đề tài nhân vật người kể chuyện trong tiểu thuyết người con gái viên đại uý” của puskin

Đó là tiểu thuyết lịch sử Người con gái viên đại úy của Puskin, một trong những tác phẩm tiêu biểu cho nền văn xuôi hiện thực Nga, tạo nên sự thành công cho nền văn học hiệnthực Nga sau

ĐỀ TÀI: NHÂN VẬT – NGƯỜI KỂ CHUYỆN TRONG TIỂU THUYẾT “ NGƯỜI CON GÁI VIÊN ĐẠI UÝ”

CỦA PUSKIN

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu 4

2.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở Nga 4

2.2 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam 6

3 Mục tiêu nghiên cứu 8

4 Phạm vi nghiên cứu……… 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Đóng góp của luận văn 9

7 Kết cấu của đề tài: 2 chương 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1: ĐIỂM NHÌN CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN 10

1.1 Khái niệm “người kể chuyện” 10

1.2 Điểm nhìn người kể chuyện 10

1.2.1 Điểm nhìn người kể chuyện – tác giả từ quan điểm nhân dân .11

1.2.2 Điểm nhìn người kể chuyện – nhân vật từ dòng hồi tưởng .12 Chương II: VAI TRÒ CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN 14

1 Người kể chuyện và việc miêu tả hiện thực lịch sử 14

2 Người kể chuyện và quan điểm của tác giả 15

3 Người kể chuyện với sự hình thành và phát triển tiểu thuyết Nga

17

KẾT LUẬN……… 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… …….21

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Đến với những bình nguyên xinh đẹp, những rừng bạch dương vàngrực trong nắng chiều và những dòng sông thơ mộng…đã làm cuộc sống củacon người Nga mang đậm bầu không khí ấm áp nồng hậu, những con ngườilãng mạn ấy với tâm hồn ngập tràn thơ và nhạc, là cơ sở để tạo nên nền vănhọc nghệ thuật Nga khổng lồ mà nhân loại phải kính nể

Nhắc tới văn học Nga, chúng ta không thể không nhắc tới Puskin vì

“Viết về Puskin có nghĩa là viết về toàn bộ nền văn học Nga” Bởi trongnền văn học vĩ đại ấy Puskin là vầng dương mới và ánh nắng của vầngdương ấy đã tỏa cả cánh đồng văn học Nga, với các nhà văn thuộc thế hệsau như L.Tônxtôi, Sêkhov Đánh giá Puskin, Gorki viết: “Sự nghiệp sángtác của A.Puskin có thể sánh ngang hàng với di sản thiêng liêng của nhữngkiệt tác nói về con người mà những nghệ sĩ thiên tài như Sêcxpia, Gơtơ vànhững người khác đứng trong hàng ngũ vĩ nhân này để lại” [3, 165]

Ngay từ những tác phẩm đầu tay ông đã thể hiện được tài năng của

mình trong đó phải kể tới Epghênhi Ônhêghin, Bôrix Gôđunôp, các kiệt tác

thơ trữ tình về tình yêu và triết lý và trong dãy núi oai nghiêm, trùng điệp

đó, có một đỉnh núi nhô lên thật ngạo nghễ Đó là tiểu thuyết lịch sử Người

con gái viên đại úy của Puskin, một trong những tác phẩm tiêu biểu cho

nền văn xuôi hiện thực Nga, tạo nên sự thành công cho nền văn học hiệnthực Nga sau này

Với tác phẩm Người con gái viên đại úy, một lần nữa miêu tả hiện

thực của Puskin đạt tới quy mô “bộ bách khoa toàn thư của cuộc sống Ngathế kỷ XVIII” (Biêlinxki) Trong cuốn lịch sử tiểu thuyết này, sự kiện, sốliệu không lấn át, không phương hại đến sự phát triển tự nhiên của cốttruyện, người đọc không bị vướng bởi những cứ liệu khô khan mà bị cuốnhút liên tục Nhân vật lịch sử, nhân vật hư cấu, số phận nhân dân, số phậncon người, cuộc sống Nga “thời bình” cũng như “thời chiến” quyện vào

nhau Dòng đời, dòng lịch sử trôi, trong đó mỗi nhân vật hình thành, pháttriển do những hoàn cảnh gia đình, xã hội, những biến cố của nhân dân, củađất nước tác động, quy định…

Sở dĩ tiểu thuyết này đạt tầm vóc ấy là do Puskin sáng tạo thànhcông nhân vật – người kể chuyện Từ nhân vật này, Puskin đã làm hiện lênhình ảnh hào hùng của một nhân vật lịch sử là Êmêliên Pugatsôp – lãnh tụcuộc khởi nghĩa nông dân long trời chuyển đất ở Nga những năm 1773 –1775

Nghiên cứu Grinhôp, đặc biệt là nghiên cứu với tư cách người kểchuyện là một điều rất quan trọng Bởi nó cho phép chúng ta áp dụngnhững lý thuyết rất mới về sự tự học nói chung, lý luận về người kể chuyệnnói riêng vào phân tích một tác phẩm cổ điển, từ đó hướng tới những cáchnhìn mới cho tác phẩm này

Hơn nữa tác phẩm này sẽ giúp ích cho chúng tôi rất nhiều khi họctập và giảng dạy Puskin, giảng dạy văn học trong nhà trường

Những điều đó đã tạo hứng thú cho chúng tôi khi bắt tay thực hiện

đề tài này

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở Nga

Được coi là “bộ bách khoa toàn thư” của cuộc sống Nga tiểu thuyết

Người con gái viên đại uý dành được sự yêu mến, quan tâm của nhiều nhà

nghiên cứu, phê bình văn học Nga, cũng như nhiều nước trên thế giới

X.M Pêtơrôp xem Puskin là người đặt nền tảng cho chủ nghĩa hiệnthực trong văn học Nga Ông nhắc tới tiểu thuyết này như một tác phẩmtiêu biểu của Puskin về hiện thực lịch sử Nga lúc đó Pêtơrôp chú ý tới sựphân hoá xã hội và các giai cấp trong xã hội Nga Ông cho rằng: “Trong

Người con gái viên đại uý nhân dân đã phân hoá về mặt xã hội Nông nô

trong Người con gái viên đại uý được mô tả một cách cụ thể - lịch sử trong

các nhóm người khác nhau, trong những quan hệ khác nhau với địa chủ: từanh Xavêlich trung thành với chủ, đứng ở thứ bậc thấp nhất của ý thức giai

cấp đến lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa nông dân Pugatsôp” Pêtơrôp cũng chỉ

ra giá trị lịch sử của tiểu thuyết, đặc biệt là những nguyên nhân xã hội sâu

xa dẫn tới phong trào nông dân khởi nghĩa: “Trong Người con gái viên đại

uý, Puskin đầu tiên phơi bầy các nguyên nhân và hoàn cảnh phân chia dân

tộc ra hai phe thù địch với nhau và làm nảy sinh phong trào của Pugatsôp

và chỉ sau đó chính Pugatsôp mới xuất hiện trong tiểu thuyết” [14, 47]

Gorki khi bàn về Puskin đã nhắc tới Người con gái viên đại uý.

Gorki cũng quan tâm tới giá trị hiện thực lịch sử, cũng như hình tượngnhân vật Pugatsôp Trong lĩnh vực văn xuôi, Puskin đã viết cuốn tiểu

thuyết lịch sử Người con gái viên đại uý, trong truyện này với cái nhìn thấu

suốt của một nhà sử học, Puskin đã xây dựng lên một hình tượng sinh độngcủa người Côdăc là Êmêliên Pugatsôp, người đã tổ chức một trong nhữngcuộc khởi nghĩa hùng vĩ nhất của nông dân Nga” [3, 166]

I.U Lôtman lại đặc biệt quan tâm tới tiểu thuyết này trong sự phânchia ra hai thế giới quý tộc và nông dân như là một cơ sở để tạo nên giá trịnghệ thuật độc đáo cho tác phẩm Ông viết: “Mọi tư liệu nghệ thuật trong

Người con gái viên đại uý rõ ràng đều tan ra thành hai tầng tư tưởng và

phong cách, phụ thuộc vào hai thế giới được miêu tả là quý tộc và nôngdân” Sự phân chia này đã tạo ra những lớp thời gian bị chi phối rất mạnhđến người kể chuyện, bởi “sự hài hoà của môi sinh ấy bị “dừng sững” ngaylại khi có tin quân Pugatsôp tấn công Đó là thời gian phong cảnh được xâydựng song song với thời gian lịch sử Nhưng còn có một dòng thời giankhác Đó là thời gian tâm lí Với Grinhôp, thời gian không là mùa đông, màcũng chẳng là mùa thu Anh ta không thuộc phe nào Grinhôp thoát khỏikhuôn đạo đức quý tộc, nên rất người” [4, 15]

Có thể thấy, I.U.Lôtman đã đề cập tới người kể chuyện Grinhôp ởkhía cạnh “tâm lí”, đặc biệt là nét tâm lí phức tạp như sự hoà trộn giữa

“mùa đông” và “mùa thu” của thời gian

M.Bakhtin khi đề cập tới tiểu thuyết Người con gái viên đại uý đã

quan tâm tới Grinhôp với tư cách là người kể chuyện Và so sánh hình thức

Icherzahlung (kể chuyện từ ngôi thứ nhất) của Người con gái viên đại uý của Puskin với Bút kí ẩn lậu của Đôstôievxki Ông nhận thấy sự khác biệt

giữa hai tác phẩm nằm ở nhãn quan độc thoại của Grinhôp Ông viết:

“Hình thức Icherzahlung trong Người con gái viên đại uý khác rất xa với hình thức Icherzahlung trong Bút kí ẩn lậu, ngay cả khi nếu ta cố tình lãng

quên nội dung chứa đựng ở hai hình thức đó” Lời kể chuyện của Grinhôpđược Puskin cấu tạo trong nhãn quan độc thoại rắn chắc, mặc dù nhãn quan

ấy không được thể hiện bằng bố cục bề mặt bởi vì trong truyện không cólời trực tiếp của tác giả” Bakhtin cũng chú trọng tới Grinhôp với tư cách

là một hình tượng nhân vật và ông chỉ ra rằng mọi quan điểm của Grinhôpcũng như sự kiện xung quanh Grinhôp là để phục vụ cho việc xây dựnghình tượng nhân vật này “Hình tượng chứ không phải tiếng nói, còn tiếngnói của Grinhôp là yếu tố của hình tượng ấy, có nghĩa là nó hoàn toàn phục

vụ chức năng xây dựng tính cách và chủ đề - sự kiện” [8, 256]

Rõ ràng Bakhtin đã xem Grinhôp với tư cách một hình tượng nhânvật Ông cũng có đề cập tới “nhãn quan độc thoại rắn chắc” của nhân vậtnày Những điều đó chi phối lời kể và kết cấu tác phẩm

Có thể nói, các nhà lí luận, phê bình Nga đã ít nhiều đề cập tới người

kể chuyện trong tiểu thuyết Người con gái viên đại uý Tuy rằng họ chỉ đưa

tác phẩm này vào các công trình nghiên cứu như những ví dụ để minhchứng cho các luận điểm, nhưng với chúng tôi đó là những ý kiến hết sứcquý giá, giúp chúng tôi có một nền tảng vững chắc khi thực hiện đề tài này

2.2 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam

Tìm hiểu tình hình nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam, nhiều nhà nghiên

cứu, phê bình cũng quan tâm tới tiểu thuyết Người con gái viên đại uý, và

cũng nhắc tới ít nhiều về tác phẩm này trong các công trình nghiên cứu

Trong Lịch sử văn học Nga (nhiều tác giả), Grinhôp được nhắc tới

với tư cách người kể chuyện: “Grinhôp là nhân vật có mặt từ đầu đến cuối

và là “người kể chuyện” đã được tác giả xây dựng công phu Nhân vậtđược miêu tả trong quá trình phát triển, trưởng thành, biến đổi” Các tác giả

cũng chú ý tới vai trò của nhân vật Grinhôp trong việc miêu tả hiện thực,

mà cụ thể là miêu tả Pugatsôp và bức tranh nông dân khởi nghĩa: “Quanhân vật Grinhôp, Puskin miêu tả khá trung thực cuộc khởi nghĩa củaPugatsôp và bản thân Pugatsôp Cuộc đấu tranh của nông dân nhìn từ phíabên kia – từ phía kẻ thù Grinhôp tuy “cứng cỏi” không chịu công nhậnPugatsôp là vua, nhưng đã thẳng thắn công nhận tài năng, đức độ củaPugatsôp, đã quyến luyến, cảm phục, tin cậy người mà chàng – do nhữngthiên kiến của giai cấp mình – còn chưa hiểu rõ” [6, 108]

Trong Từ điển văn học (nhiều tác giả), Đỗ Hồng Chung tuy không

nhắc tới người kể chuyện nhưng có chỉ ra yếu tố liên quan đến người kể

chuyện Ấy là lời kể Ông khẳng định: Tiểu thuyết lịch sử Người con gái

viên đại uý còn hấp dẫn người đọc vì lối kể chuyện tự nhiên, mạch lạc,

đượm phong vị dân gian, giản dị, duyên dáng” [10, 45]

Lưu Liên trong bài viết: Thiên tài Puskin và tiểu thuyết lịch sử

“Người con gái viên đại uý” đề cập tới Grinhôp với tư cách là nhân vật tự

xưng ngôi thứ nhất Trong thiên bút kí lịch sử này, Grinhôp – Nhà thơ lớnthế kỉ XVIII là nhân vật hư cấu của Puskin Rõ ràng từ “ngôi thứ nhất” đó,Lưu Liên đã đề cập tới nhân vật – người kể chuyện, dù chưa thực sự đi sâuvào phân tích nhân vật này” [7, 15]

Hà Thị Hoà trong bài viết: “Người con gái viên đại uý” – đỉnh cao

của văn xuôi Puskin, cũng nhắc tới nhân vật Grinhôp và khẳng định vị trí

nhân vật – người kể chuyện của nhân vật này

Ngoài ra, trong một số các luận văn, khoá luận tốt nghiệp, các báo

cáo khoa học của sinh viên… cũng có đề cập tới tiểu thuyết Người con gái

viên đại uý và đôi lúc nhắc tới Grinhôp với tư cách người kể chuyện

Tổng kết các ý kiến trong và ngoài nước, chúng tôi rút ra mấy kếtluận sau đây:

- Khi nghiên cứu Người con gái viên đại uý, các nhà phê bình hay

quan tâm, chú trọng tới giá trị hiện thực lịch sử và bức tranh nông dân khởinghĩa

- Những bài có nhắc tới Grinhôp với tư cách nhân vật – người kểchuyện mới chỉ bước đầu tìm hiểu về nhân vật này.

- Cũng đã có công trình nghiên cứu phân tích nhân vật – người kểchuyện Grinhôp và vai trò của nhân vật này trong tác phẩm Song số lượngcông trình nghiên cứu đề tài này một cách toàn diện và triệt để thì vẫn cònrất hạn chế

Chính từ khoảng bỏ ngỏ đó, chúng tôi đã bắt tay thực hiện đề tàinày

3 Mục tiêu nghiên cứu.

Thực hiện đề tài: Nhân vật – người kể chuyện trong tiểu thuyết

“Người con gái viên đại úy” của Puskin Chúng tôi muốn hướng tới vấn đề

mới mẻ này khi ta đi sâu vào tìm hiểu “người kể chuyện” trong tiểu thuyết.Bởi nó cho phép chúng ta không chỉ nghiên cứu và phân tích nhân vật nhưmột hình tượng, mà như một “mã khóa” quan trọng để tìm hiểu những giátrị nghệ thuật của tiểu thuyết

Đồng thời, có thể khẳng định vai trò to lớn của người kể truyện trongviệc tái hiện hiện thực lịch sử Qua đó thể hiện quan điểm của tác giả, đặcbiệt là trong sự hình thành và phát triển của tiểu thuyết Nga Đó chính làmột trong những nhân tố quan trọng tạo nên giá trị của tiểu thuyết hiện

thực lịch sử Người con gái viên đại úy.

4 Phạm vi nghiên cứu.

Thực hiện đề tài này, chúng tôi giới hạn trong việc nghiên cứu, tìm

hiểu tiểu thuyết lịch sử Người con gái viên đại úy của A.Puskin Cụ thể hơn

đó là chúng tôi đi sâu vào việc tìm hiểu về người kể chuyện và vai trò củangười kể chuyện trong tiểu thuyết này

5 Phương pháp nghiên cứu.

Trong luận văn chúng tôi sử dụng những phương pháp nghiên cứusau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp so sánh.

- Phương pháp sơ đồ hóa

6 Đóng góp của luận văn.

Thông qua việc nghiên cứu đề tài này, chúng tôi cố gắng chỉ ranhững nét riêng độc đáo của người kể chuyện trong tiểu thuyết “ Người congái viên đại úy”, đồng thời để người đọc thấy được thấy được những đónggóp to lớn của Puskin cho nền văn xuôi hiện thực Nga vĩ đại

7 Kết cấu của đề tài: 2 chương

Chương I: Điểm nhìn của người kể chuyện

1.1 Khái niệm “người kể chuyện”

1.2 Điểm nhìn người kể chuyện

1.2.1 Điểm nhìn người kể chuyện – tác giả từ quanđiểm nhân dân

1.2.2 điểm nhìn người kể chuyện – nhân vật từ dòng hồitưởng

Chương II: Vai trò của người kể chuyện

1 Người kể chuyện và việc miêu tả hiện thực lịch sử

2 Người kể chuyện và quan điểm của tác giả

3 người kể chuyện với sự hình thành và phát triển tiểu thuyếtNga

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: ĐIỂM NHÌN CỦA NGƯỜI KỂ CHUYỆN

1.1 Khái niệm “người kể chuyện”

Thuật ngữ “người kể chuyện” lâu nay có nhiều công trình nghiêncứu gọi là “người trần thuật” (người tự sự) Thực ra theo Pospêlov trong

Dẫn luận nghiên cứu văn học: “Các phương thức trần thuật cực kì nhiều

vẻ Hình thức phổ biến nhất của miêu tả tự sự là trần thuật từ ngôi thứ bakhông nhân vật hoá, mà đằng sau là tác giả Nhưng người trần thuật cũnghoàn toàn có thể xuất hiện trong tác phẩm với hình thức một cái “tôi” nào

đó Những người trần thuật được nhân vật hoá như vậy, kể câu chuyện từngôi “thứ nhất” của chính mình có thể gọi một cách tự nhiên là “người kểchuyện” [2, 92]

Theo W.Kayser viết về người kể chuyện như một vai trò có tính ướcđịnh: “Trong nghệ thuật kể, người kể chuyện không bao giờ là tác giả đãhay chưa từng được biết đến, mà là một vai trò được tác giả nghĩ ra và ướcđịnh” [13, 79]

Giáo sư Trần Đình Sử trong Dẫn luận thi pháp học cho rằng: mọi

nội dung tư tưởng, ý đồ sáng tạo đều do tác giả nghĩ ra, nhưng anh ta sẽkhông trực tiếp đứng ra trần thuật, mà sáng tạo ra một người trần thuật đểthay mình làm điều đó” [12, 145]

Ở đây, chúng tôi dùng thuật ngữ “người kể chuyện” theo quan điểmcủa Pospêlov Nhưng chúng tôi cũng chấp nhận thuật ngữ “người trầnthuật” trong tất cả các tài liệu khác

1.2 Điểm nhìn người kể chuyện.

Điểm nhìn theo Nguyễn Thái Hòa là: “Điểm hay chỗ đứng nhìn đểxem xét” [9, 86]; đó là một trong những vấn đề mới mẻ và hấp dẫn của sự

tự học hiện đại Bởi nó giống như một cánh cửa bí mật để qua đó chúng ta

bước vào câu chuyện, khám phá những bí ẩn và sự quyến rũ của mỗi câuchuyện Đặt điểm nhìn vào mối quan hệ tay ba:

Truyện

(Văn bản)

Người kể Người tiếp nhận

(nói/ viết) (nghe/ đọc)

Nếu chỉ dừng lại ở “người kể”, hay “truyện”, hay mối quan hệ giữangười kể và truyện thì ở đó, chỉ mới có “điểm nhìn” thông tin Điểm nhìnnghệ thuật là những thông tin ngầm ẩn mang màu sắc tu từ, gợi cảm hứngthẩm mĩ phải được người đọc tiếp nhận bằng thao tác suy ý

Từ bình diện điểm nhìn của người kể chuyện, chúng tôi tìm hiểu tiểu

thuyết Người con gái viên đại uý và nhận thấy một số điểm như sau:

1.2.1 Điểm nhìn người kể chuyện – tác giả từ quan điểm nhân dân

Một cách khái quát nhất, có thể thấy tác giả đã nhìn câu chuyện từquan điểm của nhân dân, toàn bộ nội dung tập bút kí được nhìn từ quanđiểm nhân dân, nội dung mỗi chương dường như được cô đọng thật tài tìnhbằng một bài dân ca, hay một vài câu thơ đầy màu sắc dân gian:

Mai sau anh có gặp ngườiĐẹp hơn người cũ, anh thời quên tôiMai sau anh có gặp người

Không bằng người cũ, anh thời nhớ tôi

Đấy là tình yêu trong sáng, hết mình, không vụ lợi, được nhìn từ quan điểmnhân dân, giống như câu dân ca Việt Nam: “Người về em dặn người rằng,đâu hơn người kết, đâu bằng người đợi em” Phong vị dân gian ấy là một

trong những yếu tố để Người con gái viên đại uý trở thành “bộ bách khoa

toàn thư của cuộc sống Nga cuối XVIII” (Biêlinxki)

Những lời đề từ chọn là ca dao, dân ca, thơ mang màu sắc dân giannhư một sự tiếp nối ngẫu nhiên từ chính tâm hồn tác giả, hẳn sẽ có tác dụng

vô cùng khi xây dựng hình tượng nhân vật Pugatsôp – lãnh tụ của cuộc