PHẦN MỞ ĐẦU Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xác định công tác tư tưởng là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng Trước tình hình thế[.]
Trang 1nề
Tình hình tư tưởng trong Đảng và trong nhân dân ta thời gian qua đã cónhững chuyển biến tích cực: Đại đa số cán bộ, đảng viên và nhân dân phấnkhởi, tin tưởng vào Đảng, Nhà nước, vào công cuộc đổi mới và triển vọng pháttriển tốt đẹp của đất nước; lòng yêu nước, ý thức tự hào dân tộc, tinh thần đoànkết, tương thân, tương ái, tính năng động, chủ động, sáng tạo của con ngườiViệt Nam được phát huy và nâng cao; tư tưởng tích cực được mở rộng, là xuhướng chủ đạo, tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn của dân tộc ta trong thời kỳmới Đặc biệt trên lĩnh vực công tác tư tưởng, việc đấu tranh chống lại các luậnđiệu tuyên truyền, xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chínhtrị, vu cáo Đảng, Nhà nước ta bước đầu được đẩy mạnh; có nhiều cố gắng tìmtòi, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động
Tuy nhiên, một số mặt tiêu cực về tư tưởng đang có biểu hiện phức tạp
và nghiêm trọng hơn, tiềm ẩn các nguy cơ trực tiếp gây mất ổn định chính trị;tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống trong một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ, đảng viên và nhân dân chưa được khắc phục có hiệu quả,làm giảm sức chiến đấu của Đảng và lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhànước; trong Đảng đã xuất hiện các ý kiến khác nhau về một số vấn đề cơ bản
Trang 2liên quan đến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, ảnhhưởng tới sự thống nhất tư tưởng; phát sinh một số vấn đề tư tưởng, tâm trạngbức xúc đáng lo ngại, ảnh hưởng tới tính đồng thuận trong xã hội Bên cạnh đócông tác tư tưởng còn thiếu sắc bén, thiếu sức thuyết phục, tính chiến đấu cònhạn chế, chưa sát thực tiễn và chưa linh hoạt; chưa làm tốt công tác giáo dụcchính trị, tư tưởng và đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội,những quan điểm mơ hồ, sai trái; thiếu quan tâm giáo dục lý tưởng, đạo đức,lối sống; chất lượng sinh hoạt tư tưởng trong tổ chức đảng thấp, thiếu tínhchiến đấu; phạm vi tác động, ảnh hưởng của công tác tư tưởng có dấu hiệu bịthu hẹp; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch còn bị động, hiệuquả thấp.
Công tác tư tưởng là hoạt động có định hướng, nhằm xác lập, phát triểnchủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng và định hướng nhữnggiá trị đúng đắn, góp phần xây dựng thế giới quan khoa học, tư tưởng, tìnhcảm, nhân cách, lối sống, tri thức để bảo đảm cho cán bộ, đảng viên và nhândân ta có hành động tích cực, chủ động sáng tạo thực hiện thắng lợi lý tưởng,mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Trước thực trạng của tình hình tưtưởng và công tác tư tưởng hiện nay, đòi hỏi công tác tư tưởng phải hướng đếnkhắc phục cho được những yếu kém, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp,không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động Do vậy, việc nghiên
cứu tư tưởng của Lênin về tư tưởng và công tác tư tưởng la vấn đề cần thiết.
Tư tưởng của Lênin về vai trò của tư tưởng và công tác tư tưởng trong
thời kỳ này được thể hiện chủ yếu trong các tác phẩm: Những người bạn dân là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ-xã hội ra sao;
Dự thảo cương lĩnh của Đảng; Nhiệm vụ của những người dân chủ xã hội Nga; Nội dung kinh tế của chủ nghĩa Dân túy và sự phê phán chủ nghĩa ấy
Trang 3trong cuốn sách của Stơ-ru-vê; Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga; Lời phản kháng của những người dân chủ-xã hội Nga; Cương lĩnh của chúng ta; Làm gì; Một bước tiến, hai bước lùi.
Đây là những nội dung tư tưởng lớn, trong phạm vi tiểu luận chỉ tập
trung trình bày những tư tưởng cơ bản nhất của Lênin về vai trò của tư tưởng
và công tác tưởng của Đảng và nêu ra ý nghĩa và vận dụng những tư tưởng này trong công tác xây dựng Đảng ta về tư tưởng.
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
I KHÁI QUÁT HOÀN CẢNH LỊCH SỬ VÀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
1 Khái quát hoàn cảnh lịch sử ra đời các tác phẩm:
- Cùng với việc sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản khoa học Ăngghen đã đề xướng những quan điểm về xây dựng đảng của giai cấp vôsản, trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản phát triển đồng đều
Mác Trong điều kiện lịch sử mới, chủ nghĩa tư bản chuyển sang chủnghĩa đế quốc, cách mạng vô sản và chuyên chính vô sản đã trở thành nhiệm
vụ trực tiếp, trung thành với Mác-Ăngghen, Lênin đã phát triển và cụ thểhóa thành học thuyết hoàn chỉnh về Đảng Cộng sản gồm hai bộ phận chínhlà: những nguyên lý về đảng và xây dựng Đảng vô sản kiểu mới; Những vấn
đề cơ bản về Đảng Cộng sản Cầm quyền
* Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản ở Nga đã phát triểnnhanh chóng, mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Nga ngày càngsâu sắc Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Nga ngày càng phát triển
đã hình thành nhiều tổ chức mácxít để tuyên truyền chủ nghĩa Mác vào phongtrào công nhân để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản lãnh đạo cách mạng
* Do xuất hiện nhiều tổ chức mácxít rời rạc, cạnh tranh nhau về uy tín,
về hội viên, nên ảnh hưởng nhất định đến phong trào đấu tranh của giai cấpcông nhân Nga Yêu cầu đặt ra lúc này là phải hợp nhất các tổ chức mácxítriêng lẻ ở Nga thành một đảng tập trung thống nhất, có cương lĩnh thốngnhất, điều lệ thống nhất, cơ quan lãnh đạo Trung ương thống nhất Đồng thời
Trang 5việc thống nhất các tổ chức mácxít là vấn đề cấp bách, nhưng gặp trở ngạirất lớn, đó là chủ nghĩa cơ hội còn ngự trị và tác động mạnh mẽ trong phongtrào công nhân mà tiêu biểu là phái Dân túy
* Plêkhanốp với những tác phẩm lý luận có giá trị đã phê phán sâu sắcphái Dân túy nhưng ông cũng mắc sai lầm rất lớn là chưa phê phán tận gốc
rễ phái Dân túy nên tư tưởng của chúng đã trỗi dậy mạnh mẽ và nó cản trởrất lớn đến việc tuyên truyền chủ nghĩa Mác vào nước Nga Vì vậy, đánh bạiphái Dân túy là nhiệm vụ của những người cộng sản Nga
Trong hoàn cảnh lịch sử đó, mùa hè năm 1894, Lênin viết tác phẩm
“Những người “bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ-xã hội ra sao?” Trong cuộc đấu tranh chống phái Dân túy, Lênin
đã tạm thời lợi dụng bọn này nhưng vẫn phê phán quyết liệt vạch trần bảnchất, nguồn gốc của bọn này là chủ nghĩa tư bản tự do, năm 1895 Lênin viết
tác phẩm “Nội dung kinh tế của chủ nghĩa Dân túy và sự phê phán chủ nghĩa ấy trong cuốn sách của Stơ-ru-vê” Để chuẩn bị cho việc thành lập Đảng của giai cấp công nhân ở Nga, cuối 1895, Lênin viết bản dự thảo: “Dự thảo cương lĩnh của Đảng”, mùa hè 1896, Người viết bản “Dự thảo và thuyết minh cương lĩnh của Đảng dân chủ-xã hội”;”Thuyết minh về cương lĩnh”.
Đứng trên quan điểm mácxít, trong các văn kiện đó, Lênin đã phân tích thựcchất, đặc điểm của chủ nghĩa tư bản ở Nga và xác định nhiệm vụ chính trị củagiai cấp công nhân Cuối năm 1897 trong khi bị đày ở Xi-bê-ri, Lênin viết
tác phẩm “Nhiệm vụ của những người dân chủ- xã hội Nga” Đây là một
trong những văn kiện chủ yếu có tính chất cương lĩnh của cuộc đấu tranh
thành lập Đảng mácxít ở Nga Năm 1899, Lênin viết tác phẩm “Sự phát triển chủ nghĩa tư bản ở Nga” Lênin đã phân tích và chỉ rõ, nước Nga trở
thành một nước tư bản chủ nghĩa, vai trò quyết định vận mệnh đất nước đã
Trang 6thuộc về giai cấp công nhân Nga, bạn đồng minh của giai cấp công nhân làgiai cấp nông dân Để đấu tranh chống lại phái kinh tế, Lênin viết tác phẩm
“Lời phản kháng của những người dân chủ-xã hội Nga” Trong tác phẩm
Lênin đã kêu gọi những người mácxít cách mạng đấu tranh không điều hòa
với tư tưởng của phái kinh tế Tháng 3-1902, Lênin viết tác phẩm “Làm gì?”.
Đây là tác phẩm rất quan trọng chuẩn bị cho Đại hội lần thứ hai thành lập
một đảng công nhân mácxít-một đảng vô sản kiểu mới Tác phẩm “Một bước tiến, hai bước lùi” đã đoàn kết các địa phương lại xung quanh những
người Bônsêvich, bọn Mensêvich càng ráo riết, khiêu khích phá hoại Đảng
Trước tình hình đó, tháng 7-1905, Lênin viết tác phẩm “Hai sách lược của Đảng dân chủ-xã hội Nga trong cách mạng dân chủ”.
2 Một số khái niệm liên quan đến công tác tư tưởng của đảng:
* Khái niệm tư tưởng
Theo nghĩa triết học Tư tưởng là sự phản ánh hiện thực khách quantrong ý thức, là biểu hiện của quan hệ giữa con người với thế giới xung quanh.Như vậy, tư tưởng hiểu theo nghĩa chung nhất là một hình thức tồn tại của ýthức xã hội, kết quả của quá trình nhận thức hiện thực khách quan, trở thànhkinh nghiệm và sự hiểu biết trong tâm trí mỗi con người Là kết quả của quátrình nhận thức của mỗi người, nên tư tưởng trước hết là tư tưởng của mỗi
cá nhân; là chủ kiến, chương trình hành động, chi phối hành động tự giác vìlợi ích của mình, nên trong xã hội, những người cùng giai cấp, tầng lớp xãhội có lợi ích giống nhau thường có tư tưởng giống nhau, được thể hiện ở
tư tưởng của giai cấp, tầng lớp hay nhóm xã hội
Tư tưởng có những đặc điểm chủ yếu là:
Trang 7-Là phạm trù thuộc ý thức xã hội, do tồn tại xã hội quyết định ý thức
xã hội, nên tư tưởng phụ thuộc vào tồn tại xã hội Thực tiễn xã hội thay đổi,
tư tưởng cũng bị thay đổi theo
-Do con người luôn luôn hoạt động có mục đích, trước hết là vì lợi ích,nên tư tưởng con người gắn liền với lợi ích
-Là ý thức xã hội, phụ thuộc vào trình độ và kết quả nhận thức, nêncon người có khả năng nắm bắt quy luật vận động của xã hội, định hướngđược tương lai, hình thành nên tư tưởng tiên tiến, vượt trước so với tồn tại
xã hội Tư tưởng tiên tiến sẽ thúc đẩy sự phát triển của xã hội và ngược lại tưtưởng bảo thủ, lạc hậu kìm hãm sự phát triển của xã hội
* Khái niệm hệ tư tưởng
Hệ tư tưởng là hệ thống các quan điểm của một giai cấp về quan hệ giữangười với người và con người với tự nhiên, phản ánh những vấn đề và nhữngxung đột xã hội Hệ tư tưởng là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng và xétcho cùng nó phản ánh những quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội đang tồn tại
Hệ tư tưởng phản ánh vị trí, lợi ích của một giai cấp; là chiến lược, sáchlược đấu tranh để giành lấy hoặc bảo vệ lợi ích của giai cấp mình Trong các xãhội có giai cấp, tất cả các giai cấp đều có tư tưởng riêng, nhưng chỉ có giai cấpnào đại diện cho một phương thức sản xuất mới có hệ tư tưởng riêng biệt Cácgiai cấp thống trị tìm mọi cách để làm cho hệ tư tưởng của họ chiếm vị tríthống trị trong xã hội Các giai cấp bị trị có tư tưởng riêng biệt, nhưng chỉ cógiai cấp vô sản, sinh ra từ quá trình công nghiệp hóa trong xã hội tư bản, đạidiện cho một phương thức sản xuất mới đang xuất hiện những tiền đề cần thiếttrong xã hội đó, nên là giai cấp bị trị duy nhất có hệ tư tưởng riêng biệt Nhữngnhà tư tưởng của giai cấp vô sản, dù xuất thân từ thành phần giai cấp nào, tự
Trang 8nguyện đấu tranh vì lợi ích của giai cấp vô sản, lăn lộn trong phong trào, cộngvới những thiên tài của họ, đã xây dựng nên hệ tư tưởng của giai cấp vô sản.
* Khái niệm công tác tư tưởng
Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, mộtchính đảng nhằm xây dựng, xác lập, phát triển, hoàn thiện hệ tư tưởng, phổbiến truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, định hướng giá trị, tạo niềm tin
và thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của mình
Quá trình sản xuất vật chất và quan hệ xã hội hình thành tư tưởng Tưtưởng của người này, giai cấp này tự phát hay tự giác tác động vào tư tưởngcủa người khác, giai cấp khác và ngược lại Sự tồn tại quan hệ tư tưởngtrong xã hội là một tất yếu khách quan Khi xã hội phân chia giai cấp, cácgiai cấp đối kháng nhau về lợi ích căn bản có yêu cầu sản xuất ra hệ tưởng
để luận chứng cho sự tồn tại và lợi ích giai cấp của họ, truyền bá hệ tư tưởng
đó trong xã hội để gây ảnh hưởng, lôi cuốn, thúc đẩy quần chúng hành độngtheo mình Giai cấp thống trị, thông qua đội ngũ các nhà tư tưởng và hệthống các thiết chế tư tưởng luôn luôn tìm mọi cách tác động, chi phối cácquan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng nhằm biến hệ tư tưởng của giai cấpmình thành hệ tư tưởng thống trị trong xã hội Ngược lại, các giai cấp bị trịcũng có thể thông qua các nhà tư tưởng của giai cấp mình hình thành nên hệ
tư tưởng và truyền bá hệ tư tưởng đó qua nhiều con đường khác nhau đếnquần chúng, đấu tranh để giành chính quyền Vì vậy, công tác tư tưởng làhoạt động mang tính khách quan trong xã hội
II TƯ TƯỞNG CỦA LÊNIN VỀ VAI TRÒ CỦA TƯ TƯỞNG VÀ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
Trang 91 Vai trò của tư tưởng và hệ tư tưởng mácxít
a- Giai cấp công nhân và chính đảng của nó phải độc lập về hệ tư tưởng và hệ tư tưởng của giai cấp công nhân mang bản chất của giai cấp công nhân
Lênin chỉ ra rằng, trong khi ủng hộ những người dân chủ thành lậpĐảng dân chủ, những người cách mạng Nga phải độc lập về tư tưởng và về
tổ chức, đối với những người dân chủ không một chút nào lẫn lộn với tổchức của họ đồng thời phải ra sức phấn đấu làm cho công nhân Nga đứng
đầu những tổ chức dân chủ Người viết: “Đã không thể có một hệ tư tưởng độc lập, do chính ngay quần chúng công nhân xây dựng nên trong quá trình phong trào của họ thì vấn đề đặt ra chỉ là như thế này: hệ tư tưởng tư sản hoặc hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa Không có hệ trung gian (vì nhân loại không tạo ra một hệ tư tưởng “thứ ba” nào cả; vả chăng, trong một xã hội
bị những đối kháng giai cấp chia sẻ thì không bao giờ có được hệ tư tưởng
ở ngoài hoặc trên các giai cấp) Vì vậy, mọi sự coi nhẹ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, mọi sự xa rời hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa đều có nghĩa là tăng cường hệ tư tưởng tư sản”1
Như vậy, trong xã hội có giai cấp, hệ tư tưởng bao giờ cũng mang tínhgiai cấp Khi xã hội còn giai cấp và đấu tranh giai cấp thì không thể có hệ tưtưởng phi giai cấp Công tác tư tưởng của đảng đều là sự phản ánh và bảo vệquan điểm, lợi ích của giai cấp này hay giai cấp khác Trong cuộc đấu tranhgiữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản về mặt hệ tư tưởng chỉ có hệ tư tưởng
vô sản hay hệ tư tưởng tư sản, không có hệ tư tưởng trung gian, phi giai cấp
1 V.I Lênin, Toàn tập, T5, Nxb Tiến bộ, M,1974, tr66-67.
Trang 10Do đó, khi tiến hành công tác tư tưởng, Đảng phải đứng vững trên lậptrường của giai cấp công nhân
b- Hệ tư tưởng của giai cấp công nhân phải phản ánh được lợi ích của giai cấp công nhân và gắn liền với lợi ích thiết thực của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.
Người chỉ rõ: “Và khi những nhà tư tưởng của giai cấp cần lao hiểu
rõ và thấy được điểm đó thì họ sẽ thừa nhận rằng “lý tưởng” không phải ở chỗ đi xây dựng những con đường tốt nhất và ngắn nhất mà là ở chỗ đề ra những nhiệm vụ và những mục tiêu của “ cuộc đấu tranh quyết liệt của các giai cấp xã hội” đang diễn ra trước mắt chúng ta trong xã hội tư bản chủ nghĩa ở nước ta; rằng thước đo kết quả của những cố gắng của họ không phải ở chỗ thảo ra những lời khuyên bảo “xã hội” và “nhà nước”, mà là ở mức độ truyền bá những tư tưởng đó trong một giai cấp xã hội nhất định; rằng những lý tưởng cao cả nhất cũng không đáng giá một xu nhỏ, chừng nào mà người ta không biết kết hợp chặt chẽ những lý tưởng đó với lợi ích của chính ngay những người đang tham gia cuộc đấu tranh kinh tế, chừng nào mà người ta không biết kết hợp những lý tưởng đó với những vấn đề
“chật hẹp” và nhỏ nhặt trong cuộc sống hàng ngày của giai cấp ấy, như vấn đề “trả công lao động một cách công bằng”, tức là những vấn đề mà người Dân túy ba hoa đã coi khinh với một thái độ đạo mạo”2
Như vậy, tư tưởng của con người luôn gắn bó chặt chẽ với lợi ích của
họ Nhận thức rõ điều này, trong công tác tư tưởng, để hiểu biết đúng tâmtrạng xã hội phải đi từ chỗ phân tích lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài của
2 V.I Lênin, Toàn tập, tập 1, Nxb Tiến bộ, M, 1974, tr 510-511.
Trang 11con người Công tác tư tưởng mà thoát ly lợi ích, nguyện vọng chính đángcủa con người thì hiệu quả sẽ không cao, thậm chí sẽ thất bại.
c- Cán bộ làm công tác tư tưởng phải là những người tiên phong về
tư tưởng, lý luận
“Nhà tư tưởng chỉ xứng đáng với danh hiệu nhà tư tưởng khi nào họ
đi trước phong trào tự phát chỉ đường cho nó, khi nào họ biết giải quyếttrước những người khác tất cả những vấn đề lý luận, chính trị, sách lược vàcác vấn đề về tổ chức mà “những yếu tố vật chất” của phong trào húc phảimột cách tự phát Muốn thực sự “chú ý đến những yếu tố vật chất của phongtrào”, phải có thái độ phê phán đối với nó, phải biết chỉ rõ sự nguy hiểm vànhững thiếu sót của phong trào tự phát, phải biết nâng tính tự phát lên tính tựgiác Bảo rằng các nhà tư tưởng (tức là những người lãnh đạo tự giác) khôngthể làm cho phong trào đi chệch ra khỏi con đường đã được quy định bởi sựtác động qua lại của môi trường và các yếu tố - tức là đã quên cái chân lýgiản đơn là tính tự giác tham dự vào sự tác động qua lại và sự quy định ấy”3
Từ chỉ dẫn của Lênin, đòi hỏi các Đảng Cộng sản phải lãnh đạo xâydựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng có chất lượng Hiệu quả củacông tác tư tưởng phụ thuộc rất lớn vào trình độ lý luận-chính trị, lập trường,bản lĩnh chính trị, tư tưởng và tình cảm cách mạng của người làm công tác
tư tưởng Vì vậy, Đảng cần nâng cao trình độ lý luận - chính trị, tư tưởng,lập trường giai cấp công nhân cho đội ngũ làm công tác tư tưởng Riêng đốivới những người lãnh đạo là những đảng viên của chính đảng của giai cấp
vô sản, thì việc học tập lý luận lại càng quan trọng “Riêng đối với nhữngngười lãnh đạo, nhiệm vụ của họ là phải học tập, ngày càng nhiều hơn, tất cả
3 V.I.Lênin, Toàn tập, T5, Nxb Tiến bộ, M, 1974, tr 445-446.
Trang 12các vấn đề lý luận; phải tự giải thoát, ngày càng nhiều hơn, khỏi những ảnhhưởng của những câu cổ truyền của thế giới quan cũ, và không bao giờ đượcquên rằng, chủ nghĩa xã hội, từ khi đã trở thành một khoa học, đòi phải đượccoi là một khoa học, nghĩa là phải được nghiên cứu”4.
d- Công tác nghiên cứu, giáo dục lý luận; Công tác tuyên truyền, cổ động; Công tác đấu tranh tư tưởng, lý luận
Lênin chỉ ra rằng, công tác tư tưởng được thực hiện tốt sẽ góp phầnbảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, giúp cho giai cấp công nhânphân biệt được tính Đảng của Đảng dân chủ-xã hội chống lại ảnh hưởng
tư sản Đảng cách mạng không thể chỉ hạn chế sự lãnh đạo đối với cuộc đấutranh kinh tế của giai cấp công nhân Đấu tranh kinh tế chỉ là một trongnhững hình thức đấu tranh của giai cấp công nhân Đảng còn phải lãnh đạocuộc đấu tranh về tư tưởng và chính trị Đảng phải thực hiện tốt công táctuyên truyền, cổ động Đảng còn phải thường xuyên tiến hành công tác giáodục chính trị trong quần chúng
2 Vai trò của lý luận
Lênin chỉ ra vai trò đặc biệt quan trọng của lý luận cách mạng trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản: không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng, chính đảng vô sản muốn làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong thì phải có lý luận tiên phong dẫn đường Lý luận tiên phong đó là chủ nghĩa Mác Lý luận là yếu tố quyết định sự phát triển của
phong trào cách mạng; lý luận dẫn đường cho Đảng làm tròn vai trò chiến sĩtiên phong; đối với Đảng dân chủ-xã hội Nga càng đặc biệt quan trọng vì
4 V.I.Lênin, Toàn tập, T5, Nxb Tiến bộ, M, 1974, tr 45-46.
Trang 13tình trạng thấp kém của lý luận và tình trạng cơ hội; lý luận có vai trò đặc
biệt quan trọng trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản Trong thời
kỳ của cách mạng vai trò của yếu tố chủ quan tăng lên nhanh chóng Lý luậnchủ nghĩa xã hội khoa học đóng vai trò rất quan trọng đối với sự tiến triển củaquá trình lịch sử So sánh với tất cả lý luận trước nó, chủ nghĩa Mác lần đầutiên đã đem đến cho nhân loại một nhận thức khoa học về những quy luậtkhách quan của sự phát triển xã hội Vũ khí phê phán không thể thay thế sự phêphán bằng vũ khí, nhưng lý luận một khi đã thâm nhập vào quần chúng thì sẽbiến thành sức mạnh vật chất, cải tạo được xã hội trên nguyên tắc xã hội chủnghĩa
Trong tác phẩm “Cương lĩnh của chúng ta”, Lênin chỉ rõ: Không thể
có một đảng xã hội chủ nghĩa mạnh, mà lại không có lý luận cách mạng đểđoàn kết tất cả những người xã hội chủ nghĩa lại để họ rút ra từ trong lý luận
đó tất cả lòng tin tưởng của họ và đem áp dụng lý luận đó vào nhữngphương pháp đấu tranh và phương sách hành động của họ Trong tác phẩm
“Làm gì?”, Lênin đã viết “không có lý luận cách mạng thì không thể có phong trào cách mạng” và “Chỉ đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong”5
Lênin đánh giá rất cao vai trò của lý luận cách mạng trong việc nhậnthức thế giới và cải tạo thế giới Chính lý luận cách mạng đã làm cho giaicấp vô sản giác ngộ được sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của mình, nhìn thấusuốt được mục tiêu cuối cùng và mục tiêu trước mắt trong từng giai đoạn,từng thời kỳ lịch sử Có lý luận cách mạng thì đảng mới có thể phân tíchđược sâu sắc trên cơ sở khoa học đặc điểm tình hình kinh tế-xã hội, chính trị,lịch sử, đánh giá so sánh lực lượng của cách mạng và phản cách mạng trên
5 V.I.Lênin: Làm gì? Nxb Tiến bộ, M, 1973, tr42
Trang 14phạm vi thế giới để vận dụng những nguyên lý phổ biến vào việc quyết địnhđường lối chiến lược và sách lược cách mạng Vai trò của đảng với tư cách
là lãnh tụ chính trị của giai cấp vô sản trước hết phải thể hiện ở chỗ đảng cóthể nhìn thấy trước được xu hướng phát triển khách quan của lịch sử, pháthiện được quy luật khách quan của cách mạng, nghĩa là trước hết đảng phảitrưởng thành về lý luận, phải có lý luận đúng
Chính vì đã thấy tầm quan trọng to lớn của lý luận chủ nghĩa Mác đốivới cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản nên Lênin đã tiến hànhcuộc đấu tranh không khoan nhượng chống chủ nghĩa xét lại quốc tế cũngnhư “chủ nghĩa kinh tế” ở Nga Phân tích vai trò đặc biệt của lý luận cách
mạng Lênin khẳng định lý luận cách mạng trong thời đại ngày nay thì không ngoài chủ nghĩa Mác Chủ nghĩa Mác phục vụ đắc lực cho cuộc đấu tranh của những người mácxít trong đấu tranh chống lại những tư tưởng, lý luận tư sản xét lại
Thực tiễn xây dựng Đảng ta cũng như thực tiễn xây dựng các đảngMác-Lênin chân chính đã chứng minh ý nghĩa quan trọng của những luậnđiểm trên đây của Lênin Tính tiên phong của một Đảng Cộng sản phải thểhiện trước hết ở chỗ: Đảng luôn luôn có được những giải đáp lý luận đúngđắn đối với những vấn đề của cách mạng nước mình cũng như đối với nhữngdiễn biến quốc tế Trước những bước ngoặt của cách mạng trong nước cũngnhư những bước ngoặt của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đảngkhông say sưa vì thắng lợi, cũng như không bối rối mất phương hướng lúckhó khăn, luôn luôn chủ động đề ra những chủ trương, những phương phápđúng đắn để đưa cách mạng đi lên
Trang 15Theo tư tưởng của Lênin: Đảng vô sản phải trung thành,nắm vững, kiên quyết đấu tranh bảo vệ, phát triển tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác
Lênin chỉ ra rằng: bênh vực một lý luận như thế mà mình nhận định làđúng, chống lại những sự công kích vô căn cứ và những mưu toan xuyên tạc
lý luận đó, như vậy tuyệt nhiên không có nghĩa là mình phản đối mọi sự phêphán Chúng ta không hề coi lý luận của Mác như là một cái gì xong xuôihẳn hoặc bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nềnmóng cho môn khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa cần phải pháttriển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu đối với cuộc
sống Dưới khẩu hiệu “tự do phê bình” của chủ nghĩa xét lại ở nhiều nước đã
tấn công vào chủ nghĩa Mác, cho rằng chủ nghĩa Mác đã cũ kỹ, lỗi thời, núp
dưới khẩu hiệu “tự do phê bình” chúng lên án chủ nghĩa Mác là “bảo thủ, giáo điều” Không phải ngẫu nhiên mà Lênin đã đặt đề mục cho chương đầu
của tác phẩm “Làm gì?” là “chủ nghĩa giáo điều” và “tự do phê bình”.Trongchương này, Lênin đã vạch trần rằng: dưới khẩu hiệu “tự do phê bình” giảdối này, những đồ đệ của chủ nghĩa xét lại dưới mọi màu sắc đã phê phánnhững người mácxít chân chính, với ý đồ đen tối là muốn thay thế chủ nghĩaMác bằng chủ nghĩa cải lương tư sản Lênin đã chỉ rõ:”tự do phê bình” chính
là sự phê bình theo quan điểm tư sản tất cả những tư tưởng cơ bản của chủnghĩa Mác ”Ai không cố ý nhắm mắt lại thì không thể không thấy rằngkhuynh hướng “phê bình” mới trong chủ nghĩa xã hội, chẳng qua chỉ là mộtloại hình mới trong chủ nghĩa cơ hội mà thôi Và nếu xét người, không căn
cứ vào bộ áo hào nhoáng họ tự khoác cho họ hoặc với cái tên khá kêu họ tự đặtcho họ, mà căn cứ vào cách họ hành động, vào những tư tưởng mà họ thực tếtruyền bá, thì thấy rõ rằng:”tự do phê bình” là tự do của khuynh hướng cơ hội
Trang 16chủ nghĩa trong Đảng dân chủ-xã hội thành một đảng dân chủ cải lương, là tự
do đưa những tư tưởng tư sản và những thành phần tư sản vào trong chủ nghĩa
xã hội”6
Lênin đã nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển lý luận cách mạngtrên cơ sở những thành tựu của khoa học và trên những kinh nghiệm mới củacuộc đấu tranh giai cấp Lênin không chỉ phát triển sáng tạo lý luận chủnghĩa Mác vào điều kiện cụ thể của nước Nga và cách mạng Nga, mà saukhi Mác và Ăngghen mất, Lênin đã có những cống hiến lớn lao vào sự pháttriển chủ nghĩa Mác, Lênin đã giải đáp những vấn đề lý luận cơ bản của cáchmạng trong thời kỳ đế quốc chủ nghĩa và đã chỉ rõ cho giai cấp công nhâncon đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Lênin đã căndặn các đảng cộng sản phải có thái độ nghiêm túc đối với các vấn đề lý luận
Lênin đã trích lời Mác viết cho các lãnh tụ của đảng “Nếu thực sự cần phải liên hiệp, thì cứ ký kết những điều nhằm đạt những mục tiêu thực tiễn của phong trào, nhưng chớ có buôn bán nguyên tắc, chớ có “nhân nhượng” về lý luận”.
Lênin căn dặn các Đảng Cộng sản phải quan tâm đến việc phát triển
lý luận cách mạng Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộngsản đã và đang tiếp tục đặt ra nhiều vấn đề lý luận làm phong phú lý luậnMác-Lênin Lý luận Mác- Lênin tạo nên sức mạnh vô địch của giai cấp vôsản và quần chúng lao động Đó là thế giới quan khoa học, là con đườngphát triển lịch sử phù hợp với quy luật khách quan để tạo nên xã hội mới, xãhội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Phát triển lý luận cách mạng là
6 V.I.Lênin: Làm gì? Nxb Tiến bộ, M, 1973, tr15.
Trang 17trên cơ sở những tư tưởng cơ bản của học thuyết Mác-Lênin, chứ hoàn toànkhông phải là thoát ly chủ nghĩa Mác-Lênin
Chân lý là cụ thể, cách mạng là sáng tạo Cuộc sống luôn luôn pháttriển, do đó lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin không ngừng phát triển, khôngngừng được bổ sung bằng những kết luận mới, những nguyên lý mới Điều
đó được thể hiện trong các văn kiện của các hội nghị các Đảng Cộng sản vàcông nhân họp ở Mát-xcơ-va vào năm 1960 và trong văn kiện của các đảngMác-Lênin chân chính Nhưng những tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin cho đến ngày nay vẫn còn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn củanó.Vì vậy, như Lênin đã viết trong tác phẩm “Làm gì?”, các Đảng Cộng sảnchân chính chưa nắm được chính quyền cũng như khi đã trở thành ĐảngCầm quyền, muốn làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong, thì trước hết phảitrung thành, nắm vững lý luận tiên phong là chủ nghĩa Mác
3 Công tác tuyên truyền, cổ động
a- Đảng vô sản cần phải tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động sâu rộng chủ nghĩa Mác trong giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đưa chủ nghĩa Mác vào phong trào tự phát của giai cấp công nhân để nâng phong trào tự phát lên thành phong trào tự giác.
Trong tác phẩm “Những người “bạn dân” là thế nào và họ đấu tranhchống những người dân chủ-xã hội ra sao?”, Lênin đã chỉ rõ rằng: chỉ khinào chủ nghĩa xã hội khoa học được truyền bá sâu rộng trong giai cấp côngnhân thì lúc đó mới lật đổ được nền chuyên chế, dọn đường đi lên chủ nghĩa
xã hội Dưới sự lãnh đạo của Lênin, liên minh đấu tranh giải phóng giai cấpcông nhân ở Pê-téc-bua đã đặt cơ sở đầu tiên cho việc kết hợp chủ nghĩa
Trang 18Mác với phong trào công nhân Theo gương của Liên minh đấu tranh giảiphóng giai cấp công nhân ở Pê-téc-bua, các tổ chức dân chủ-xã hội ở cácthành phố khác cũng chuyển từ hoạt động tuyên truyền trong từng nhóm nhỏsang hoạt động cổ động trong quần chúng, đưa tư tưởng xã hội chủ nghĩavào các tầng lớp rộng rãi cả giai cấp vô sản Nga Nhóm Tia lửa, trong nhữngđiều kiện cách mạng chín muồi, đã đẩy mạnh việc tuyên truyền và cổ độngchính trị xã hội chủ nghĩa trong quần chúng trên quy mô rộng lớn chưa từngcó.
Vào đầu thế kỷ XX, trong nội bộ Đảng dân chủ-xã hội Nga, một lầnnữa lại nổ ra cuộc tranh luận về vấn đề Đảng dân chủ-xã hội có cần đưa tưtưởng xã hội chủ nghĩa vào phong trào công nhân không? Tư tưởng xã hộichủ nghĩa có thể xuất hiện từ phong trào đấu tranh tự phát của công nhânkhông? Trong tác phẩm “Làm gì?” Lênin đã phê phán quan điểm của pháikinh tế cho rằng tư tưởng xã hội chủ nghĩa sản sinh từ phong trào tự phát củagiai cấp công nhân là quan điểm phản khoa học Tuy phái kinh tế khôngcông khai phản đối sự cần thiết phải thành lập một chính đảng của giai cấpcông nhân, nhưng họ lại cho rằng không nên coi đảng là lực lượng lãnh đạophong trào công nhân, và hơn nữa, không nên lãnh đạo phong trào mà đảngchỉ nên theo dõi phong trào, nghiên cứu nó để rút những bài học kinhnghiệm Họ cho rằng Đảng Dân chủ-xã hội không nên nâng công nhân tớitrình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa mà trái lại, chính là phải làm thế nào thíchứng và tự mình phải hạ thấp xuống ngang cả với trình độ của các tầng lớplạc hậu hơn của giai cấp công nhân Họ cho rằng Đảng dân chủ-xã hội khôngnên cưỡng ép giai cấp công nhân tiếp thu ý thức xã hội chủ nghĩa mà cần đợicho phong trào tự phát của giai cấp công nhân tự mình dùng lực lượng củachính bản thân mình tạo ra ý thức giác ngộ xã hội chủ nghĩa
Trang 19Phê phán những quan điểm phản khoa học trên đây của phái kinh tế,Lênin đã đem so sánh các cuộc bãi công của công nhân vào giữa những năm
90 của thế kỷ XIX với những cuộc bãi công vào những năm 60 và 70 thìnhững cuộc bãi công vào giữa những năm 90 có thể gọi là “tự giác” được.Những cuộc đấu tranh đó chứng tỏ công nhân đã cảm thấy sự đối kháng giữa
thợ và chủ, “nhưng công nhân chưa có và cũng chưa thể có ý thức về sự đối lập không gì điều hòa được giữa quyền lợi của họ với toàn bộ chế độ chính trị và xã hội hiện có, tức là ý thức dân chủ-xã hội”7 Theo ý nghĩa ấy thìnhững cuộc bãi công trong những năm 90 vẫn chỉ là một phong trào thuầntúy tự phát Từ thực tiễn phong trào công nhân Nga và lịch sử phong trào
công nhân quốc tế, Lênin đã đi đến kết luận:” Công nhân trước đây không thể có ý thức dân chủ-xã hội được ý thức này chỉ có thể từ bên ngoài đưa vào Lịch sử tất cả các nước chứng thực rằng chỉ do lực lượng của độc bản thân mình thôi thì giai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức công liên chủ nghĩa, tức là đi đến chỗ tin rằng phải đoàn kết lại thành hội liên hiệp, phải đấu tranh chống bọn chủ, phải đòi hỏi chính phủ ban hành những luật này hay luật khác cần thiết cho công nhân Còn học thuyết xã hội chủ nghĩa thì
nó phát sinh ra từ lý luận triết học, lịch sử, kinh tế, do những người có học thức trong các giai cấp hữu sản, những trí thức xây dựng nên”8
Học thuyết xã hội chủ nghĩa và cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân
có chung một nguồn gốc trong những quan hệ kinh tế tư bản chủ nghĩa,trong cuộc đấu tranh chống sự nghèo khổ và lầm than của quần chúng dochủ nghĩa tư bản gây nên Nhưng học thuyết xã hội chủ nghĩa và phong tràocông nhân lại ra đời từ những tiền đề khác nhau, cái nọ không sinh ra cái kiađược Học thuyết xã hội chủ nghĩa chỉ có thể ra đời từ khoa học, trên cơ sở
7 V.I.Lênin: Làm gì? Nxb Tiến bộ, M, 1973, tr 51.
8 V.I.Lênin: Làm gì? Nxb Tiến bộ, M, 1973, tr51-52.
Trang 20một sự hiểu biết sâu sắc triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học của Anh
và chủ nghĩa xã hội của Pháp Nó là kết quả tự nhiên không tránh được của
sự phát triển tư tưởng trong số những nhà trí thức cách mạng xã hội chủnghĩa này đi vào phong trào công nhân, truyền bá học thuyết đó trước hếtphải vào những người vô sản phát triển nhất về mặt tri thức Những người
vô sản này sau đó mới đem chủ nghĩa xã hội thâm nhập vào cuộc đấu tranhcủa giai cấp vô sản ở những nơi nào mà điều kiện cho phép
Như vậy, giác ngộ xã hội chủ nghĩa là yếu tố từ bên ngoài đưa vàocuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, chứ không phải là một cái gì xuất hiệnmột cách tự phát từ cuộc đấu tranh đó Giai cấp vô sản dễ dàng và nhanhchóng tiếp thu những tư tưởng của chủ nghĩa xã hội khoa học vì chính họcthuyết này đã phản ánh về mặt lý luận những lợi ích cơ bản sống còn củagiai cấp vô sản Trong tác phẩm “Làm gì?” Lênin đã chỉ rõ rằng, tán dươngquá trình tự phát của phong trào công nhân, phủ nhận sự cần thiết phải giácngộ xã hội chủ nghĩa cho giai cấp công nhân tức là phủ nhận vai trò lãnh đạocủa đảng-người đưa yếu tố tự giác vào phong trào công nhân Và như vậy là
đã dọn đường cho hệ tư tưởng tư sản thâm nhập và thống trị phong trào côngnhân, là đã thủ tiêu ngay quan niệm kết hợp phong trào công nhân với chủnghĩa xã hội khoa học Kết quả khách quan là hướng phong trào công nhân
theo chủ nghĩa cải lương “ Mọi sự sùng bái tính tự phát của phong trào công nhân, mọi việc coi nhẹ vai trò của “yếu tố tự giác”, coi nhẹ vai trò của Đảng dân chủ-xã hội, thì đều có nghĩa-dù người ta muốn hay không muốn-
là tăng cường ảnh hưởng của hệ tư tưởng tư sản đối với công nhân”9
Công việc hàng đầu của đảng là phải phát triển sự giác ngộ chính trị củagiai cấp công nhân Phải làm cho giai cấp công nhân hiểu sự tồn tại của các giai
9 V.I.Lênin: Làm gì? Nxb Tiến bộ, M, 1973, tr64.