Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá môn toán

Để nâng cao chất lượng dạy học ở các mơn học nĩi chung ở nhà trường phổ thơng ngồi việc đổi mới nội dung, cần thiết phải cải tiến phương pháp dạy học mạnh mẽ hơn nữa, trong đĩ cĩ vấn đề

1/ PHẦN MỞ ĐẦU :

Trong GD – ĐT từ xưa đến nay việc kiểm tra đánh giá học sinh là sự cần thiết nhất trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ Đây là chức năng cơ bản thể hiện ở chỗ phát hiện được thực trạng về kiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh để từ đó xác định mức độ đạt được và khả năng tiếp tục học tập vươn lên của học sinh Đây cũng

là phương pháp hữu hiệu kiểm tra hiệu quả hoạt động của giáo viên, của nhà trường cũng như của mọi người, mọi cơ sở tham gia công tác giáo dục

Kiểm tra đánh giá là một trong những khâu quan trọng của quá trình dạy học

Nó giúp cho học sinh thấy được những ưu điểm và nhược điểm của mình trong học tập để tiếp tục vươn lên, nó cũng giúp cho giáo viên thấy được những ưu điểm và nhược điểm của mình trong giảng dạy để không ngừng cải tiến trong quá trình dạy học

Kiểm tra đánh giá còn góp phần quan trọng trong việc rèn luyện cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp như lòng hăng say học tập, tinh thần cố gắng, ý thức vươn lên, lòng khiêm tốn, tự trọng, trung thực Kiểm tra đánh giá góp phần đáng kể trong việc điều chỉnh phương pháp giáo dục của giáo viên đối với học sinh

Kiểm tra đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình giáo dục Đánh giá thường nằm ở giai đoạn cuối cùng của một quá trình giáo dục và sẽ là cơ sở bước đầu của một giai đoạn giáo dục tiếp theo với yêu cầu cao hơn, chất lượng mới hơn trong suốt một quá trình giáo dục

Trong quá trình kiểm tra đánh giá học sinh theo phương pháp cũ so với phương pháp mới thì thấy được những ưu điểm và hạn chế sau:

* Ưu điểm:

+ Học sinh :

- Chuẩn đoán được những năng lực và trình độ học sinh để phân loại, tuyển chọn và định hướng học sinh

- Xác định kết quả học tập của học sinh theo mục tiêu của chương trình các môn học

- Thúc đẩy động viên học sinh cố gắng khắc phục thiếu sót, phát huy năng lực của mình để học tập đạt kết quả tốt hơn

- Đánh giá sự phát triển nhân cách của học sinh nói chung theo mục tiêu giáo dục

- Rèn luyện kỹ năng lập luận khi làm bài

+ Giáo viên :

- Cung cấp thông tin tâm sinh lý của học sinh và trình độ học tập của học sinh

- Cung cấp thông tin cụ thể về tình hình học tập của học sinh làm cơ sở cho việc cải tiến nội dung và phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

- Ít tốn thời gian ra đề

* Hạn chế :

- Học sinh có lối học khoa cử, có tư tưởng “học để thi”

- Khơng phát huy được khả năng nhận thức nhạy bén của học sinh khi tiếp xúc câu hỏi, nội dung cĩ vấn đề mà giáo viên đặt ra, thêm vào đĩ là sự sáng tạo đối chiếu các vấn đề để rút ra kết luận (Câu trả lời) chưa được thực hiện tốt

- Kiểm tra được ít lượng kiến thức của học sinh

* Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá xuất phát từ thực tiễn và lý luận dạy học hiện nay :

Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học ở nhà trường cĩ vai trị quan trọng Phương pháp kiểm tra đánh giá truyền thống thường yêu cầu học sinh phải học thuộc các nội dung kiến thức mà thầy cơ đã truyền thụ nên khơng phát huy được vai trị tư duy sáng tạo của các em khi đánh giá kết quả thì nặng về nội dung kiến thức … khơng chú ý tới rèn luyện kỹ năng lập luận, kỹ năng thực hành Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học của mơn học Để nâng cao chất lượng dạy học ở các mơn học nĩi chung ở nhà trường phổ thơng ngồi việc đổi mới nội dung, cần thiết phải cải tiến phương pháp dạy học mạnh mẽ hơn nữa, trong đĩ cĩ vấn đề đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Trên cơ sở lý luận dạy học hiện nay và kinh nghiệm trong thực tế chúng tơi đề xuất một phương hướng đổi mới việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh như sau:

Việc dạy học ở nhà trường phổ thơng nĩi chung, đây là quá trình thống nhất giữa hoạt động dạy của thầy và việc học của trị, đây là một quá trình hoạt động luơn đổi mới và phát triển Chủ thể là giáo viên, khách thể là học sinh, giữa chủ thể và khách thể luơn cĩ sự liên hệ xuơi-ngược với nhau Việc truyền đạt thơng tin của giáo viên cho học sinh là con đường liên hệ xuơi Sau khi tiếp thu kiến thức, suy nghĩ độc lập, học sinh báo cáo kết quả học tập của mình trước thầy cơ thơng qua việc kiểm tra, đánh giá đĩ là con đường liên hệ ngược Giáo viên dựa vào kết quả thơng báo ngược để từ đĩ định ra phương hướng tiếp tục tác động lên học sinh một cách cĩ hiệu quả hơn Trong quá trình học tập, học sinh cũng tìm thấy được thiếu xĩt của mình qua việc kiểm tra đánh giá của giáo viên và từ đĩ tìm cách khắc phục nĩ, bằng

sự hướng dẫn của thầy cô để học sinh nắm kiến thức một cách chính xác, đầy đủ hơn Đây là con đường liên hệ ngược, đĩ là một trong những điều kiện cơ bản để phát huy tinh thần độc lập chủ động học tập của học sinh

Như Vậy học sinh sẽ thu thập được hai loại tín hiệu ngược-xuơi là nhờ kết quả tự kiểm tra đánh giá và những kết quả kiểm tra đánh giá do giáo viên và nhà trường tiến hành Do vậy học sinh cần chú ý tận dụng việc kiểm tra đánh giá của thầy đồng thời tiến hành hệ thống lạị việc tự kiểm tra đánh giá của mình như:

- Tái hiện những kiến thức đã học bằng cách tự lập hoặc tự nhớ lại dàn ý bài

đã học, hình dung nhớ lại những sự kiện, hiện tượng, khái niệm, … theo dàn bài để

tự trình bày hoặc trao đổi với bạn

- Tập trả lời những câu hỏi trong SGK Muốn thực hiện được hình thức tự kiểm tra đánh giá này học sinh cần:

+ Xác định được yêu cầu của câu hỏi, xác định được nội dung câu trả lời có trong SGK ,tài liệu tham khảo, từ đó dự kiến trả lời dưới dạng dàn ý, tái hiện kiến thức liên quan để trả lời

+ Hoàn thành các bài tập độc lập do giáo viên đưa ra để nắm vững hệ thống kiến thức đã học trong một bài học hoặc một số bài và để rèn luyện được kỹ năng ,kỹ xảo học sinh cần phải làm tốt các bài tập mà giáo viên giao về nhà Đồng thời đây cũng là hoạt động tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách tốt nhất Muốn vậy học sinh cần : Xác định được yêu cầu của bài tập, nghiên cứu lại SGK hoặc tài liệu tham khảo (nếu cần) theo sự hướng dẫn của giáo viên, làm bài tập (nếu bài tập là câu hỏi tự luận cần lập đề cương sau đó rồi viết)

2/ NỘI DUNG:

2.1/ Kiểm tra định kỳ :

+Các hình thức kiểm tra đánh giá :

- Hình thức kiểm tra: Theo phương pháp kiểm tra đánh giá đổi mới hiện nay, hầu hết các môn trong nhà trường THCS nói chung cũng như trường THCS “B” Ninh Hòa nói riêng thực hiện việc kiểm tra đánh giá định kỳ đều hướng vào hình thức:

a) Hình thức 1: Kết hợp giữa trắc nghiệm và tự luận, hình thức này được sử dụng rộng rãi ở tất cả các môn học

* Đối với phần trắc nghiệm: Chiếm từ 30% - 40% tổng số điểm của toàn bài kiểm tra

* Đối với phần tự luận : chiếm từ 60-70% tổng số điểm của bài kiểm tra

b) Hình thức 2: Tự luận áp dụng ở môn học Ngữ văn đối với các bài viết văn (Thời lượng hai tiết làm bài) Hình thức kiểm tra đánh giá hầu hết giáo viên Ngữ văn chỉ tập trung vào ba hướng :

b1) Hướng 1: Bắt buộc học sinh trả lời các câu hỏi xoay quanh nội dung và thể loại của yêu cầu đề, sau đó thực hành hoàn chỉnh bài viết theo bố cục ba phần

b2) Hướng 2: Bắt buộc học sinh lập dàn bài chi tiết theo yêu cầu của đề, sau

đó tiến hành viết bài theo dàn bài

b3) Hướng 3: Bài viết chỉ yêu cầu vấn đề nhất định theo một nội dung thể loại

đã vừa học xong và học sinh chỉ thực hành viết bài Các bước làm bài học sinh chỉ thực hiện trên giấy nháp ngoại trừ sửa chữa lỗi viết

c) Hình thức 3: Đối với các môn thực hành như Thể dục, Âm nhạc, Mỹ thuật

là điển hình phương pháp kiểm tra, đánh giá thường sử dụng là giáo viên chọn nội dung trọng tâm và cho học sinh thực hành kỹ năng thực hiện các động tác, thao tác hữu hình của cơ thể (Thể dục) , bốc thăm bài hát và thể hiện lời ca (Âm nhạc), vẽ tranh theo đề tài (Mỹ thuật)

-Quy trình xây dựng đề kiểm tra đánh giá :

Theo phân phối chương trình quy định kiểm tra, đánh giá định kỳ, giáo viên đơn vị trường theo các bước sau để xây dựng đề :

Bước 1: Chuẩn bị :

Xác định nội dung kiến thức và những kỹ năng cần kiểm tra đánh giá Bao gồm nội dung của từng chương, phần và kỹ năng lập luận, so sánh đối chiếu ,… của học sinh

Xác định hình thức đánh giá : Tức là lựa chọn hình thức trắc nghiệm hay tự luận hoặc trắc nghiệm kết hợp với tự luận

Chọn ngữ liệu: Lựa chọn những nội dung cụ thể của từng đơn vị bài học theo một trình tự hợp lý

Thành lập ma trận đề: Tùy theo từng đơn vị kiến thức mà giáo viên quy định lượng kiến thức thuộc các phần: Biết - Hiểu - Vận dụng thuộc hình thức trắc nghiệm hoặc tự luận trong ma trận đề

Bước 2: Thiết kế :

Xây dựng hệ thống câu hỏi theo ma trận đề (Có chỉnh sửa, bổ sung hợp lý theo lực học của từng lớp học trong một khối lớp.)

Xây dựng đáp án : Tiến hành sau khi giáo viên đã xây dựng xong hệ thống câu hỏi Đáp án phải rõ ràng, chính xác mang tính thuyết phục và khoa học

Bước 3: Thử nghiệm các phép thử trả lời: Giáo viên thực thi phép thử nghiệm thử trả lời của toàn bộ hệ thống câu hỏi trong bài kiểm tra bằng cách thử lựa chọn ý, cách trả lời theo yêu cầu cụ thể của từng câu ở hai phần trắc nghiệm và tự luận

Bước 4: Hoàn thiện đề :

Chỉnh sửa lần cuối cùng sau khi đã tiến hành bước3 để đề bài đạt được hiệu quả cao nhất, đánh máy (nếu có) in và thảo bản in, phôtô đề đủ số lượng học sinh

- Cấu trúc đề kiểm tra : Chuyên đề chỉ đưa ra cấu trúc chung nhất mà các giáo viên ở đơn vị thường sử dụng, gồm có hai phần :

I/ Phần trắc nghiệm : Gồm có các yêu cầu sau :

1/ Đọc kỹ yêu cầu từng câu và chọn ý đúng nhất bằng cách ghi ra Ví dụ : 1a, 2b, …(theo yêu cầu của câu dẫn )

2/ Đọc kỹ đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi bên dưới bằng cách chọn ý đúng nhất và ghi ra Ví dụ : 1a, 2b, …

3/ Điền Đ (đúng) hoặc S (sai) vào ô trống

4/ Nối nội dung cột A và nội dung cột B cho phù hợp

5/ Đọc những từ cho sẵn, chọn từ điền vào đoạn văn ( dạng câu điền khuyết ) 6/ Quan sát hình vẽ, tranh …và chọn ý đúng nhất bằng cách ghi ra

7/ Nghe băng hoặc giáo viên đọc học sinh chọn từ điền vào nội dung cho sẳn ( Tiếng anh )

II/ Phần tự luận: Giáo viên ra câu hỏi cho học sinh suy nghĩ trả lời bằng

cách lập luận Câu hỏi phần tự luận thường từ 1 đến 4 câu

+ Biện pháp tổ chức kiểm tra, đánh giá:

Trong việc kiểm tra đánh giá là một kỹ năng quan trọng , là kết quả sau cùng của học sinh thông qua sự tiếp nhận bài học: Nghe - Nói - Đọc - Viết Thể hiện chủ động sáng tạo trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức mới, kiểm tra những vấn đề đặt

ra trong bài làm là phần mà học sinh đã tiếp thu qua các tiết dạy với nội dung phù hợp

Kiểm tra đánh giá nhằm giúp học sinh tiếp nhận, phát hiện nội dung kiến thức của bài một cách năng động, sáng tạo và bộc lộ được sự hiểu biết của mình thông qua từng môn học để các em tự điều chỉnh nhận thức theo cách thích hợp Cơ sở của việc kiểm tra định kỳ giúp học sinh giải quyết các vấn đề đặt ra thông qua bài học, hướng rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, … hành vi đạo đức, lỗi học tập, nâng cao hiệu quả

sử dụng vốn hiểu biết của học sinh Việc kiểm tra định kỳ bằng nhiều hình thức (đã nêu ở phần hình thức đề kiểm tra) Biện pháp tổ chức kiểm tra ở đơn vị thường sử dụng : Ra đề trên giấy, đề giống nhau ( đề chẵn, lẽ ) với các dạng như :

+ Câu hỏi nhận dạng

+ Câu hỏi điền khuyết

+ Câu hỏi ghép đôi – Ghép vế với nhau cho phù hợp

+ Dạng câu hỏi suy nghĩ - Tự luận

* Chấm trả bài kiểm tra theo các hình thức như :

Việc trả bài kiểm tra đối với các môn khác như :Tiếng Anh, Sinh, Sử… không có tiết dành riêng để trả bài, nên giáo viên thường dành 15 phút đầu giờ để trả bài kiểm tra, đối với môn toán có tiết trả bài học kì, riêng môn Ngữ văn ở các tiết trả bài kiểm tra giáo viên thực hiện theo quy trình sau ( và xem đây cũng như quy trình chung của tiết trả bài kiểm tra ) :

- Hoạt động 1: Yêu cầu học sinh đọc lại đề bài văn (Nhắc lại nguyên văn của

đề)

- Hoạt động 2: Thực hiện yêu cầu của đề bài:

Đối với bài viết yêu cầu học sinh :

- X ác dịnh yêu cầu về thể loại

- X ác định yêu cầu về nội dung : Giáo viên cho học sinh phát biểu và sửa chữa trên cơ sở đáp án của bài viết ( nội dung chung hoặc lập bố cục 3 phần )

Đối với các bài kiểm tra ở phân môn văn và phân môn tiếng việt, giáo viên cho học sinh xác đ ịnh :

- Các yêu cầu của phần trắc nghiệm

- Các yêu cầu trong từng câu hỏi của phần tự luận

- Hoạt động 3: Sửa chữa lỗi

1) Lỗi chính tả:

Giáo viên nêu lên những lỗi chính tả cơ bản của học sinh (Lấy trong bài làm của học sinh) Học sinh xem , phát hiện lỗi và sửa chữa Giáo viên gọi học sinh lên bảng sửa những lỗi sai cho đúng (Có thể dùng bảng phụ)

2) Sửa chữa cách dùng từ- c âu :

Trong một bài viết không những cần đạt những yêu cầu về nôi dung mà đòi hỏi học sinh cần có sự diễn đạt – cách trình bày, đặt câu, dùng từ, chữ viết rõ ràng, Giáo viên cho học sinh thấy được những lỗi của cách dùng từ chưa đúng nghĩa, kết cấu câu chưa chặt chẽ,chưa hợp lô gích Thấy được hình thức trình bày cả chữ viết, rèn luyện cách viết chữ cho chính xác,nhận định đúng nội dung từng phần, từng chi tiết , dựa trên cơ sở bài viết hoặc bài kiểm tra của học sinh Giáo viên có thể ghi ra các lỗi của học sinh, trong quá trình chấm để tiện cho việc sửa chữa

3) Lỗi bố cục trình bày :

Trong bài viết văn, khi giáo viên phát bài cho học sinh, giáo viên chỉ ra các lỗi

mà học sinh cần khắc phục sửa chữa như:

+ Cấu trúc của một bài viết (3 phần)

Cách trình bày diễn đạt phải đúng nội dung yêu cầu mà đề ra

+ Hình thức trình bày :

Đối với phần Văn - Tiếng Việt cũng có phần trình bày (Nếu là câu hỏi

tư luận ) Học sinh cần sửa chữa có sự hướng dẫn của giáo viên sau khi phát bài, xem lại bài Giáo viên chỉnh sửa cách làm bài chọn ý cho phù hợp chính xác theo yêu cầu của từng câu hỏi theo cách giáo viên đọc lại từng câu hỏi trong phần trắc nghiệm cho học sinh phát biểu lựa chọn theo yêu cầu bằng cách loại trừ, đánh dấu hoặc ghép đôi …

- Hoạt động 4: Thông qua kết quả sau khi phát bài cho học sinh xem lại bài,

giáo viên thông báo về kết quả bài làm (Công bố điểm) : Giỏi , khá, trung bình, yếu, kém Nhắc nhở động viên học tập

- Hoạt động 5: Tiến hành củng cố bằng cách cho học sinh đọc lại những đoạn văn hay ( có thể một bài hay) một học sinh đọc cả lớp chú ý nghe suy nghĩ Giáo viên cho học sinh đọc một phần của bài chưa hoàn chỉnh để từ đó học sinh ý thức được bài làm tốt hơn

2.2/ Tổ chức thực nghiệm:

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học luôn gắn liền với việc cải tiến hình thức, nội dung kiểm tra đánh giá Mục đích của việc kiểm tra đánh giá là xác định được kết quả học tập của học sinh đạt đến trình độ nào theo yêu cầu của chương trình Đồng thời xem xét phương pháp giảng dạy của giáo viên và phương pháp học tập của học sinh để trên cơ sở đó có thể đánh giá được mức độ thích hợp những yêu cầu đạt về kiến thức và kỹ năng của chương trình, đồng thời giúp điều chỉnh quá trình dạy - học cho hợp lý hơn

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cần đảm bảo các yêu cầu về nội dung kiểm tra tập trung vào những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng cơ bản cần đạt theo quy định của chương trình

Kết quả kiểm tra năm lớp (trong đó môn Tiếng anh hai lớp 8 và môn Ngữ văn

ba lớp 6 với Tổng số học sinh : 167

Qua thực tế tổ chức kiểm tra thực nghiệm theo phương pháp đổi mới hiện nay

là phù hợp, mặc dù tỷ lệ học sinh giỏi khá không cao so với yêu cầu song cũng

đánh giá được đầy đủ từng đối tượng học sinh, phân loại năng lực học tập của từng học sinh từ đó giáo viên có hướng điều chỉnh Qua đây rút ra được những ưu điểm

và hạn chế sau :

- Ưu điểm: Cùng lúc kiểm tra được dàn trải kiến thức tạo cho các em có được

sự nhạy cảm và tự tin trong những phán đoán đúng Từ đó giúp học sinh thấy được bản thân các em đã có những tiến bộ gì và những gì họ chưa đạt được Kết quả kiểm tra là nhằm tạo động lực thúc đẩy động cơ học tập của học sinh

- Hạn chế: Chưa thực sự tạo động cơ lập luận để trình bày quan điểm của

mình trong quá trình kiểm tra, học sinh thường lựa chọn theo linh tính mà không có phương pháp loại trừ …từ đó kết quả sẽ đánh giá không đúng năng lực thật sự của mỗi học sinh

3/ Kết luận :

3.1/ Những bài học kinh nghiệm được rút ra qua quá trình chỉ đạo tổ chức thực hiện tại đơn vị:

Việc đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh là yêu cầu cần thiết trong giáo dục hiện nay vì đổi mới nội dung SGK, đổi mới phương pháp dạy học thì nhất thiết phải đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá Do đó để đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá mỗi cơ sở giáo dục cũng như từng thầy cô giáo cần tích cực đổi mới phương pháp giáo dục cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn kiểm tra đánh giá hiện nay

Qua quá trình chỉ đạo tổ chức thực hiện đơn vị trường THCS có những bài học được rút ra như sau :

- Trước hết tất cả cán bộ giáo viên đều tham gia đầy đủ các lớp bồi dưỡng thay sách của các khối để nắm được nội dung yêu cầu SGK và những đổi mới phương pháp giáo dục Từ đó định hướng việc kiểm tra đánh giá học sinh bậc THCS cho phù hợp nhằm tăng cường tính chính xác, tính khách quan, độ tin cậy trong kiểm tra, mức độ đánh giá sẽ phong phú và toàn diện hơn

- Tổ chuyên môn thường xuyên họp xây dựng nội dung chương trình, hình thức cấu trúc đề kiểm tra đánh giá cho các môn học dựa trên những căn cứ về đối tượng học sinh, cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học của nhà trường,của môn học - Đối với giáo viên khi ra đề kiểm tra cần lập ma trận rõ ràng phù hợp với trình độ học sinh ở trong một lớp Có câu hỏi khó dành cho học sinh giỏi và có câu hỏi cho học sinh khá, trung bình …

- Khi ra đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan cần ở nhiều dạng chớ không nên

ra ở một dạng cùng lựa chọn

3.2/ Những kiến nghị .

- BGH cần có kế hoạch cụ thể, chỉ đạo cho việc sao in đề đến với học sinh

- Nhà trường cần thành lập ngân hàng đề kiểm tra nhằm tạo ra sự đa dạng phong phú nội dung kiến thức cũng như các hình thức kiểm tra giúp cho việc kiểm tra đánh giá ngày càng hoàn thiện

- Xin lãnh đạo Phòng GD cho thêm máy Vi tính để phục vụ chuyên môn, Cho máy Pôtô để thuận tiện trong việc chuẩn bị đề kiểm tra

MỤC LỤC

1 Phần mở đầu ……… Trang 1

2 Nội dung ……… Trang 3

3 Kết luận ……… Trang 7