(Tiểu luận) vai trò của tri thức đối với ý thức ở việt nam, tri thứccó vai trò gì trong hoạt động của con người

Sự thành công hay thất bại của thực tiễn, tác động tích cự hay tiêu cực của ý thức đối với sự phát triển của tự nhiên, xã hội chủ yếu phụ thuộc vào vai trò chỉ đạo của ý thức mà biểu hiệ

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

★ ★ ★

BÀI TẬP LỚN Học phần: Triết học Mác - Lênin

Tên đề tài:

Vai trò của tri thức đối với ý thức Ở Việt Nam, tri thức

có vai trò gì trong hoạt động của con người

Họ tên sinh viên:

MỤC LỤC ii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

NỘI DUNG 2

PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRI THỨC VÀ Ý THỨC 2

1.1 Tri thức 2

1.1.1 Khái niệm 2

1.1.2 Vai trò của tri thức trong xã hội 2

1.2 Ý thức 3

1.2.1 Quan niệm duy vật biện chứng về bản chất của ý thức 3

1.2.2 Quan niệm duy vật biện chứng về nguồn gốc của ý thức .4 1.3 Vai trò của tri thức đối với ý thức 5

PHẦN 2: VẬN DỤNG Ở VIỆT NAM: VAI TRÒ CỦA TRI THỨC TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI 6

2.1 Vai trò của tri thức trong hoạt động của con người 6

2.2 Trí thức - lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước 7

2.3 Hạn chế 9

PHẦN 3: KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT 11

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ý thức là một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của triết học Nó là hình thức cao của sự phản ánh của thực tại khách quan, hình thức mà riêng con người mới có ý thức của con người là cơ năng của cái “ khối vật chất đặc biệt phức tạm mà người ta gọi là bộ

óc con người” (theo LêNin) Tác động của ý thức xã hội đối với con người là vô cùng to lớn Nó không những là kim chỉ nam cho hoạt động thực tiễn mà con là động lực thực tiễn Sự thành công hay thất bại của thực tiễn, tác động tích cự hay tiêu cực của ý thức đối với sự phát triển của tự nhiên, xã hội chủ yếu phụ thuộc vào vai trò chỉ đạo của ý thức mà biểu hiện ra là vai trò của khoa học văn hoá và tư tưỏng

Nền kinh tế của nước ta từ một điểm xuất phát thấp, tiềm lực kinh tế- kỹ thuật yếu, trong điều kiện sự biến đổi khoa học- công nghệ trên thế giới lại diễn ra rất nhanh, liệu nước ta có thể đạt đựoc những thành công mong muốn trong việc tạo ra nền khoa học- công nghệ đạt tiêu chuẩn quốc tế trong một thời gian ngắn hay không? Chung ta phải làm gì để tránh được nguy cơ tụt hậu so với các nước trong khu vực và trên thế giới? Câu hỏi này đặt ra cho chúng ta một vấn đề đó là sự lựa chọn bước đi và trật tự ưu tiên phát triển khoa học- công nghệ trong quan hệ với phát triển kinh tế trong các giai đoạn tới Như vậy có nghĩa là ta cần phải có tri thức vì tri thức là khoa học Chúng ta phải không ngừng nâng cao khả năng nhận thức cho mỗi người Tuy nhiên nếu tri thức không biến thành niềm tin và ýchí thì tự nó cũng không có vai trò gì đối với đời sống hiện thực cả.Chỉ chú trọng đến tri thức mà bỏ qua công tác văn hoá- tư tưởng thì sẽ không phát huy được thế mạnh truyền thống của dân tộc

Xuất phát từ đó, em chọn đề tài: “Vai trò của tri thức đối với

ý thức Ở Việt Nam, tri thức có vai trò gì trong hoạt động của con người”.

1

NỘI DUNG PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRI THỨC VÀ Ý THỨC 1.1 Tri thức

1.1.1 Khái niệm

Tri thức là tất cả những dữ liệu, thông tin, kỹ năng, có đượcqua trải nghiệm thực tế hoặc học tập Tri thức có thể chỉ về sự hiểubiết về một đối tượng hay sự vật về lý thuyết và thực hành Có 2dạng tồn tại của tri thức là tri thức ẩn và tri thức hiện Tri thức hiện lànhững thứ được thể hiện qua văn bản, âm thanh, hình ảnh, đượctruyền đạt dễ dàng qua hình thức giáo dục Tri thức ẩn là những trithức được thu lại nhờ sự trải nghiệm thực tế rất khó truyền đạt,chuyển giao mà phải tự trải nghiệm và tập luyện

Người tri thức có thể hiểu là người lao động trí óc, là người cóhọc, am hiểu nhiều kiến thức và cũng có thể là người khám phá vàtruyền bá tri thức ở các chuyên môn nhất định, sự tiếp nối đó làtrong quá trình rèn luyện của con người, bạn phải là người tích cựctham gia phản biện xã hội, đưa ra ý kiến quan điểm cá nhân, tri thức

là lương tâm của xã hội Một xã hội giàu đẹp văn minh đòi hỏi người

có tri thức cao, trải qua nhiều giai đoạn phát triển, tri thức càng ngày

có sự tiến bộ cao, trau dồi để trở thành con người hiện đại, ai có trithức nhiều người đó có sức mạnh, quyền lợi cao

1.1.2 Vai trò của tri thức trong xã hội

Tri thức có thể hiểu là sản phẩm đặc thù của xã hội, sự ra đờicủa tri thức thường gắn liền với sự hình thành của xã hội loài người

Do đó, không thể tách trí thức ra khỏi xã hội để định nghĩa xem trithức là gì cũng như mong muốn hiểu sâu hơn về tri thức, đó là việclàm không tốt, tách tri thức ra khỏi xã hội giống như việc tách nhữngcon cá ra khỏi dòng nước đề tìm sự thích nghi hay hoạt động của cá.Vai trò của tri thức trong xã hội là rất cần thiết và quan trọng.+ Khi con người có tri thức, có hiểu biết, am hiểu sâu rộng tớimọi vấn đề hay lĩnh vực xã hội, thì con người ta dễ dàng thực hiện

được những mục tiêu, ham muốn, ước nguyện của bản thân, chỉ cótri thức được lấy bằng chính mồ hôi công sức thì mới mang lại đượchiệu quả Và hiển nhiên, một xã hội với những con người thành đạtgiúp xã hội phát triển không ngừng về tri thức

+ Khi nhu cầu xã hội ngày càng nâng cao, việc đáp ứng nhucầu đòi hỏi mỗi công dân cần phải có, đặc biệt nhu cầu trong giáodục và trách nhiệm của học sinh sinh viên là quan trọng Con người

có tri thức, kiến thức và nhận thức tốt, làm chủ tri thức bản thân làchủ trong cách sống của mình, biết bản thân mình làm gì, biết đượcnhu cầu xã hội đang đòi hỏi gì ở chính các bạn trẻ, mà không ngừnghọc hỏi Vai trò của tri thức trong việc phục vụ những yêu cầu của xãhội, cũng góp phần trong việc thể hiện khả năng bản thân mình ở xãhội không ngừng phát triển lớn mạnh

+ Khi trở thành con người có tri thức thì sống theo chuẩn mựcđạo đức tốt, giữ gìn cũng như phát huy được những giá trị văn hóatốt đẹp ông cha ta để lại Một câu hỏi đề ra, nếu bản thân mỗi côngdân không có am hiểu về tri thức trong sự nhìn nhận thì xã hội sẽduy trì như thế nào Tri thức hình thành được là nhờ sự tiếp thu kiếnthức cũng như học hỏi được những kỹ năng, một xã hội sẽ lạc hậu,không có sự phát triển là xã hội còn xuất hiện những con ngườikhông có trí thức, một thành phần thừa trong xã hội

+ Vai trò cuối cùng mà tri thức mang lại cho xã hội là sự hộinhập quốc tế, giao lưu học hỏi kiến thức hay những truyền thống tốtđẹp của các quốc gia khác là rất cần thiết, hay là tham gia các cuộcthi quốc tế mà các vấn đề cần quan tâm ở đây là ngôn ngữ tiếng anhphải thực sự tốt và chuyên môn cao Xã hội sẽ được sánh ngang vớicác cường quốc năm châu, sự sáng tạo cũng như những phát minhhay, mới lạ thì công dân có tri thức là không thể thiếu, tri thức lúcnày như là công cụ giúp giải quyết mọi vấn đề khó khăn không chỉcho bản thân, gia đình mà còn cho cả xã hội vì lợi ích của đất nước

1.2 Ý thức

3

1.2.1 Quan niệm duy vật biện chứng về bản chất của ý thức

- Nhận định khái quát về bản chất của ý thức

Theo quan điểm duy vật biện chứng: ý thức là "hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan" (V.I Lênin); là "cái vật chất được di chuyển vào bộ óc con người và được cải biến đi ở trong đó" (C.Mác)

- Các tính chất đặc trưng thể hiện bản chất của ý thức

+ Tính phụ thuộc của ý thức vào vật chất Ý thức là hiện tượng

có thực trong đời sống con người và xã hội loài người nhưng nó không phải là cái vốn có sẵn trong giới tự nhiên hay cái vốn có sẵn ở mỗi con người Sự hình thành, tồn tại và phát triển của nó đều có nguồn gốc từ hiện thực khách quan, thông quan các điều kiện vật chất nhất định; là sự phản ánh của bộ óc con người về hiện thực khách quan; bộ óc của con người chính là khí quan vật chất tự nhiên của ý thức

+ Tính phi cảm giác: Ý thức thuộc về đời sống tinh thần của conngười Sự tồn tại của nó mang tính chất phi cảm giác Tính chất đặc biệt này là một đặc trưng phân biệt sự phản ánh ý thức với sự phản ánh thông tin vật chất (lý, hoá, ) Do mang đặc tính "tinh thần" nhưvậy nên trong đời sống hiện thực ý thức không tự tồn tại mà trái lại,

sự tồn tại của nó bao giờ cũng phải được vật chất hoá dưới các hình thức ngôn ngữ nhất định Các hình thức ngôn ngữ đó đóng vai trò là

"cái vỏ vật chất" của ý thức Nhờ được lưu giữ dưới các hình thức vật chất là ngôn ngữ đó mà ý thức có thể được truyền bá từ người này sang người khác, thế hệ này qua thế hệ khác thông qua quan hệ sự giao tiếp xã hội; nó được tích luỹ và không ngừng được kế thừa, phát triển

+ Tính sáng tạo: Ý thức là sự phản ánh của bộ óc con người đối với hiện thực khách quan nhưng đó không phải là sự phản ánh giản đơn mà là sự phản ánh có tính chất năng động sáng tạo Tính chất năng động sáng tạo đó được thể hiện ở chỗ: ý thức có khả năng phảnánh được bản chất, quy luật khách quan, trên cơ sở đó cókhả năng

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t…Triết 1 99% (91)

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

sáng tạo ra các mô hình tư tưởng (trong khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, ) làm tiền đề cho những hoạt động sáng tạo trong thực tiễn theo mục tiêu cải biến hiện thực khách quan.

+ Tính xã hội: Ý thức được sản sinh ra từ sự hoạt động của bộ

óc con người nhưng nó không phải là sản phẩm thuần tuý mang tính chất hoạt động riêng lẻ của mỗi cá nhân riêng biệt; trái lại, nó có tính

xã hội Tính xã hội của ý thức được thể hiện từ nguồn gốc hình thànhđến phương thức tồn tại, phát triển của nó

- Ý thức có "tự vận động" không?

Theo quan điểm duy vật biện chứng, ý thức không ngừng vận động và phát triển (dù đó là đời sống ý thức của mỗi cá nhân hay ý thức của cộng đồng xã hội) nhưng xuất phát từ tính chất đặc trưng phụ thuộc của ý thức vào vật chất, có thể nói: sự vận động của ý thức, dù có tính độc lập tương đối thì suy đến cùng nó vẫn không thể

"tự thân vận động" được Sự vận động, phát triển của ý thức, suy đếncùng đều phụ thuộc vào vật chất: sự biến đổi của thực tại khách quan

1.2.2 Quan niệm duy vật biện chứng về nguồn gốc của ý thức

Ý thức có hai nguồn gốc là nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xãhội

Về nguồn gốc tự nhiên của ý thức

Có thể phân tích nguồn gốc tự nhiên của ý thức theo lý luận phản ánh của Lênin Theo lý luận này, mọi dạng vật chất đều có khả năng phản ánh “Phản ánh” được hiểu theo nghĩa rộng nhất thì đó là khả năng của một tồn tại vật chất có thể ghi nhận và tái hiện những đặc điểm của một khách thể khác khi chúng tác động đến nhau Theo nghĩa đó thì khả năng phản ánh của một tồn tại vật chất phụ thuộc vào 3 nhóm yếu tố: vật phản ánh, vật được phản ánh và môi trường phản ánh, trong đó cấu tạo hệ thống của vật phản ánh giữa vai trò quan trọng nhất đến chất lượng hình ảnh phản ánh Thí dụ,

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘITriết 1 100% (35)

11

các vật có cấu tạo khác nhau, khả năng thu nhập thông tin và xử lý thông tin khác nhau sẽ tạo ra chất lượng phản ánh khác nhau Từ lý thuyết phản ánh của Lênin có thể nhận thấy, các cấu tạo tồn tại vật chấtkhác nhau sẽ có khả năng phản ánh khác nhau

Về nguồn gốc xã hội của ý thức

Sự hình thành và phát triển của ý thức không chỉ có nguồn gốc

1.3 Vai trò của tri thức đối với ý thức

Tri thức là hiểu biết, kiến thức của con người về thế giới Nói đến tri thức là nói đến học vấn, tri thức là phương thức tồn tại của ý thức Sự hình thành và phát triển của ý thức có liên quan mật thiết với qúa trình con người nhận biết và cải tạo thế giới tự nhiên Con người tích lũy được càng nhiều tri thức thì ý thức thật cao, càng đi sâu vào bản chất sự vật và cải tạo thế giới có hiệu quả hơn Tính năng động của ý thức nhờ đó mà tăng lên Nhấn mạnh tri thức là yếu

tố cơ bản, quan trọng nhất của ý thức có nghĩa là chống lại quan điểm giản đơn coi ý thức chỉ là tình cảm, niềm tin và ý chí Quan điểm đó là biểu hiện chủ quan, duy ý chí của sự tưởng tượng chủ quan Tuy nhiên cũng không thể coi nhẹ nhân tố tình cảm, ý chí Ngược lại nếu tri thức biến thành tình cảm, niềm tin, ý chí của con người hoạt đọng thì tự nó không có vai trò gì đối với đời sống hiện thực Tóm lại, ý thức bao gồm những yếu tố tri thức và những yếu tố tình cảm, ý chí trong sự liên hệ tác đọng qua lại nhưng về căn bản ý thức có nội dung tri thức và luôn hướng tới tri thức

6

PHẦN 2: VẬN DỤNG Ở VIỆT NAM: VAI TRÒ CỦA TRI THỨC

TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI

2.1 Vai trò của tri thức trong hoạt động của con người

Trong công cuộc đổi mới, tri thức khoa học được xem là nềntảng và động lực của sự phát triển đất nước Những cơ sở khoa họccùng những luận cứ khoa học đã giúp Đảng có một sự định hướngđúng đắn về đuờng lối chính sách phát triển của đất nước; vạch ra kếhoạch phát triển cho từng lĩnh vực cụ thể: Công nghiệp, Nôngnghiệp, du lịch dịch vụ, Khoa học công nghệ Nói đến vai trò nềntảng và động lực của tri thức Khoa học trong công cuộc đổi mới là nốiđến con đường công nghiệp hoá hiện đại hoá dựa trên cơ sở Khoahọc và công nghệ, coi khoa học-công nghệ là lực lượng sản xuất trựctiếp và hàng đầu Quan điểm này cho tấy rõ sự quyết tâm và lựachọn sáng suốt của đảng ta trong đổi mới tư duy, đổi mới quan niệm

và đổi mới phương thức phát triển phù hợp với những đòi hởi phảitiến hành công nghiệp hoá đi đôi với hiện đại hoá với tốc độ nhanhnhưng vẫn đảm bảo tính bền vững trong những thập niên đầu củathế kỷ 21

Nhờ có tri thức, hoạt động của con người trở nên dễ dàng hơn.Nhờ có tri thức khoa học, tốc độ tăng năng suất lao động bình quângiai đoạn 2016 - 2020 là 5,8%/năm (cao hơn mức 4,3%/năm của giaiđoạn 2011 - 2015) Tỷ trọng giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệcao trong tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa tăng từ 19% năm 2010 lênkhoảng 50% năm 2020 Chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam trongnhững năm gần đây liên tục tăng vượt bậc, năm 2020 xếp thứ42/131 quốc gia, dẫn đầu nhóm quốc gia có cùng mức thu nhập vàđứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á (sau Xin-ga-po và Ma-lai-xi-a)

Trong lĩnh vực nông nghiệp: tri thức khoa học - công nghệ đónggóp trên 30% giá trị gia tăng của ngành và 38% trong sản xuất giốngcây trồng, vật nuôi, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm các nước xuấtkhẩu hàng đầu thế giới về gạo, cà-phê, hồ tiêu, cao su, điều nhân

Trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, giao thông: hoạt độngkhoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục hỗ trợ phát triểnsản phẩm, hàng hóa mang nhãn hiệu Việt Nam có giá trị gia tăng vàtính cạnh tranh cao trên thị trường; nâng cao năng suất, chất lượngsản phẩm; nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ công nghệ trong cáclĩnh vực cơ khí chế tạo, thiết bị điện, công nghiệp hỗ trợ

Trong lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng: nhiềutri thức công nghệ và kỹ thuật tiên tiến đã được áp dụng trong chẩnđoán và điều trị, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh,giảm chi phí cho người dân và xã hội Dù là nước đang phát triển,nhưng Việt Nam đã nằm trong tốp 3 khu vực Đông Nam Á và 43 nướctrên thế giới tự sản xuất được vắc-xin, rất thành công trong công tácphòng ngừa và thanh toán các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm; làmchủ được các kỹ thuật và công nghệ y học hiện đại ở trình độ cao,như ghép tạng và đa tạng, Đặc biệt, trong đại dịch COVID-19,chúng ta đã kịp thời đặt hàng nghiên cứu, phát triển kít xét nghiệmnhanh, hỗ trợ truy vết người tiếp xúc, thiết kế, sản xuất rô-bốt, máythở, phác đồ điều trị và kháng thể đơn dòng để sản xuất thuốc đặchiệu điều trị COVID-19, nghiên cứu để sản xuất vắc-xin

Trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh quốc gia: k tri thức hoa

học - công nghệ đã góp phần thiết kế, chế tạo mới và cải tiến đượcnhiều loại vũ khí, trang thiết bị kỹ thuật công nghệ cao; xây dựngđược các hệ thống giám sát và kiểm soát an toàn, an ninh thông tintrên không gian mạng

2.2 Trí thức - lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước

Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam

đã luôn nhấn mạnh: “Trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sángtạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh CHH, HĐH đấtnước và hội nhập quốc tế, xây dựng kinh tế tri thức, phát triển nềnvăn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc Xây dựng đội ngũ trí

8