Tieu luan mon tac pham mac lenin quan điểm của chủ nghĩa mác – lênin về nguồn gốc nhà nước nhìn từ tác phẩm nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhà n

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Chủ nghĩa Mác là một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, là vũ khí tư tưởng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong cuộc đấu tranh để nhận thức và cải tạo thế giới. Nhà nước là một trong những vấn đề căn bản trong Triết học xã hội nói chung và Triết học Mác nói riêng. Mác và Ăngghen đã nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện về vấn đề nhà nước. Trong nhiều tác phẩm tiêu biểu: “ Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”; “ Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”, ‘’Chống Đuyrinh”; “Phê phán Cương lĩnh Gôta”; “Sự khốn cùng của Triết học”; “Ngày mười tám tháng sương mù”…, C.Mác và Ăngghen đã đưa ra các luận điểm khoa học và cách mạng về nhà nước, vạch ra được nguồn gốc ra đời, bản chất và tính chất bóc lột của nhà nước, tính tất yếu lịch sử của chuyên chính vô sản và nhà nước chuyên chính vô sản trong tương lai. Học thuyết Mác Ăngghen về nhà nước đã cho chúng ta thấy vấn đề nhà nước là vấn đề tất yếu cơ bản của mọi cuộc cách mạng. Vì vậy, các chính đảng lần lượt tiếp nối nhau đứng dậy đấu tranh giành chính quyền, các chính đảng này đều coi việc đoạt lấy tòa lâu dài nhà nước là chiến lợi phẩm chủ yếu của kẻ chiến thắng. Đứng trên quan điểm duy vật lịch sử vào việc nghiên cứu sự phát triển của xã hội, Chủ nghĩa Mác đã chứng minh nhà nước không phải là một thể chế vốn có tự nhiên của xã hội loài người; nhà nước cũng không phải là một bộ máy siêu giai cấp, đứng trên xã hội, thay xã hội, thay mặt thượng đế cai quản xã hội. Nhà nước là một hiện tượng lịch sử, được hình thành, phát triển và tiêu vong trên một cơ sở kinh tế xã hội nhất định. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác về nguồn gốc Nhà nước được thể hiện rất rõ trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và Nhà nước của Ăngghen. Đây là một trong những tác phẩm quan trọng của Chủ nghĩa Mác, một trong những công trình đầu tiên viết về nguồn gốc nhân loại, sự hình thành và phân chia giai cấp dẫn đến sự hình thành Nhà nước. Ph.Ăngghen đã chứng minh rằng, sự phát triển của sản xuất vật chất đã làm cho chế độ công xã nguyên thủy tan rã và hình thành xã hội có giai cấp dựa trên sự sở hữu tư nhân. Đồng thời, ông cũng khẳng định quan điểm duy vật lịch sử về Nhà nước như là sản phẩm của sự phân chia xã hội thành giai cấp. Và cũng từ đó, những tư tưởng về Nhà nước của C.Mác và Ăngghen đã được Lênin và Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa và phát triển, vận dụng vào tình hình cụ thể của nước mình. Nhận thức được điều này, đặc biệt là xuất phát từ niềm say mê nghiên cứu học thuyết Mác Lênin, đồng thời với tư cách là sinh viên khoa Chính trị học; bằng việc đọc, tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu, tôi nhận thấy việc nghiên cứu vấn đề này là phù hợp với ngành tôi đang theo theo học và phù hợp với năng lực của bản thân. Chính vì những lý do đó mà tôi đã lựa chọn đề tài “Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về nguồn gốc Nhà nước nhìn từ tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhà nước của Ăngghen” làm đề tài tiểu luận của mình.

TIỂU LUẬN MÔN TÁC PHẨM MÁC – LÊN NIN VỀ CHÍNH TRỊ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Chủ nghĩa Mác là một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, là vũ khí

tư tưởng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong cuộc đấu tranh đểnhận thức và cải tạo thế giới

Nhà nước là một trong những vấn đề căn bản trong Triết học xã hội nóichung và Triết học Mác nói riêng Mác và Ăngghen đã nghiên cứu một cách sâusắc, toàn diện về vấn đề nhà nước Trong nhiều tác phẩm tiêu biểu: “ Tuyênngôn của Đảng Cộng sản”; “ Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và củanhà nước”, ‘’Chống Đuy-rinh”; “Phê phán Cương lĩnh Gôta”; “Sự khốn cùngcủa Triết học”; “Ngày mười tám tháng sương mù”…, C.Mác và Ăngghen đãđưa ra các luận điểm khoa học và cách mạng về nhà nước, vạch ra được nguồngốc ra đời, bản chất và tính chất bóc lột của nhà nước, tính tất yếu lịch sử củachuyên chính vô sản và nhà nước chuyên chính vô sản trong tương lai

Học thuyết Mác - Ăngghen về nhà nước đã cho chúng ta thấy vấn đề nhànước là vấn đề tất yếu cơ bản của mọi cuộc cách mạng Vì vậy, các chính đảnglần lượt tiếp nối nhau đứng dậy đấu tranh giành chính quyền, các chính đảngnày đều coi việc đoạt lấy tòa lâu dài nhà nước là chiến lợi phẩm chủ yếu của kẻchiến thắng

Đứng trên quan điểm duy vật lịch sử vào việc nghiên cứu sự phát triểncủa xã hội, Chủ nghĩa Mác đã chứng minh nhà nước không phải là một thể chếvốn có tự nhiên của xã hội loài người; nhà nước cũng không phải là một bộ máysiêu giai cấp, đứng trên xã hội, thay xã hội, thay mặt thượng đế cai quản xã hội.Nhà nước là một hiện tượng lịch sử, được hình thành, phát triển và tiêu vongtrên một cơ sở kinh tế - xã hội nhất định Quan điểm của Chủ nghĩa Mác về

nguồn gốc Nhà nước được thể hiện rất rõ trong tác phẩm "Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và Nhà nước" của Ăngghen Đây là một trong những

tác phẩm quan trọng của Chủ nghĩa Mác, một trong những công trình đầu tiênviết về nguồn gốc nhân loại, sự hình thành và phân chia giai cấp dẫn đến sựhình thành Nhà nước Ph.Ăngghen đã chứng minh rằng, sự phát triển của sảnxuất vật chất đã làm cho chế độ công xã nguyên thủy tan rã và hình thành xã hội

có giai cấp dựa trên sự sở hữu tư nhân Đồng thời, ông cũng khẳng định quanđiểm duy vật lịch sử về Nhà nước như là sản phẩm của sự phân chia xã hộithành giai cấp Và cũng từ đó, những tư tưởng về Nhà nước của C.Mác vàĂngghen đã được Lênin và Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa và phát triển, vậndụng vào tình hình cụ thể của nước mình

Nhận thức được điều này, đặc biệt là xuất phát từ niềm say mê nghiêncứu học thuyết Mác - Lênin, đồng thời với tư cách là sinh viên khoa Chính trịhọc; bằng việc đọc, tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu, tôi nhận thấy việc nghiêncứu vấn đề này là phù hợp với ngành tôi đang theo theo học và phù hợp vớinăng lực của bản thân Chính vì những lý do đó mà tôi đã lựa chọn đề

tài “Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về nguồn gốc Nhà nước nhìn từ

tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhà nước của

Ăngghen” làm đề tài tiểu luận của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu quan điểm Nhà nước trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước” đã được nhiều công trình đề cập

tới như: Nguyên văn tác phẩm được dịch sang tiếng Việt in trong Mác –Ăngghen, Toàn tập 21, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà nội, 1995 Tác phẩmđược in thành sách riêng do nhà xuất bản tiến bộ Mátxit 1987…

Ngoài ra đã có nhiều bài viết của các tác giả viết về vấn đề về nhà nướctrong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”

như: Hội thảo khoa học được giới thiệu trong Tạp chí Triết học về tác phẩm

“Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước” của

Ph.Ăngghen Chủ đề của hội thảo tác phẩm này có rất nhiều nội dung phong

phú như vấn đề gia đình, nguyên nhân xuất hiện chế độ tư hữu và sự hình thành

và phân chia giai cấp dẫn đến sự hình thành nhà nước và sự tiêu vong tất yếucủa nhà nước trong xã hội cộng sản tương lai

Liên quan đến vấn đề này, có tác giả Th.s Võ Thị Hồng Loan với bài viết:

Ý nghĩa của văn hóa - xã hội trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế

độ tư hữu và của nhà nước” trong Tạp chí Lý luận chính trị tháng 8 năm 2006.

Tác giả đã nêu bật ý nghĩa của quan niệm nhà nước trong quan niệm củaPh.Ăngghen và việc xây dựng nhà nước của Việt Nam Tác giả PGS.TS Trần

Thanh với bài viết “Nhận thức và vận dụng quan điểm của Mácxít về nhà nước” trong tạp chí lý luận chính trị số 5 – 2005 Tác giả cũng nêu rõ những

quan điểm chung về nhà nước và phản bác lại những quan niệm sai lầm của cáchọc giả tư sản muốn phủ nhận tính giai cấp của nhà nước hòng che đậy bản chấtbóc lột của nhà nước tư sản Và sự vận dụng trong việc xây dựng nhà nước phápquyền

Tuy nhiên để hiểu rõ một cách khái quát, toàn diện và sâu sắc về quanđiểm nhà nước cũng như ý nghĩa của nó thì cần đòi hỏi mỗi người chúng ta cầnphải tiếp tục nghiên cứu

3 Đối tượng nghiên cứu

Quan điểm về Nhà nước của Ăngghen trong tác phẩm Nguồn gốc của giađình, của chế độ tư hữu và nhà nước

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

4.1 Mục tiêu nghiên cứu.

Tiểu luận tập trung làm rõ Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin vềnguồn gốc Nhà nước trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu

và nhà nước của Ăngghen

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Giới thiệu khái quát về Ăngghen và tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình,

của chế độ tư hữu và nhà nước”

- Phân tích cơ sở lý luận và nguồn gốc hình thành, các đặc trưng cơ bản,bản chất và vai trò của Nhà nước theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lêninnói chung và của Ăngghen nói riêng

- Phân tích sự vận dụng quan điểm về Nhà nước của Ăngghen, tư tưởng cốtlõi về nhà nước pháp quyền của chủ nghĩa Mác - Lênin vào xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Namhiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Để nghiên cứu được đề tài này, tác giả dựa vào những

nguyên lý, các cặp phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng như cáccặp phạm trù: Bản chất và hiện tượng, nguyên nhân và kết quả; quy luật lượng –chất, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập… để tiến hànhnghiên cứu Tuân thủ các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật lịch sử để xem xétvấn đề

- Phươg pháp nghiên cứu chung: phương pháp logic - lịch sử, phân tích –

tổng hợp, trừu tượng hóa…

- Phương pháp cụ thể: Sử dụng phương pháp thu thập, nghiên cứu và

phân tích tài liệu, sắp xếp và tóm tắt tài liệu…

6 Kết cấu đề tài

Đề tài có kết cấu gồm 3 chương và 9 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU VỀ PH.ĂNGGHEN VÀ TÁC PHẨM

"NGUỒN GỐC CỦA GIA ĐÌNH, CỦA CHẾ ĐỘ TƯ HỮU VÀ NHÀ

NƯỚC"

1.1 Giới thiệu khái quát về Ph.Ăng ghen.

1.1.1 Khái quát về tiểu sử

1.1.2 Những tư tưởng chủ yếu của Ph Ăngghen

1.2 Hoàn cảnh ra đời và nội dung chính của tác phẩm

Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhà nước.

1.2.1 Hoàn cảnh ra đời và cấu trúc tác phẩm.

1.2.1.1 Hoàn cảnh ra đời

Vào những năm 1883 – 1889, chủ nghĩa tư bản đang chuyển mạnhsang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Đây cũng là thời kỳ giai cấp tư sảnđang tập trung lực lượng để chuẩn bị cho những cuộc cách mạng sắp tới.Sau khi C.Mác qua đời, các trào lưu cơ hội và cải lương tấn công và họcthuyết chủ nghĩa Mác Do đó, Ph Ăngghen đã hướng mọi hoạt động củamình vào nhiệm vụ tiếp tục phát triển học thuyết Mác, đấu tranh chốnglại kẻ thù tư tưởng nhằm bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa xã hội khoahọc Ph.Ăngghen tập trung nghiên cứu tiếp vấn đề mà C.Mác còn để dởchưa hoàn thiện và phổ biến rộng rãi đến phong trào công nhân những disản của Người

Để hoàn thành được nhiệm vụ quan trọng này, Ph.Ăngghen đã tậptrung nghiên cứu, rà soát một cách tỉ mỉ những tài liệu của C.Mác, đặcbiệt là bản thảo bộ Tư bản, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Chủ nghĩa

xã hội phát triển từ không tưởng đến khoa học, sự khốn cùng của triếthọc, lao động làm thuê và tư bản Ngày 18 tháng Sương mù của LuiBônapáctơ Trên cơ sở đó Ph.Ăngghen viết tác phẩm Nguồn gốc của giađình, của chế độ tư hữu và của nhà nước Tác phẩm ra đời đánh dấu một

bước phát triển của học thuyết Mác.

Vào thời kỳ này ( giữa thế kỷ XIX), khoa học chưa có đủ những cứliệu để làm rõ được giai đoạn tiền sử - trước thời đại văn minh ( thời đạibắt đầu có giai cấp và nhà nước – thế giới ) Mãi đến những năm 60 củathế kỷ XIX, khoa học khảo cổ đã có những phát minh, đóng góp lớn choviệc nghiên cứu lịch sử loài người Đặc biệt với sự ra đời tác phẩm Xãhội cổ đại, hay là sự nghiên cứu những tuyến tiến bộ của loài người từmông muội, dã man đến văn minh của nhà dân tộc học, khảo cổ học, sửhọc, duy vật tự phát và nhà nghiên cứu xã hội nguyên thủy nổi tiếng Mỹ -Luyxơ Henri Moócgan (1818- 1881) Tác phẩm này ra đời là những tàiliệu thực tế chứng minh cho sự đúng đắn về quan niệm duy vật lịch sửcủa C.Mác Đồng thời tác phẩm đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lịch sử trướckhi loài người bước vào chế độ hữu nô lệ

C.Mác có ý định viết một tác phẩm về vấn đề này, nhưng do bậnbịu công việc nên ông đã để dở Năm 1884 – sau khi C.Mác, mất mộtnăm – trong khi sắp xếp các tài liệu, bản thảo của C.Mác, Ph.Ăngghen đãtìm thấy trong đống tài liệu đó có bả tóm tắt khá chi tiết cuốn sách Xã hội

cổ đại do C.Mác viết những năm 1880, 1881 với tiêu đề óm tắt tác phẩmcủa L.Moócgan

Như vậy, C.Mác đã có dự định viết tác phẩm nhằm giải thích giai đoạn dãman của loài người ( cộng sản nguyên thủy- thế giới ) Vì thế,Ph.Ăngghen đã quyết định tiếp tục hoàn thành ý nguyện của C.Mác Ông

đã sử dụng các nhận xét và đánh giá của C.Mác về tác phẩm củaL.Moócgan Đồng thời, ông cũng khảo cứu kết quả nghiên cứu mới nhấtcủa các nhà khoa học về các xã hội tiền tư bản Ngoài ra, ông còn sửdụng kết quả các công trình trước đây của mình về lịch sử Hy Lạp,Rooma Tác phẩm này nhằm hoàn chỉnh hệ thống triết học duy vật củachủ nghĩa Mác, đồng thời đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, phản động

Ph.Ăngghen cho rằng việc thực hiện tác phẩm này chính là việc góp phầnthực hiện di chúc của C.Mác.

Cuối tháng 3-1884, Ph Ăngghen bắt tay vào viết tác phẩm và đến

26 - 5-1884 tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và củanhà nước ra đời Ph.Ăngghen định in trong tạp chí Thời mới của Đảngdân chủ - xã hội Đức, nhưng sau đó ông thôi không in ở đây nữa vì chorằng tạp chí này có khuynh hướng chính trị tiểu tư sản Tác phẩm được inlần đầu tiên ở Xuyrích ( Đức ) vào đầu tháng 10-1884, lần hai năm 1886,lần ba năm 1889 tại Stútgát ( Đức ) trong bối cảnh Chính quyền Đức tìmmọi cách cấm xuất bản cuốn sách này (ở Đức lúc này có luật chốngnhững người xã hội chủ nghĩa) Ngay từ đầu tác phẩm đã được dịch ranhiều thứ tiếng: Ba Lan, Đan Mạch, Xécbi, Rumani, Pháp, Italia vàđược phát hành rộng rãi

Năm 1890, Ph.Ăngghen đã tổng hợp và tích lũy thêm nhiều tài liệumới về lịch sử xã hội nguyên thủy, đặc biệt là tác phẩm của nhà bác họcNga M.M Côvalépxki Ph.Ăng ghen đã tiến hành sửa đổi và bổ sungnhiều chỗ trong tác phẩm, đặc biệt ở chương II - Gia đình

Năm 1891, tác phẩm được xuất bản lần thứ tư ở Stúgát có sửa và

bổ sung và sau này không sửa đổi gì nữa; Ph.Ăngghen viết cho lần xuấtbản này một lời tựa mới dưới hình thức một bài báo riêng với tiêu đề Vềlịch sử gia đình nguyên thủy

Năm 1892 và 1894, cuốn sách này được xuất bản thêm, nhưng chỉ

là in lại của lần xuất bản thứ tư

1.2.1.2 Cầu trúc tác phẩm

- Tác phẩm gồm hai lời tựa ( năm 1884 và 1891) và chín chương:I) Những giai đoạn văn hóa tiền sử

II) Gia đình

III) Thị tộc Irôqua.

IV) Thị tộc Hy Lạp

V) Sự ra đời của nhà nước Aten

VI) Thị tộc và nhà nước ở La Mã

VII) Thị tộc của người Kentơ và của người Giécmanh

VIII) Sự hình thành nhà nước ở người Giécmanh

IX) Thời đại dã man và thời đại văn minh

- Mục đích chủ yếu của tác phẩm là “ thực hiện di chúc” của C.Mác:tiếp tục phát triển những tư tưởng của C.Mác về giai cấp, đấu tranhgiai cấp, nhà nước đồng thời trang bị cho giai cấp công nhân vũ khísắc bén trong cuộc đấu tranh chống lại hệ tư tưởng tư sản, hướng giai cấp công nhân vào một phong trào chính trị thống nhất, có tổ chức, đấu tranh vì xã hội tương lai

1.2.2 Nội dung chính của tác phẩm

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH, CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN, BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC

2.1 Cơ sở lý luận và nguồn gốc hình thành nhà nước

2.1.1 Xã hội nguyên thủy và tổ chức xã hội tự quản của nó.

Trong tác phẩm “ Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và nhànước”, Ăngghen đã phân tích tỉ mỉ và sâu sắc lịch sử của xã hội nguyên thủy,những điều kiện kinh tế - xã hội của các chế độ thị tộc Hy Lạp, thị tộc Rôma,…trên cơ sở đó ông đã cho chúng ta thấy từng có xã hội không có nhà nước vàkhông cần đến nhà nước Đó chính là xã hội công xã nguyên thủy

Về cơ sở kinh tế: Xã hội công xã nguyên thủy tồn tại chế độ sở hữuchung về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động, mọi người đều bình đẳng,không ai có tài sản riêng và cũng không có sự chiếm đoạt tài sản của ngườikhác Ăngghen viết: “ Trong tất cả các giai đoạn phát triển trước đây của xã hội,nền sản xuất về căn bản là một nền sản xuất chung; việc tiêu dùng cũng vậy,được tổ chức thông qua sự phân phối trực tiếp những sản phẩm trong nội bộ cáccộng đồng Cộng sản chủ nghĩa lớn hay nhỏ Tính chất chung đó của nền sảnxuất đã được thực hiện trong những khuôn khổ chật hẹp nhất, nhưng đồng thờinhững người sản xuất lại làm chủ được quá trình sản xuất và sản phẩm của họ

Họ biết rõ điều xảy ra đối với sản phẩm: Họ tiêu dùng sản phẩm đó, nó khôngrời tay họ; và chừng nào mà sản xuất còn được tiến hành trên cơ sở đó thì nókhông thể được sự kiểm soát của những người sản xuất, không thể làm xuấthiện trước mắt họ cái bóng ma những lực lượng xa lạ, như trường hợp đã xảy rathường xuyên và không thể tránh khỏi được trong thời đại văn minh” (C.Mác vàĂngghen tuyển tập, NXB Sự thật, HN, 1984, tập VI, tr.266-267)

Nền kinh tế gia đình được xem là nền tảng sản xuất chủ yếu của các thịtộc, bộ lạc; trong xã hội này không có sự phân biệt giữa kẻ giàu, người nghèo…tất cả đều bình đẳng, tự do “ Kinh tế gia đình là kinh tế cộng sản chủ nghĩa

chung cho nhiều gia đình, thường là chung cho một số lớn gia đình Cái gì cùngnhau làm ra và dùng chung, cái đó là tài sản chung, như nhà cửa, vườn tược vàthuyền độc mộc” (Sđd, tập VI, tr.244)

Về cơ sở xã hội: Cơ sở xã hội của xã hội công xã nguyên thủy được xâydựng trên cơ sở thị tộc Thị tộc là một tổ chức lao động và sản xuất, một đơn vịkinh tế - xã hội “ Chúng ta cũng thấy rằng một khi thị tộc đã được coi là mộtđơn vị cơ sở của xã hội, thì toàn bộ cái chế độ thị tộc, bào tộc và bộ lạc đều pháttriển từ cái đơn vị ấy với một sự tất yếu hầu như không thể ngăn cản nổi - bởi vì

đó là điều hoàn toàn tự nhiên Cả ba tổ chức ấy là những mức độ khác nhau củaquan hệ họ hàng; hơn nữa, mỗi một tổ chức đó là một thể hoàn chỉnh và tự quản

lý lấy công việc của mình” (Sđd, tập VI, tr.151) Thị tộc được tổ chức theohuyết thống, các quan hệ họ hàng; Xã hội chưa có sự phân chia giai cấp vàkhông có đối kháng giai cấp

Quyền lực và tổ chức quản lý xã hội: Chưa tách ra khỏi xã hội mà gắnliền với xã hội, hòa nhập với xã hội Trong xã hội nguyên thủy, Hội đồng thị tộc

là tổ chức quyền lực cao nhất của thị tộc, là “cơ quan quyền lực thường trực”gồm tất cả những người lớn tuổi không phân biệt nam hay nữ trong thị tộc.Trong những công việc quan trọng Hội đồng được quyết định cuối cùng vàquyết định của Hội đồng thị tộc là sự thể hiện ý chí chung của cả thị tộc và cótính bắt buộc đối với các thành viên Tuy nhiên, do nhu cầu tồn tại của các thịtộc và bộ lạc, Hội đồng thị tộc đã bầu ra người đứng đầu như tù trưởng, thủ lĩnhquân sự,…để thực hiện quyền lực quản lý các công việc chung của thị tộc

Như vậy, tổ chức thị tộc là thiết chế đầu tiên của xã hội loài người Trong

xã hội nguyên thủy, do kinh tế còn thấp kém, chưa có sự phân chia giai cấp, chonên chưa có nhà nước

“ Với tất cả cái tính ngây thơ và giản dị của nó, chế độ thị tộc đó quả làmột tổ chức tốt đẹp biết bao! Không có quân đội, hiến binh và cảnh sát, không

có quý tộc, vua chúa, tổng đốc, trưởng quan và quan tòa, không có nhà tù,

không có những vụ xử án, thế mà mọi việc trôi chảy mọi sự xích mích và mọi

sự tranh chấp đều được giải quyết bởi tập thể những người có liên quan- tức làthị tộc hoặc bộ lạc, hoặc giữa các thị tộc với nhau; việc báo thù nợ máu có thểxảy ra, nhưng đó chỉ là một thủ đoạn cực đoan nhất, ít khi dùng đến và tội tửhình của chúng ta ngày nay chẳng qua cũng chỉ là hình thức văn minh của việcbáo thù đó thôi, một hình thức vốn có tất cả những mặt tích cực và tiêu cực củathời đại văn minh” (Sđd, tập VI, tr.151-152)

2.1.2 Sự ra đời của nhà nước trong lịch sử

2.1.2.1 Sự tan rã của tổ chức thị tộc, bộ lạc

Thời kỳ cuối của xã hội công xã nguyên thủy có sự chuyển biến lớn vềkinh tế - xã hội dẫn đến sự tan rã và sụp đổ thiết chế đầu tiên của xã hội loàingười - tổ chức thị tộc, bộ lạc Đó là: Sự phát triển của lực lượng sản xuất với

sự ra đời của công cụ lao động bằng đồng, bằng sắt thay cho công cụ bằng đá;

Sự ra đời của chế độ tư hữu và sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối khángđối lập nhau về lợi ích không thể điều hòa được, nhờ có sự cải tiến của công cụlao động năng suất lao động tăng lên và đã có của cải dư thừa các sản phẩm tiêudùng trong xã hội Một số người có thẩm quyền đã lợi dụng quyền lực có trongtay để chiếm đoạt các thành quả lao động của xã hội Đây là nguyên nhân xã hội

có sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc, xuất hiện các giai cấp có lợi íchđối lập nhau, chế độ sở hữu chung bị thay thế bởi chế độ sở hữu tư nhân về tưliệu sản xuất, đồng thời làm xuất hiện chế độ người bóc lột người

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của chế độ gia đình một vợ một chồng cũng đã trởthành lực lượng đe dọa sự tồn tại của thị tộc, phá vỡ hoàn toàn kiểu gia đình cộngsản chủ nghĩa cùng với đó thì chế độ tư hữu được củng cố và phát triển Sự ra đờicủa chế độ phụ quyền và việc kế thừa “ vương quyền ” trong một gia đình làm chonhững người có quyền lực trong xã hội ngày càng trở nên giàu có, địa vị thống trịđược củng cố và mở rộng Điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ bóc lột nhân dânngày càng thậm tệ hơn, trở thành lực lượng đối lập với nhân dân

Do đó, chính sự phát triển của lực lượng sản xuất đã làm phá vỡ cuộcsống ổn định của thị tộc Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất ra đời đã dẫn đến sựchênh lệch giàu - nghèo trong xã hội, bình đẳng trong xã hội và chế độ sở hữuchung bị phá vỡ Sự tan rã của tổ chức thị tộc - bộ lạc là tất yếu khách quan,phù hợp với quy luật sự phát triển của quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính

chất và trình độ của lực lượng sản xuất Ăngghen khẳng định: “ Nhưng chúng

ta không nên quên rằng, tổ chức ấy nhất định phải đi đến chỗ diệt vong Nókhông vượt xa hơn bộ lạc được; liên minh những bộ lạc đã đánh dấu bước đầu

của sự suy tàn của tổ chức ấy” [Sđd, tập VI, 153] “Bộ lạc vẫn còn là một biên

giới đối với con người, trước những người ở bộ lạc khác cũng như đối với bảnthân mình: bộ lạc, thị tộc và các thiết chế của bộ lạc và thị tộc đều là thiêngliêng và bất khả xâm phạm, đều là một quyền lực cao do tự nhiên ban cho,quyền lực mà mỗi người phải phục tùng một cách vô điều kiện, trong tình cảm,

tư tưởng và hành động của mình Những người ở thời đại ấy oainghiêm như thếnào đối với chúng ta, thì họ cũng không khác nhau như thế ấy, và như Mác nói,

họ vẫn chưa tách khỏi cái cuống nhau của công xã nguyên thủy Quyền lực củacông xã nguyên thủy đó nhất định phải bị đập tan - và nó đã bị đập tan Nhưng

nó đã bị đập tan bởi những ảnh hưởng mà ngay từ đầu chúng ta coi là một sựsuy đồi, là một sự sụp ngã từ đỉnh cao của nền đạo đức của chế độ thị tộc cũ.Chính những lợi ích thấp hèn nhất - tính tham lam tầm thường, lòng khao kháthưởng lạc thô bạo, tính bủn xỉn bẩn thỉu, nguyện vọng ích kỷ muốn ăn cắp củacông - báo hiệu sự ra đời của xã hội của xã hội văn minh mới, xã hội có giaicấp; chính những thủ đoạn bỉ ổi nhất - trộm cắp, bạo lực, tính giảo quyệt, sựphản bội - đã phá vỡ xã hội thị tộc không có giai cấp và đã đưa xã hội đó đếnchỗ diệt vong Và bản thân xã hội mới, trong suốt hai nghìn năm trăm năm tồntại, vẫn không phải là cái gì khác mà chỉ là sự phát triển của cái thiểu số nhỏ,một sự phát triển bằng mồ hôi nước mắt của tuyệt đại đa số những người bị bóclột, áp bức và hiện nay, xã hội mới đó vẫn là như vậy, trên một mức độ còn lớnhơn bao giờ hết ” (Sđd, tập VI, tr.154 – 155)

2.1.2.2 Sự ra đời của nhà nước

Con người ngày càng phát triển, nhu cầu, đòi hỏi về phát triển kinh tế - xãhội ngày càng cao, chế độ thị tộc đã không thể đáp ứng được và không còn phùhợp nữa; do đó, đòi hỏi xã hội phải có một tổ chức mới đứng ra làm chức năngquản lý để xã hội phát triển trong một trật tự nhất định

Bây giờ, “ một xã hội mới đã ra đời, một xã hội do toàn bộ những điềukiện kinh tế của sự tồn tại của nó mà phải chia ra thành những người tự do và nô

lệ, thành những kẻ giàu có đi bóc lột và những người nghèo khổ bị bóc lột, một

xã hội không những không thể lại điều hòa một lần nữa những mặt đối lập đó,

mà còn buộc phải đẩy chúng đi đến chỗ ngày càng gay gắt Một xã hội như vậychỉ có thể tồn tại trong cuộc đấu tranh không ngừng và công khai giữa các giaicấp đó với nhau, hoặc giả là tồn tại dưới sự thống trị của một lực lượng thứ ba,một lực lượng tựa hồ như đứng trên các giai cấp đang đấu tranh với nhau, dậptắt cuộc xung đột công khai giữa các giai cấp ấy và cùng lắm là để cho cuộc đấutranh giai cấp diễn ra trong lĩnh vực kinh tế, dưới một hình thức gọi là hợppháp Tổ chức thị tộc đã không còn tồn tại nữa Nó đã bị sự phân công và hậuquả của sự phân công ấy tức là sự phân chia của xã hội thành giai cấp, phá tan

Nó đã bị nhà nước thay thế ” (Sđd, tập VI, tr.258 - 259) Lần đầu tiên trong lịch

sử loài người xuất hiện cuộc đấu tranh gay gắt giữa các giai cấp đối kháng - giaicấp chủ nô và nô lệ, và còn rất nhiều mâu thuẫn khác giữa các tầng lớp trong xãhội muốn tiêu diệt lẫn nhau và đây cũng là nguy cơ lớn đối với sự tồn tại của cả

xã hội Bởi vậy, cần thiết phải có công cụ để bảo vệ lợi ích giai cấp và điều hòamâu thuẫn, xung đột giữa các giai cấp đó là Nhà nước “ Ngay từ đầu, trongmỗi công xã đó đều có một số lợi ích chung nào đó mà người ta phải trao chonhững cá nhân giữ gìn, tuy là dưới sự giám sát của toàn xã hội Dĩ nhiên lànhững cá nhân ấy có một sự toàn quyền nào đó, và tiêu biểu cho những mầmmống của quyền lực nhà nước Làm thế nào mà cùng với thời gian - sự độc lậpngày càng phát triển đó của các chức năng xã hội đối với xã hội lại có thể phát

triển thành sự thống trị đối với xã hội; làm thế nào mà hễ ở đâu gặp cơ hội thuậnlợi, người đầy tớ ban đầu lại biến thành người làm chủ; làm thế nào mà ngườichủ đó lại thể hiện ra, tùy theo hoàn cảnh ” [C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập,Nxb Chính trị quốc gia sự thật, HN, 1994, tập 20, tr.252 - 253]

Như vậy, Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội loài người phát triển đến mộttrình độ nhất định Nhà nước xuất hiện từ sự tan rã của chế độ công xã nguyênthủy Tức là Nhà nước chỉ xuất hiện khi nào xã hội có sự phân chia và đốikháng giai cấp Hay nói cách khác, Nhà nước chính là sản phẩm và biểu hiệntrực tiếp của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Ăngghenkhẳng định: “Nhà nước quyết không phải là một lực lượng được áp đặt từ bênngoài vào xã hội Nó càng không phải là cái “ hiện thực của ý niệm đạo đức”, là

“ hình ảnh và hiện thực của lí trí ” như Hêghen khẳng định Đúng ra, nhà nước

là sản phẩm của xã hội trong một giai đoạn phát triển nhất định, nó là sự thúnhận xã hội đó bị lúng túng trong một mối mâu thuẫn với chính bản thân màkhông sao giải quyết được; rằng xã hội đó đã bị phân thành những mặt đối lậpkhông thể điều hòa mà xã hội đó bất lực không sao loại bỏ được Nhưng muốncho những mặt đối lập đó, những giai cấp có quyền lợi kinh tế mâu thuẫn nhau

đó, không đi đến chỗ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội trong mộtcuộc đấu tranh vô ích, thì cần phải có một lực lượng cần thiết, một lực lượngtựa hồ như đứng trên xã hội, có nhiệm vụ làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho sựxung đột đó nằm trong vòng "trật tự"; và lực lượng đó, nảy sinh ra từ xã hội,nhưng lại đứng lên trên xã hội và ngày càng xa rời xã hội, chính là nhà nước(Sđd, tập VI, tr.260 – 261)

Nhà nước là một cơ quan thống trị giai cấp, một cơ quan áp bức của giaicấp này đối với một giai cấp khác Nhà nước xuất hiện một cách khách quannhưng không phải là một hiện tượng xã hội vĩnh cửu và bất biến Nhà nước chỉ

ra đời, tồn tại trong một giai đoạn nhất định của sự phát triển xã hội và sẽ mất đikhi những cơ sở tồn tại của nó không còn nữa Lúc ấy, nhà nước sẽ trở về vị trí

thật sự của nó, vào viện bảo tàng đồ cổ “ Như vậy là không phải lúc nào cũng

đã có nhà nước Đã từng có những xã hội không cần đến nhà nước, không cómột khái niệm nào về nhà nước và chính quyền nhà nước cả Đến một giai đoạnphát triển kinh tế nhất định, giai đoạn tất nhiên phải gắn liền với sự phân chia xãhội thành giai cấp thì sự phân chia đó làm cho nhà nước trở thành một tất yếu.Bây giờ chúng ta đang bước nhanh đến gần một giai đoạn phát triển sản xuất,trong đó sự tồn tại của những giai cấp nói trên không những không còn là một

sự tất yếu nữa, mà đã trở thành một trở ngại trực tiếp cho sản xuất Những giaicấp đó nhất định sẽ biến mất cũng như xưa kia, chúng nhất định phải xuất hiện.Giai cấp tiêu vong thì nhà nước cũng không tránh khỏi tiêu vong theo Xã hội sẽ

tổ chức lại nền sản xuất trên cơ sở liên hiệp tự do và bình đẳng giữa nhữngngười sản xuất, sẽ đem toàn thể bộ máy nhà nước xếp vào cái vị trí thật sự của

nó lúc bấy giờ: vào viện bảo tàng đồ cổ, bên cạnh cái xa kéo sợi và cái rìu bằngđồng” [Sđd, tập VI, tr.265 - 266]

2.2 Bản chất, đặc trưng, vai trò của nhà nước và các kiểu nhà nước bóc lột

cho giai cấp mình, bảo vệ lợi ích của gia cấp mình Trong “ Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” (1848), C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định “Tất cả những giai

cấp trước kia sau khi chiếm được chính quyền, đều ra sức củng cố địa vị mà họ

đã nắm được bằng cách bắt toàn xã hội phải tuân theo những điều kiện bảo đảm