Bài 1: TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT doc

- Trình bày được mối liên quan giữa cấu trúc của lông hút với quá trình hấp thụ nước - Nêu được các con đường vận chuyển nước từ lông hút vào mạch gỗ của rễ ,từ mạch gỗ của rễ lên mạch g

Bài 1: TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT

I Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bải này học

sinh cần phải:

- Mô tả được quá trình hấp thụ nước ở rễ và quá trình vận chuyển nước ở thân

- Trình bày được mối liên quan giữa cấu trúc của lông hút với quá trình hấp thụ nước

- Nêu được các con đường vận chuyển nước từ lông hút vào mạch gỗ của rễ ,từ mạch gỗ của rễ lên mạch gỗ của thân và lên mạch gỗ của lá

- Biết sử dụng các hình vẽ để minh họa và hiểu rõ hơn các kiến thức của bài

- Thấy rõ tính thống nhất giữa cấu trúc và chức năng trong các cơ quan của thực vật

II Nội dung trọng tâm :

 Quá trình hấp thụ nước ở rễ với 2 con đường : Thành tế bào – gian bào và nguyên sinh – không

bào, thực hiện trên cơ sở chênh lệch áp suất thẩm thấu, theo hướng tăng dần từ đất đến mạch gỗ của

rễ

 Quá trình vận chuyển nước ở thân (từ rễ lên lá) được thực hiện do sự phối hợp giữa lực hút của lá, lực đẩy của rễ và lực trung gian (lực liên kết giữa các phân tử nước và lực bám giữa các phân tử nước với thành mạch)

III Phương tiện và phương pháp dạy học:

1 Phương tiện dạy học: Tranh vẽ ở hình 1.1

đến 1.5 SGK

2 Phương pháp: Kết hợp nhiều phương pháp để phát huy tính chủ động sáng tạo của HS: hỏi đáp - tìm tịi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện

thơng báo, thí nghiệm - chứng minh, trực quan

IV Tiến trình tổ chức bài giảng:

1 Ổn định lớp: kiểm tra đồng phục, sỉ số học sinh,

làm quen học sinh

2 Bài mới:

a Mở bài: Cây hấp thụ nước bằng cách nào ?

Cây hút nước qua miền lông hút của rễ, một

số cây thủy sinh hấp thụ nước qua toàn bộ

bề mặt của cây Rễ là cơ quan chính hấp thụ nước Nước có vai trò gì đối với thực vật, quá trình trao đổi nước ở thực vật như thế nào? Nước không thể thiếu được trong đời sống TV, có vai trò lớn đối với như: Đảm bảo độ bền vững của các câu trúc trong cơ thể, đảm bảo môi trường thuận lợi cho phản ứng trao đổi chất…

b Triển khai bài dạy:

Hoạt động của GV và học

sinh

Nội dung

- GV: cho HS trả lời câu hỏi

Vai trò của nước đối với cây

I Vai trò của nước và nhu cầu nước đối với thực vật

?

- HS trả lời: Nước ảnh

hưởng đến qúa trình sinh

trưởng phát triển của cây,

thiếu nước 1 lượng lớn và

kéo dài, cây có thể chết Vì

Nước đảm bảo độ bền vững

của các cấu trúc trong cơ

thể, nước là dung môi hòa

tan các chất trong cơ thể, sự

thoát hơi nước vừa có tác

dụng điều hòa nhiệt của cơ

thể lại vừa giúp cho sự xâm

nhập tốt CO2 từ không khí

vào lá, cung cấp cho quá

trình QH (Nước là N.liệu

là MTcho phản ứng diễn ra,

giúp qúa trình quang hợp,

1 Các dạng nước trong cây

và vai trò của nó : 2 dạng Đặc điểm Vai trò

Nư

ớc

tự

do

là dạng nước chứa trong các

TP của tế bào, trong các khoảng gian bào, trong các mạch dẫn

Làm dung môi, điều hòa nhiệt, tham gia vào một

số quá trình

TĐC, đảm bảo độ nhớt cảu CNS, giúp cho qúa trình TĐC binh

qúa trình thoát hơi nước của

cây … )

- GV: Cho HS trả lời câu

hỏi SGK: Nước trong cây

có mấy dạng ? Vai trò của

mỗi dạng ?

- HS: trả lời và điền vào

bảng bên: có 2 dạng là dạng

tự do và liên kết………

- GV: Nói thêm về các dạng

nước trong đất:

+ Nước tự do: nước

trọng lực và nước mao

quản

+ Nước liên kết: nước

ngầm, nước màng

- GV: Rễ cây hấp thụ nước

ở dạng nào?

thường

Nư

ớc liên kết

: là dạng nước bị các PT tích điện hút bởi 1 lực nhất định hoặc các liên kết hóa học ở các thành phần

Đảm bảo

độ bền vững của

hệ thống keo trong CNS của

tế bào

2 Nhu cầu nước đối với thực vật :

- Nước ảnh hưởng đến qúa trình sinh trưởng phát triển của cây, thiếu nước 1 lượng

- HS: dạng tự do và 1 phần

dạng nước liên kết

- GV: Cây có nhu cầu nước

như thế nào?

- HS: Đọc SGK và trả

lời……

- GV: Rễ có đặc điểm phù

hợp với chức năng nhận

nước từ rễ ?

- HS: - Thành tế bào mỏng,

không thấm cutin

- Chỉ có một không bào

lớn và kéo dài, cây có thể chết

Vì Nước đảm bảo độ bền vững của các cấu trúc trong

cơ thể, nước là dung hòa tan được chất trong cơ thể, sự thoát hơi nước vừa có tác dụng điều hòa nhiệt của cơ thể lại vừa giúp cho sự xâm

nhập tốt CO 2 từ không khí vào lá, cung cấp cho quá trình

QH

II Quá trình hấp thụ nước

ở rễ

1 Đặc điểm của bộ rễ liên quan đến quá trình hấp thụ nước

- Rễ phát triển mạnh về số

trung tâm lớn

- Áp suất thẩm thấu rất

cao do hoạt động hô hấp

của rễ mạnh.(nước di

chuyển từ nơi có nồng độ

thấp đến nơi có nồng độ

cao)

- GV: Có bao nhiêu con

đường hấp thụ nước từ lông

hút vào mạch gỗ ? Mô tả

mỗi con đường ?

- HS: (quan sát sơ đồ dưới

đây và trả lời) theo 2 con

đường………

GV: Nêu vị trí và vai trò

của vòng đai caspari ?

- HS: Đai caspari nằm ở

lượng, kích thước và diện tích

- Trên mỗi mm2 bề mặt có tới hàng trăm tế bào lông hút, với đặc điểm:

+ Thành tế bào mỏng, không thấm cutin

+ Chỉ có một không bào trung tâm lớn

+ Áp suất thẩm thấu rất cao do hoạt động hô hấp của rễ mạnh

Vì vậy các dạng nước tự do

và nước liên kết không chặt

có trong đất được lông hút hấp thụ dễ dàng nhờ sự chênh lệch về áp suất thẩm thấu giữa tế bào lông hút và dung

phần nội bì của rễ, có vai

trò kiểm soát các chất đi

vào trung trụ, điều hòa vận

tốc hút nước của rễ

GV: Nước vận chuyển theo

một chiều từ đất vào rễ theo

cơ chế nào ?

- HS : thẩm thấu…

GV: giới thiệu thí nghiệm

về hiện tượng rỉ nhựa và ứ

giọt Vậy để nước vận

chuyển lên thân được là nhờ

một lực đẩy, lực đó gọi là

dịch đất

2 Con đường hấp thụ nước

ở rễ:

- Con đường qua thành tế bào – gian bào (đi qua các khe hở của tế bào): Nước từ đất vào lông hút → gian bào của các

tế bào vỏ đến nội bì bị đai caspari chặc lại, nên chuyển sang con đường thứ 2 (vào tế bào nội bì rồi vào mạch gỗ)

- Con đường qua chất nguyên sinh – không bào (qua các tế bào ): nước từ đất vào lông hút → tế bào vỏ → nội bì → vào trung trụ → mạch gỗ

áp suất rễ Vậy áp suất rễ là

gì?

-HS: Áp suất rễ là nước bị

đẩy từ rễ lên thân do 1 lực

đẩy

- GV: Áp suất rễ chỉ được

xác định rõ ở những cây

thân thảo, cây bụi Tại sao?

- HS:…………

- GV: QS hình 1.5 mô tả

con đường vận chuyển

nước, chất khoáng hòa tan

và chất hữu cơ trong cây ?

- HS: Nước, muối khoáng

từ rễ lên lá theo mạch gỗ

Các chất hữu cơ từ lá xuống

rễ theo mạch rây

- GV: Động lực của dòng

3 Cơ chế để dòng nước một chiều từ đất vào rễ lên thân:

- Nước từ đất vào lông hút, rồi vào mạch gỗ của rễ theo

cơ chế thẩm thấu : từ nơi có

áp suất thẩm thấu thấp đến nơi có áp suất thẩm thấu cao

- Áp suất rễ là lực đẩy nước

từ rễ lên thân Thể hiện ở 2

mạch rây? Động lực của

dòng mạch gỗ ?

- HS: Dòng mạch rây là do

sự chênh lệch áp suất thẩm

thấu giữa cơ quan cho (lá )

và cơ quan nhận (mô, củ,

phần dự trữ )

ĐL dòng mạch gỗ: có 3

động lực :

+ Áp suất của rễ tạo ra sức

nước từ dưới lên

+ Lực hút do thoát hơi

nước ở lá

+ Lực LK các PT nước với

nhau và với thành mạch gỗ

- GV: Hai con đường này có

liên quan với nhau không ?

hiện tượng:

+ Hiện tượng rỉ nhựa :

+ Hiện tương ứ giọt:

III Quá trình vận chuyển nước ở thân

1 Đặc điểm của con đường vận chuyển nước ở thân : Vận chuyển theo một chiều từ rễ lên lá

2 Con đường vận chuyển

- HS: Có liên quan với nhau

tùy theo thế nước trong

mạch rây, làm cho nước đi

từ mạch gỗ sang mạch rây

và ngược lại

- GV: TP của dịch mạch gỗ,

mạch rây ?

- HS: + Mạch gỗ : nước, các

ion khoáng, chất hữu cơ

+ Mạch rây: đường

saccarozơ, các aa, vitamin,

hoóc môn TV

- Nước và muối khoáng

từ rễ lên lá theo mạch gỗ (xilem)

- Các chất hữu cơ từ lá xuống

rễ theo mạch rây (phlôem)

3 Cơ chế đảm bảo sự vận chuyển nước ở thân:

- Lực hút của lá là lực đóng vai trò chính

- Lực đẩy của rễ

- Lực trung gian

4 Củng cố :

 Nêu đặc điểm của lông hút liên quan đến qúa

trình hấp thụ nước của rễ ? Lông hút hình thành

từ tế bào biểu bì rễ, các tế bào này có đặc điểm

cấu tạo phù hợp với chức năng nhận nước và các

chất khoáng từ đất như :

- Thành tế bào mỏng, không thấm cutin

- Chỉ có một không bào trung tâm lớn

- Áp suất thẩm thấu rất cao do hoạt động hô hấp của rễ mạnh

 Trao đổi nước ở thực vật bao gồm những quá trình nào ?

 Hiện tượng ứ giọt xảy ra trong điều kiện nào ?

5 Dặn dò : Học bài và trả lời câu hỏi SGK trang

11, đọc và chuẩn bị bài 2

Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này