Câu thơ chữ Hán mở đầu thể hiện quan niệm sống như thế nào của người kẻ sĩ?. Câu thơ chữ Hán mở đầu nêu lên quan niệm “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” của kẻ sĩ.-> Đây là cách nói trang
Trang 1Tuần 4- Tiết 13
Ngaøy
BAØI CA NGAÂT NGÖÔÛNG
NGUYEÊN COĐNG TRÖÙ
A-MÚC TIEĐU:
- Hieơu ñuùng thöïc chaât vaø yù nghóa cụa phong caùch soâng coù bạn lónh caù nhađn ( ñöôïc gói laø “ngaẫt
ngöôûng”) cụa Nguyeên Cođng Tröù trong xaõ hoôi phong kieân chuyeđn cheâ
- Naĩm ñöôïc moôt vaøi ñaịc ñieơm cụa theơ haùt noùi
B- PHÖÔNG TIEÔN THÖÏC HIEÔN
-S¸ch GK, s¸ch GV
-Th¬ v¨n NguyÔn C«ng Trø
-Gi¸o ¸n lªn líp c¸ nh©n
C-PHÖÔNG PHAÙP:
Gi¸o viªn tư chøc gií d¹y theo c¸ch kÕt hîp c¸c ph¬ng ph¸p: híng dĨn hôc sinh ®ôc, th¶o luỊn, tr¶ líi
c¸c c©u hâi
D-TIEÂN TRÌNH:
I-Oơn ñònh lôùp
II- Kieơm tra baøi cuõ:
Quan heô giöõa ngođn ngöõ chung vaø lôøi noùi caù nhađn?
III- Giôùi thieôu baøi môùi
Trong lịch sử văn học Việt Nam người ta hay nói đến chữ “ngông”: Ngông như Tản Đă, ngông như
Nguyễn Tuđn, ngông như Nguyễn Công Trứ.Băi học hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu được chữ ngông đó
của Nguyễn Công Trứ
HOÁT ÑOÔNG CỤA THAĂY & TROØ NOÔI DUNG CAĂN ÑÁT
- Gói h/s ñóc Tieơu daên
Cho bieât moôt vaøi neùt veă taùc giạ NCT?
NCT laø moôt con ngöôøi luođn haønh ñoông haím hôû laôp
cođng heât söùc ñeă cao chí nam nhi theo tinh thaăn cụa
nho giaùo “ Chí laøm trai nam baĩc ñođng tađy – cho phư
söùc vaêy vuøng trong boân beơ” “Ñaõ mang tieâng ôû trong
trôøi ñaât phại coù danh gì vôùi nuùi sođng”.Ođng coù caù tính
ñoôc ñaùo theơ hieôn loâi soâng töï do ,phoùng tuùng vöôït ra
ngoaøi khuođn khoơ ñáo ñöùc PK tređn cô sôû yù thöùc sađu
saĩc veă taøi naíng vaø phaơm hánh cụa bạn thađn
Söï nghieôp saùng taùc?
- Nguyeên Cođng Tröù saùng taùc haău heât baỉng chöõ Nođm
Theơ loái öa thích laø haùt noùi OĐng laø ngöôøi ñaău tieđn
ñem ñeân cho haùt noùi moôt noôi dung phuø hôïp vôùi chöùc
naíng vaø caâu truùc cụa noù
Hoaøn cạnh saùng taùc vaø theơ loái cụa baøi thô?
NCT ñöôïc coi laø ođng toơ cụa theơ haùt noùi.Moôt theơ thô
töông ñoâi töï do ,phoùng khoaùng keât hôïp song thaât lúc
baùt ,lúc baùt vôùi kieơu noùi loâi cụa haùt cheøo
I- Tieơu daên:
1 Taùc giạ:
- (1778 -1858) bieôt hieôu laø Hi Vaín, queđ ôû Uy Vieên, Nghi Xuađn, Haø Tónh
- Hóc gioûi, giaøu chí khí, taøi hoa, vaín voõ toaøn taøi nhöng nhieău thaíng traăm tređn ñöôøng cođng danh
- Giaøu loøng yeđu nöôùc, thöông dađn
- Thô vaín: tređn 50 baøi thô, tređn 60 baøi ca truø vaø moôt baøi
phuù Nođm noơi tieâng Nhaø nho vui cạnh ngheøo ( Haøn nho
phong vò phuù)
2 Taùc phaơm:
a) Hoaøn cạnh saùng taùc:
Trang 2- GVhướng dẫn h/s đọc đúng giọng điệu của VB
Theo em, bài thơ có thể chia ra mấy phần?
Từ “ngất ngưởng” được sử dụng mấy lần trong
bào? Nó có ý nghĩa gì?
- Ngất ngưởng diễn tả một con người, sự vật có chiều
cao hơn so với con người và sự vật khác nhưng ngả
nghiêng, chực đổ nhưng không đổ
Đây là cái cảm giác rất khó chịu cho người xung
quanh, như trêu chọc, trêu ngươi
- Là khác người, xem mình cao hơn người khác
- Là thoải mái tự do, không theo một khuôn khổ nào
hết
- Trêu ngươi, chọc tức người khác
NCT đã ngất ngưởng như thế nào trong thời gian
ông làm quan?
Câu thơ chữ Hán mở đầu thể hiện quan niệm sống
như thế nào của người kẻ sĩ? Quan niệm ấy còn phù
hợp với thời đại hiện nay không?Qua đó khẳng định
điều gì?
Câu thơ chữ Hán mở đầu nêu lên quan niệm “tề gia,
trị quốc, bình thiên hạ” của kẻ sĩ.-> Đây là cách nói
trang trọng nhằm xác định vai trò quan trọng của kẻ
sĩ và khẳng định ý thức trách nhiệm, chí làm trai của
Nguyễn Công Trứ
Oâng Hi Văn là ai? Hãy giải thích vì sao Nguyễn
Công Trứ biết việc làm quan là gò bó mất tự do
nhưng vẫn ra làm quan?
Thể hiện quan niệm của Nguyễn Công Trứ về công
danh: Đối với ông “công danh” không chỉ là vinh mà
còn là nợ, là trách nhiệm với non sông, vì thế bước
vào con đường công danh là vào lồng bị bó buộc
nhưng ông Hi Văn đã tự nguyện đem tài hoa của
mình nhốt vào lồng ràng buộc ấy
Sau khi thể hiện một lẽû sống tự khẳng định mình
Được làm sau năm 1848 khi nhà thơ đã cáo quan về hưu
b-Thể loại: Hát nói – một thể thơ tự do, phóng khoáng c- Bố cục: chia làm 3 đoạn:
-Đoạn 1: 6 câu đầu: giới thiệu tài năng, danh vị xã hội của Nguyễn Công Trứ
-Đoạn 2: 12 câu tiếp: Phong cách sống khác đời, khác người; phẩm chất và bản lĩnh trước những thăng trầm và thế thái nhân tình
-Đoạn 3: câu cuối: Khẳng định phong cách sống của mình
II ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN
1 Ý nghĩa của lối sống “ngất ngưởng”:
- Từ ngất ngưởng xuất hiện 4 lần trong bài thơ
- Nghĩa chung (nghĩa gốc): Ở thế không vững chắc, lắc lư ngả ngư sắp ngã
-Nghĩa sáng tạo của nhà thơ: Tự khẳng định tài năng, bản lĩnh và phẩm chất của bản thân khi làm quan trong triều và trong cuộc sống riêng
2- “Ngất ngưởng” ở chốn quan trường(6 câu đầu)
-“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”( mọi việc trong trời đất chẳng có việc nào không phải là phận sự của ta)Tự đề cao vai trò của mình trong cõi trời đất khẳng định ý thức trách nhiệm của người trai
“Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng” tự nguyện đem tài năng của mình nhốt vào lồng trói buộc
- Khoe tài năng hơn người:
Trang 3là người tài năng lớn ,NCT đã liệt kê ra những chức
vụ và danh vị gì mà ông đã từng đạt được?
Giải thích rõ ý nghĩa của cụm từ “tay ngất
ngưởng”?
-> Như vậy với ý thức trách nhiệm Nguyễn Công Trứ
đã trở thành “tay ngất ngưởng” bản lĩnh, thoát khỏi
vòng danh lợi tầm thường ở chốn quan trường
Em có nhận xét gì về nghệ thuật của đoạn thơ?
Hiệu quả của các bpháp nghệ thuật ấy?
Từ đó có thể nhận ra điều gì trong ý thức của nhà thơ?
Có người cho rằng việc NCT nói về tài năng của
mình là tự cao tự đại, ý kiến của em như thế nào?
Khẳng định một tài năng lỗi lạc nhưng khong phải để
phô trương công trạng mà chỉ để khoe cái cốt cách
tài tử phóng túng theo cái kiểu ngất ngưởng
NCT đã làm những gì kể từ lúc đô môn giải tổ chi
niên( về hưu thế nào? Aên chơi ra sao?)?
Hình thức phong kiến chung là phải có tiệc tiễn lọng
che, xe ngựa trang nghiêm, tặng phẩm nhưng hành
động của cụ NCT thật khác đời :ï cửơi xe bò lông
vàng có đeo đạc ngựa lại treo mo cau trên đuôi bò
Từ ptích, ta hiểu cái ngất ngưởng của NCT là như
thế nào?
Cái lối chơi ngông ,thích làm những việc trái khoáy
kô giống ai ,chỉ có NCT mới chọn một lối sống khác
người như thế
->Thái độ “ngất ngưởng” ấy là sự thách thức mọi
người, cuộc đời, chống lại hình thức giả dối -> thể
hiện bản lĩnh con người không màng đến thế sự
Quan niệm sống của Nguyễn Công Trứ là gì? Vì
sao có quan niệm ấy?
Tìm hiểu ý nghĩa hai câu thơ “Được mất… đông
phong”?
Mượn điển tích “tái ông thất mã” để nói lên tinh
thần thái độ vượt lên trên thế tục, bất chấp sự được
mất trong thế gian, sự khen chê của người đời vẫn
giữ phong thái ung dung tự tại
Sau khi về hưu cuộc sống của Nguyễn Công Trứ
như thế nào? Cách sống ấy có đúng không? Vì sao
+ Giỏi văn chương ( thủ khoa) + Tài dùng binh( thao lược) Văn võ song toàn
-Khoe danh vị xã hội hơn người:
+ Tham tán
+ Tổng đốc
+ Đại tướng(bình định Trấn Tây) + Phủ doãn Thừa Thiên
- Thay đổi chức vụ liên tục, không ở vị trí nào quá lâu
- Nghệ thuật:
+ Sử dụng nhiều từ Hán – Việt với màu sắc trang trọng + Thủ pháp nghệ thuật: điệp từ, liệt kê có tác dụng khoe tài, nhấn mạnh các chức danh đã từng trải qua
Thể hiện một ý thức rõ nét, trân trọng về tài năng và địa vị của bản thân
3- “Ngất ngưởng” ở chốn hành lạc(12 câu tiếp)
- Khi về hưu không thấy yến tiệc linh đình, tặng phẩm, ngựa quý vua ban mà là:
+ Cưỡi bò cái về hưu
+ Đeo đạc ngựa cho bò
+ Đi chùa lại mang theo một hai cô đầu, đến Bụt cũng phải cười
“Ngất ngưởng”: làm việc trái khoáy, khác người, như trêu ngươi -> thể hiện bản lĩnh con người không màng đến thế sự
- Quan niệm sống:
+ Được – mất (ở đời) vẫn vui như người tái thượng + Khen – chê: mặc như gió thổi ngoài tai
Thái độ coi thường sự được – mất, khen – chê
- Về cách sống: hành lạc thoả thích, phóng túng, tự do, thích gì làm nấy, sống theo cách của mình -> lối sống
Trang 4ông ngất ngưởng.
Trọng thú ngao du sơn thuỷ, thảnh thơi tự do, chơi
những thú vui tao nhã “Cầm, kỳ, thi, hoạ” và có cả
giai nhân -> lối sống hoàn toàn đối lập với xã hội
phong kiến nhiều định kiến khắt khe -> đó cũng là
một kiểu ngất ngưởng chống lại lối sống đạo đức giả
dối
+ “Không Phật, không Tiên, không vướng tục”: chẳng
giống ai, không thoát tục; nhập tục mà không “vướng
tục”.
Chẳng … chung”Ngất ngưởng: tự khẳng định mình là
bề tôi trung thành, tài năng như Trái Tuân, Nhạc Phi,
Hàn Kì, Phú Bật đời Hán, Tống
Vậy nhà thơ đã ý thức rõ điều gì về bản thân để từ
đó sống ngất ngưởng?
NCT khẳng định điều gì về cái tôi ngất ngưởng
của mình ở chốn triều chung? Dụng ý?
-Nhà thơ khẳng định mình là một đại thần ngất ngưởng
trong triều, không ai trong triều như ông, bằng ông.
Hãy chỉ ranhữngnét tự do của thể hát nói so với
thơ Đường luật và cho biết ý nghĩa của tính chất tự
do đó
-Thể thơ hát nói mang tính chất tự do, lời thơ tràn đầy
cảm xúc, những câu thơ ngắn dài nhịp nhàng mạch lạc.
- Kết cấu chặt chẽ, hình tượng nghệ thuật mang tính trào
phúng.
Bài thơ thể hiện được điều gì ở con người NCT?
Thể hiện cá tính ngợi ca vẽ đẹp của cá tính đó là tư thế
của một cá nhân tài năng đa tình có lối sống độc đáo
hoàn toàn đối lập với xã hội phong kiến nhiều định kiến khắt khe -> đó cũng là một kiểu ngất ngưởng chống lại lối sống đạo đức giả dối
- Vui chơi hưởng lạc nhưng không quên nghĩa vụ đối với đất nước “Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung”
Nhà thơ ý thức về Phẩm chất và giá trị của bản thân
Cái tôi “ngất ngưởng” đáng trọng.
4-Ngất ngưởng ở chốn triều chung(câu cuối)
“Trong triều ai ngất ngưởng như ông”tự cho mình là duy
nhất
Nhà thơ muốn nêu bật sự khác biệt của mình với tập đoàn pk đương thời Đó là cái tôi riêng của tgiả thể hiện ý hướng vượt ra khỏi “đạo đức” nhà nho và tấm lòng trước sau như một đối với đất nước
III- Tổng kết:
Bài thơ làm theo thể hát nói tự do giàu nhạc điệu, ngôn ngữ phóng khoáng rất phù hợp để diễn tả cái tôi tài tử ngất ngưỡng của Nguyễn Công Trứ
IV- Củng cố:
Quan niệm sống của NCT? Vẻ đẹp trong nhân cách của NCT qua bài thơ?
Muốn thể hiện phong cách sống và bản lĩnh độc đáo cần có những phẩm chất năng lực gì?
V- Chuẩn bị bài mới:
Chuẩn bị “Bài ca ngắn đi trên cát “–Cao Bá Quát