Tư tưởng chính trị cơ bản của tác phẩm: “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước” và ý nghĩa đương thời giai đoạn hiện nay

Tiểu luận được thực hiện vào năm 2023, mọi dữ liệu được cập nhật mới nhất. Tác giả đã đánh số trang, làm mục lục và theo bố cục bài chuẩn chỉ. Phần bìa có khoảng trống để các bạn thêm các thông tin như: trường, khoa, ngành, môn học, thông tin cá nhân SV... vào là xong. Mong rằng tài liệu này hữu ích giúp các bạn đạt điểm cao cho môn học của mình

TIỂU LUẬNMÔN: GIỚI THIỆU CÁC TÁC PHẨM MÁC-LÊNIN,

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG CHÍNH 4

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TÁC PHẨM “NGUỒN GỐC CỦA GIA ĐÌNH, CỦA CHẾ ĐỘ TƯ HỮU VÀ CỦA NHÀ NƯỚC” 4

1.1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm 4

1.2 Bố cục của tác phẩm 5

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CƠ BẢN TRONG TÁC PHẨM 6

2.1 Lý luận về gia đình, hôn nhân và tình yêu nam - nữ 6

2.2 Sự ra đời và phát triển của chế độ tư hữu và giai cấp 14

2.3 Nguồn gốc, bản chất, đặc trưng và sự tiêu vong của nhà nước 17

2.4 Mục tiêu các cuộc cách mạng trong lịch sử 22

CHƯƠNG 3 Ý NGHĨA, GIÁ TRỊ ĐƯƠNG THỜI CỦA TÁC PHẨM 25

KẾT LUẬN 27

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong hệ thống các trước tác kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin, tác phẩm:

“Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước” của Ăngghen là mộttác phẩm triết học lớn, được Ăngghen năm 1884 Tác phẩm dựa trên những tư liệutrong tác phẩm Xã hội cổ đại của Moócgan Trong tác phẩm này, Ăngghen đã trìnhbày một cách có hệ thống và phát triển một cách sáng tạo những vấn đề màMoócgan đã đề cập Ăngghen xuất phát từ lập trường của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử đã uốn nắn và bổ sung cho nhiều quan điểm củaMoócgan và đề xuất những quan điểm mới có tính khoa học và cách mạng Tácphẩm đã trình bày một cách có hệ thống về xã hội công xã nguyên thủy của loàingười, là một sự bổ sung và phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác Vậy cụ thể trongtác phẩm chứa đựng những tư tưởng chính trị cơ bản gì, đồng thời ý nghĩa, giá trịcủa nó với đương thời hiện nay như thế nào?

Chính vì v y, em xin ch n ậy, em xin chọn đề tài: “ ọn đề tài: “ đề tài: “ ài: “ t i: “Tư tưởng chính trị cơ bản của tác phẩm:

“Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước” và ý nghĩa đương

thời giai đoạn hiện nay” để nghiên cứu làm sáng tỏ

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở giới thiệu chung về tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế

độ tư hữu và của nhà nước”; đề tài tập trung phân tích nội dung tư tưởng chính trị

cơ bản trong tác phẩm Qua đó liên hệ ý nghĩa, giá trị đương thời của nó với giaiđoạn hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Khái quát về tác phẩm: hoàn cảnh ra đời, cấu trúc

- Phân tích nội dung tư tưởng chính trị cơ bản trong tác phẩm

- Liên hệ ý nghĩa, giá trị đương thời của nó với giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: tư tưởng chính trị trong tác phẩm “Nguồn gốc của

gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”.

* Phạm vi nghiên cứu: trong bối cảnh lịch sử xã hội từ trước đến nay.

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận: chủ nghĩa Mác – Lênin về chế độ

xã hội; những quan điểm, tư tưởng về chế độ tư hữu và nhà nước của ông

Bên cạnh đó đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể: phươngpháp logic – lịch sử, thu thập tài liệu, phân tích – tổng hợp…

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung

đề tài gồm 03 chương chính sau:

Chương 1 Giới thiệu chung về tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế

độ tư hữu và của nhà nước”

Chương 2 Nội dung tư tưởng chính trị cơ bản trong tác phẩm

Chương 3 Ý nghĩa, giá trị đương thời của tác phẩm

NỘI DUNG CHÍNH

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TÁC PHẨM

“NGUỒN GỐC CỦA GIA ĐÌNH, CỦA CHẾ ĐỘ

TƯ HỮU VÀ CỦA NHÀ NƯỚC”

1.1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Vào giữa thế kỷ XIX, khoa học khảo cổ, dân tộc học và xã hội học đã có nhữngbước phát triển đáng kể, tạo tiền đề để giải thích những vấn đề về giai đoạn tiền sửcủa thời đại văn minh Trong gần 40 năm sinh sống trong cộng đồng người In-đi-an

ở Bắc Mỹ, L.Moóc-gan - nhà bác học, nhà dân tộc học và là nhà nghiên cứu lịch sửnổi tiếng người Mỹ đã phát hiện và khôi phục lại những nét chủ yếu về cơ sở lịch

sử của quá trình hình thành và phát triển của thời đại văn minh L.Moóc-gan đãtrình bày những nghiên cứu của mình trong tác phẩm "Xã hội cổ đại, hay là sựnghiên cứu những tuyến tiến bộ của loài người từ mông muội, dã man đến vănminh’’ xuất bản năm 1877, đây là tư liệu thực sự có ý nghĩa trong việc chứng minhtính đúng đắn và khoa học về quan điểm duy vật lịch sử C.Mác đã đọc và ghi chép

kỹ trong bản thảo "Tóm tắt tác phẩm của L.Moóc-gan", dự định viết một cuốn sáchviết về vấn đề này chưa được thực hiện thì ông mất Đầu năm 1884, khi chỉnh lýnhững di cảo của C.Mác, Ph.Ăngghen đã tìm thấy bản thảo viết tay này, thực hiện

ý nguyện của C.Mác, ông đã sử dụng các nhận xét và phê phán của C.Mác về tácphẩm của L.Moóc-gan để viết "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và củanhà nước" Tác phẩm đã chứng minh sự đúng đắn những quan niệm duy vật lịch

sử, hoàn thành mong muốn mà người bạn của mình đang dở dang

Cuối tháng 3 năm 1884, Ph.Ăngghen bắt tay vào viết tác phẩm “ Nguồn gốc củagia đình, của chế độ tư hữu và nhà nước”, ông đã sử dụng những nghiên cứu củaL.Moóc-gan, phân tích trên quan điểm mác-xít để chỉ ra quá trình phát triển của cáchình thức gia đình trong xã hội xã hội loài người; điều kiện ra đời, bản chất, đặctrưng và sự tiêu vong của giai cấp và nhà nước Ngày 26 tháng 5 năm 1884,Ph.Ăngghen đã hoàn thành tác phẩm với chín chương, do sự cấm đoán của nhà cầmquyền Đức, ông phải gửi bản thảo tới Xuy-rích để xuất bản Đầu tháng 10 năm

1884, tác phẩm đã ra mắt bạn đọc tại Xuy-rích

Mặc dù bị nhà cầm quyền Đức gây trở ngại trong quá trình xuất bản và phát hành,nhưng "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước" vẫn được táibản hai lần vào các năm 1886 và 1889 tại Stút-gát Sau khi tích luỹ thêm đượcnhững tài liệu lịch sử, khảo cổ học về xã hội loài người ở thời kỳ nguyên thuỷ,đặc biệt là khi có các công trình nghiên cứu của các nhà bác học Bắc-hô-phen,Mắc-Lê-man, Cô-va-lép-xki Năm 1891, Ph.Ăngghen đã có những sửa chữa và bổsung cho tác phẩm của mình, những thay đổi này được ông thể hiện trong phần chúthích ở cuối trang

Tác phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước" đã đượcxuất bản nhiều lần, với nhiều thứ tiếng ở nhiều quốc gia khác nhau.

1.2 Bố cục của tác phẩm

Tác phẩm gồm có 2 lời tựa: Lời tựa cho lần xuất bản thứ nhất vào đầu tháng 10năm 1884, lời tựa cho lần xuất bản thứ 4 năm 1891 và 9 chương

- Chương I: Những giai đoạn văn hoá tiền sử;

- Chương lI: Gia đình;

- Chương III: Thị tộc I-rô-qua;

- Chương IV: Thị tộc Hy Lạp;

- Chương V: Sự ra đời của Nhà nước A-ten;

- Chương VI: Thị tộc và Nhà nước ở La Mã;

- Chương VII: Thị tộc của người Kento và của người Giéc Manh;

- Chương VIII: Sự hình thành Nhà nước ở người Giéc Manh;

- Chương IX: Thời đại dã man và thời đại văn minh

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ

CƠ BẢN TRONG TÁC PHẨM 2.1 Lý luận về gia đình, hôn nhân và tình yêu nam - nữ

Trên cơ sở những dữ liệu của L.Moóc-gan, sử dụng những nhận xét củaC.Mác trong "Tóm tắt tác phẩm của L.Moóc-gan", và bằng kiến thức hiểu biết củamình về lịch sử và xã hội của người Hy-lạp, La-mã, người Ai-rơ-len, người Indian

ở bắc Mỹ, người Giéc-manh cổ đại, Ph.Ăngghen đã phác hoạ lên một bức tranhrộng lớn và đa dạng về nguồn gốc hình thành, quá trình phát triển của các hình thứchôn nhân, vai trò và mối quan hệ của chế độ tư hữu đối với hôn nhân trong các hìnhthái kinh tế xã hội; hôn nhân trong gia đình tư sản; tình yêu nam nữ v.v

- Về nguồn gốc của gia đình.

Ph.Ăngghen đã lý giải một cách khoa học và duy vật về quá trình ra đời vàphát triển của gia đình và các hình thức hôn nhân trong các hình thái kinh tế xã hội,đặc biệt ông đã chỉ ra vai trò của gia đình trong đời sống xã hội và mối quan hệgiữa hôn nhân với các hình thức sở hữu

Tán thành với L.Moóc-gan, Ph.Ăngghen cho rằng những giai đoạn đầu tiêntrong tiến trình lịch sử phát triển của xã hội loài người, những quan hệ gia đình vànhững mối quan hệ thân tộc có ảnh hưởng rất lớn đên sự phát triển của xã hội Tuynhiên, trước sự phát triển của lực lượng sản xuất, các hình thức hôn nhân và kết cấucủa gia đình bị tác động hết sức sâu sắc Thông qua ba lần phân công lao động xãhội, lực lượng sản xuất phát triển hết sức mạnh mẽ, gắn liền với đó là sự tăng lêncủa năng suất lao động và sự ra đời của chế độ tư hữu đã phá vỡ kết cấu của xã hộidựa trên những mối quan hệ huyết tộc và thay thế nó xuất hiện những mối quan hệ

xã hội mới bị chi phối bởi những quan hệ kinh tế

Cũng như L.Moóc-gan, Ph.Ăngghen cho rằng gia đình là yếu tố năng động,

nó luôn luôn phát triển và biến đổi từ hình thức thấp lên hình thức cao và sự thayđổi này gắn liền với những thay đổi trong phương thức sản xuất ra của cải vật chất.Theo ông, trong thời kỳ đầu của lịch sử, khi mà nền sản xuất còn kém phát triển,

con người phải dựa vào nhau để kiếm sống và chống đỡ những ảnh hưởng tiêu cựccủa thiên nhiên, nhân loại đã từng tồn tại những hình thức khác nhau của chế độquần hôn Ông viết: "Và thực vậy, chúng ta thấy hình thức gia đình nào là cổ nhất,sớm nhất, hình thức mà chúng ta có thể chứng minh được một cách chắc chắn là cótồn tại trong lịch sử và ngày nay chúng ta vẫn có thể nghiên cứu được ở một nơinào đó? Đấy là hình thức quần hôn, một hình thức hôn nhân trong đó trọn từngnhóm đàn ông và trọn từng nhóm đàn bà quan hệ tình dục với nhau " Cùng với sựphát triển của sản xuất, gia đình đã phát triển sang hình thức gia đình huyết tộc, đây

là giai đoạn đầu của gia đình mà : "ở đây, các tập đoàn hôn nhân đều phân theo thếhệ: trong phạm vi gia đình, tất cả các ông và bà đều là vợ chồng với nhau, rồi đếnlượt con cái của họ, nghĩa là những người cha và các bà mẹ cũng đều là vợ chồngcủa nhau, rồi đến lượt con cái của những người này cũng hợp thành một nhóm vợchồng thư tư" Tiếp đó là sự ra đời của gia đình pu-na-lu-an, đây là một bước tiếntrong sự phát triển của các hình thức gia đình, ông viết: "Nếu bước đầu tiên trong tổchức gia đình là huỷ bỏ quan hệ tình dục giữa cha mẹ và con cái, thì bước tiến thứhai là huỷ bỏ quan hệ tình dục giữa anh em trai và chị em gái Bước đó được thựchiện dần dần chắc là bắt đầu bằng việc huỷ bỏ quan hệ tình dục giữa những anh emtrai và chị em gái cùng một mẹ đẻ ra (tức là những anh em trai và chị em gái vềphía mẹ); trước hết là tiến hành trong những trường hợp cá biệt, rồi dần dần trởthành thông lệ " Gia đình một vợ một chồng xuất hiện trên cơ sở từ gia đình cặpđôi vào giai đoạn giữa và giai đoạn cao của thời đại dã man, sự xuất hiện của hìnhthức gia đình đánh dấu sự chuyển sang thời đại văn minh Ph.Ăngghen đã chỉ rarằng chế độ một vợ một chồng được hình thành chủ yếu do sự phát triển của lựclượng sản xuất làm nảy sinh chế độ tư hữu và sự phân hoá thành các giai cấp trong

xã hội và chế độ một vợ một chồng là hình thức gia đình đầu tiên không dựa trênnhững điều kiện tự nhiên mà dựa trên những điều kiện kinh tế, sự ra đời của hìnhthức gia đình này đánh dấu sự thắng lợi của sở hữu tư nhân đối sở hữu công cộng

Quá trình này gắn liền với sự phát triển của chế độ tư hữu, nền tảng của hình

thức gia đình ấy "dựa trên quyền thống trị của người chồng, nhằm chủ đích là làmcho con cái sinh ra phải có cha đẻ rõ ràng không ai tranh cãi đựoc và sự rõ ràng vềdòng dõi đó là cần thiết, vì những đứa con đó sau này sẽ được thừa hưởng tài sảncủa người cha với tư cách là những người kế thừa trực tiếp"5 và Ph.Ăngghen kếtluận: "việc chuyển sang chế độ tư hữu hoàn toàn được thực hiện dần dần và sôngsông với việc chuyển từ hôn nhân cặp đôi sang chế độ một vợ, một chồng Gia đình

cá thể bắt đầu trở thành đơn vị kinh tế của xã hội"

Bên cạnh vai trò của nhân tố kinh tế đối với sự phát triển của hôn nhân vàcác hình thức gia đình, Ph.Ăngghen cũng đã chỉ ra vai trò của những yếu tố ditruyền sinh học đối với việc thúc đẩy của các hình thức hôn nhân và gia đình, ôngviết: "Khi nảy sinh ra quan niệm cho rằng quan hệ tình dục giữa những người concùng mẹ là không được phép, thì quan niệm ấy đã có tác dụng trong việc phân nhỏnhững cộng đồng gia đình cũ và thành lập cộng đồng gia đình mới Một hay nhiềunhóm chị em gái trở thành hạt nhân của một cộng đồng, còn những anh em traicùng mẹ của họ lại trở thành hạt nhân của cộng đồng khác" Dưới sự tác động củanhân tố kinh tế, đặc biệt là qua các lần phân công lao động xã hội và sự nhận thức

về qui luật đào thải sinh học, các hình thức gia đình đã không ngừng phát triển,Ph.Ăngghen kết luận: “Vậy sự phát triển của gia đình trong thời đại nguyên thuỷ là

sự thu hẹp không ngừng của cái phạm vi mà lúc đầu bao gồm toàn thể bộ lạc, trong

đó tình trạng cộng đồng hôn nhân giữa nam và nữ thống trị Bằng con đường dầndần cấm đoán những người bà con thân thuộc không được lấy nhau, trước tiên làcấm bà con gần nhất, rồi đến bà con xa hơn, và cuối cùng cả đến những người bàcon bên vợ nữa, cho nên trên thực tế, bất cứ hình thức quần hôn nào cũng khôngthể tồn tại được, và rốt cuộc chỉ còn có từng đôi vợ chồng gắn bó với nhau bằngnhững mối liên hệ rất lỏng lẻo”

- Về vai trò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội.

Trên cơ sở các công trình nghiên cứu của L.Moóc-gan, Bắc-hô-phen, lép-xki và những tìm tòi của mình Ph.Ăngghen cho rằng vị trí và vai trò của người

Cô-va-phụ nữ trong gia đình trong các xã hội luôn thay đổi Sự thay đổi này gắn liền với

sự phát triển của lực lượng sản xuất, các hình thức sở hữu và các hình thức hônnhân gia đình, đây là một quá trình lâu dài, bắt đàu từ thời đại dã man đến thời đạivăn minh với nhiều giai đoạn khác nhau

Trong các gia đình dưới chế độ cộng sản nguyên thuỷ người phụ nữ có mộtvai trò hết sức quan trọng, điều này xuất phát từ những đặc trưng kinh tế của xãhội Nền kinh tế trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ kém phát triển, cuộc sống phụthuộc vào tự nhiên, vì vậy người phụ nữ có một vị trí kinh tế đáng kể TheoPh.Ăngghen thì chính Bắc-hô-phen đã phát hiện ra rằng" kinh tế gia đình cộng sản

- trong đó, phần đông phụ nữ, nếu không phải là tất cả phụ nữ, đều cùng thuộc mộtthị tộc duy nhát, còn đàn ông thì thuộc nhiều thị tộc khác nhau, - là cơ sở thực hiệnquyền thống trị của người đàn bà, cái quyền thống trị phổ biến khắp mọi nơi trongthời nguyên thuỷ" Chính vì vậy, trong giai đoạn này, thân tộc chỉ xác lập theo hệ

mẹ, " người ta không biết chắc chắn ai là cha của một đứa trẻ, nhưng người ta lạibiết rõ ai là mẹ nó", do đó, "dòng dõi chỉ chỉ có thể được xác định về bên mẹ màthôi, và vì vậy, chỉ có nữ hệ là được thừa nhận" Tuy nhiên, trước sự phát triển củanền sản xuất xã hội, gia đình đã có những thay đổi đáng kể, gia đình cặp đôi xuấthiện, vị trí của người phụ nữ trong gia đình đã có những bước giảm sút, trong giaiđoạn này thì "một người dàn ông sống với một người đàn bà, song việc có nhiều vợ

và việc không chung tình khi có dịp vẫn là quyền của người đàn ông, mặc dù trongtrường hợp nhiều vợ là rất hiếm do những nguyên nhân kinh tế; nhưng thường thìnhững người phụ nữ lại phải triệt để chung tình trong thời gian chung sống vớichồng, và tội ngoại tình của họ sẽ bị trừng trị một cách tàn ác" Nếu như trước đây,tài sản thừa kế trong thị tộc được giao cho những người có dòng dõi theo hệ mẹ,những tài sản này thường cũng không thực sự có giá trị lắm Tuy nhiên, khi mà củacải dần dần tăng thêm thì, một mặt, trong gia đình của cải đó mang lại cho ngườichồng một địa vị quan trọng hơn người vợ và, mặt khác, của cải đó khiến chongười chồng có xu hướng lợi dụng địa vị vững vàng hơn ấy để đảo ngược trật tự kế

thừa cổ truyền đặng có lợi cho con cái mình Nhưng chừng nào mà dòng dõi tínhtheo mẫu quyền ấy vẫn còn thịnh hành thì điều đó vẫn không thực hiện được Vìvậy, trước hết cần phải xoá bỏ chế độ tính dòng dõi theo mẫu quyền đi đã, và chế

độ đó đã bị xoá bỏ Quá trình chuyển từ chế độ mẫu quyền sang chế độ phụ quyềnđánh dấu sự thắng lợi của sở hữu tư nhân đối với sở hữu công cộng, tán thành vớiquan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen cho rằng "sự phân công lao động đầu tiên là sựphân công giữa người đàn ông và đàn bà trong việc sinh con đẻ cái", theo ông thì

"chế độ mẫu quyền bị lất đổ là sự thất bại lịch sử có tính chất toàn thế giới của giớinữ" Địa vị của người phụ nữ bị giảm sút một cách thảm hại, từ chỗ là người nắmgiữ quyền lực trong gia đình, người phụ nữ chỉ đóng vai trò là "công cụ giải trí củađàn ông", còn người đàn ông thì chiếm giữ quyền lực một cách tuyệt đối "ngay cả ởtrong nhà, người đàn ông cũng nắm lấy quyền cai quản, còn người đàn bà thì bị hạcấp, bị nô dịch, bị biến thành nô lệ cho sự dâm đảng của đàn ông, thành một công

cụ sinh đẻ đơn thuần" Sự phát triển của sở hữu tư nhân không chỉ là nguyên nhâncủa những xung đột, bất bình đẳng trong xã hội mà nó còn tác động hết sức mạnh

mẽ đến vai trò của người phụ nữ trong gia đình, theo Ph.Ăngghen thì sự đối lậpgiai cấp đầu tiên xuất hiện trong lịch sử trùng với sự phát triển của sự đối khánggiữa chồng và vợ trong hôn nhân cá thể, và sự áp bức giai cấp đầu tiên là trùng với

sự nô dịch của đàn ông đối với đàn bà

Sau khi phê phán sự áp bức đối với người phụ nữ, Ph.Ăngghen đã chỉ ranhững điều kiện và nguyên tắc để giải phóng người phụ nữ khỏi sự áp bức tronggia đình và xã hội, theo ông đó là hôn nhân phải được xác lập trên cơ sở của tìnhyêu nam nữ và cần phải xoá bỏ sự bất bình đẳng vè kinh tế giữa người đàn ông vàngười đàn bà trong gia đình cũng như là sự bất bình đẳng về kinh tế giữa các tầnglớp dân cư trong xã hội Ông đã chỉ ra rằng: "điều kiện tiên quyết để giải phóng phụ

nữ là làm cho toàn bộ nữ giới trở lại tham gia nền sản xuất xã hội, và điều kiện đólại đòi hỏi phải làm cho gia đình cá thể không còn là đơn vị kinh tế của xã hội nữa"

Ph.Ăngghen cũng đã chỉ ra những điều kiện và tiền đề cần thiết để xây dựng

chế độ hôn nhân gia đình trong xã hội mới Ph.Ăngghen cho rằng, xoá bỏ chế độ

tư hữu, thực hiện công hữu hoá các tư liệu sản xuất, phát triển của nền đại côngnghiệp sẽ tạo ra những tiền đề để giải phóng người phụ nữ và xây dựng quan hệ giađình bình đẳng, hạnh phúc Chỉ có nền công nghiệp hiện đại, ngày càng có xuhướng biến lao động tư nhân của gia đình thành lao động ngành công nghiệp côngcộng mới có thể giải phóng được người phụ nữ khỏi những ràng buộc của cuộcsống gia đình để tham gia vào các hoạt động xã hội Ông viết: " đại công nghiệp

đã giật được người đàn bà ra khỏi nhà, đem họ ra thị trường lao động, vào côngxưởng, và thường biến họ thành người nuôi dưỡng của gia đình, thì trong gia đìnhngười vô sản, những tàn tích cuối cùng của quyền thống trị của người đàn ông đãmất mọi cơ sở " Lúc đó, quan hệ vợ chồng sẽ được mở sang một trang mới, màtheo ông: " chúng ta đang tiến tới một cuộc cách mạng xã hội, trong đó các cơ sởkinh tế từ trước tới nay của chế độ một vợ, một chồng, cũng như cơ sở của điều bổsung cho nó là nạn mãi dâm, đều nhất định bị tiêu diệt các tư liệu sản xuất màđược chuyển thành tài sản xã hội thì chế độ lao động làm thuê, giai cấp vô sản cũng

sẽ biến mất, và đồng thời cũng sẽ không còn tình trạng một số phụ nữ cần thiếtphải bán mình vì đồng tiền nữa Tệ mại dâm sẽ mất đi, và chế độ một vợ, mộtchồng không những không suy tàn, mà cuối cùng lại còn trở thành hiện thực - ngay

cả đối với đàn ông nữa" Sự phát triển của gia đình một vợ, một chồng sẽ là mộtbước tiến gần sự hoàn toàn bình đẳng về mọi quyền lợi giữa nam và nữ, như điềuL.Moóc-gan đã viết: "Gia đình một vợ, một chồng đã được cải tiến ngay từ khi bắtđầu thời đại văn minh và được cải tiến rất rõ rệt trong thời hiện đại hình thức đócòn có thể được hoàn thiện thêm nữa, cho tới khi đạt đến sự bình đẳng giữa nam vànữ" Đây là quan điểm tiến bộ của L.Moóc-gan đã được Ph.Ăngghen tiếp nhận đểphát triển quan điểm tình yêu, hôn nhân và gia đình

- Về hôn nhân và gia đình dưới chế độ tư sản.

Trong quá trình nghiên cứu các hình thức gia đình và hôn nhân dưới chế độ

tư hữu, Ph.Ăngghen đã đề cập đến hôn nhân trong gia đình tư sản Theo ông thì các

cuộc hôn nhân của giai cấp thống trị là một việc có tính toán lợi hại, do cha mẹ thuxếp, và mục tiêu của các cuộc hôn nhân là nhằm duy trì sự kế thừa tài sản, cũnggiống như trong các xã hội ttòn tại chế độ tư hữu trước đây Điều này luôn luônđúng, kể cả trong môi trường đạo Thiên chúa hay đạo Tin lành thì hôn nhân trongchế độ tư sản “… đều dựa trên địa vị giai cấp của đôi bên, vì vậy, hôn nhân luônluôn là hôn nhân có tính toán… Hôn nhân có tính toán đó thường biến thành sự sảnxuất dâm ti tiện nhất – có khi là của cả đôi bên, nhưng thông thường nhất là về phíangười vợ Nếu ở đây, người đàn bà có khác với gái đĩ thường thì chỉ là vì người đókhông bán thể xác mình từng thời gian như một người nữ công nhân làm thuê bánsức lao động của mình, mà mãi mãi, như một nữ nô lệ" Ông đã chỉ ra sự hạn chếcủa nền sản xuất tư sản đó là "biến mọi thứ thành hàng hoá" và hợp đồng hoá mọiquan hệ xã hội kể cả hôn nhân, theo ông hôn nhân dưới chế độ tư sản "chỉ hoàntoàn phụ thuộc vào những lý do kinh tế mà thôi người ta định giá không nhữngđàn bà, mà cả đàn ông nữa - hơn nữa, định gía không phải theo phẩm chất cá nhân

mà theo tài sản của họ" Mặc dù, xét về mặc hình thức thì hôn nhân dưới chế độ tưsản được coi là một hợp đồng, "một giao kèo có tính chất pháp lý, hơn nữa lại làmột giao kèo quan trọng nhất trong tất cả mọi giao kèo vì nó định đoạt cả thể xáclẫn tinh thần trong suốt cả đời họ" nhưng chủ thể ký hợp đồng đó không được thực

sự được tự nguyện và bình đẳng mà điều này phụ thuộc vào sự sắp xếp của cha mẹnhằm đạt được các lợi ích kinh tế và chính trị nhất định

Với cơ sở để thiết lập hôn nhân như vậy, gia đình tư sản phải đương đầu vớinhiều mâu thuẫn, dẫn tới nhiều kết cục ngoài ý muốn, đó là tệ mãi dâm và nạnngoại tình Tệ mại dâm một hiện tượng xã hội, là nguyên nhân góp phần làm tan vỡhạnh phúc gia đình và làm bại hoại nhân cách con người dưới chế độ tư sản Ôngviết: "Trong giới phụ nữ, tệ mại dâm chỉ làm truỵ lạc những người nào không may

đã trở thành nạn nhân của tệ nạn đó, và ngay những người ấy cũng không truỵ lạctới mức như người ta vẫn tưởng Ngược lại, tệ mại dâm đã làm bại hoại nhân cáchcủa toàn thế giới đàn ông của nhân loại Chính vì thế mà chẳng hạn, trong mười

trường hợp kéo dài thời kỳ đính hôn thì chín trường hợp là một trường học thật sự

để huấn luyện tệ ngoại tình sau này" Điều này“làm cho mâu thuẫn chứa đựngtrong chế độ một vợ, một chồng phát triển đầy đủ nhất: Chế độ hê-ta-ia, về phíangười chồng là chế độ hê-ta-ia bừa bãi, về phía vợ là ngoại tình lu bù"24 và nhữngngười con trai ít nhiều được lựa chọn vợ chồng trong cùng giai cấp thì chế độ hê-ta-

ia của người chồng được thực hành ít kiên quyết hơn, và tệ ngoại tình của vợ cũng

ít thành lệ hơn Song “cũng chỉ mang lại cho cuộc sống chung một nỗi buồn nặngtrĩu mà người ta gọi là hạnh phúc gia đình"

- Quan niệm về tình yêu nam nữ và tự do hôn nhân.

Ph.Ăngghen cho rằng để xây dựng chế độ hôn nhân bền vững và cuộc sốnggia đình hạnh phúc thì hôn nhân phải bắt nguồn từ tình yêu nam nữ và sự tự do hônnhân

Nghiên cứu các cung bậc và và tìm hiểu bản chất đích thực của tình yêu nam

nữ cũng như vai trò của tình yêu đối với hôn nhân gia đình, theo Ph.Ăngghen thìtrong thời trung cổ không thể nói đến tình yêu cá nhân giữa trai gái được Tuynhiên, với vẻ đẹp tự nhiên, bao giờ cũng làm nảy nở trong đôi bên nam nữ sự thèmmuốn có quan hệ tình dục với nhau, nhưng từ đó đến tình yêu nam nữ như chúng

ta thấy ngày nay, thì còn vô cùng xa Bởi vì, các cuộc hôn nhân trong giai đoạn nàyđều do cha mẹ quyết định thay con cái, và con cái đều yên tâm vâng theo Nếu

"người ta thấy có đôi chút tình yêu giữa vợ chồng, thì tình yêu đó không phải làmột sở thích chủ quan, mà là một nghĩa vụ khách quan; không phải là cơ sở củahôn nhân, mà là điều bổ sung cho hôn nhân" Ông cho rằng tình yêu nam nữ ngàynay khác về căn bản với tình dục đơn thuần, nó đòi hỏi phải là sự rung cảm thực sựgiữa đôi bên và chính điều này nó tạo nên "một sức mạnh và sự bền bỉ đến mứckhiến cho hai bên thấy không lấy được nhau và phải xa nhau là một điều đau khổlớn nhất; để lấy được nhau, hai người phải đánh nước liều, có khi phải hy sinh cảtính mạng; điều đó, trong thời cổ, hoạ chăng chỉ xảy ra trong trường hợp ngoại tình

mà thôi" Theo Ph.Ăngghen, tình yêu đích thực giữa nam và nữ là nền tảng cho hôn