Tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm “Nhà Nước Và Cách Mạng” và vận dụng xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Tiểu luận được thực hiện vào năm 2023, mọi dữ liệu được cập nhật mới nhất. Tác giả đã đánh số trang, làm mục lục và theo bố cục bài chuẩn chỉ. Phần bìa có khoảng trống để các bạn thêm các thông tin như: trường, khoa, ngành, môn học, thông tin cá nhân SV... vào là xong. Mong rằng tài liệu này hữu ích giúp các bạn đạt điểm cao cho môn học của mình

TIỂU LUẬNMÔN: GIỚI THIỆU CÁC TÁC PHẨM MÁC-LÊNIN,

HỒ CHÍ MINH VỀ CHÍNH TRỊ

Đề tài:

TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM

“NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” VÀ VẬN DỤNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM

Hà Nội - 2023

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG CHÍNH 4

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” 4

1.1 Tiểu sử tác giả V.I.Lênin 4

1.2 Về tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” 6

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM 10

2.1 Về nguồn gốc của nhà nước 10

2.2 Bản chất, đặc trưng của nhà nước 13

2.3 Sự tiêu vong của nhà nước 17

2.4 Về chuyên chính vô sản và vấn đề dân chủ 19

CHƯƠNG 3 SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC CỦA V.I.LÊNIN VÀO XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM 23

3.1 Nhận thức về sự vận dụng những tư tưởng về nhà nước của V.I.Lênin vào xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam 23

3.2 Sự vận dụng sáng tạo những tư tưởng về nhà nước của V.I.Lênin vào xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam 27

KẾT LUẬN 31

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

Tư tưởng cơ bản của lý luận khoa học về nhà nước là vấn đề về vai trò lịch

sử và ý nghĩa của nhà nước, được trình bày một cách cô đọng và đầy sức thuyếtphục trong một số tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin như:

Phê phán cương lĩnh Gôta, Hệ tư tưởng Đức, Nguồn gốc của gia đình, của chế độ

tư hữu và của nhà nước Đặc biệt lý luận chung về nhà nước được hoàn thiện trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng của V.I.Lênin Hiện nay toàn Đảng, toàn dân ta

đang tiến hành đổi mới toàn diện đất nước theo tinh thần các nghị quyết của các đạihội Đảng Cộng sản Việt Nam, trên cơ sở lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động của nhànước Việc học tập, nghiên cứu về vấn đề nhà nước vì thế rất quan trọng, cần thiếttrong hoàn cảnh hiện nay, góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa Việt Nam văn minh, giàu mạnh

Chính vì v y, em xin ch n ậy, em xin chọn đề tài: “ ọn đề tài: “ đề tài: “ ài: “ t i: “Tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm

“Nhà nước và cách mạng” và vận dụng xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam” để nghiên cứu làm sáng tỏ.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở giới thiệu chung về tác phẩm và tác phẩm “Nhà nước và cáchmạng”; đề tài tập trung phân tích nội dung tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm.Qua đó liên hệ sự vận dụng tư tưởng này của Lênin vào xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Khái quát về tác giả V.I.Lênin và tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

- Phân tích nội dung tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm.

- Liên hệ sự vận dụng tư tưởng này của Lênin vào xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước

và cách mạng”

* Phạm vi nghiên cứu: việc vận dụng lý luận, tư tưởng về nhà nước của

Lênin vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giaiđoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận: những nguyên tắc phương phápluận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và tư tưởng HồChí Minh

Bên cạnh đó đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể: phươngpháp logic – lịch sử, thu thập tài liệu, phân tích – tổng hợp…

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung

đề tài gồm 03 chương chính sau:

Chương 1 Giới thiệu chung tác phẩm và tác giả “Nhà nước và cách mạng”Chương 2 Nội dung tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm

Chương 3 Sự vận dụng tư tưởng về nhà nước của V.I.Lênin vào xây dựngnhà nước pháp quyền ở Việt Nam

NỘI DUNG CHÍNH

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

1.1 Tiểu sử tác giả V.I.Lênin

V.I.Lênin sinh ngày 22/4/1870 ở Simbirsk (nay là Ulianovsk)

Từ nhỏ V.I.Lênin đã bộc lộ là Người có trí tuệ uyên bác, giàu nghị lực, có ý thức tựgiác học hỏi, là Người sớm đón nhận học thuyết chủ nghĩa xã hội, sớm tiếp cận chủnghĩa Mác và phương pháp cách mạng Nhân dân

Mùa thu 1895, Người thành lập Hội liên hiệp đấu tranh giải phóng giai cấp côngnhân, tập hợp các nhóm cách mạng ở Saint Petersburg Năm 1900, Lênin đã tậphợp những người Mácxít cách mạng để thành lập đảng, đồng thời cùng vớiPlekhanov lập ra tờ báo “Tia lửa”

Đại hội lần thứ III Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga diễn ra vào tháng 4/1905,tại London Người được bầu là Chủ tịch Đại hội Tháng 11/1905, V.I.Lênin trở vềSaint Petersburg để lãnh đạo cách mạng Nga Tháng 01/1912 V.I.Lênin lãnh đạoHội nghị lần thứ VI (Praha) toàn Nga Đảng Công nhân xã hội dân chủ Tháng6/1912 từ Paris chuyển về Krakov lãnh đạo tờ Pravda (Sự thật) Thời kỳ này,V.I.Lênin soạn thảo xong Đề cương Mácxít về vấn đề dân tộc Cuối tháng 7/1914,

bị cảnh sát Áo bắt nhưng sau đó ít lâu được trả lại tự do và đi Thụy Sĩ Trong thờigian Đại chiến thế giới lần thứ I, V.I.Lênin đưa ra khẩu hiệu biến chiến tranh đếquốc thành nội chiến cách mạng

Ngày 16/4/1917, V.I.Lênin đến Petrograd để trình bày Luận cương Tháng Tư, thựcchất đây là một văn kiện mang tính cương lĩnh đề ra đường lối giành chiến thắng

cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa với khẩu hiệu: “Toàn bộ chính quyền về tay các Xô Viết!” Hội nghị lần thứ VII toàn Nga (tháng 4/1917) của Đảng Công nhân

xã hội dân chủ Nga đã nhất trí thông qua đường lối do V.I.Lênin đề ra

Đầu tháng 8/1917, Đại hội lần thứ VI Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga họp báncông khai ở Petrograd, V.I.Lênin tuy không tham dự nhưng vẫn lãnh đạo Đại hộitiến hành và thông qua đường lối khởi nghĩa vũ trang giành lấy chính quyền Đầutháng 10/1917, V.I.Lênin từ Phần Lan bí mật trở về Petrograd Ngày 23/10/1917,

kế hoạch khởi nghĩa vũ trang của V.I.Lênin đề ra được Hội nghị Uỷ ban Trungương Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga thông qua

Tối ngày 6/11/1917, V.I.Lênin đến Cung điện Smolnưi trực tiếp chỉ đạo cuộc khởinghĩa Đến rạng sáng ngày 7/11/1917, toàn thành phố Saint Petersburg nằm trongtay những người khởi nghĩa, và đến đêm ngày 7/11/1917, Cách mạng Tháng MườiNga đã toàn thắng Chính quyền đã về tay nhân dân Nhà nước công nông đầu tiêntrên thế giới do Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo đã ra đời Tại Đại hội các XôViết toàn Nga lần thứ II, V.I.Lênin được bầu là Chủ tịch Hội đồng các Uỷ viênnhân dân (Hội đồng Dân uỷ)

Ngày 11/3/1918, V.I.Lênin cùng với Trung ương Đảng và Chính phủ Xô viết trở vềMoskva lãnh đạo cuộc đấu tranh của nhân dân lao động nước Nga Xô viết chống sựcan thiệp quân sự của nước ngoài và lực lượng phản cách mạng trong nước trongviệc lãnh đạo quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa ở nước Nga V.I.Lênin thi hànhchính sách đối ngoại Xô Viết, đề ra những nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình giữacác quốc gia có chế độ xã hội khác nhau Tháng 3/1919, Đại hội lần thứ VIII củaĐảng Cộng sản Nga đã thông qua Cương lĩnh mới của Đảng, V.I.Lênin được bầu làChủ tịch Uỷ ban soạn thảo Cương lĩnh mùa xuân năm 1920 Thời gian này,V.I.Lênin soạn thảo xong kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội (công nghiệp hóa đấtnước, hợp tác hóa giai cấp nông dân, cách mạng văn hóa) là người sáng lập ra Kếhoạch điện khí hóa toàn Nga (GOELRO), người đề ra chính sách kinh tế mới(NEP) Năm 1921, chính sách NEP của V.I.Lênin được thông qua tại Đại hội lầnthứ X Đảng Cộng sản Nga.

Ngày 21/4/1924, V.I.Lênin qua đời ở làng Gorki, gần Thủ đô Moskva

Sự ra đi của V.I.Lênin để lại niềm tiếc thương vô hạn của nhân dân Xô viết và giaicấp vô sản trên thế giới 54 tuổi đời, gần 30 hoạt động vì sự nghiệp cao cả, V.I.Lênin đã có những đóng góp vô cùng to lớn cho sự nghiệp cách mạng vô sảnthế giới, đấu tranh vì hòa bình, độc lập, tự do của các dân tộc, vì hạnh phúc của conngười

1.2 Về tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

a Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Lênin có nhiều tác phẩm phát triển học thuyết về nhà nước của Mác như: Taihọa sắp đến và những phương pháp ngăn ngừa tai họa đó; Những người Bônsêvích

sẽ giữ được chính quyền hay không?; Nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xôviết; cách mạng vô sản và tên phản bội Causky; Bàn về Nhà nước, Kinh tế chính trịtrong thời kỳ chuyên chính vô sản; Thà ít mà tốt; nhưng tác phẩm Nhà nước vàcách mạng là tác phẩm chủ yếu nhất, tiêu biểu nhất Đây là toàn bộ lý luận về nhànước, những quan điểm về một Nhà nước kiểu mới - Nhà nước vô sản đầu tiên trênthế giới của Lênin

Tác phẩm này được viết ra trong hoàn cảnh trước ngày nổ ra Cách mạngTháng Mười (từ tháng 7 đến tháng 8 năm 1917) Để tránh sự bắt bớ của Chính phủlâm thời lúc bấy giờ, Lênin phải ẩn náu trong nhà một người công nhân ở gaRađơlít trên biên giới Nga - Phần Lan, về sau lại ẩn náu trong túp lều tranh phía sau

hồ Rađơlít để hoạt động và viết tác phẩm này

Sống trong hoàn cảnh bí mật, Lênin không một phút nào ngừng hoạt độngcách mạng, Người vẫn giữ mối liên hệ với Trung ương Đảng Thời gian ở đây,Lênin viết thêm 60 bài báo, sách và thư từ Trong số đó có tác phẩm Nhà nước vàcách mạng nổi tiếng, nó được viết ra như có sự hối thúc của thời cuộc, như dànhriêng cho giai cấp công nhân để giành lấy chính quyền.

Trong tác phẩm này, Lênin không những đã khôi phục được quan điểm củaMác và Ăngghen về nhà nước mà còn phát triển một bước học thuyết của chủ nghĩaMác về nhà nước và chuyên chính vô sản Sau đó không lâu, Lênin có ý muốn viếttiếp phần thứ hai của tác phẩm này - một bài tổng kết những kinh nghiệm của cuộcCách mạng Nga năm 1905 và năm 1917; tổng hợp lại những kinh nghiệm mới củachính quyền Xô viết để tiếp tục phát huy và làm phong phú thêm học thuyết về nhànước của mình Rất tiếc, Lênin chưa kịp làm công việc đó thì Người đã từ trần Đây

là một thiệt thòi lớn cho nhân loại, cho những nước đi theo con đường của Lênin

Vì sao trong hoàn cảnh căng thẳng như vậy mà Lênin vẫn quyết định viết tácphẩm Nhà nước và cách mạng ?

Có ba lý do:

Một là, trong lời tựa lần xuất bản thứ nhất tác phẩm này, Lênin cũng đã chỉrõ: “Hiện nay, vấn đề nhà nước có một ý nghĩa quan trọng đặc biệt về phương diện

lý luận cũng như về phương diện chính trị - thực tiễn”

Theo Lênin, vấn đề Nhà nước bao giờ cũng là vấn đề cơ bản của mọi cuộccách mạng

Đúng như Mác đã tổng kết cuộc cách mạng Pháp 1848 - 1851 trong tác phẩmNgày mười tám tháng Sương mù của Lui Bônapác đã viết: Các chính Đảng lần lượtnối gót nhau đấu tranh giành chính quyền, đều coi việc đoạt lấy tòa lâu đài Nhànước đồ sộ kia là chiến lợi phẩm chủ yếu của kẻ chiến thắng

- Khi giai cấp vô sản giành được chính quyền thì sức mạnh của đảng đượcthực hiện thông qua nhà nước, đảng sẽ lãnh đạo được toàn xã hội

- Lênin dự đoán được cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nganhất định sẽ thành công, chính quyền Xô viết sẽ về tay công nông Để giúp giaicấp vô sản hiểu về nhà nước, biết cách quản lý nhà nước của mình, Người viết tácphẩm Nhà nước và cách mạng.

Hai là, trong thời điểm này (1917), chủ nghĩa tư bản đã phát triển đến giaiđoạn đế quốc chủ nghĩa - chủ nghĩa tư bản phân chia thị trường, xâm chiếm lãnhthổ thuộc địa và chính chủ nghĩa đế quốc đã làm cho mâu thuẫn của chủ nghĩa tưbản căng thẳng và sâu sắc cực độ Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) nổ rahòng phân chia thế giới và dập tắt phong trào cách mạng của công nhân các nước,nhưng kết quả thì ngược lại Cuộc chiến tranh này đã tập trung tất cả mâu thuẫn củachủ nghĩa tư bản (mâu thuẫn giữa tư sản với vô sản, giữa chủ nghĩa đế quốc vớinhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa, giữa chủ nghĩa đế quốc với chủnghĩa đế quốc) đã làm tăng nhanh và sâu sắc thêm quá trình biến chủ nghĩa tư bản

tự do cạnh tranh (chủ nghĩa tư bản lũng đoạn) thành chủ nghĩa tư bản lũng đoạnnhà nước (chủ nghĩa đế quốc) Đồng thời đẩy nhanh thêm những tai họa chưa từng

có và làm tăng thêm tinh thần cách mạng của nhân dân

Kết quả là đẩy cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản thêm nhanh vàthuận lợi:

- Phong trào cách mạng vô sản thế giới phát triển rầm rộ

- Thời cơ giai cấp vô sản giành lấy chính quyền từ tay giai cấp tư sản đã chínmuồi

- Vấn đề giai cấp vô sản và quan hệ đối với nhà nước được đặt ra

- Việc giai cấp vô sản trực tiếp tổ chức vũ trang và cuộc cách mạng vô sảngiành chính quyền bằng bạo lực đã trở thành vấn đề hành động thực tế trước mắt

Lênin khẳng định: Chủ nghĩa đế quốc là đêm trước của cách mạng vô sản Vìvậy, vấn đề nhà nước được đặt ra một cách cấp bách Tác phẩm Nhà nước và cáchmạng chính là sự chuẩn bị lý luận về nhà nước và cách mạng cho giai cấp vô sảngiành chính quyền và nắm lấy chính quyền, là cương lĩnh xây dựng nhà nước của

giai cấp vô sản, vũ trang về mặt lý luận cho giai cấp vô sản và quần chúng cáchmạng Nga, làm cho những hoạt động khởi nghĩa vũ trang có sự chỉ đạo lý luậnmácxít

Ba là, viết Nhà nước và cách mạng, Lênin muốn đập tan luận điệu của bọn

cơ hội ở Quốc tế II (điển hình là Bécstanh và Causky), mưu toan chống lại nhữngnguyên lý về nhà nước của Mác, chống lại việc xây dựng phương pháp cách mạng

để thay thế nhà nước tư sản bằng nhà nước vô sản Bọn cơ hội, xét lại ở Quốc tế II

ra sức bảo vệ lý luận phát triển, bảo vệ hòa bình để chuyển từ chủ nghĩa tư bảnthành chủ nghĩa xã hội Còn bọn vô chính phủ thì tìm cách chống lại bất kỳ mộtnhà nước nào, kể cả nhà nước chuyên chính vô sản

Trước tình hình đó, Lênin cho rằng, nếu không đấu tranh kiên quyết chốngnhững thiên biến cơ hội chủ nghĩa về vấn đề nhà nước thì không thể đấu tranh giảiphóng quần chúng cần lao khỏi ảnh hưởng của giai cấp tư sản nói chung Những ýtưởng đó đã thúc giục Người bắt tay viết Nhà nước và cách mạng

Vì sao Lênin lấy tên tác phẩm là Nhà nước và cách mạng?

Tên tác phẩm Nhà nước và cách mạng nói lên rằng, để có một nhà nước vôsản - nhà nước kiểu mới, nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động do

họ làm chủ - thì chỉ có một con đường là dùng bạo lực cách mạng, mọi phươngpháp khác đều là cải lương cơ hội

Vấn đề nhà nước của Lênin gắn liền với phương pháp bạo lực cách mạng

b Kết cấu nội dung tác phẩm

Tác phẩm Nhà nước và cách mạng chia làm 6 chương, nội dung rất phongphú, được trình bày một cách hệ thống và sâu sắc

- Chương 1: Xã hội có giai cấp và nhà nước

- Chương 2: Nhà nước và cách mạng Kinh nghiệm những năm 1848 - 1851

- Chương 3: Nhà nước và cách mạng Kinh nghiệm Công xã Pari 1871 Sựphân tích của Mác

- Chương 4: Tiếp theo Những lời giải thích bổ sung của Ăngghen

- Chương 5: Những cơ sở kinh tế để nhà nước tiêu vong.

- Chương 6: Bọn cơ hội chủ nghĩa tầm thường hóa chủ nghĩa Mác

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM

2.1 Về nguồn gốc của nhà nước

Trong tác phẩm Nhà nước và cách mạng, V.I.Lênin đã trích dẫn tác phẩmNguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước của Ph.Ăngghen vànhấn mạnh rằng, Ph.Ăngghen đã có những sự phân tích rất sâu sắc và đầy thuyếtphục về nguồn gốc của nhà nước Đứng trên lập trường duy vật biện chứng,Ph.Ăngghen đã chỉ ra nguồn gốc kinh tế của sự ra đời nhà nước

Ph.Ăngghen sau khi phân tích một cách chi tiết, đầy đủ về chế độ xã hội thờitiền sử với những quan hệ sản xuất - xã hội cụ thể, đặc biệt là sự nảy sinh, pháttriển trong quan hệ gia đình, huyết thống, đã chỉ ra lôgíc phát triển tất yếu cho sự rađời nhà nước thay thế cho tổ chức thị tộc, bộ lạc đã trở nên lỗi thời Theo đó, ở thờiđại dã man đó diễn ra hai cuộc phân công lao động xã hội Cuộc phân công xã hộilớn đầu tiên là tách chăn nuôi ra thành một lĩnh vực sản xuất riêng và chiếm vị tríquan trọng dần lên theo tiến trình phát triển Kết quả của sự phân công này là tạo ramột bộ phận xã hội (những bộ lạc du mục), có nhiều của cải hơn (nhiều sữa, nhiềusản phẩm làm bằng sữa, nhiều thịt, da thú, lông dê ) hơn bộ phận còn lại trong xãhội Cuộc phân công xã hội lớn thứ hai là tách thủ công nghiệp ra khỏi nôngnghiệp Kết quả của sự phân công này là tạo ra của cải tăng lên nhanh chóng,nhưng với tư cách là của cải của cá nhân, từ đó trao đổi phát triển, thành thị - nôngthôn ngày càng cách xa nhau, sự phân biệt giữa kẻ giàu và người nghèo càng cách

xa cùng với sự phân công mới là sự phân chia mới, xã hội thành các giai cấp khácnhau

Đó là những nhân tố cơ bản đưa đến sự sụp đổ của chế độ thị tộc, đó lànhững lưỡi dao sắc bén được sản sinh từ bên trong lòng xã hội thị tộc, tự nó chọcthủng cái kết cấu xã hội bền chặt ấy

Hai cuộc đại phân công ấy đó tạo cơ sở cho viêc xác lập một hoạt động quantrọng - hoạt động trao đổi: những người du mục có nhiều của cải hơn bộ phận cònlại của xã hội sẽ trao đổi những sản phẩm mà họ làm ra với bộ phận còn lại: đến khi

tách thủ công nghiệp ra khỏi nông nghiệp thì những sản phẩm riêng biệt làm racàng nhiều thì trao đổi cũng đã trở thành tất yếu của xã hội.

Đến thời đại văn minh đã củng cố và phát triển tất cả những hình thức phâncông có trước đó; đồng thời, thời đại văn minh còn bổ sung vào đó một sự phâncông thứ ba, một sự phân công đặc trưng, có một ý nghĩa quyết định: tách thươngnghiệp ra thành một lĩnh vực hoạt động riêng biệt Sự phân công này sản sinh ramột giai cấp không còn tham gia sản xuất nữa, mà chỉ làm công việc trao đổi sảnphẩm, đó là những thương nhân Ở đây, lần đầu tiên xuất hiện một giai cấp tuykhông tham gia sản xuất một tí nào nhưng lại chiếm toàn quyền lãnh đạo sản xuất

và bắt những người sản xuất phụ thuộc mình về mặt kinh tê, nó tự đứng ra làm kẻtrung gian không thể thiếu được giữa hai người sản xuất và bóc lột cả hai Cứ thếphát triển cùng với sự phát triển của sản xuất, sự ra đời của đồng tiền, sự chuyểnhóa ruộng đất thành hàng hóa thì giai cấp ấy, giai cấp có nhiều tiền ây đượcngười ta dành cho những vinh dự luôn luôn mới, và một quyền thống trị ngày cànglớn đối với sản xuất

Như vậy, với sự mở rộng của thương mại, với tiền và nạn cho vay nặng lãi,với quyền sở hữu ruộng đất và chế độ cầm cố, sự tích tụ và tập trung của cải vàotrong tay một giai cấp ít người đó diễn ra nhanh chóng, cùng một lúc với sự bầncùng hóa ngày càng tăng của quần chúng và sự tăng thêm của đám đông dân nghèo.Lao động cưỡng bức, sự nô dịch trở thành phổ biến, điều ấy tất yếu dẫn đến mâuthuẫn, xung đột lẫn nhau Quá trình phân hóa càng nhanh thì mâu thuẫn, xung đột

sẽ càng gay gắt

Đó là những yếu tố mới phát sinh mà chế độ thị tộc tỏ ra bất lực, không thểgiải quyết được Điều kiện kiên quyết của sự tồn tại của chế độ thị tộc là ở chỗ, cácthành viên của một thị tộc hoặc một bộ lạc là phải cùng chung sống trên cùng mộtlãnh thổ mà chỉ có mình họ cư trú thôi - điều kiện đó bị chế độ thương nghiệp phá

vỡ tan tành

Sự đảo lộn của những điều kiện của sản xuất và những biến đổi của cơ cấu

xã hội do sự đảo lộn ấy gây nên, đã đẻ ra những nhu cầu mới và những lợi ích mới,không những xa lạ với chế độ đó về mọi phương diện - nhu cầu đòi hỏi phải cónhững cơ quan mới, những cơ quan mới đó phải hình thành ở bên ngoài tổ chức thịtộc, ở bên cạnh thị tộc và do đó, đối lập với thị tộc Nó đứng ra giải quyết những sựxung đột đạt tới mức độ gay gắt giữa người giàu và người nghèo, giữa chủ nợ vàcon nợ Nó phân chia ra thành những kẻ giàu có đi bóc lột và những người nghèokhổ bị bóc lột Nó tồn tại trong cuộc đấu tranh không ngừng và công khai giữa cácgiai cấp đó với nhau hoặc là tồn tại dưới sự thống trị như một lực lượng thứ ba, mộtlực lượng tựa hồ như đứng trên các giai cấp đang đấu tranh với nhau, dập tắt cuộcxung đột công khai giữa các giai cấp ấy Cơ quan ấy chính là nhà nước.Ph.Ăngghen kết luận: "Tổ chức thị tộc đó lỗi thời Nó đã bị sự phân công và hậuquả của sự phân công ấy - tức là sự phân chia của xã hội thành giai cấp - phá tan

ra khỏi Nhưng muốn cho những cực đối lập đó, những giai cấp có quyền lợi kinh

tế mâu thuẫn nhau đó, không đi đến chỗ nuốt nhau và nuốt luôn cả xã hội trong mộtcuộc đấu tranh vô ích, thì cần phải có một lực lượng tựa hồ như đứng trên xã hội,

có thể làm dịu sự xung đột, giữ cho sự xung đột đó nằm trong giới hạn của "trật tự"

và lực lượng đó, nảy sinh ra từ xã hội, nhưng lại đặt mình lên trên xã hội và ngàycàng trở nên xa lạ với xã hội - chính là nhà nước"

V.I Lênin nhận xét rằng, tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác về vai trò lịch

sử và ý nghĩa của nhà nước đã được diễn đạt một cách hoàn toàn rõ ràng Từ các

luận điểm của Ph.Ăngghen đã viện dẫn, V.I.Lênin thâu tóm thành hai điểm quantrọng:

Một là, "nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấpkhông thể điều hòa được Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt kháchquan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được, thì nhà nước xuất hiện

Hai là, "sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp làkhông thể điều hòa được"

Đây là luận điểm căn bản của V.I.Lênin về nguồn gốc của nhà nước Có thểnói, đây là sự kế thừa và khái quát một cách cô đọng hơn, súc tích hơn củaV.I.Lênin đối với chủ nghĩa Mác Luận điểm này cho đến nay vẫn được coi là luậnđiểm gốc, điển hình, mẫu mực và khoa học về nguồn gốc của nhà nước Do đó,luận điểm này cũng là cơ sở để chúng ta nhận thức, phê phán các quan điểm sai trái

về nguồn gốc của nhà nước, như quan điểm tôn giáo về nguồn gốc của nhà nước nhà nước cũng chỉ là sản phẩm phản ánh ý niệm từ bên ngoài, sản phẩm từ bênngoài áp đặt vào xã hội, sản phẩm làm theo ý Chúa, sản phẩm của Chúa, hoặc quanđiểm của các học giả tư sản cho rằng, nhà nước ra đời là sản phẩm của một khế ướcđược ký kết giữa những con người sống trong trạng thái tự nhiên không có nhànước, nguồn gốc của nhà nước là khế ước xã hội

-2.2 Bản chất, đặc trưng của nhà nước

a Bản chất của nhà nước

Kế thừa và phát triển quan điểm của C.Mác về nhà nước, V.I.Lênin đã khẳngđịnh lại một lần nữa rằng, nhà nước ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với giaicấp Chính vì vậy mà nhà nước luôn mang bản chất giai cấp sâu sắc

Từ đó ông phản bác lại, lật đổ ngay tư tưởng tiểu tư sản phản động xuyên tạcchủ nghĩa Mác và phủ nhận tính giai cấp của nhà nước

V.I.Lênin đã dẫn quan điểm của C.Mác: "Nhà nước là một cơ quan thống trịgiai cấp, là một cơ quan áp bức của một giai cấp này đối với một giai cấp khác".Chính từ luận điểm căn bản và hết sức trọng yếu này, V.I.Lênin đã chỉ ra sự xuyên

tạc chủ nghĩa Mác của các nhà tư tưởng tư sản, tiểu thị dân Họ đã xuyên tạc luậnđiểm của chủ nghĩa Mác về bản chất giai cấp của nhà nước Họ cho rằng, thiết lậpnhà nước tức là kiến lập một "trật tự", mà trật tự này hợp pháp hóa và củng cố sự

áp bức giai cấp bằng cách làm dịu xung đột giai cấp Vì vậy, theo họ, "trật tự" ấychính là điều hoà giai cấp chứ không phải là sự áp bức của một giai cấp này đối vớimột giai cấp khác, và làm dịu xung đột giai cấp là điều hòa chứ không phải là tước

bỏ những phương tiện và thủ đoạn đấu tranh của giai cấp bị áp bức

V.I.Lênin chỉ ra sự xuyên tạc ấy bằng cách khẳng định luận điểm của C.Mácrằng, "nếu có thể điều hòa được giai cấp thì nhà nước không thể xuất hiện và cũngkhông thể đứng vững được” Thực ra, đây là cuộc luận chiến rất quyết liệt trongviệc bảo vệ tính chính xác, khoa học của chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước, khicác lý luận gia của chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại cố tình xuyên tạc, làm khúc

xạ đi, chệch đi điểm mấu chốt, quan trọng nhất về nguồn gốc, bản chất của nhànước là có ý đồ rất sâu xa Bởi vì, nguồn gốc kinh tế - xã hội cho sự ra đời của nhànước, bản chất giai cấp sâu sắc của nhà nước là những điểm tựa, là những xuấtphát điểm, tiền đề quan trọng liên quan đến hàng loạt các vấn đề lý luận nền tảngtiếp theo là vấn đề chuyên chính vô sản, vấn đề bạo lực cách mạng, vấn đề xâydựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, vấn đề có phá bỏ, đập tan nhà nước tư sản đihay không Bởi vậy, với những lập luận xác đáng của mình, trong tác phẩm này,V.I.Lênin đã khẳng định lại tính chính xác, khoa học các luận điểm của chủ nghĩaMác; đồng thời đã vạch rõ sự sai trái, sự xuyên tạc, cố tình làm lệch lạc chủ nghĩaMác theo ý đồ cá nhân của bọn chủ nghĩa cơ hội, xét lại

b Đặc trưng của nhà nước

Trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước,chính Ph.Ăngghen đã khái quát thành hai đặc trưng cơ bản của nhà nước là: "Đặctrưng thứ nhất của nhà nước là ở chỗ phân chia thần dân của nó theo địa vực (quản

lý dân cư theo lãnh thổ), đặc trưng thứ hai của nhà nước là sự thiết lập một quyềnlực công cộng"

Với đặc trưng thứ nhất, nhà nước ra đời đã quản lý dân cư theo lãnh thổ, tức

là "địa vực vẫn còn đó, nhưng những con người đã trở nên di động"

Điều này khác hẳn với tổ chức thị tộc trước kia Những liên minh thị tộc cũ

do quan hệ dòng máu tạo thành và các thành viên của chúng phải gắn liền với mộtđịa vực nhất định

Nhà nước ra đời lấy sự phân chia theo địa vực làm điểm xuất phát, nhưngnhững công dân mà nhà nước quản lý thì không kể họ thuộc thị tộc nào và bộ lạcnào Ở đặc trưng thứ hai của nhà nước - đặc trưng nổi bật, chỉ gắn liền với nó đượcPh.Ăngghen phân tích rất sâu sắc

Theo Ph.Ăngghen, khi nhà nước ra đời nó gắn liền với sự xác lập một quyềnlực đặc biệt, quyền lực nhà nước, đó là đặc trưng nổi bật, có ý nghĩa quyết định,đặc trưng không thể có trong xã hội thị tộc: xã hội thị tộc với tính chất nhân dân tự

tổ chức ra lực lượng vũ trang của mình, thủ lĩnh quân sự của thị tộc, bộ lạc cóquyền hành trực tiếp đối với mỗi thành viên của cộng đồng

Đến khi xuất hiện nhà nước thì quyền lực đặc biệt đó là cần thiết; bởi vì, từkhi có sự phân chia xã hội thành giai cấp thì không thể có tổ chức vũ trang tự hoạtđộng của dân cư được nữa Lúc này trong phạm vi một nhà nước đã tồn tại ít nhất

là hai giai cấp đối kháng trở lên, cùng những tầng lớp dân cư khác nữa; vì vậy, để

có thể bắt cả những công dân phải phục tùng thì một đội cảnh binh trở nên cần thiết

Quyền lực ấy đều tồn tại trong mỗi nhà nước, nó không chỉ gồm nhữngngười được vũ trang, mà còn gồm những công cụ vật chất phụ thêm nữa, như nhà

tù và đủ các loại cơ quan cưỡng bức mà tổ chức xã hội thị tộc không hề biết đến.Việc thiết lập một quyền lực công cộng đã trở thành một yêu cầu bức thiết đối vớinhà nước, vì lúc này không còn trực tiếp là dân cư tự tổ chức thành lực lượng vũtrang nữa Và "để duy trì quyền lực đó, cần phải có sự đóng góp của công dân, đó

là thuế má" Sự phân tích đầy tính thuyết phục về vấn đề này của Ph.Ăngghen đượcV.I.Lênin trích dẫn và phân tích ở luận điểm: "Nắm được quyền lực công cộng vàquyền thu thuế, bọn quan lại, với tư cách là những cơ quan của xã hội, được đặt lên