Tiểu luận nhóm đề tài 13jhghjg

Lợi ích kinh tế của nông dân là tổng thể những nguồn thu từ hoạt động kinh tế của họ để đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt cho mọi thành viên trong gia đình  Trong nền kinh tế thị tr

- -

TIỂU LUẬN NHÓM 13 Môn: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊ NIN

PHÂN TÍCH BẢN CHẤT CỦA LỢI ÍCH KINH TẾ VÀ QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC ĐẢM BẢO HÀI HÒA CÁC

QUAN HỆ LỢI ÍCH

Thành viên:

1 Ngô Gia Huệ

2 Trần Thị Cẩm Ly

3 Phan Thảo Nhi

4 Lê Thị Cẩm Tiên

5 Nguyễn Thị Phương Uyên

6 Lưu Ngọc Khả Vân

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2022 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

MỤC LỤC

1 LỢI ÍCH KINH TẾ 1

1.1 Khái niệm 1

1.2 Bản chất 1

2 QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ 3

2.1 Khái niệm 3

2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế 4

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế 5

2.4 Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản 6

2.5 Phương thức thực hiện lợi ích kinh tế trong các quan hệ lợi ích chủ yếu 8

3.VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC BẢM ĐẢM HÀI HÒA CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH 9

3.1 Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế 9

3.2 Điều hòa lợi ích giữa cá nhân - doanh nghiệp - xã hội 10

3.3 Kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển xã hội 10

3.4 Giải quyết những mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế 12

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, nền kinh tế thị trường là một nền kinh tế phù hợp để phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với những quy luật khách quan của lịch sử và hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam Khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, việc xây dựng nền công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ tình trạng công nghiệp lạc hậu với cơ sở hạ tầng thấp kém, lao động thiếu kinh nghiệm cùng trình độ đội ngũ, cán bộ, công nhân viên chức còn thấp là một vấn đề không chỉ cần ngày một ngày hai là có thể thúc tiến và phát triển Vấn đề về lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề kinh tế lớn của Nhà nước mà đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã đề ra cho giai đoạn phát triển nền kinh tế nước ta hiện nay Đảng ta đã xác định: “Bảo đảm lợi ích, sự kết hợp hài hòa các lợi ích và phương thức thực hiện lợi ích công bằng, hợp lý cho mọi người, cho các chủ thể, nhất là lợi ích kinh tế” Đặc biệt, trong cơ chế thị trường, các chủ thể kinh tế có quan hệ với nhau đều xuất phát từ lợi ích Mỗi chủ thể kinh tế luôn có xu hướng đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung của xã hội nên khó chấp nhận từ bỏ lợi ích của mình, dẫn đến việc xung đột với các chủ thể khác Chính vì thế, việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích giữa các chủ thể kinh tế là nhiệm vụ vô cùng cấp thiết của Nhà nước trong quá trình thúc đẩy xã hội phát triển theo khuynh hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Nhận thức được tất cả những vấn đề nêu trên, nhóm 13 đã nghiên cứu đề tài: “Phân tích bản chất của lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế trong nền kinh

tế thị trường Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích?” Nhờ sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của giảng viên Nguyễn Minh Tuấn

mà chúng em đã hoàn thành đề tài này Trong quá trình nghiên cứu, nhóm chúng

em không thể tránh khỏi những thiếu sót, nhóm 13 mong sẽ nhận được lời góp ý để

đề tài luận án dược hoàn thiện hơn về mặt nội dung và củng cố lại kiến thức của chúng em

Chúng em xin trân trọng cảm ơn thầy

1

1 LỢI ÍCH KINH TẾ

1.1 Khái niệm

Nhu cầu kinh tế trước hết là nhu cầu về vật chất, song không phải mọi nhu cầu về vật chất đều là nhu cầu kinh tế Trong quá trình vận động và phát triển chỉ khi nào xuất hiện các hình thức khác nhau về sở hữu tư liệu sản xuất, xuất hiện phân công lao động xã hội, lúc đó những nhu cầu về vật chất của con người mới mang tính chất xã hội và chuyển hóa thành nhu cầu kinh tế Khi nhu cầu kinh tế của một chủ thể nào đó được đáp

ứng, được thỏa mãn thì lúc đó mới xuất hiện lợi ích kinh tế

Như vậy lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động

lợi ích của con người

• Ví dụ: Đối với hoạt động kinh tế đánh bắt cá của ngư dân, lợi ích kinh tế chính là

thủy hải sản người ngư dân đánh bắt được

• Ví dụ: Lợi ích kinh tế của nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại

hóa: Có thể thấy lực lượng sản xuất trong lĩnh vực nông thôn của Hà Nội còn thấp, năng suất lao động thấp Trong khi đó, công nghiệp hóa - hiện đại hóa xác định chuyển đổi căn bản, toàn diện hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ quản

lý từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng lao động cùng với công nghệ, phương tiện máy móc kỹ thuật hiện đại, tiên tiến Lợi ích kinh tế của nông dân chính là nhu cầu được chuyển đổi từ sử dụng lao động thủ công sang lao động sử dụng công nghệ tạo ra năng suất lao động hiệu quả Lợi ích kinh tế của nông dân là tổng thể những nguồn thu từ hoạt động kinh tế của họ để đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt cho mọi thành viên trong gia đình

 Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, ở đó

có lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích

1.2 Bản chất

Thực tế, lợi ích kinh tế tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau như tiền công, lợi nhuận, tiền thưởng, lợi tức,

2

Về bản chất, lợi ích kinh tế phản ánh bản chất quan hệ kinh tế của xã hội, phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội Ngoài ra, lợi ích kinh tế còn phản ánh bản chất của xã hội trong từng giai đoạn lịch sử Trong thời bao cấp, lợi ích kinh tế tư nhân gắn liền với kinh tế tập thể (sở hữu tập thể), người lao động không được hưởng trực tiếp lợi ích kinh tế do chính họ tạo ra thế nên không tạo được động lực cho người lao động, ví dụ như nông dân lúa gạo mà họ sản xuất ra được sẽ do nhà nước thu mua theo giá quy định rồi phân phối lại, bao cấp cho xã hội, đến khi chuyển sang kinh tế thị trường, xuất hiện các hình thức sản xuất tư nhân mới, lợi ích kinh tế tách rời, độc lập (sở hữu tư nhân) không gắn liền với tập thể như trước kia

Trong nền kinh tế thị trường, mọi chủ thể kinh tế đều hướng đến mục đích sau cùng đó chính là lợi ích kinh tế Ta có thể khái quát vai trò của lợi ích trong nền kinh tế thị trường như sau:

Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế xã hội Trong thực tế, phương thúc và mức độ thỏa mãn của các nhu cầu vật chất tùy thuộc vào mức thu nhập, mức thu nhập càng cao, mức độ thỏa mãn về các nhu cầu vật chất càng cao Vậy nên các chủ thể khi tham gia vào các hoạt động kinh tế đều phải luôn nỗ lực để bảo đảm và nâng cao thu nhập của mình, họ luôn hành động vì lợi ích chính đáng của bản thân Việc này đã đóng góp vào nền kinh tế nói chung bởi để nhận được lợi ích kinh

tế cao hơn, các chủ thể kinh tế ngoài sự nỗ lực của bản thân họ còn cần phải cố gắng nâng cao chất lượng của sản phẩm, tích cực sản xuất, nâng cao tay nghề, cải tiến công

cụ lao động, đầu tư công nghệ - kĩ thuật Tất cả những điều này đã thúc đẩy sự phát triển của sản xuất, của nền kinh tế và đời sống xã hội của người dân

Lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác Lợi ích về kinh tế

là cơ sở sẽ tạo điều kiện vật chất để thực hiện các lợi ích khác như lợi ích tinh thần, lợi ích văn hóa, lợi ích xã hội, lợi ích chính trị của các chủ thể kinh tế Chẳng hạn như nếu muốn đi du lịch để đạt được lợi ích về tinh thần, thì trước hết phải cần tới tiền hay chính

là lợi ích kinh tế Để vai trò của lợi ích kinh tế được thể hiện hiệu quả nhất thì sự đồng thuận và thống nhất giữa chúng là rất quan trọng, ngược lại, theo đuổi những lợi ích

3

không chính đáng, không hợp pháp sẽ tạo nên trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội Chủ doanh nghiệp không nên vì lợi ích của bản thân mà không quan tâm tới lợi ích kinh

tế của nhân viên, phải tôn trọng lợi ích cá nhân chính đáng, như vậy mới có thể biến lợi ích kinh tế thành động lực của các hoạt động kinh tế trong kinh tế thị trường hiện nay

2 QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ

2.1 Khái niệm

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con người với con người, giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức kinh tế, giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa con người với tổ chức kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới nhằm mục tiêu xác lập các lợi ích kinh tế trong mối liên hệ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng của một giai đoạn phát triển

xã hội nhất định

Để làm rõ khái niệm trên, ta xem xét mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa hai chủ thể kinh tế là doanh nghiệp và nhà nước Lợi ích kinh tế của doanh nghiệp gắn liền với lợi ích kinh tế của nhà nước, là hạt nhân cấu thành nên lợi ích kinh tế của nhà nước Lợi ích kinh tế của doanh nghiệp được đảm bảo sẽ có tác động thúc đẩy tích cực đến lợi ích kinh tế của nhà nước, cụ thể là giúp cho ngân sách nhà nước được đảm bảo Qua đó tạo được môi trường phát triển ổn định cho doanh nghiệp

Quan hệ lợi ích kinh tế có biểu hiện đa dạng, quan hệ đó có thể là:

Quan hệ theo chiều dọc giữa tổ chức kinh tế và cá nhân trong tổ chức kinh tế đó

• Ví dụ: mối quan hệ lợi ích kinh tế của công ty và nhân viên thuộc công ty đó, khi lợi ích kinh tế của nhân viên được đảm bảo, như lương thưởng và các khoản phụ cấp đầy

đủ, sẽ giúp nhân viên làm việc năng suất và hiệu quả hơn để cống hiến cho công ty, tạo động lực thúc đẩy lợi ích kinh tế của công ty

Quan hệ theo chiều ngang giữa các chủ thể, cộng đồng người và giữa các tổ chức, các

bộ phận hợp thành nền kinh tế khác nhau

• Ví dụ: mối quan hệ giữa các doanh nghiệp với doanh nghiệp trên thị trường Họ vừa

có thể hợp tác cùng nhau, là đối tác chiến lược nhưng cũng có thể vừa cạnh tranh nhau trên thị trường Và trong điều kiện hội nhập ngày nay, quan hệ lợi ích kinh tế

4

còn phải xét tới quan hệ giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới, như mối quan hệ giữa Việt Nam với các nước láng giềng như Lào, Campuchia, Thái Lan hay các nước phương tây như Mỹ, Úc, Canada

2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế

Sự thống nhất được thể hiện qua việc các chủ thể kinh tế hành động vì mục tiêu chung khiến cho các lợi ích kinh tế của các chủ thể đó thống nhất với nhau

Mỗi chủ thể trong nền kinh tế là một bộ phận, một thành viên trong nền kinh tế thống nhất Chúng luôn tác động qua lại lẫn nhau, xâm nhập vào nhau, gắn bó chặt chẽ với nhau, thậm chí còn là một bộ phận của nhau Vì thế thực hiện lợi ích kinh tế của chủ thể này không thể tách rời với lợi ích kinh tế của chủ thể khác

• Ví dụ: Mối quan hệ lợi ích giữa lao động và doanh nghiệp, Khi doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả, lợi ích kinh tế của doanh nghiệp được đảm bảo thì lợi ích của người lao động càng được thực hiện tốt, thể hiện qua việc được trả lương cao hơn hay

có thêm các khoản thưởng Ngược lại, nếu lợi ích kinh tế của người lao động không được thực hiện tốt có thể làm cho mức sản xuất của doanh nghiệp đi xuống, gây tổn hại đến lợi ích kinh tế của doanh nghiệp

Bên cạnh sự thống nhất, mâu thuẫn cùng xuất hiện trong quan hệ lợi ích kinh tế khi sự khác nhau trong phương thức hành động khi các chủ thế trở nên đối lập Bởi vì các chủ thể kinh tế có những lợi ích kinh tế khác nhau nên khi các chủ thể khi chạy theo lợi ích của mình có thể cố ý hoặc vô tình gây tổn hại cho các chủ thể khác

• Ví dụ: Trong thực tế nhiều doanh nghiệp vì muốn tăng lợi ích kinh tế mà vi phạm pháp luật như buôn hàng giả, hàng nhái kém chất lượng, đầu cơ tích trữ gây lũng đoạn thị trường hay thậm chí là trốn thuế, gây tổn hại đến lợi ích của người tiêu dùng cũng như toàn xã hội

Lợi ích kinh tế của các chủ thể kinh tế có quan hệ trực tiếp trong việc phân phối kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cũng có thể mâu thuẫn với nhau nên thu nhập của chủ thể này tăng lên thì thu nhập của một chủ thể khác sẽ bị giảm xuống

5

• Ví dụ: Khi lương tăng, lợi ích kinh tế của người lao động sẽ tăng nhưng lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ giảm Khi có mâu thuẫn thì việc thực hiện lợi ích của chủ thể này có thể cản trở hay thậm chí làm tổn hại đến lợi ích của các chủ thể khác

 Mâu thuẫn của lợi ích kinh tế là gốc rễ của xung đột xã hội

Trong các lợi ích kinh tế thì lợi ích cá nhân chính là cơ sở, là nền tảng của các lợi ích khác Bởi lẽ, nhu cầu cơ bản, sống còn trước hết phải thuộc về cá nhân, quyết định hành động của cá nhân và việc thực hiện lợi ích cá nhân là cơ sở để thực hiện các lợi ích khác

• Ví dụ: một cá nhân khi muốn gia tăng lợi ích kinh tế của mình cần không ngừng hoàn thiện, phát triển kĩ năng tốt nhất để được tăng lương, tăng thêm thu nhập, từ đó giúp gia tăng lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp, tổ chức mà cá nhân đó đang làm việc cũng như lợi ích kinh tế của xã hội

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

Có bốn nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích như sau:

1 Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Khi trình độ phát triển của lực lượng sản xuất càng cao thì lợi ích kinh tế của các chủ thể ngày càng được đáp ứng tốt hơn Điều này được nhìn nhận rõ nhất qua sự chênh lệch về thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam với các nước như Mỹ, Singapore

2 Địa vị của các chủ thể cho hệ thống quan hệ sản xuất xã hội Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất quyết định quan hệ lợi ích kinh tế Ta hình dung khi một doanh nghiệp có nhiều chủ thể cùng tham gia như giám đốc quản lí, người công nhân làm thuê Do sự khác nhau về quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất nên địa vị của các chủ thể kinh tế trong doanh nghiệp là khác nhau, kéo theo mức thu nhập cũng như mức nhận lợi ích kinh tế giữa các chủ thể là khác nhau

3 Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập theo đó lợi ích kinh tế

và quan hệ lợi ích kinh tế giữa các chủ thể cũng thay đổi Nhân tố này làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập của các chủ thể kinh tế, từ đó phương thức

6

và mức độ thỏa mãn nhu cầu vật chất cũng thay đổi, tức là lợi ích kinh tế và quan

hệ lợi ích kinh tế giữa các chủ thể kinh tế cũng thay đổi

• Ví dụ: chính sách tiền lương tối thiểu theo giờ của từng vùng được Nhà nước ban hành từ ngày 01/7/2022 với mức lương của vùng I là 22.500 đồng/giờ; vùng II là 20.000 đồng/giờ; vùng III là 17.500 đồng/giờ và vùng IV là 15.600 đồng/giờ Khi nhà nước quy định mức lương tối thiểu theo bốn vùng khác nhau có nghĩa rằng chính sách phân phối thu nhập của nhà nước cũng đã làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập giữa các chủ thể kinh tế

4 Hội nhập kinh tế quốc tế hội nhập kinh tế quốc tế, gây ra những tác động tích cực

và tiêu cực đến lợi ích kinh tế của các chủ thể Cụ thể là khi hội nhập kinh tế quốc

tế, các quốc gia có thể tăng lợi ích kinh tế thương mại và đầu tư quốc tế nhờ xuất nhập khẩu hàng hóa nhưng đồng thời kinh tế của một bộ phận doanh nghiệp hay một hộ gia đình có thể bị ảnh hưởng do phải cạnh tranh với các loại hàng hóa nhập khẩu Mặt khác, việc hội nhập kinh tế giúp đất nước phát triển nhanh hơn nhưng đồng thời vấn đề ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên cũng trở nên nan giải hơn

2.4 Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản

Từ trước đến nay, trong nền kinh tế thị trường vẫn tồn tại một số quan hệ lợi ích như sau:

Một là quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động:

Lợi ích kinh tế của người lao động thể hiện tập trung ở thu nhập ( trước hết là tiền lương, thưởng) còn lợi ích kinh tế của người sử dụng lao động thể hiện tập trung ở lợi nhuận mà họ thu được trong quá trình kinh doanh

Lợi ích kinh tế của người lao động và người sử dụng lao động vừa thống nhất vừa mâu thuẫn với nhau

Trong điều kiện hoạt động kinh tế bình thường người sử dụng lao động sẽ có lợi nhuận nên họ sẽ tiếp tục thuê lao động và người lao động sẽ tiếp tục được trả lương và

có được lợi ích kinh tế của mình Do vậy, mối quan hệ lợi ích đôi bên có mối quan hệ chặt chẽ và thống nhất với nhau Trong trường hợp ngược lại, khi người lao động tích

7

cực làm việc để có lương cao thì cũng sẽ góp phần làm gia tăng lợi nhuận cho người sử dụng lao động Còn sự mâu thuẫn thể hiện ở việc tiền lương chính là chi phí sản xuất của người sử dụng lao động trong hoạt động kinh tế Vì lợi ích của mình, người sử dụng lao động luôn muốn giảm chi phí tiền công đến mức thấp nhất có thể còn người lao động cũng vì lợi ích của mình mà muốn được tăng lương giảm giờ làm

Hai là quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động:

Trong cơ chế thị trường, những người sử dụng lao động vừa là đối tác nhưng cũng vừa là đối thủ cạnh của nhau Từ đó họ tạo ra sự thống nhất và mâu thuẫn về lợi ích kinh

tế của họ Do chạy theo lợi ích kinh tế nên người sử dụng lao động cạnh tranh với nhau rất quyết liệt Việc doanh nghiệp phá sản hay doanh nghiệp phát triển thường xuyên diễn ra

Ba là quan hệ lợi ích giữa những người lao động:

Trong kinh tế trường người lao động phải bán sức lao động của mình vì thế họ cạnh tranh với nhau dẫn đến tiền lương của họ bị giảm xuống thậm chí có một bộ phận người lao động bị thất nghiệp Nếu họ thống nhất được với nhau họ có thể thực hiện được yêu sách của mình đối với những người sử dụng lao động Vì thế để hạn chế những mâu thuẫn lợi ích kinh tế trong nội bộ và bảo vệ được lợi ích của mình, những người lao động thành lập ra các tổ chức riêng trên những quy định của pháp luật ví dụ như là tổ chức Công đoàn

Bốn là quan hệ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội:

Trong kinh tế thị trường mỗi chủ thể kinh tế đều có lợi ích cá nhân nhưng đều là bộ phận cấu thành xã hội nên đều có quan hệ chặt chẽ với lợi ích xã hội Khi các chủ thể kinh tế thực hiện lợi ích cá nhân đúng theo các quy định của pháp luật thì họ góp phần phát triển nền kinh tế, thực hiện lợi ích kinh tế của xã hội Khi lợi ích kinh tế của xã hội được thực hiện, xã hội phát triển sẽ tạo lập môi trường thuận lợi cho các cá nhân thực hiện tốt hơn các lợi ích kinh tế của mình Trường hợp này tương tự như mối quan hệ lợi ích giữa 2 chủ thể kinh tế doanh nghiệp và nhà nước đã nêu ở trên Ngược lại nếu cá nhân chỉ chạy theo lợi ích kinh tế của mình, xâm phạm vào lợi ích kinh tế của xã hội ví

dụ như là hoạt động làm hàng giả hàng nhái, trốn thuế, sẽ làm cho nền kinh tế phát triển