Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG CHÍNH 2

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 2

1.1 Một số khái niệm cơ bản 2

1.2 Đặc trưng, bản chất của nền kinh tế thị trường: 3

1.3 Những ưu điểm, hạn chế của nền kinh tế thị trường 3

CHƯƠNG 2 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VỀ NỀN KINH TẾ ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 5

2.1 Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI đến Đại hội XI 5

2.2 Quan điểm “Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN” trong Nghị quyết Đại hội XII 6

CHƯƠNG 3 VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 9

3.1 Tính tất yếu khách quan trong vai trò quản lý của Nhà Nước 9

3.2 Vai trò của Nhà Nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 12

CHƯƠNG 4 CÁC BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI, TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC VỚI NỀN KINH TẾ ĐỊNH HƯỚNG XHCNVN 15

4.1 Các công cụ quản lý kinh tế của Nhà Nước 15

4.2 Các biện pháp đổi mới tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước với nền kinh tế vĩ mô ở nước ta 18

4.3 Bài học thực tiễn kinh nghiệm của Việt Nam rút ra từ các nước trong khu vực 20

KẾT LUẬN 27

LỜI MỞ ĐẦU

Đất nước ta đang trong quá trình đi lên XHCN, nền kinh tế còn đang ở tronggiai đoạn sơ khai Để có thể tạo lập được một nền kinh tế thị trường vững chắc thìNhà Nước ta phải xây dựng một nền kinh tế cao dựa trên lực lượng sản xuất hiệnđại với trình độ kỹ thuật tiên tiến

Trong lịch sử phát triển của mình, con người đã trải qua nhiều hình thái kinh

tế xã hội, nổi bật là: công xã nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủnghĩa, và cuối cùng là: xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, trên thực tế lại chưa có mộthình thái kinh tế nào có một cơ chế quản lý và điều hành một cách hợp lý nhất Bêncạnh đó nền kinh tế nước ta lại đang đi vào giai đoạn của sự phát triển, đó là bướcngoặt trong quá trình chuyển từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thịtrường có sự quản lý của Nhà Nước Nên vai trò của Nhà Nước trong nền kinh tếthị trường là rất quan trọng, nó không chỉ có mặt tích cực như: năng suất lao độngtăng nhanh, công nghệ sản xuất không ngừng được cải tiến, hàng hoá đa dạng, thunhập quốc dân tăng mà bên cạnh đó thị trường cũng nảy sinh nhiều mặt tiêu cực,cần giải quyết như: lạm phát, thất nghiệp, khủng hoảng, tệ nạn xã hội

Để kinh tế được đảm bảo là phát triển có hiệu quả, công bằng, ổn định và pháttriển theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì Nhà Nước phải can thiệp và quản lý mộtcách chặt chẽ Do những vấn đề tiêu cực chưa được giải quyết triệt để nên không

có nền kinh tế nào mà lại không chịu sự quản lý của Nhà Nước ở những mức độ vàphạm vi khác nhau

Xuất phát từ tầm quan trọng đó, em xin lựa chọn đề tài: "Vai trò của Nhà Nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam"

làm đề tài tiểu luận của mình

NỘI DUNG CHÍNH

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Một số khái niệm cơ bản

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, có bộ máy chuyênlàm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý nhằm duy trì, bảo vệtrật tự xã hội, bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp

Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xãhội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sảnphẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con ngườitrong một xã hội với một nguồn lực có giới hạn

Kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao, là mộthình thức tổ chức xã hội hiệu quả nhất phù hợp với trình độ phát triển của xã hộihiện nay

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi mà Đảng Cộng sảnViệt Nam đặt ra cho mô hình kinh tế hiện tại của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa ViệtNam Nó được mô tả là một nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường mà ở đókhu vực nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, hướng tới mục tiêu pháttriển chủ nghĩa xã hội

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của thời kỳ ĐổiMới, thay thế nền kinh tế kế hoạch tập trung bằng nền kinh tế hỗn hợp hoạt độngtheo cơ chế thị trường mà ở đó kinh tế nhà nước nắm vai trò chủ đạo Những thayđổi này giúp Việt Nam hội nhập với nền kinh tế toàn cầu Cụm từ "định hướng xãhội chủ nghĩa" mang hàm ý là Việt Nam chưa đạt đến chủ nghĩa xã hội mà đangtrong giai đoạn xây dựng nền tảng cho hệ thống này trong tương lai

1.2 Đặc trưng, bản chất của nền kinh tế thị trường:

Các chủ thể kinh tế có tính tự chủ cao Mỗi chủ thể kinh tế là một thành phầncủa nền kinh tế có quan hệ độc lập với nhau, mỗi chủ thể tự quyết định lấy hoạtđộng của mình

Tính phong phú của hàng hóa Do các chủ thể kinh tế đều tự quyết định lấyhoạt động của mình nên bất cứ hàng hoá nào có nhu cầu thì sẽ có người sản xuất

Mà nhu cầu của con người thì vô cùng phong phú, điều này tạo nên sự phong phúcủa hàng hoá trong nền KTTT

Tính cạnh tranh tất yếu Hàng hoá nào có nhu cầu lớn thí sẽ có nhiều ngườisản xuất Khi có quá nhiều người cùng sản xuất một mặt hàng thì sự cạnh tranh làtất yếu

KTTT là một hệ thống kinh tế mở, trong đó có sự giao lưu rộng rãi không chỉtrong thị trường một nước mà là giữa các thị trường với nhau

Giá cả hình thành ngay trên thị trường Không một chủ thể kinh tế nào quyếtđịnh được giá cả Giá của một mặt hàng được quyết định bởi cung và cầu của thịtrường

Nền KTTT có thể tự hoạt động được là nhờ vào sự điều tiết của cơ chế thịtrường Đó là các quy luật kinh tế khách quan như quy luật giá trị, quy luật cungcầu, lưu thông tiền tệ, cạnh tranh… tác động, phối hợp hoạt động của toàn bộ thịtrường thành một hệ thống thống nhất

1.3 Những ưu điểm, hạn chế của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường vận động theo các quy luật của thị trường, trong đó quyluật giá trị đóng vai trò chi phối và được biểu hiện bằng quan hệ cung cầu trên thịtrường Nền kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của nền kinh tế hàng hoá,

nó nằm trong tiến trình phát triển lịch sử khách quan về kinh tế của xã hội loàingười, do đó nền kinh tế thị trường cũng có những ưu thế và khuyết tật của nó

* Ưu điểm:

Nền kinh tế thị trường thúc đẩy sản xuất và gắn sản xuất với tiêu thụ, thực

hiện mục tiêu của sản xuất Do đó người ta tìm mọi cách rút ngắn chu kỳ sản xuất,thực hiện tái sản xuất mở rộng, áp dụng nhanh chóng sản xuất khoa học - côngnghệ và quay vòng vốn một cách nhanh chóng để đạt lợi nhuận tối đa

Nền kinh tế thị trường còn thúc đẩy và đòi hỏi các nhà sản xuất năng động,thích nghi với các điều kiện biến động của thị trường bằng cách: thay đổi mẫu mãsản xuất, tìm mặt hàng mới cùng với thị trường tiêu thụ, mở rộng quan hệ trongkinh doanh, phá thế độc quyền, khép kín trong một đơn vị kinh doanh, tìm lợinhuận tối đa

Cùng với hai ưu điểm trên thì thúc đẩy khoa học công nghệ, kích thích tăngnăng suất lao động, nâng cao trình độ xã hội hoá sản xuất và chất lượng sản phẩm,giá thành hạ, đáp ứng yêu cầu nhiều mặt của khách hàng và thị trường

Quá trình đẩy nhanh tích tụ, tập trung sản xuất Đây là con đường để mở rộngquy mô: một mặt kinh doanh, làm ăn giỏi, có hiệu quả cao cho phép tích tụ, mởrộng quy mô sản xuất, một mặt do quá trình cạnh tranh tạo ra cho các doanh nghiệpkinh nghiệm làm ăn có hiệu quả, đồng thời loại bỏ những đơn vị làm ăn thua, kémhiệu quả Chính quá trình cạnh tranh kinh tế là động lực thúc đẩy tích tụ và tậptrung sản xuất Quá trình tăng trưởng dồi dào sản phẩm hàng hoá, dịch vụ kíchthích sản xuất, đề cao trách nhiệm của nhà kinh doanh đối với khách hàng, đáp ứngnhu cầu ngày càng cao của xã hội

* Hạn chế:

Nền kinh tế thị trường là mang tính tự phát, tìm kiếm lợi nhuận bằng bất cứgiá nào, không cần đi theo hướng của Nhà Nước vì mục tiêu của nó là phát triểnkinh tế vĩ mô Khuyết tật này còn sinh ra độc quyền, thủ tiêu cạnh tranh làm giảmhiệu quả chung của nền kinh tế

Xã hội phát sinh tiêu cực, tệ nạn đi đôi với kinh tế sa sút, gây rối loạn Các nhàkinh doanh luôn tìm mọi thủ đoạn để làm hàng giả, buôn lậu, trốn thuế mục đíchcuối cùng là thu về lợi nhuận tối đa Ngoài ra còn vì lợi ích cá nhân mà dẫn đến tànphá tài nguyên và huỷ hoại môi trường

CHƯƠNG 2 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VỀ NỀN KINH TẾ

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 2.1 Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI đến Đại hội XI

Bước vào thời kỳ đổi mới, kể từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, Đảng vàNhà nước ta luôn chú trọng nghiên cứu đổi mới về nhận thức lý luận, xây dựng vàthực thi nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp để phát triển nền kinh tế thị trường

ở nước ta Trong hơn 30 năm đổi mới, thực hiện phát triển nền kinh tế thị trường(KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) qua mỗi kỳ Đại hội, nhận thức về

mô hình KTTT định hướng XHCN ngày càng được hoàn thiện, nâng cao và khôngngừng phát triển

Khái niệm “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” được khẳng

định tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX của Đảng (năm 2001) Đây là kết quảcủa quá trình 15 năm đổi mới tư duy và thực tiễn ở nước ta, được đúc kết lại trên cơ

sở đánh giá và rút ra các bài học lớn qua các kỳ Đại hội Đảng, đặc biết là Đại hộiVII, VIII

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định tiếp tục hoàn thiện thểchế kinh tế thị trường định hướng XHCN là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách

để phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng làm rõ nội hàm, mục tiêu của

nền kinh tế thị trường định hướng XHCN: “Nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN ở nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đây

là một hình thái kinh tế thị trường vừa tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên những cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của CHXH.

Về quản lý nhà nước đối với nền kinh tế: Tập trung hoàn thiện thể chế thịtrường đồng bộ, hiện đại trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy luật của kinh tế thịtrường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Hoàn thiện khung khổ pháp lý, cơchế, chính sách, thực hiện đồng bộ các giải pháp để phát triển, vận hành thông suốt,hiệu quả các loại thị trường và đảm bảo cạnh tranh bình đẳng, minh bạch Việc xâydựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, phân bổ các nguồn lực cho sản xuất kinhdoanh phải theo cơ chế thị trường Đồng thời, sử dụng các nguồn lực nhà nước, cáccông cụ điều tiết, chính sách phân phối, phân phối lại để thực hiện tiến bộ, côngbằng xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, từng bước nâng cao phúc lợi xã hội vào đờisống vật chất tinh thần của nhân dân.

Đại hội XII của Đảng đã có bước phát triển mới về tư duy, nhận thức về “nềnkinh tế thị trường định hướng XHCN” ở nước ta: Cụ thể: Về những đặc trưng cơbản của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Về việc thực hiện thể chế sởhữu và phát triển các thành phần kinh tế; về việc phát triển đồng bộ các yếu tố thịtrường và các loại thị trường; về việc đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tếquốc tế

2.2 Quan điểm “Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN” trong Nghị quyết Đại hội XII

2.2.1 Về đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Văn kiện Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: “Nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của KTTT, đồng thời đảm bảo định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước.”

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam là nền kinh tế có nhiềuhình thức sở hữu nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai tròchủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; thị trường

đóng vai trò chủ yếu trong phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển, là độnglực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất Các nguồn lực nhà nước được phân bố theochiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường Nhà nước đóng vaitrò định hướng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng,minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực củaNhà nước để định hướng, điều tiết nền kinh tế; thực tiễn tiến bộ và công bằng xãhội trong từng bước, từng chính sách phát triển.

Đại hội XII của Đảng đã nêu phương hướng hoàn thiện thể chế, phát triểnkinh tế thị trường định hướng XHCN trong nhiệm kỳ tới và chỉ rõ: “Đến 2020,phấn đấu cơ bản hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế KTTT định hướng XHCNtheo các tiêu chuẩn phổ biến của nền KTTT hiện đại và hội nhập quốc tế; đảm bảođồng bộ giữa thể chế kinh tế và thể chế chính trị, giữa Nhà nước và thị trường; bảođảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, phát triển con người,thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, bảo vệ môi trường,phát triển xã hội bền vững.”

2.1.2 Tiếp tục hoàn thiện thể chế sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp.

Thể chế hóa quyền tài sản (bao gồm quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền địnhđoạt và hưởng lợi từ tài sản) của Nhà nước, tổ chức và cá nhân theo quy định trongHiến pháp 2013 Nhà nước bảo về quyền sở hữu hợp pháp của người dân theo quyđịnh của pháp luật, bảo đảm quyền quản lý, thu lợi của Nhà nước đối với tài sảncông Nâng cao năng lực của các thiết chế và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranhchấp dân sự, tranh chấp kinh tế trong bảo vệ quyền tài sản; bảo vệ quyền tự do kinhdoanh mà pháp luật không cấm Hoàn thiện thể chế bảo vệ nhà đầu tư, quyền sởhữu và quyền tài sản

Mọi doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế đều phải hoạt động theo cơchế thị trường Có chính sách thúc đẩy phát triển doanh nghiệp Việt Nam cả về số

lượng và chất lượng, thật sự trở thành nòng cốt, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước Doanh nghiệp nhà nước hoạt động thep cơ chế thịtrường Đẩy mạnh cổ phần hóa, bán vốn tại các doanh nghiệp nhà nước không cầnnắm hoặc không cần giữ cổ phần chi phối, kể cả những doanh nghiệp đang kinhdoanh có hiệu quả Hoàn thiện thể chế định giá đất đai, tài sản hữu hình, tài sản vôhình (tài sản trí tuệ, thương hiệu) trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước theonguyên tắc thị trường; tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động củakinh tế tập thể, kinh tế hợp tác xã; đẩy mạnh liên kết và hợp tác dựa trên quan hệlợi ích, áp dụng phương thức quản lý tiên tiến, phù hợp với cơ chế thị trường Hoànthiện cơ chế chính sách khuyến khích, tạo thuận lợi phát triển mạnh kinh tế tư nhân

ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế, trở thành một động lực quan trọng của nềnkinh tế: nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, chú trọng chuyểngiao công nghệ, trình độ quản lý tiên tiến,…

2.2.3 Phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường

Tiếp tục phát triển đồng bộ và vận hành thông suốt các loại thị trường; thựchiện nhất quán cơ chế giá thị trường; hoàn thiện pháp luật về phí, lệ phí và rà soátchuyển đổi chính sách phí lệ phí đối với một dịch vụ công sang áp dụng giá dịch

vụ Mở rộng cơ chế đấu thầu, đấu giá, thẩm định giá, đảm bảo tính đúng, tính đủ vàcông khai, minh bạch các yếu tố hình thành giá đối với hàng hóa, dịch vụ công thiếtyếu

2.2.4 Đẩy mạnh nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế

Chủ động, tích cực hôi nhập quốc tế; đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệkinh tế quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác cụ thể; kêt hợp hiệuquả ngoại lực và nội lực để phát triển kinh tế đất nước Thực hiện nhất quán đườnglối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển Chủ động, tích cực hộinhập kinh tế quốc tế vì lợi ích quốc gia dân tộc; vì một nước Việt Nam Xã hội Chủ

nghĩa giàu mạnh Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có tráchnhiệm trong cộng đồng quốc tế.

CHƯƠNG 3 VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 3.1 Tính tất yếu khách quan trong vai trò quản lý của Nhà Nước

Nhà Nước được coi là công cụ của giai cấp thống trị để duy trì trật tự và quản

lý xã hội cho phù hợp với lợi ích của chính xã hội đó Do đó Nhà Nước có vai tròhết sức quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô từ xưa cho đến nay

3.1.1 Trong lịch sử.

Trong lịch sử xã hội loài người, thời kỳ công xã nguyên thuỷ là thời kỳ không

có Nhà Nước, do trình độ thấp kém, cuộc sống sinh hoạt bầy đàn: cùng sống, cùnglao động, cùng hưởng thành quả chung nên mọi người đều bình đẳng, xã hội không

có sự phân chia giai cấp, không có kẻ giàu người nghèo, không có đấu tranh vàphân chia giai cấp Quyền lực trong thời kỳ này hết sức đơn giản, với hệ thốngquản lý không mang tính giai cấp mà dưới cơ sở kinh tế, xã hội xuất hiện một hìnhthái tổ chức mới gọi là thị tộc

Lực lượng sản xuất phát triển đã thúc đẩy năng suất lao động trong xã hộităng nhanh hơn, tổ chức xã hội thay đổi Trong xã hội không còn tồn tại thị tộc, màthay vào đó là chế độ tư hữư xuất hiện đã phân chia giai cấp thành kẻ giàu ngườinghèo, hình thành chủ nô và nô lệ Những yếu tố mới xuất hiện đã làm cho thị tộckhông thể đứng vững và từ đó một xã hội mới với sự phân chia khó điều hoà đãđược hình thành Để có thể quản lý, điều hoà và có khả năng dập tắt xung đột giaicấp thì tổ chức ấy phải có khả năng chi phối được cả xã hội, không gì khác tổ chức

ấy chỉ có thể là Nhà Nước Theo như Mác và Ănghen đã từng nói: đó là lực lượng

từ bên ngoài đặt vào xã hội, một lực lượng tựa hồ như đứng trên xã hội có nhiệm

vụ làm dịu bớt xung đột và giữ cho xung đột đó nằm trong vòng trật tự

Không chỉ có chức năng quản lý lãnh thổ và trật tự xã hội mà Nhà Nước còn

Tự do cạnh tranh đã trở thành đòi hỏi cấp thiết trong đời sống kinh tế Cácnhà kinh tế học cổ điển đã ủng hộ tự do cạnh tranh, mà tiêu biểu là nhà kinh tế họcngười Anh - Adam Smith đã đưa ra thuyết bàn tay vô hình và nguyên lý Nhà Nướckhông can thiệp vào hoạt động của nề kinh tế Đến những năm 30 của thế kỷ XX,những cuộc khủng hoảng kinh tế nổ ra thường xuyên và đã chứng tỏ bàn tay vôhình không thể đảm bảo những điều kiện ổn định cho kinh tế thị trường phát triển

Bên cạnh đó trình độ sản xuất ngày càng cao đã chỉ cho các nhà kinh tế thấy tầmquan trọng của việc can thiệp vào quá trình hoạt động nền kinh tế của Nhà Nước.Theo các nhà kinh tế học thì Nhà Nước điều tiết nền kinh tế và làm cho sảnxuất tăng lên kéo theo thu nhập cũng tăng lên, làm cho tiêu dùng tăng Songkhuynh hướng tiêu dùng có giới hạn nên đến một thời điểm nào đó thì khuynhhướng này sẽ giảm xuống và dẫn đến sự giảm sút về giá cả hàng hóa, làm cho tỷsuất vay của các chủ doanh nghiệp sẽ không có lợi trong việc vay vốn để đầu tư.

Và như vậy họ sẽ không đầu tư kinh doanh nữa, nền kinh tế đi đến trì trệ, khủnghoảng, làm cho nạn thất nghiệp ngày càng tăng Muốn khắc phục tình trạng này thìNhà Nước can thiệp vào thị trường và mở ra các cuộc đầu tư lớn Tuy nhiên nócũng không thể xoá đi những hậu quả này mà nạn thất nghiệp còn xảy ra trầm trọnghơn, do đó nền kinh tế hiện đại muốn phát triển phải dựa vào cả cơ chế thị trườngcũng như sự quản lý của Nhà Nước

Nổi bật là quan điểm kinh tế hỗn hợp của nhà kinh tế học người Mỹ - PaulSamuelra, ông cho rằng cơ chế thị trường xác định giá cả và sản lượng trong nhiềulĩnh vực, trong đó Chính phủ điều tiết kinh tế thị trường bằng các chương trìnhthuế, chỉ tiêu, và luật lệ Cả hai bên thị trường và chính phủ đều có tính chất thiếtyếu

3.1.2 Trong chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Ngay từ khi nước ta đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, Đảng và Chính phủluôn luôn tìm cách duy trì và thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững Nước ta tiềnthân là nước nông nghiệp nên cuộc sống của người dân là “con trâu đi trước cái cày

đi sau”, nhưng mấy năm trở lại đây nền kinh tế công nghiệp đang trên đà phát triển,thương mại và kỹ thuật công nghệ đang từng bước mở rộng hơn

Với vai trò và chức năng của mình, Nhà Nước đưa ra những chính sách phùhợp để thu về lợi nhuận tối ưu cho nền kinh tế như: thuế nhập khẩu cao hơn thuếxuất khẩu và đánh trực tiếp vào các mặt hàng xa xỉ, có giá trị cao, bên cạnh đó cho

phép các thương nhân nước ngoài kinh doanh nhưng dưới sự giám sát của NhàNước Trong du lịch, bằng việc đầu tư tu sửa, nâng cấp các khu du lịch, nghỉ mát,danh lam thắng cảnh Nhà Nước từ đó có một khoản thu nhập lớn để đầu tư vàphát triển mạnh khoa học kỹ thuật.

3.2 Vai trò của Nhà Nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Qua gần 30 năm đổi mới, nước ta đã dần chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá,tập trung quan liêu sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Vaitrò quản lý của nhà nước có những bước chuyển biến lớn trong điều kiện kinh tếthị trường, thể hiện ở những điểm sau:

Một là, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế thị trường.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam với tư cách một nhiệm vụchiến lược quan trọng trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước Việc xây dựngNhà nước pháp quyền Việt Nam xuất phát từ định hướng xã hội chủ nghĩa với mụctiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhằm xây dựng một chế độ xãhội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để xây dựng đượcmột chế độ xã hội có tính mục tiêu như vậy thì công cụ, phương tiện cơ bản chỉ cóthể là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và một Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở

lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Bên cạnh đó, nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế sau khi nước ta trở thành thànhviên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đòi hỏi chúng ta tiếp tục đẩy mạnhcải cách hành chính Nhà nước, cải cách pháp luật, đảm bảo cho Nhà nước khôngngừng vững mạnh, có hiệu lực để giải quyết có hiệu quả các nhiệm vụ phát triểnkinh tế – xã hội, thực hành dân chủ, giữ vững độc lập, tự chủ và hội nhập vữngchắc vào đời sống quốc tế

Hai là, các nguồn lực do Nhà nước quản lý được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp cơ chế thị trường.

Chính phủ có thể thông qua hệ thống luật pháp và thông qua sự lựa chọn củamình để tác động đến sản xuất Đồng thời, thông qua thuế và các khoản chuyểnnhượng để tác động đến khâu phân phối, từ đó tác động đến việc phân bổ cácnguồn lực của nền kinh tế Kinh nghiệm của Việt Nam trong những năm qua chothấy để phân bổ nguồn vốn hiệu quả thì khâu đột phá là giải quyết mối quan hệNhà nước và thị trường Cho dù sự phân bổ các nguồn lực thuộc về Nhà nước thìcũng phải tôn trọng các nguyên tắc của thị trường

Với chủ trương phát triển đồng bộ và vững chắc thị trường tài chính, Nhànước đã sử dụng nhiều biện pháp tăng cường quản lý thị trường vốn, đảm bảo thịtrường này vận hành thống suốt, công khai và hiệu quả; nâng cao tính thanh khoản

và tạo được những thay đổi căn bản về thể chế, cấu trúc thị trường để tạo dựng nềntảng tài chính vững mạnh, đảm đương được vai trò phân bổ nguồn lực xã hội hiệuquả, đồng thời đảm bảo ổn định tài chính để phát triển bền vững

Ba là, Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.

Vai trò kinh tế của nhà nước là hướng tới mục tiêu chung, làm cho dân giàu,nước mạnh, tăng trưởng ổn định và công bằng xã hội Sự định hướng nền kinh tếcủa nhà nước được thực hiện thông qua việc nhà nước xây dựng quy hoạch, chiếnlược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.Mặt khác, nhà nước tạo môi trường pháp lý thuận lợi như: hệ thống luật pháp đồng

bộ, phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế; hệ thống các văn bản hướng dẫn,các định chế, các chính sách phát triển kinh tế …để các chủ thể kinh tế giảm thiểurủi ro, tranh chấp Nhà nước đã xây dựng hệ thống pháp lý để chống lại gian lậnbao gồm: hệ thống có liên quan tới những quyền sở hữu, những điều luật về phásản và khả năng thanh toán, hệ thống tài chính với ngân hàng trung ương và các