngày khai trường đó mẹ em đã làm

gì, nghĩ gì không?

- HS trả lời

Hôm nay học bài văn này chúng ta sẽ hiểu

được trong đêm trước ngày khai trường để

vào lớp 1 của con, mẹ đã làm gì và nghĩ

gì?

Hoạt động 2: Đọc, hiểu văn bản

GV hướng dẫn đọc: to, rõ ràng, thể hiện

tâm trạng hồi hộp, thao thức của mẹ, giọng

đọc tâm tình, trầm lắng.

GV đọc mẫu

Gọi 2-3 HS đọc bài

HS nhận xét GV sửa chữa

Tóm tắt nội dung bằng một vài câu.

- Em hiểu “ nhạy cảm” nghĩa là gì?

“ Háo hức “ là tâm trạng như thế nào?

P2: còn lại : tình cảm của mẹ đối với con

3 Tìm hiểu văn bản 3.1 Tâm trạng của hai mẹ con trong đêm trước ngày khai giảng.

Trang 2

- Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng hai

mẹ con trong đêm trước ngày khai giảng?

nghiêng trên gối mền, đôi môi hé

mở, thỉnh thoảng chúm lại háo hức, trong lòng không

có mối bận tâm, hăng hái tranh mẹ dọn dẹp đồ.

- Hãy so sánh tâm trạng hai mẹ con?

- Theo em tại sao người mẹ không ngủ

được?

(HS thảo luận nhóm 4 thời gian 2 phút)

Đại diện báo cáo: GV kết luận

- Lo lắng , chăm chút cho con, trăn trở suy

nghĩ về người con

- Bâng khuâng , hồi tưởng lại tuổi thơ của

mình

- Từ đó em hiểu gì về tình cảm của mẹ đối

- Tâm trạng của hai mẹ con đều khác thường nhưng không giống nhau:

+ Tâm trạng con: háo hức, thanh thản, nhẹ nhàng

+ Tâm trạng mẹ: bâng khuâng, xao xuyến, trằn trọc suy nghĩ miên man

3.2 Tình cảm của mẹ đối với con

- Mẹ yêu thương , lo lắng , chăm sóc, chuẩn bị chu đáo mọi điều kiện cho ngày khai trường đầu tiên của con

Trang 3

- Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường

đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn

mẹ?

( Sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại

đến trường, sự chơi vơi, hốt hoảng khi

cổng trường đóng lại)

- Vì sao tác giả để mẹ nhớ lại ấn tượng

buổi khai trường đó của mình?

(Mẹ có phần lo lắng cho đứa con trai nhỏ

bé lần đầu tiên đến trường

- Vì ngày khai trường có ý nghĩa đặc biệt

với mẹ, với mọi người)

- Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với

con không? Theo em, mẹ đang tâm sự với

ai? Cách viết dó có tác dụng?

- Mẹ tâm sự gián tiếp với con, nói với

chính mình -> nội tâm nhân vật được bộc

lộ sâu sắc , tự nhiên Những điều đó đôi

khi khó nói trực tiếp Tác dụng truyền

cảm.

- HS theo dõi đoạn văn cuối

- Đoạn văn thể hiện điều gì qua hành động

và lời nói của mẹ?

- Câu văn nào nói về tầm quan trọng của

nhà trường đối với thế hệ trẻ?

“ Bằng hành động đó họ muốn… cả hàng

dặm sau này”

- Cách dẫn dắt của tác giả có gì đặc biệt?

- Đưa ra ví dụ cụ thể mà sinh động để đi

đến kết luận về tầm quan trọng của giáo

dục

- GV mở rộng về giáo dục ở Việt Nam và

sự ưu tiên cho giáo dục của Đảng và Nhà

- Nhà trường mang lại tri thức, hiểu biết

- Bồi dưỡng tư tưởng tốt đẹp, đạo lí làm người

- Mở ra ước mơ, tương lai cho con người

III Ghi nhớ ( SGK)

IV Luyện tập Bài tập 1:

Em tán thành ý kiến trên vì nó đánh dấu bước ngoặt, sự thay đổi lớn lao trong cuộc đời mỗi con người: sinh hoạt trong môi trường mới, học nhiều điều -> tâm

Trang 4

- Người mẹ nói: bước qua cổng trường là

một thế giới kì diệu sẽ mở ra Em hiểu thế

giới kì diệu đó là gì?

(HS thảo luận nhóm 4 trong 4 phút)

-Đại diện báo cáo Nhận xét

- GV kết luận

- Từ sự phân tích trên em có suy nghĩ gì về

nhan đề “ Cổng trường mở ra”?

- Hình ảnh nghệ thuật mang ý nghĩa tượng

trưng như cánh cửa cuộc đời mở ra.

? Bài văn giúp ta hiểu gì về tình cảm của

mẹ và vai trò của nhà trường đối với cuộc

sống mỗi con người?

Hoạt động 3: Ghi nhớ

HS đọc GV khái quát

Hoạt động 4: Luyện tập

HS đọc, xác định yêu cầu, làm bài GV

sửa chữa, bổ sung

GV hướng dẫn: Viết đoạn văn 7-8 dòng

- Em thấy người mẹ trong bài văn là người như thế nào?

- Tình cảm, sâu sắc, tế nhị, hiểu biết

- Kiểu nhân vật? Nhân vật tâm trạng

- Mượn tâm trạng mẹ trong đêm trước buổi khai trường để nói gì?

- Tầm quan trọng của việc học , nhà trường

- HS cảm nhận và hiểu được tình cảm thiêng liêng , cao quý, đẹp đẽ của cha mẹ đối với con

cái

- Có thái độ sửa chữa khuyết điểm mỗi khi mắc lỗi

- Biết kính trọng, yêu thương cha mẹ

Trang 5

B Chuẩn bị

- Giáo viên: Giáo án

đói với mỗi con người)

Trong cuộc đời mỗi chúng ta, người mẹ có vị

trí và ý nghĩa hết sức lớn lao, thiêng liêng, cao

cả Nhưng không phải lúc nào ta cũng nhận ra

điều đó, chỉ khi mắc lỗi lầm ta mới nhận ra tất

cả Văn bản “ mẹ tôi” sẽ cho ta bài học như

thế

GV hướng dẫn đọc: thể hiện tâm tư và tình

cảm buồn khổ của người cha trước những lỗi

lầm của con -> sự trân trọng của ông đối với

vợ

GV đọc mẫu HS đọc , nhận xét, GV sửa chữa

- Nêu vài nét về tác giả?

- Những tác phẩm chủ yếu của ông? (SGK

11)

- Văn bản được trích từ đâu?

Về hình thức văn bản có gì đặc biệt?

( Mang tính chuyện nhưng được viết dưới

hình thức bức thư ( qua nhật ký của con)

- Nhan đề “ mẹ tôi”)

- Tại sao đây là bức thư người bố gửi con mà

tác giả lấy nhan đề là “ mẹ tôi”?

- Chú bé nói không lễ độ với mẹ -> cha viết

thư giáo dục con

II Tìm hiểu văn bản

1 Thái độ của người cha trước lỗi lầm của con.

- Sự hỗn láo của con như nhát dao đâm vàotim bố => so sánh

Trang 6

- Những chi tiết nào miêu tả thái độ của người

cha trước sự vô lễ của con?

- Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm

vào tim bố vậy

- Bố không thể nén được cơn giận

- Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư?

- Thà bố không có con còn hơn là thấy con

bội bạc Con không được tái phạm nữa

- Trong một thời gian con đừng hôn bố)

- Qua các chi tiết đó em thấy được thái độ của

cha như thế nào?

GV phân tích thêm đoạn “ Khi ta khôn lớn ->

đó”

Vì sao ông lại có thái độ như vậy> Chúng ta

tìm hiểu phần 2

- Những chi tiết nào nói về người mẹ?

- Hình ảnh người mẹ được tác giả tái hiện qua

điểm nhìn của ai? Vì sao?

(Bố -> thấy hình ảnh, phẩm chất của mẹ ->

tăng tính khách quan, dễ bộc lộ tình cảm thái

độ đối với người mẹ, người kể)

- Từ điểm nhìn ấy người mẹ hiện lên như thế

nào?

- Thái độ của người bố đối với người mẹ như

thế nào?

(Trân trọng, yêu thương

Một người mẹ như thế mà En-ri-cô không lễ

độ -> sai lầm khó mà tha thứ Vì vậy thái độ

của bố là hoàn toàn thích hợp)

GV giải thích: nguyên văn lời dịch: Nhưng

thà rằng bố phải thấy con chết đi còn hơn là

thấy con bội bạc với mẹ

Người soạn thay: Bố không thấy con -> là

đoạn diễn đạt khá cực đoan -> nhưng có tác

dụng đề cao người mẹ, nhấn mạnh ý nghĩa

giáo dục và thái độ của bố đề cao mẹ

- Trước thái độ của bố En-ri-cô có thái độ như

thế nào?

- Xúc động vô cùng

- Điều gì đã khiến em xúc động khi đọc thư

- Con mà lại xúc phạm đến mẹ ư? => câuhỏi tu từ

- Thà bố không có con… bội bạc => câucầu khiến

- Người cha Ngỡ ngàng , buồn bã , tứcgiận ,cương quyết , nghiêm khắc nhưngchân thành nhẹ nhàng

2 Hình ảnh người mẹ

- Thức suốt đêm,quằn quại, nức nở mất con

- Người mẹ sẵn sàng bỏ hết hạnh phúctránh đau đớn cho con

- Có thể đi ăn xin để nuôi con, hi sinh tínhmạng để cứu con

- Diu dàng, hiền hậu

- Là người hiền hậu, dịu dàng, giàu đức hisinh, hết lòng yêu thương , chăm sóc con ->người mẹ cao cả, lớn lao

3- Thái độ của En - ri - cô:

Trang 7

bố?

(- Bố gợi lại những kỉ niệm mẹ và En-ri-cô

- Lời nói chân thành, sâu sắc của bố

- Em nhận ra lỗi lẫm của mình

- Nếu bố trực tiếp nói hoặc mắng em trước

mọi người liệu En-ri-cô có xúc động như vậy

không? Vì sao?

- Không: xấu hổ -> tức giận

- Thư: đọc, suy nghĩ, thấm thía, không thấy bị

xúc phạm

- Đã bao giờ em vô lễ chưa? Nếu vô lễ em

làm gì?

- HS độc lập trả lời

GV: Trong cuộc sống chúng ta không thể

tránh khỏi sai lầm, điều quan trọng là ta biết

nhận ra và sửa chữa như thế nào cho tiến bộ

- HS cảm nhận và hiểu được cấu tạo của hai từ ghép: từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập;

hiểu được đặc điểm, ý nghĩa của chúng

- Áp dụng giải bài tập về từ ghép, biết vận dụng để viết đoạn, câu, tạo văn bản

B Chuẩn bị

- Giáo viên: Giáo án, bài tập bổ sung

Trang 8

2 Kiểm tra bài cũ

hiểu trong bài hôm nay

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

- Các tiếng trong hai từ “ quần áo”, “ trầm

bổng” có phân ra tiếng chính và tiếng phụ

Tiếng chính đứng trước và tiếng phụ đứngsau

- Các từ ghép không phân ra tiếng chính,tiếng phụ (bình đẳng về mặt ngữ pháp)

Trang 9

- Qua hai bài tập trên, em thấy từ ghép được

chia làm mấy loại? Đặc điểm của từng loại?

- So sánh nghĩa của từ “ bà ngoại” với nghĩa

của “ bà”.? Nghĩa của từ “ thơm phức” với từ

- Tương tự hãy so sánh nghĩa của từ “ quần

áo” với nghĩa của tiếng “ quần, áo”? Nghĩa

của “ trầm bồng” với nghĩa “ trầm’ và “

bồng”?

- Nghĩa của “ quần áo” rộng hơn , khái quát

hơn nghĩa của “ quần, áo”

- Nghĩa của từ “ trầm bổng” rộng hơn nghĩa

-HS đọc, xác định yêu cầu, làm bài

-Gọi HS lên bảng điền

-HS nhận xét

-GV nhận xét , bổ sung

HS đọc bài, nêu yêu cầu

HS độc lập suy nghĩ, gọi HS lên bảng -> HS

Chài lưới, cây cỏ,

ẩm ướt, đầu đuôi

2 Bài tập 2: Điền thêm tiếng để tạo thành

Trang 10

GV kết luận

-GV nêu yêu cầu

Có thể nói: Một chiếc xe cộ chạy qua ngã tư

Em bé đòi mẹ mua năm chiếc bánh kẹo được

không?

Hãy chữa lại bằng hai cách

- HS thảo luận nhóm 4 trong ba phút

- Báo cáo

- GV kết luận

- Ham muốn, ham mê

- Mặt mũi, mặt mày

- Tươi tốt, tươi vui

- Xinh đẹp, xinh tươi

- Học hành, học hỏi

4 Bài tập 4: Bổ sung cho HS khá, giỏi

Không vì xe cộ và bánh kẹo là từ ghépđẳng lập -> nghĩa chủ quan, khái quát nênkhông thể đi kèm số từ và danh từ chỉ đơn

vị được

- Chữa:

+ Xe cộ tấp nập qua lại+ Một chiếc xe vừa chạy qua ngã tư+ Em bé đòi mẹ mua bánh kẹo+ Em bé đòi mẹ mua 5 chiếc bánh/kẹo

- Chuẩn bị bài “ Liên kết trong văn bản”, trả lời câu hỏi SGK, xem kĩ các bài tập

TiÕt 4: Liªn kÕt trong v¨n b¶n

- Giáo viên: giáo án , đoạn văn mẫu

- Học sinh: soạn bài, HS khá ,giỏi viết đoạn văn

C Các bước lên lớp:

Trong cuộc sống cũng như trong học tập

chúng ta phải tiếp xúc với nhiều loại văn bản,

nhiều khi phải xây dựng văn bản nữa Để văn

Trang 11

bản dễ hiểu, mạch lạc giữa các phần, các đoạn

phải có sự liên kết Vậy liên kết trong văn bản

là gì? Sử dụng PT gì khi liên kết văn bản,

chúng ta cùng học bài hôm nay

GV giải thích khái niệm liên kết

- Nếu bố của En-ri-cô chỉ viết mấy câu như

vậy thì En-ri-cô có hiểu điều bố muốn nói

không?

(Không)

- Vì sao En-ri-cô chưa hiểu, em chọn lí do

đúng trong các lí do dưới đây?

a Vì câu văn viết chưa đúng ngữ pháp

b Vì câu văn nội dung không được rõ ràng

c Vì giữa các câu chưa có sự liên kết ( lí do

quan trọng nhất của văn bản giúp ta dễ hiểu,

giúp cho văn bản rõ nghĩa Vậy phương tiện

liên kết trong văn bản là gì? Chúng ta cùng

tìm hiểu phần 2?

-Đọc bài tập 2b SGK18

(HS thảo luận nhóm 4 trong 3 phút

Đại diện trình bày)

- Đoạn văn khó hiểu vì thiếu các từ ngữ liên

kết

- Muốn đoạn văn dễ hiểu -> điền các từ ngữ

liên kết các câu, các ý với nhau

* GV: Đoạn văn trên lủng củng, khó hiểu vì

thiếu từ ngữ liên kết, đó chính là thiếu sự liên

- Ngoài sự liên kết về hình thức, văn bản

I Liên kết và phương tiện liện kết trong văn bản

Trang 12

muốn dễ hiểu cần có điều kiện gì nữa?

(Có sự liên kết về nội dung)

Nghĩa là các ý, các câu, các đoạn phải thống

nhất nội dung, cùng hướng về nội dung nào

đó

- Từ hai bài tập trên em hãy cho biết văn bản

có tính liên kết phải có điều kiện gì? Sử dụng

phương tiện gì?

HS đọc ghi nhớ

GV khái quát nội dung ghi nhớ

Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập

-HS đọc BT 1: làm bài, trình bày, nhận xét

-GV sửa chữa , bổ sung

-HS đọc BT 2: nêu yêu cầu BT, thảo luận theo

- Gọi 2-3 em HS khá , giỏi đọc bài Chỉ rõ

phương tiện liên kết

HS nhận xét

GV nhận xét

Phương tiện liên kết: thu(1), thu (2), trăng thu

(4), mùa thu (5), sắc thu(6), trời thu (7)

-> hướng về nội dung một

3 Bài tập 3:

Để đoạn văn có liên kết chặt chẽ điền lầnlượt theo thứ tự: bà, bà,cháu, bà, bà, cháu,thế là

4 Bài tập 4( bổ sung) Viết một đoạn

văn ngắn 5-7 câu trong đó có sử dụng sựliên kết, chỉ ra các phương tiện liên kết đóĐoạn văn:

Thu đã về Thu xôn xao lòng người Lá reoxào xạc Gió thu nhè nhẹ thổi, lá vàng nhẹbay Nắng vàng tươi rực rỡ Trăng thu mơmàng Mùa thu là mùa của cốm, của hồng.Trái cây ngọt lịm ăn với cốm vòng dẻothơm Sắc thu , hương vị mùa thu làm say

mê hồn người Nhất là khi ta ngắm trời thutrong xanh bao la

Trang 13

- Soạn: “ Cuộc chia tay của những con búp bê” trả lời câu hỏi SGK Tóm tắt nội dung văn bản

TiÕt 5: Cuéc chia tay cña

- HS thấy được những tình cảm chân thành sâu sắc của hai anh em trong truyện

- Cảm nhận được nỗi đau đớn, xót xa của những ban nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh bấthạnh Biết thông cảm và chia sẻ với những người bạn ấy

- Thấy được cái hay của truyện là cách kể rất chân thật và cảm động

B Chuẩn bị

- Giáo viên: giáo án

- Học sinh: vẽ tranh(SGK) , soạn bài

1 Ổn định

? Sau khi học xong văn bản “ Cổng trường mở ra” em có cảm nhận gì về hình ảnh người mẹ?(Là người hiền dịu, yêu thương con, luôn hết lòng quan tâm, chăm sóc thậm chí sẵn sàng hisinh tất cả ( kể cả tính mạng của mình ) cho con)

? Thái độ của cha trong bức thư( văn bản “ Mẹ tôi” ) như thế nào?

( Thái độ kiên quyết, nghiêm khắc, chân tình, nhẹ nhàng)

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:

Cuộc đời con người có nhiều nỗi bất hạnh

song với tuổi thơ bất hạnh nhất là sự tan vỡ

gia đình Trong hoàn cảnh ấy những đứa trẻ

sẽ ra sao, tâm tư, tình cảm của chúng như thế

nào? Chúng ta cùng tìm hiểu qua văn bản”

Cuộc chia tay của những con búp bê”

-GV hướng dẫn đọc: Giọng đọc thay đổi linh

hoạt phù hợp tâm tư , tình cảm của nhân vật:

đau đớn, xót xa, hồn nhiên, nhường nhịn

- GV đọc mẫu HS đọc

- HS nhận xét, GV nhận xét

- Hãy tóm tắt nội dung văn bản?

(Truyện kể về cuộc chia tay của anh em

Thành - Thuỷ do gia đình tan vỡ, bố mẹ li

hôn Trước khi chia tay hai anh em chia đồ

chơi Thành đã muốn nhường hết cho em

I Đọc, th¶o luËn chó thÝch

1 Đọc

Trang 14

nhưng nghe mẹ thúc giục, Thành vội lấy hai

con búp bê đặt hai bên, thấy thế Thuỷ giận dữ

không muốn chia sẻ hai con búp bê Sau đó

hai anh em dắt nhau đến trường để Thuỷ chia

tay cô giáo và các bạn Cuộc chia tay thật xúc

động, Thuỷ và Thành trở về nhà thì xe đã đến,

mẹ cùng mấy người hàng xóm khuân đồ lên

xe Thuỷ để lại con vệ sĩ cho anh Đến khi xe

gần chạy, Thuỷ lại chạy lại để nốt con em nhỏ

cạnh con vệ sĩ rồi em nức nở chạy lên xe)

- Nêu những hiểu biết của em về truyện?

- Em hiểu “ ráo hoảnh” là gì?

HS đọc từ khó SGK

Truyện viết về ai? Về việc gì? Ai là nhân vật

chính trong truyện?

(Truyện viết về hai anh em Thành - Thuỷ,

cuộc chia tay cảm động của họ

Nhân vật chính: Thành - Thuỷ)

- Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?

Nhan đề truyện gợi lên điều gì?

( Truyện kể theo ngôi thứ nhất

Tác dụng: giúp tác giả thể hiện được một

cách sâu sắc suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng

của nhân vật, tăng thêm tính chân thực của

truyện -> sức thuyết phục cao

Tên truyện: Những con búp bê vốn là đồ chơi

của tuổi thơ gợi nên sự ngộ nghĩnh, vô tư,

ngây thơ, vô tội -> thế mà đành chia tay -> tên

truyện gợi tình huống buộc người đọc theo

dõi, góp phần thể hiện ý định của tác giả

b Th¶o luËn chú thích

- Truyện ngắn “ Cuộc chia tay của nhữngcon búp bª” – Khánh Hoài được giải nhìtrong cuộc thi viết về quyền trẻ em 1992

4 Củng cố: Văn bản “ cuộc chia tay của những con búp bê”

Trang 15

A Môc tiªu bµi häc

- HS cảm nhận và hiểu được

- HS thấy được những tình cảm chân thành sâu sắc của hai anh em trong truyện

- Cảm nhận được nỗi đau đớn, xót xa của những ban nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh bấthạnh Biết thông cảm và chia sẻ với những người bạn ấy

- Thấy được cái hay của truyện là cách kể rất chân thật và cảm động

B Chuẩn bị

- Học sinh: vẽ tranh(SGK) , soạn bài

1 Ổn định

? Sau khi học xong văn bản “ Cổng trường mở ra” em có cảm nhận gì về hình ảnh người mẹ?(Là người hiền dịu, yêu thương con, luôn hết lòng quan tâm, chăm sóc thậm chí sẵn sàng hisinh tất cả ( kể cả tính mạng của mình ) cho con)

- Thái độ của cha trong bức thư ( văn bản “ Mẹ tôi” ) như thế nào?

( Thái độ kiên quyết, nghiêm khắc, chân tình, nhẹ nhàng)

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:

-HS đọc từ “ Gia đình tôi khá giả” đến “ vừa

đi vừa trò chuyện”

- Tìm những chi tiết trong truyện nói về tình

cảm của hai anh em Thành - Thuỷ?

- Rất thương nhau

- Thuỷ mang kim ra tận sân vận động vá áo

cho anh

- Thành chiều nào cũng đón em đi học về

- Nắm tay nhau trò chuyện

- Khi chia đồ chơi, Thành nhường hết cho em

- Thuỷ thương anh, để con vệ sĩ gác cho anh

- Em có nhận xét gì về tình cảm của hai anh

em?

Khi Thành chia hai con búp bê sang hai bên

Thuỷ nói và hành động gì?

- Tru tréo, giận dữ: Anh lại chia rẽ con vệ sĩ

với con Em nhỏ ra à? Sao anh ác thế?”

- Lời nói và hành động của Thuỷ lúc này có gì

mâu thuẫn?

(Một mặt Thuỷ rất giận dữ không muốn chia

rẽ hai con búp bê, mặt khác Thuỷ lại thương

anh, muốn để con vệ sĩ canh giấc ngủ cho

anh)

- Theo em có cách nào giải quyết mâu thuẫn

này được không?(Thảo luận- 2p )

1- T ình cảm của hai anh em Thành và Thuỷ

- Rất thương nhau

- Thuỷ mang kim ra tận sân vận động vá áocho anh

- Thành chiều nào cũng đón em

- Chia đồ chơi: Thành nhường hết cho em

- Thuỷ để lại con vệ sĩ gác cho anh

=> Rất mực gần gũi, thương yêu, chia sẻ vàquan tâm lẫn nhau

Trang 16

( Chỉ có một cách: gia đình Thuỷ phải đoàn

tụ)

- Kết thúc truyện , Thuỷ đã lựa chọn cách giải

quyết như thế nào?Cách giải quyết ấy gợi cho

em suy nghĩ tình cảm gì?

( Thuỷ để cả hai con búp bê gần nhau không

để chúng phải chia lìa)

GV: Búp bê không xa nhau nhưng con người

phải xa nhau, đó là chi tiết xúc động và hàm

chứa ý nghĩa sâu sắc khiến người đọc càng

thêm thương cảm một bé gái giàu lòng vị tha,

nhân ái bao la, nỗi xót đau càng như cứa vào

lòng người đọc -> sự chia tay của hai em nhỏ

thật không nên xảy ra

-HS quan sát tranh- trang 22

Mô tả nội dung của bức tranh

( Hai anh em chia đồ chơi, Thành để hai con

búp bê sang hai bên, Thuỷ giận dữ tru tréo

HS đọc “ gần trưa… 24”)

- Tìm những chi tiết miêu ta tình cảm của

Thuỷ với các bạn và cô giáo?

-Thuỷ nức nở

- Cô giáo: sửng sốt, ôm chặt lấy Thuỷ, cô tái

mặt, nước mắt giàn giụa

- Các bạn: Khóc thút thít, sững sờ., nắm chặt

tay Thuỷ

- Em có nhận xét gì về cuộc chia tay ấy?

Chi tiết nào khiến cô giáo bàng hoàng và

khiến em xúc động nhất? Vì sao?

- Thuỷ cho biết, em sẽ không đi học nữa do

nhà bà ngoại xa trường quá

GV: một em bé không được đến trường đó là

điều đau xót nhất đối với tất cả chúng ta

Các từ “ thút thít”, “ nức nở”, “ sững sờ” miêu

tả tâm trạng của Thuỷ và các bạn -> các từ láy

đó là những loại từ láy nào, chúng ta tìm hiểu

(Khi mọi vật vẫn bình thường, hai anh em

phải chịu đựng nỗi mất mát Tâm hồn mình

b Cuộc chia tay của Thuỷ với lớp học và

cô giáo

- Thuỷ nức nở

- Cô giáo: sửng sốt, tái mặt

- Các bạn thút thít

Cuộc chia tay thật xúc động, bất ngờ

c Cuộc chia tay của hai anh em Thành Thuỷ

Thuỷ như mất hồn, mặt xanh như tàu lá >

so sánh

Trang 17

nổi giông bão, đất trời sụp đổ -> mọi người

bình thường)

Đọc đoạn cuối- trang 25

- Tìm chi tiết miêu tả tâm trạng của Thuỷ khi

thật sự phải rời xa anh?

* Thuỷ: như mất hồn, mặt xanh như tàu lá ->

so sánh

lấy vệ sĩ đặt lên giường anh -> hôn nó, khóc

nức nở, dặn dò, lấy con Em nhỏ đặt bên con

vệ sĩ

* Thành: mếu máo, đứng như chôn chân

- Tâm trạng của hai anh em?

HS quan sát tranh ( trang 25) mô tả bức tranh?

- Qua câu chuyện tác giả muốn nhắn gửi mọi

- Thành: mếu máo, đứng như chôn chân

Sử dụng từ láy, so sánh-> Vô cùng đau đớn, buồn tủi

d Ýnghĩa

Hãy chấm dứt những cuộc chi tay đau đớn,gìn giữ và trân trọng những tình cảm tựnhiên trong sáng của trẻ nhỏ; hoàn thànhtrách nhiệm của con cái đối với trẻ nhỏ

- HS cảm nhận và hiểu được tầm quan trọng của bố cục trong văn bản trên cơ sở đó ý thức

xây dựng bố cục khi tạo lập văn bản

- Hiểu thế nào là bố cục rành mạch và hợp lí để bước đầu xây dựng được những bố cục rànhmạch hợp lí cho các bài văn Tính phố biến và sự hợp lí của các dạng ba phần, nhiệm vụ củamỗi phần trong bố cục, từ đó có thể làm mở bài, thân bài và kết bài đúng hướng hơn, đạt kếtquả tốt hơn

? Liên kết là gì? Để văn bản có tính liên kết người viết, người nói phải làm gì?

- Liên kết là một tính chất quan trọng của văn bản -> văn bản có nghĩa, dễ hiểu

Trang 18

- Để có tính liên kết trong văn bản phải sử dụng phương tiện liên kết

Trong việc tạo lập văn bản, muốn cho văn bản

mạch lạc, dễ hiểu người viết phải sắp xếp bố

trí các phần , các đoạn sao cho hợp lí Đó là

bố cục văn bản mà chúng ta sẽ tìm hiểu

HS đọc phần 1a (SGK 28)

? Nếu viết một lá đơn xin gia nhập vào đội

thiếu niên tiền phong HCM, em sẽ viết theo

? Nếu các nội dung trên bị đảo lộn không theo

trình tự trên có được không? Vì sao?

(Đảo lộn như vậy không được vì như vậy

làm cho bố cục văn bản không mạch lạc, rõ

?Đọc hai câu chuyện SGK 29

?Hai truyện trên có bố cục chưa?

( Chưa có bố cục )

? Cách kể chuyện như trên bất hợp lí ở chỗ

nào?

(Các câu, các ý trong văn bản không có sự

thống nhất về nội dung, không có sự liên kết

chặt chẽ về hình thức

-> Khó hiểu, lộn xộn)

? Theo em nên sắp xếp bố cục hai câu chuyện

trên như thế nào?

I Bố cục và những yêu cầu về bố cục trong văn bản

2 Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

a Bài tập

Trang 19

(- Mở bài: giới thiệu đối tượng cần kể, tả

- Thân bài: tả, kể theo trình tự nhất định

- Kết bài:Khẳng định lại vấn đề, hứa hẹn,

HS đọc , nêu yêu cầu bài tập làm bài, trình

3 Các phần của bố cục

- Bố cục: ba phần+ Mở bài

+ Thân bài+ Kết bài

2 Bài tập 2:

* Bố cục Cuộc chia tay của những con búpbê: 3 đoạn

- Hai anh em chia đồ chơi

- Thuỷ đến trường chia tay cô giáo và cácbạn

- Hai anh em phải chia tay

Trang 20

- HS cảm nhận và hiểu được bước đầu về mạch lạc văn bản và sự cần thiết phải làm cho văn

bản có mạch lạc, không đứt đoạn hoặc quẩn quanh

- Chú ý sự mạch lạc trong các bài tập làm văn

- Rèn kĩ năng viết văn bản có mạch lạc

B Chuẩn bị

- Học sinh: soạn bài , Tr¶ lêi c©u hái SGK

C Các bước lên lớp

? Bố cục trong văn bản là gì? Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

- Bố cục trong văn bản là sự sắp xếp các ý, các đoạn, các phần theo một trình tự hợp lí

- Muốn văn bản rành mạch, hợp lí, các phần , các đoạn phải thống nhất rạch ròi Trình tự sắpxếp phải dễ dàng, đạt mục đích giao tiếp

Nói đến bố cục là nói đến sự sắp đặt, sự phân

chia Nhưng văn bản lại không thể liên kết

Vậy làm thế nào để các phần, các đoạn của

văn bản vẫn được phân cắt rạch ròi mà không

mất đi sự liên kết chặt chẽ với nhau? Chúng ta

cùng tìm hiểu bài “ Mạch lạc trong văn bản”

? Giải thích nghĩa của từ “ mạch lạc”

- Đông y: mạch là vốn là mạch máu trong cơ

thể

? Mạch lạc trong văn bản có được dùng theo

nghĩa trên không?

- Không nhưng cũng không xa rời nghĩa đen,

nó có điểm giống với nghĩa đen của nó

? Dựa vào hiểu biết trên, em hãy xác định

mạch lạc trong văn bản có tính chất gì trong

các tính chất sau:

a Trôi chảy thành dòng thành mạch

b Tuần tự đi khắp các phần , các đoạn trong

I Mạch lạc và những yêu cầu về mạch lạc trong văn bản

1 Mạch lạc trong văn bản

* Mạch lạc văn bản: làm cho các phầntrong văn bản thống nhất lại

* Tính chất

Trang 21

văn bản

c Thông suốt, liên tục, không đứt đoạn(đáp

án c)

? Có ý kiến cho rằng trong văn bản, mạch lạc

là sự tiếp nối của các câu, các ý theo một trình

tự hợp lí? Em có tán thành ý kiến trên không?

Vì sao?

- Ý kiến trên là đúng

? Nhắc lại bố cục chính của văn bản “ Cuộc

chia tay của những con búp bê”? Các sự việc

được sắp xếp như thế nào?

( Mẹ bắt hai anh em chia đồ chơi

- Hai anh em rất thương nhau

- Thành đưa em đến trường chào cô và các

bạn

- Hai anh em chia tay, Thuỷ để hai con búp bê

lại cho anh )

? Mặc dù nhiều sự việc nhưng nói chung các

sự việc này đều xoay quanh nội dung, sự kiện

chính là gì?

¸( Sù chia tay )

? Những con búp bê và hai anh em Thành có

vai trò gì trong truyện? Sù chia tay cã vai trß

g×

- (Là nhân vật chính, sù viÖc chÝnh)

* GV: vậy trong văn bản muốn có tính mạch

lạc người viết phải để cho các sự việc xoay

quanh một sự việc chính, sự việc chính xảy ra

với các

HS đọc BT 2b

? Theo em đó có phải là chủ đề liên kết các sự

việc nêu trên thành một thể thống nhất không?

Đó có xem là mạch lạc trong văn bản không?

( Tất các TN trên đều xay quanh chủ đề: sự

chia li và tâm trạng không muốn chia li của

hai anh em Thành- Thuỷ )

- Đọc BT 2c(SGK) HS thảo luận nhóm lớn 5

phút

- Đại diện trình bày

+ Liên hệ thời gian x

+ Liên hệ không gian x

+ Liên hệ tâm lí( nhớ lại) x

+ Liên hệ ý nghĩa ( tương đồng tương phản)

- Thông suốt, liên tục, không đứt đoạn

- Tiếp nối các câu , các ý theo một trình tựhợp lí

2 Các điều kiện để văn bản có tính mạch lạc

- Các sự việc trong văn bản phải xoayquanh chủ đề chính

- Các sự việc phải có mối liên hệ nào đóvới nhau: thời gian, không gian, tâm lí…

II Ghi nhớ:

III Bài tập

1 Bài tập 1(32): Tìm mạch lạc văn bản

Trang 22

HS đọc ghi nhớ SGK GV chốt

Hoạt động 4: Luyện tập

-HS đọc bài tập 1, nêu yêu cầu

-HS thảo luận theo tổ trong ba phút

-Đại diện trình bày

-HS nhận xét

-GV kết luận

? Đọc đoạn văn của Tô Hoài

? Ý chính của đoạn văn là gì?

? Chỉ ra sự mạch lạc cuả đoạn văn?

+ Người cha nhắc lại công lao và tình cảmcủa người mẹ đối với En-ri-cô

b Văn bản: Lão nông dân và các con

- Chủ đề: lao động là vàng

- Chủ đề xuyên suốt toàn bài+ Hai câu mở bài nêu chủ đề+ Đoạn giữa: kho vàng chôn dưới đất vàsức lao động của con người làm nên lúa tốt

“ vàng”

+ Đoạn kết: 4 câu kết: nhấn mạnh chủ đềthêm một lần nữa để khắc sâu

c Đoạn văn ( bổ sung) của Tô Hoài

- Ý chủ đạo xuyên suốt đoạn văn: sắc vàngtrù phú, đầm ấm của làng quê vào mùađông giữa ngày mùa

+ Câu đầu giới thiệu bao quát về sắc vàngtrong thời gian ( mùa đông, giữa ngày mùa)trong không gian( làng quê)

+ Miêu tả những biểu hiện phong phú củasắc vàng

+ Nhận xét , cảm nhận của tác giả về sắcvàng đó

-> Trình tự ba phần nhất quán, rõ ràng->làm cho bố cục mạch lạc

Trang 23

Tiết 9: Ca dao dân ca

những câu hát về tình cảm gia đình

A Mục tiêu bài học

- HS cảm nhận và hiểu được khỏi niệm ca dao dõn ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hỡnh thức nghệ thuật tiờu biểu của ca dao dõn cathuộc chủ đề tỡnh cảm gia đỡnh và chủ đề tỡnh yờu quờ hương đất nước

- Giỏo dục lũng biết ơn tổ tiờn, kớnh trọng ụng bà, cha mẹ, anh chị em ruột thịt và cỏc mốiquan hệ khỏc Từ đú cú ý thức trước những hành động của mỡnh

- Rốn kĩ năng phõn tớch, cảm thụ thơ trữ tỡnh dõn gian

B Chuẩn bị:

- Giỏo viờn: Giỏo ỏn

- Học sinh: soạn bài, sưu tầm cỏc bài ca dao về tỡnh cảm gia đỡnh

C.Cỏc bước lờn lớp

1 Ổn định trật tự:

? Qua cõu chuyện “ Cuộc chia tay của những con bỳp bờ” tỏc giả muốn nhắn gửi lại điều gỡ?

- Tổ ấm gia đỡnh là vụ cựng quý giỏ và quan trọng Mọi người hóy cố gắng bảo vệ giữ gỡn,khụng nờn vỡ bất kỳ lớ do gỡ làm tổn hại đến những tỡnh cảm tự nhiờn trong sỏng ấy Biếtthụng cảm chia sẻ với những bạn nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh bất hạnh

3 Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy và học

Trong cuộc đời mỗi con người chỳng ta, ai

cũng được nghe tiếng ru của bà, của mẹ Khỳc

tõm tỡnh đú thấm sõu vào tiềm thức mỗi người

mà năm thỏng khụng thể phai mờ Đú chớnh là

những làn điệu dõn ca Việt Nam được lưu

truyền trong dõn gian mà nhiều hơn cả là tỡnh

cảm gia đỡnh , con người Để hiểu rừ về ca

dao dõn ca và những cõu hỏt về tỡnh cảm gia

đỡnh, chỳng ta cựng tỡm hiểu bài học hụm nay

Hoạt động 2: Đọc , hiểu văn bản

- Là khỏi niệm chủ đạo trong cỏc thể loại trữ

tỡnh dõn gian, kết hợp lời và nhạc diễn tả đời

sống nội tõm của con người

? Phõn biệt ca dao và dõn ca?

( Ca dao lời thơ dõn gian, cả những bài thơ

I Đọc hiểu văn bản

1 Đọc và tỡm hiểu chỳ thớch

a Đọc

b Tỡm hiểu chỳ thớch

Trang 24

dân gian mang phong cách nghệ thuật chung

với bài thơ dân ca

- Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và

nhạc)

- HS đọc các chú thích khác SGK

- HS đọc bài ca dao số 1, GV ghi bảng phụ

? Lời trong bài ca dao là lời của ai nói với ai?

Nói về điều gì?

( Lời của mẹ nói với con qua điệu hát ra,

người mẹ muốn nói với con về bổn phận làm

con.)

? Bài ca dao được làm theo thể thơ nào? Em

có nhận xét gì về âm điệu của bài?

(Thể lục bát, âm điệu tâm tình nhẹ nhàng,

thành kính , sâu sắc )

GV giới thiệu: Thể lục bát là thể thơ một câu

trên 6 tiếng câu dưới 8 tiếng

Tiếng 6 câu 1 vần tiếng 6 câu 2

Tiếng 8 câu 2 vần tiếng 6 câu 1

HS đọc hai câu đầu bài ca dao

? Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng

trong hai câu này?

(So sánh: Công cha – núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ - nước

? Em hiểu thế nào là công cha, nghĩa mẹ?

- Là công sinh thành và giáo dưỡng

? Lấy hình ảnh núi, nước để so sánh công cha,

nghĩa mẹ có tác dụng gì?

( Là hình ảnh tự nhiên vũ trụ rộng lơn, vĩnh

hằng -> công lao vô cùng to lớn của cha mẹ)

- HS theo dõi hai câu tiếp theo

? Chỉ ra nghệ thuật được sử dụng trong hai

câu này?

( Núi cao biển rộng -> ẩn dụ

- Cù lao chín chữ -> chữ Hán

Mênh mông -> từ láy gợi hình ảnh rộng lớn ->

có sức biểu cảm cao -> học sau)

? Trước công lao to lớn của cha mẹ qua lời ca

dao, cha mẹ muốn nhắn nhủ các con điều gì?

( Ghi tạc công ơn trời biển của cha mẹ mà

đền đáp, làm trßn bổn phận của mình)

? Tìm đọc bài ca dao có nội dung tương tự

Công cha như núi Thái Sơn…

- Sử dụng hình ảnh so sánh -> công lao cha

mẹ sinh thành giáo dưỡng vô cùng to lớn

- Núi cao biển rộng-> ẩn dụ

Cù lao chín chữ: thành ngữ

- Nhắc nhở mọi người hãy biết ơn đền đápcông lao cha mẹ

2 Bài 2

Trang 25

? Bài ca dao là lời tâm sự cuả ai?

( Người con gái lấy chồng xa)

? Tâm sự ấy được thể hiện qua những từ ngữ

nào?

(Chiều chiều -> điệp

- Đứng ngõ sau-> vắng vẻ

- Ruột đau chín chiều)

? Theo em “ chiều1 “ trong “chiều chiều” và “

chiều2” trong “ chín chiều” có đồng nghĩa

không?

(Không , “ chiều1” chỉ thời gian vào buổi

chiều -> điệp -> nhiều buổi chiều

+ “ Chiều2” chỉ bề, chín bề -> nhiều bề)

? Tại sao người con gái lại đứng “ ngõ sau”

mà không phải nơi nào khác?

( “ Ngõ sau”: nơi vắng vẻ, hoang vắng , heo

hút, là nơi kín đáo để người con gái bộc lộ

cảm xúc , tâm trạng của mình đang dâng lên

trong lòng)

? Có thể thay từ “ trông” bằng từ “ nhìn” được

không?

( Không, “ trông” -> cái nhìn đăm đắm, mòn

mỏi của người con nhớ thương mẹ nơi quê

nhà)

? Qua đó em thấy tâm trạng của người con gái

lấy chồng xa như thế nào?

? Tại sao người con gái đi lấy chồng lại có

tâm trạng ấy?

( Xã hội phong kiến, thân phận người con

gái bị lệ thuộc hôn nhân -> không hạnh phúc

với tình duyên -> buồn đau day dứt khôn

nguôi.)

? Đọc bài ca dao có kiểu nhân vật là người

con gái lấy chồng xa?

( Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Muốn về quê mẹ mà không có đò

- Vẳng nghe chim vịt kêu chiều

Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau )

- HS đọc bài 3

? Bài ca dao là lời tâm sự của ai về diều gì?

(Lời của con cháu nói với ông bà)

? “ Ngó lên” thể hiện điều gì?

( Cái nhìn trân trọng , tôn kính)

+ Chiều chiều -> điệp+ Ngõ sau: không gian vắng vẻ+ Ruột đau chín chiều

- Tâm trạng buồn tủi, xót xa, sâu lắng củangười con gái lấy chồng xa nhớ về quê nhà

3 Bài 3

+ Ngó : trân trọng, tôn kính+ Bao nhiêu nuột lạt nhớ ông bà mấy nhiêu-> so sánh

- Nghệ thuật so sánh diễn tả nỗi nhớ vàlòng kính yêu của con cháu với ông bà

Trang 26

thường để chỉ sự kết nối bền vững cũng như

tình cảm huyết thống và công lao to lớn của

ông bà trong việc gây dựng gia đình)

? Bài ca dao bộc lộ tình cảm gì?

? Tìm những bài ca dao có hình ảnh so sánh

bao nhiêu … bấy nhiêu?

( Qua cầu dừng bước trông cầu…

Qua đình ngả nón trông đình….)

- HS đọc bài ca dao số 4

? Lời trong bài ca dao là lời của ai nói với ai?

(Lời của anh em nói với nhau cũng có thể là

lời của ông bà nói với con cháu về tình cảm

anh em)

? Có người cho rằng “ người xa” là người ở

xa, ý kiến của em như thế nào?

(Không đúng, người xa -> người ngoài)

? Từ ngữ nào biểu thị mối quan hệ anh em

? Đọc hai câu tiếp

? Nhận xét từ ngữ sử dụng trong hai câu?

(Tác giả so sánh tay, chân với tình cảm anh

em)

? T¹i sao l¹i so s¸nh nh vËy ?

(Đó là những bộ phận trong cơ thể không thể

tách rời nhau -> anh em yêu thương gắn bó)

? Qua bài ca dao chúng ta phải ghi nhớ điều

gì?

? Sau khi học xong 4 bài ca dao em thấy có

điểm gì chung về nghệ thuật Thảo luận nhóm

Anh em như thể chân tay -> so sánh

Anh em trong một nhà phải sống hoàthuận, yêu thương gắn bó để cha mẹ vuilòng

Trang 27

? So sỏnh thơ trữ tỡnh dõn gian với thơ trữ tỡnh

- Giống: đều là thơ trữ tỡnh, sử dụng cỏc biện phỏp nghệ thuật

- Khỏc: Thơ trữ tỡnh dõn gian thường rất ngắn; thể thơ: lục bỏt hoặc lục bỏt biến thể

Dựng hỡnh thức lời ru, cõu hỏt ru, lối vớ von

Tiết 10: Những câu hát về tình yêu

quê hơng đất nớc con ngời

A Mục tiêu bài học

- HS cảm nhận và hiểu được nội dung, ý nghĩa và một số hỡnh thức nghệ thuật tiờu biểu của ca

dao dõn ca qua những bài ca về chủ đề tỡnh yờu quờ hương đất nước con người

- Thuộc cỏc bài ca dao và biết thờm một số bài ca dao thuộc chủ đề

- Giỏo dục tỡnh yờu quờ hương đất nước

- Rốn kĩ năng đọc, cảm thụ và phõn tớch thơ trữ tỡnh dõn gian

B Chuẩn bị

- Giỏo viờn: giỏo ỏn

- Học sinh: Soạn bài, sưu tầm cỏc bài ca dao

C.Cỏc bước lờn lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Ca dao dõn ca là gỡ? Phõn biệt ca dao và dõn ca?

Đỏnh dấu vào ụ trống mà em cho là đỳng

1 Bốn bài ca dao đó học cú nội dung

 Thể hiện tỡnh cảm gia đỡnh

Thể hiện tỡnh yờu con người, quờ hương

2 Bốn bài ca dao cú nghệ thuật chủ yếu là:

 Thể thơ lục bỏt, õm điệu mượt mà

 Sử dụng so sỏnh, ẩn dụng hỡnh ảnh gần gũi, quen thuộc

Sử dụng nhõn hoỏ

3 Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy và học

Trang 28

Tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất

nước , con người là những chủ đề lớn của ca

dao dân ca, xuyên thấm trong nhiều câu hát

Những bài ca dao thuộc chủ đề này rất đa

dạng Có những cách diễn tả riêng, nhiều bài

thể hiện rõ màu sắc địa phương Để hiểu rõ về

chủ đề này chúng ta cùng học bài hôm nay

Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản

- GV hướng dẫn đọc: Giọng mượt mà, tình

? Nhận xét bài 1, em đồng ý với những ý kiến

nào trong các ý kiến sau:

a-Bài ca là lời của một người và có một phần

xb-Bài ca có hai phần: phần đầu là câu hỏi

của chàng trai, phần sau là lời đáp của cô gái

xc-Hình thức đối đáp này có rất nhiều trong

ca dao dân ca

d-Hình thức đối đáp này không phổ biến

trong ca dao dân ca

? Trong bài vì sao chàng trai cô gái lại dùng

những địa danh ( với những đặc điểm của

từng địa danh) như vậy để hỏi đáp?

( Đây là hình thức trai gái thử tài đo độ hiểu

biết kiến thức địa lí, lịch sử Câu hỏi và lời

đáp hướng về địa danh ở Bắc Bộ Đó là những

vùng có dấu tích văn hoá nổi bật)

? Qua lời hỏi đáp em thấy chàng trai , cô gái

là những người như thế nào?

( Am hiểu lịch sử dân tộc, lịch sự , tế nhị)

? Chứng tỏ họ có tình cảm gì đối với quê

hương?

HS đọc bài số 2

? Bài ca dao mở đầu bằng cụm từ “ rủ nhau” ,

hãy cho biết khi nào người ta dùng cụm từ

này?

(Khi người ta rủ và người được rủ có quan

hệ thân mật, gần gũi, cùng quan tâm và muốn

b Bài 2

Trang 29

? Em hãy đọc một bài ca dao có kiểu mở đầu

bằng cụm từ “ rủ nhau”?

( Rủ nhau đi cấy đi cày

Rủ nhau xuống biển mò cua)

? Em nhận xét gì về cách tả cảnh của bài 2?

(Bài ca dao gợi nhiều hơn tả)

? Địa danh và cảnh trí trong bài gợi lên điều

gì?

( Kiếm Hồ, cầu Thê Húc, đề Ngọc Sơn, đài

Nghiên, Tháp Bút là những địa danh từ lâu

đời đã đi vào tiềm thức của người dân Việt

Nam)

? Để tả cảnh, tác giả dân gian sử dụng biện

pháp nghệ thuật gì? Em nhận xét gì cảnh đó?

( LiÖt kª

-Cảnh trí đẹp giàu truyền thống lịch sử văn

hoá, cảnh đa dạng, thơ mộng, thiêng liêng ->

âm vang lịch sử văn hoá dân tộc)

? Em suy nghĩ gì về câu hỏi cuối bài “Hỏi ai

gây dựng nên non nước này”

( Câu hỏi tu từ giàu cảm xúc, tự nhiên, giàu

âm điệu nhắn nhủ tâm tình -> câu hỏi tu từ

học sau)

? Phân tích tác dụng của câu hỏi tu từ này?

? Bài ca dao thể hiện tình cảm gì của người

viết?

? Bài ca dao tả cảnh ở đâu?

( Xứ Huế )

? Cảnh đó được miêu tả như thế nào?

- Quanh quanh -> từ láy

- Non xanh nước biếc -> thành ngữ -> học sau

Nghệ thuật được sử dụng trong bài ca dao

Ai vô xứ Huế thì vô

? Nhận xét gì về nghệ thuật trong câu cuối?

- Kiếm Hồ, cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn,đài Nghiên, tháp Bút

- Sử dụng liệt kê -> gợi cảnh trí đẹp giàutruyền thống lịch sử văn hoá cảnh đa dạng,thơ mộng, thiêng liêng

Sử dụng câu hỏi tu từ -> khẳng định cônglao xây dựng non nước của nhiều thế hệNhắc nhở các thế hệ con cháu phải giữ gìn ,xây dựng non nước cho xứng đáng truyềnthống dân tộc

-> Niềm tự hào mãnh liệt và lòng yêu nướcsâu sắc

c Bài 3

- Quanh quanh -> từ láy

- Non xanh nước biếc -> thành ngữ

- Tranh hoạ đồ -> so sánh

- Sử dụng hình ảnh so sánh -> cảnh xứ Huếđẹp, tươi mát lên thơ

- Ai vô xứ Huế thì vô

+ Đại từ phiếm chỉ+ Dấu chẩm lửng

Trang 30

(Đại từ phiếm chỉ” ai” hàm chứa nhiều đối

tượng mà tác giả hướng tới

- Dấu chấm lửng -> tình ý da diết, mênh mang

)

? Em nhận xét gì về từ ngữ ở hai dòng thơ

đầu?

(Câu thơ dài -> sự rộng hoá, dàn trải, mênh

mông Các điệp từ, đảo ngữ, đối xứng)

? Tác dụng của những biện pháp nghệ thuật

này?

- GV đọc hai câu cuối

? Phân tích hình ảnh cô gái ở hai câu này?

Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì khi

miêu tả?

(So sánh: thân em -chẽn lúa đòng đòng)

? Tại sao tác giả so sánh như vậy, giữa thân

hình người con gái và chẽn lúa đòng đòng có

điểm gì tương đồng?

(Sự tương đồng ở nét trẻ trung, phơi phới và

sức sống đang xuân)

? Theo em bài ca là lời của ai? Người ấy

muốn biểu hiện tình cảm gì?

(Đây là lời của chàng trai thấy cánh đồng

mênh mông bát ngát và cô gái mảnh mai, trẻ

trung , đầy sức sống -> chàng trai ngợi ca vể

đẹp cánh đồng và cô gái -> bày tỏ tình cảm)

? Bốn bài ca dao có chung nội dung gì?

- Tự hào về quê hương, đất nước, tình yêu

chấn chất, tinh tế của con người Việt Nam

- Thể thơ lục bát

- Thể thơ lục bát biến thể ( bài 1)

- Thể thơ tự do ( hai dòng đầu bài 4)

Đọc phần đọc thêm SGK

- Tình yêu tha thiết, tự hào về phong cảnhquê hương đất nước

d Bài số 4

- Câu thơ dài, điệp từ, đảo ngữ đối xứng,

từ láy -> diễn tả sự rộng lớn, trù phú, đầysức sống của cánh đồng

- Thân em như chẽn lúa đòng đòng -> sosánh

- Hình ảnh cô gái trẻ trung, phơi phới, trànđầy sức sống

- Học thuộc các bài ca dao Nắm nghệ thuật, nội dung

- Sưu tâm thêm các bài ca dao nói về tình yêu quê hương, đất nước

- Chuẩn bị: “ Từ láy”, trả lời các câu hỏi SGK, xem trước các bài tập./.

Trang 31

- HS cảm nhận và hiểu được cấu tạo của hai loại từ láy: từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ láy tiếng Việt

- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế tạo nghĩa của từ láy để sử dụng tốt từ láy

B Chuẩn bị

- Học sinh: soạn bài, tìm từ láy trong văn bản “ Cuộc chia tay của những con búp bê”

C.Các bước lên lớp:

? Có những loại từ ghép nào? Đặc điểm của từng loại

- Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ, tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đúng sau

Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa, nghĩa từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa tiếngchính

- Từ ghep đẳng lập: các tiếng bình đẳng về NP Có tính chất hợp nghĩa, nghĩa của từ ghépđẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó

Chúng ta đã được biết từ phức gồm hai loại là

từ ghép và từ láy Ở tiết trước các em đã tìm

hiểu về từ ghép, nắm được đặc điểm của từ

ghép Để giúp các em hiểu sâu sắc về từ láy

và các khái niệm phân biệt từ ghép đẳng lập

có tiếng giống nhau phụ âm đầu hoặc vần

Chúng ta sẽ đi sâu vào bài hôm nay

HS đọc bài tập SGK, chú ý những từ in đậm

? Các từ láy ( in đậm) có đặc điểm âm thanh

gì giống và khác nhau?

Phân loại các từ láy?

-> láy toàn bộ “đăm đăm”

-> mếu máo, liêu xiêu => láy bộ phận

? Vì sao người ta không gọi các từ láy “ bần

bật, thăm thẳm “ là “ bật bật, thẳm thẳm”?

- Các từ có sự biến đổi thanh điệu và phụ âm

cuối -> để dễ nói xuôi tai

? Theo em các từ bần bật, thăm thẳm thuộc

loại từ láy nào?

( Láy hoàn toàn )

I Các loại từ láy

1 Bài tập

2 Nhận xét

- Đăm đăm: các tiếng lặp lại hoàn toàn

- Mếu máo: các tiếng giống nhau phần

Trang 32

GV giới thiệu quy luật biến đổi thanh điệu và

phụ âm cuối: ngang hỏi sắc, huyền ngã nặng

? Hãy tìm một số từ láy có cấu tạo tương tự

bần bật và thăm thẳm?

( Đo đỏ, đèm đẹp )

? Có mấy loại từ láy? Đặc điểm của từng loại?

HS đọc ghi nhớ GV khái quát

? Lấy ví dụ? Đặt câu với từ láy đó?

? Nghĩa cuả từ láy ha hả, oa oa, tích tắc, gâu

gâu được tạo thành do đặc điểm gì về âm

thanh?

? Các từ láy lí nhí, li ti, ti hí có đặc điểm

chung gì về âm thanh và nghĩa?

(Tạo nghĩa dựa vào khuôn vần có nguyên âm

sau, tiếng đứng trước lặp lại phụ âm đầu của

tiếng gốc -> nghĩa biểu thị trạng thái vận động

khi nhô lên khi hạ xuống khi phồng khi xẹp,

khi nổi khi chìm)

? So sánh có nghĩa của các từ láy “ mềm

mại”, “đo đỏ” với nghĩa các tiếng gốc “ mềm”

và “đỏ”( mềm: dễ bị biến dạng dưới tác dụng

cơ học- Mềm mại: có ST biểu cảm rõ: mềm

gợi cảm giác dễ chịu khi sờ tay vào, có dáng

nét lượn cong tự nhiên, đẹp mắt, âm điệu

uyển chuyển nhẹ nhàng, dễ nghe)

? Đặc điểm về nghĩa của từ láy?

sự hoà phối âm thanh giữa các tiếng

- Từ láy có tiếng gốc: nghĩa của từ láy cósắc thái riêng so với tiếng gốc

Trang 33

2 Bài 2: Điền thêm các tiếng láy để tạo

4 Bài 5:

Các từ máu mủ, mặt mũi, tóc tai, râu ria,khuôn khổ, ngọn ngành, tươi tốt, nấunướng, ngu ngốc, học hỏi, mệt mỏi, nảy nở

là từ ghép đẳng lập

4 Củng cố:

? Có mấy loại từ láy? Đặc điểm của từng loại?

5 Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc hai ghi nhớ nắm đặc điểm hai loại từ láy

- Sự tạo thành nghĩa của từ láy

- ChuÈn bÞ bµi : Qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n b¶n

Ngµy so¹n: … - … - 08

Ngµy d¹y : … - … - 08

TiÕt 12: Qu¸ tr×nh t¹o lËp v¨n b¶n

- Gióp HS Củng cố những kiến thức có liên quan đến việc tạo lập văn bản và làm quen hơnnữa với các bước của quá trình tạo lập văn bản

- Có khái niệm tạo lập văn bản đơn giản, gần gũi với đời sống và công việc học tập của cácem

- Có thói quen thực hiện đầy đủ các bước trong quá trình tạo lập văn bản

B Chuẩn bị:

- Học sinh: vở soạn, xem các bài tập và làm BT

C Các bước lên lớp

2 Kiểm tra:

? Mạch lạc trong văn bản là gì? Các điều kiện để có văn bản có tính mạch lạc?

( Mạch lạc là làm cho các phần, các đoạn trong văn bản thống nhất lại

Trang 34

Điều kiện: Cỏc cấu, đoạn, phần: cựng chủ đề, tiếp nối theo một trỡnh tự hợp lớ)

3 Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy và học.

Chỳng ta đó được học về liờn kết , bố cục ,

mạch lạc trong văn bản Vậy chỳng ta học

những kiến thức và kĩ năng ấy làm gỡ? Cú

phải chỉ để biết thờm về văn bản hay là để sử

dụng tạo lập văn bản Để hiểu rừ hơn điều này

chỳng ta cựng nghiờn cứu bài hụm nay

Hoạt động 2: Hỡnh thành kiến thức mới

- Đọc bài tập 1(sgk)

? Khi viét th cho bạn điều gì thôpi thúc em

viết th?

( thăm hỏi, báo tin )

? Khi cô giáo yêu cầu em viết bài văn miêu tả

? Nếu cần viết thư cho bạn em sẽ xỏc định

những điều gỡ trước khi viết?

- Viết cho ai ( bạn) -> xỏc định đối tượng để

xưng hụ cũng như chọn nội dung phự hợp

- Viết để làm gỡ? Mục đớch viết thư -> định

hướng nội dung

- Viết cỏi gỡ -> xỏc định nội dung cần viết

- Viết như thế nào? -> hỡnh thức viết như thế

nào để đạt được mục đớch đề ra

? Xét văn bản "Mẹ tôi"

Bố viết th cho ai? (En- ri- cô)

Viết để làm gì?( giáo dục con)

Viết về cái gì?(tấm lòng ngời mẹ)

Khi có nhu cầu giao tiếp ( viết th, phát biểu,viết bài) thì ta tạo lập văn bản

d Bài tập 5:

kiểm tra văn bản ( về nội dung và hìnhthức) (bớc 4)

II.Ghi nhớ ( SGK)

Trang 35

? Qua các bài tập trên em hãy cho biết để tạo

lập văn bản cần tiến hành theo các bước như

+ Quan tâm: xác định cách xưng hô phù hợp,

lựa chọn được nội dung đúng đối tượng mình

muốn viết -> Hình thức viết phù hợp

+ Không: có sự thiếu thống nhất về cách xưng

hô -> ảnh hưởng đến hình thức

? Em có lập dàn bài trước khi làm văn không?

- Có

? Việc xây dựng bố cục có ảnh hưởng như thế

nào đến kết quả bài làm?

? Em có kiểm tra sau khi làm không? Việc

kiểm tra có tác dụng như thế nào?

HS đọc, xđ yêu cầu, làm bài -> nhận xét

b Bạn không xác định đúng đối tượng giaotiếp Bản báo cáo này được trình bày vớithầy cô chứ không phải HS

3 Bài 3:

a Dàn bài cần rõ ý, ngắn gọn Lời lẽ trongdàn bài không nhất thiết là những câu vănhoàn chỉnh, đúng ngữ pháp, liên kết chặtchẽ

b Trong dàn bài: các phần , mục phải đượcthể hiện trong một hệ thống kí hiệu

- Các phần, mục phải rõ ràng

4 Bài 4

Trang 36

Ý nhỏ hơn lần lượt được kí hiệu bằng số

thường, chữ cái thường

- Sau mỗi phần, mục phải xuống dòng

- Các phần , mục có ý ngang bậc phải viết

thẳng hàng nhau Ý nhỏ hơn viết lùi so với ý

lớn hơn

HS đóng vai En-ri-cô viết bức thư cho bố nói

lên nỗi ân hận của mình vì đã nói lời thiếu lễ

độ với mẹ

(Để viết bức thư đó em phải làm gì?)

- Xác định đối tượng GT : bố: xưng con

- Vận dụng lý thuyết để làm bài tập làm văn viết

- Soạn” Ca dao: Những … than thân”

- Ôn lại kiến thức về văn miêu tả: Vận dụng kiến thức đó để tả khung cảnh làng quê

- Xây dựng bài có bố cục ba phần rõ ràng, chặt chẽ, câu văn mạch lạc, dùng từ trong sáng, chữviết đúng chính tả

- Rèn kĩ năng viết văn miêu tả

B Chuẩn bị:

- Giáo viên : đề bài

- Học sinh: ôn lại kiến thức về văn miêu tả tìm đọc các bài văn mẫu miêu tả thiên nhiên

Trang 37

- Giới thiệu chung về khung cảnh định tả: ở đâu, vào thời điểm nào, cảnh như thế nào?

2 Thân bài: Tả cụ thể, chi tiết về cảnh đó

- Trời gần sáng: tiếng gà gáy râm ran, mọi vật con đang “ ngái ngủ” màn đêm dần tan

- Trời sáng: dần hiện lên những luỹ tre xanh rì, ngọn tre cong như một dấu hỏi lớn giữa trời.Lấp ló giữa màu xanh là những ngôi nhà ngói đỏ còn vướng vất đâu đây làn khói mòng Dướicây rơm, đàn gà rối rít gọi nhau đi kiếm mồi

- Người lớn vác cuốc ra đồng Trẻ em khăn quàng đỏ trênm vai í ới goijnhau đi học Tiếngcười , nói, tiếng còi xe vang vang

3 Kết bài ( 2 điểm)

-Đánh giá về khung cảnh đó

- Cảm xúc , tình cảm của em

III Yêu cầu và cách tính điểm

1 Điểm 9,10: Nội dung đảm bảo theo dàn ý trên, sâu sắc

- Xây dựng được bố cục rõ ràng, , KH Từ các nội dung làm nổi bật vẻ đẹp riêng của cảnh

- Trình bày sạch sẽ, câu đúng ngữ pháp, không sai chính tả, lời văn trong sáng, diễn đạt lưuloát

- Sử dụng tốt các biện pháp nghệ thuật khi tả

2 Điểm 7,8:

- Đảm bảo yêu cầu trên

- Còn vi phạm vài lỗi về chính tả, dùng từ, đặt câu

- Gióp HS nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu ( hình ảnh,ngôn ngữ) của những bài ca về chủ đề than thân trong bài học

Trang 38

- Thuộc những bài ca dao trong văn bản

- Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ, phân tích thơ ca dân gian

- Giáo dục tình yêu, sự ham mê tìm tòi văn học dân gian đặc biệt là ca dao

B Chuẩn bị:

- Học sinh: soạn bài, sưu tầm những bài ca dao có nội dung than thân

? Đọc thuộc bài số 4 trong “ Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người” vàphân tích nội dung, nghệ thuật?

- Nghệ thuật: hai câu thơ đầu : kéo dài -> cảnh đồng lúaemenh mông, bát ngát

- So sánh -> sức sống, trẻ trung, phơi phới của cô gái

Ca dao dân ca là tấm gương phản ánh đời

sống, tâm hồn nhân dân Nó không chỉ là

tiếng hát yêu thương , tình nghĩa mà còn là

tiếng hát than thở về những cuộc đời, cảnh

ngộ khổ cực, đắng cay Nỗi niềm ấy thể hiện

như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu bài hôm

nay

GV hướng dẫn đọc: giọng mượt mà, tha thiết,

? Trong ca dao người nông dân xưa thường

mượn hình ảnh con cò diễn tả cuộc dời mình,

em hãy sưu tầm một số bài ca dao như vậy?

- Con cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo đưa chồng nước mắt nỉ non

Trang 39

Con tụm đỏnh đỏo

Con cũ kiếm ăn

? Vỡ sao người nụng dõn lại mượn hỡnh ảnh

con cũ để diễn tả cuộc sống của mỡnh mà

khụng phải con vật nào khỏc?

( Con cũ vốn gần gũi với đời sống ruộng

đồng của người nụng dõn, con cũ cú những

phẩm chất giống người nụng dõn: chịu khú,

lặn lội kiếm sống, gắn bú với đồng ruộng)

? Cuộc đời của cũ được diễn tả như thế nào?

(Nước non lận đận một mỡnh

Thõn cũ lờn thỏc xuống ghềnh)

? Chỉ ra cỏc biện phỏp nghệ thuật trong hai

cõu thơ này?

- Từ lỏy: lận đận -> vất vả vỡ gặp nhiều khú

khăn

- Đối lập: nước non >< một mỡnh

Thõn cũ ( nhỏ bộ, gầy guộc) >< thỏc

( Hình ảnh đối lập gợi cuộc sống bấp bênh,

ngang trái, gieo neo, cay đắng; Câu hỏi nhức

nhối chỉ ra nguyên nhân cuộc đời cay đắng

đó)

? Ngoài nội dung than thân, bài ca dao còn có

nội dung gì?

Gv: từ “ ai” ngỡ như phiếm chỉ mà lại mang ý

nghĩa xỏc định, khẳng định cũn ai nữa ngoài

cỏi xó hội bất nhõn trà đạp lờn cuộc đời những

người nụng dõn

- Đọc bài ca dao số 2

? Trong bài cú cụm từ nào được lặp lại?

(Thương thay, kiếm ăn đợc mấy)

? Em hiểu cụm từ thơng thay như thế nào?

( Là tiếng than biểu hiện sự thương cảm , xút

xa ở mức độ cao)

? Cụm từ này được lặp lại nhiều lần cú tỏc

dụng gỡ?

(Tụ đậm nỗi thương cảm ở nhiều gúc độ khỏc

nhau đồng thời tạo sự liờn kết của văn bản ->

tớch hợp TLV)

? Phõn tớch nỗi khổ nhiều bề được diễn tả

- Nước non lận đận -> từ lỏy

- Lờn thỏc xuống ghềnh-> Đối

- Bể đầy ao cạn -> Thành ngữ

- Gầy cò con -> Câu hỏi tu từ

=> khắc hoạ những hoàn cảnh khú khăn,ngang trỏi, gieo neo, cay đắng mà cũ congặp phải

- Hỡnh ảnh con cũ là biểu tượng chõn thực

và xỳc động về người nụng dõn trong xóhội cũ

- Tố cỏo, phản khỏng xó hội phong kiến

b Bài số 2:

- Con tằm: bị bũn rỳt sức lực

- Con kiến: vất vả, xuôi ngợc làm lụng màvẫn nghèo khó

- Con hạc: phiờu bạt, lận đận, vụ vọng

- Con cuốc: thấp cổ, oan trỏi

Trang 40

trong bài ca dao?

- Con tằm: bị bũn rỳt sức lao động cho kẻ

khỏc

- Con kiến: xuụi ngược vất vả làm lụng vẫn

nghốo khú

- Con hạc: phiờu bạt , lận đận vụ vọng

- Con cuốc: thấp cổ bộ họng, oan trỏi khụng

được cụng bằng soi tỏ

? Con tằm, con kiến, con hạc, con cuốc chỉ

ai? Tác giả sử dụng nghệ thuật gì?

(Thõn em như hạt mưa sa

Hạt vào đài cỏc hạt ra ruộng cày

Thân em nh dải lụa đào

? Những bài ca dao ấy thường núi về ai? Về

điều gỡ?

( Thường núi về thõn phận, nỗi khổ đau của

người phụ nữ trong xó hội cũ, bị phụ thuộc

khụng cú quyền quyết định cuộc đời mình

? Những bài này cú điểm nghệ thuật gì giống

nhau?

( Mở đầu: thõn em: gợi sự tội nghiệp cay đắng

Hỡnh thức so sỏnh, miờu tả cụ thể, chi tiết)

? Trong bài ca dao này tỏc giả dõn gian đó so

sỏnh như thế nào? Tỏc dụng

- Thõn em- trỏi bần trụi -> gợi liên tưởng

-> thõn phận nghốo khổ, cuộc đời bị phụ

thuộc -> số phận chỡm nổi lờnh đờnh vụ định

GV liờn hệ hỡnh ảnh bỏnh trụi nước (Hồ Xuõn

Hương) Chuyện nguời con gái Nam Xơng

( Nguyễn Dữ)

? Nờu đặc điểm chung của ba bài ca dao?

- Diễn tả cuộc đời của những con người trong

xó hội cũ -> ngoài ý than thõn -> cú ý phản

nữ trong xó hội phong kiến

III Ghi nhớ IV.Luyện tập

* Đọc thờm

Định dạng
Số trang	309
Dung lượng	2,74 MB