(TIỂU LUẬN) bài TIỂU LUẬN NHÓM đề tài PHÂN BIỆT mê tín dị ĐOAN và tín NGƯỠNG tôn GIÁO

Sự sợ hãi về các hiện tượng thiên nhiên và “siêu nhiên” vẫn còn tác động mãnh liệt trongtiềm thức con người ngày nay không khác gì trong ông cha họ lúc còn ăn lông ở lỗ.Những người có ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

BÀI TIỂU LUẬN NHÓM

ĐỀ TÀI: PHÂN BIỆT MÊ TÍN DỊ ĐOAN VÀ TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO

Môn: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Đối tượng:Sinh viên đại học

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

Chương 1 Mê tín dị đoan 4

1.1 Khái niệm 4

1.2 Nguồn gốc, bản chất và vai trò của mê tín dị đoan 5

1.2.1 Nguồn gốc và bản chất 5

1.2.2 Phân loại 6

1.2.3 Vai trò 9

1.3 Tính chất chung của mê tín dị đoan 9

1.4 Ảnh hưởng của mê tín dị đoan 11

1.4.1 Mặt tư tưởng, 11

1.4.2 Mặt chính trị chính trị 12

1.4.3 Mặt kinh tế 13

1.5 Tính chất phản khoa học của các hình thức mê tín dị đoan 13

1.6 Biện pháp ngăn chặn mê tín dị đoạn 16

1.6.1 Ngăn chặn và cấm những hành vi mê tín dị đoan 16

1.6.2 Phát triển cuộc sống lành mạnh giúp đỡ người đang gặp phải tệ nạn.16 1.6.3 Tuyên truyền vẫn động người dân bài xích mê tín dị đoan 17

CHƯƠNG 2 Tín ngưỡng tôn giáo 17

2.1 Khái niệm 17

2.2 Nguồn gốc và bản chất 18

2.3 Đặc điểm của tín ngưỡng, tôn giáo: 20

2

2.4 Các nguyên nhân của tín ngưỡng, tôn giáo hiện nay 22

2.4.1 Nguyên nhân tâm lý: 22

2.4.2 Nguyên nhân chính trị - xã hội: 23

2.4.3 Nguyên nhân văn hóa 23

2.5 Ảnh hưởng của tín ngưỡng tôn giáo: 23

Chương 3 Phân biệt mê tín dị đoan và tín ngưỡng 24

3.1 Sự giống nhau giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan 24

3.2 Sự khác nhau giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan 25

KẾT LUẬN 26

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

3

MỞ ĐẦU

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo Người dân Việt Nam có truyền thống sinhhoạt, hoạt động tín ngưỡng lâu dài Các dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Namđều có những tín ngưỡng riêng gắn liền với đời sống kinh tế và tâm linh của mình ỞViệt Nam có 6 tôn giáo lớn như là Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Hồi giáo, Cao Đài,Hòa Hảo và một số tôn giáo lớn nhỏ khác Hiện nay, ở nước ta tín đồ tôn giáo hoàntoàn tự do trong việc thực hiện cái nghi lễ tôn giáo, được bày tỏ và thực hành đức tíntôn giáo của mình Và tất cả các tôn giáo trên thế giới dù cho triết lý hay nhân sinhquan có khác nhau, song tất cả đều hướng con người đến những giá trị: “chân, thiện,mỹ” Bởi vậy, hiểu cho đúng bản chất của tôn giáo, đức tín để thực sự phụng sự tínngưỡng là điều quan trọng Tuy nhiên, vì nhiều lý do nên một bộ phận không nhỏngười dân đã lạm dụng những giá trị tín ngưỡng tốt đẹp để biến nó thành các hìnhthức khác nhau Nhưng cũng vì sự lạm dụng đức tín của con người đó nên đời sốngtâm linh, văn hóa tín ngưỡng đã trở thành trào lưu mê tín dị đoan Dẫn đến những hậuquả nghiêm trọng cho đời sống xã hội, kinh tế - chính trị, Đó cũng là lí do chúng emviết bài tiểu luận về mê tín dị đoan và tín ngưỡng tôn giáo

Chương 1 Mê tín dị đoan.

1.1 Khái niệm

Mê tín dị đoan là có niềm tin vào những thứ nhảm nhí, mơ hồ, không có thật vàkhông phù hợp với quy luật tự nhiên, chủ yếu xuất hiện trong lĩnh vực tâm linh và dẫntới những hậu quả xấu không chỉ đối với cá nhân, gia đình mà còn lan ra cả cộng đồng

về thời gian, tài sản, sức khỏe, thậm chí là nguy hiểm tới cả tính mạng con người

Mê tín dị đoan thì bao gồm một số hành vi như là: ông đồng, bà cốt, có niềm tin tháiquá vào bói quẻ, coi tay xem tướng, tin vào ngày lành tháng dữ và kiêng kỵ đủ thứ

4

vào những ngày này, tin vào số mạng sang hèn, tin vào cúng sao giải hạn, cúng kem,tin rằng việc cầu cúng sẽ tai qua nạn khỏi, chữa được bệnh tật, tin vào thầy bùa thầychú, v.v …

Vì vậy, họ gần cho tự nhiên những sức mạnh, quyền lực to lớn, thần thánh hỏa sức mạnh đó Khi xã hội xuất hiện những giai cấp đối kháng, bên cạnh cảm giác yếu đuổi trước sức mạnh của tự nhiên, con người còn cảm thấy bất lực trước những sức mạnh

tự phát của xã hội Sự yếu kém của trinh độ phát triển lực lượng sàn xuất, sự bằn cùng

về kinh tế, áp bức về chinh trị là nguồn gốc sâu xa của tôn giáo mà ban đầu là hành vi

Mê tín dị đoan sinh ra và tích lũy lại từ sự thiếu hiểu biết của con người trongnhững niên đại mà khoa học chưa được lập thành hay phát triển.

Bản năng tự nhiên, và nhu cầu sinh tồn, của con người thúc đẩy họ phải tìm ranhững giải thích “thỏa đáng” cho chính họ về những hiện tượng xảy ra chung quanh.Tại sao khi thì săn bắt được nhiều thú rừng, khi thì không? Tại sao năm nay cây tráimùa màng lại thấp kém hơn những năm trước? Tại sao nếu sáng nào bà X vào muahàng đầu tiên ở cửa tiệm của mình rồi thì suốt ngày đó sẽ buôn bán ế ẩm? Tại sao cáimáy tính trong văn phòng của mình lại hay bị hư khi mình mặc áo màu đen đi làm? Sự

sợ hãi về các hiện tượng thiên nhiên và “siêu nhiên” vẫn còn tác động mãnh liệt trongtiềm thức con người ngày nay không khác gì trong ông cha họ lúc còn ăn lông ở lỗ.Những người có nghề nghiệp càng nguy hiểm, càng bấp bênh, càng tùy thuộc vàothiên nhiên thì thường càng có nhiều thủ tục mê tín gắn liền vào cách thức, lề lối sinhsống hàng ngày của họ Khi một đứa trẻ mới sinh ra, trong người của nó không có sẵnmột chút mê tín dị đoan nào cả

Nhưng khi lớn lên, đứa trẻ dần dần học được những hành động, những phản ứng,những cách suy nghĩ này qua gia đình và xã hội chung quanh Đại đa số những tập tục

mê tín trong gia đình của cha mẹ sẽ được truyền qua gia đình của con cái trong tươnglai, cộng thêm (hay trừ bớt) một số những mê tín khác mà những đứa con này thulượm từ bạn bè, thân quyến chung quanh

6

1.2.2 Phân loại

a) Phân loại (4 dạng)

Dạng thứ nhất là những nghi thức, cử chỉ xuất phát từ truyền thống hay thói quen.Thí dụ như đi xin xâm, hái lộc trong ngày Tết, bói bài, xem chỉ tay, xem tướng, tử vi,cúng sao giải hạn, đốt giấy tiền vàng bạc trong tang lễ, nấu cơm canh mời ông bà tổtiên về dùng, v.v Tất cả những điều này đều được truyền từ thế hệ này sang thế hệkhác, cha mẹ dạy con cháu làm theo, người này bắt chước người khác và được thựchành một cách máy móc không có sự suy nghĩ chính đáng Đa số những mê tín dịđoan dưới dạng này thường được ẩn núp sau danh nghĩa “phong tục cổ truyền” hayngay cả “tín ngưỡng dân gian”

7

Dạng thứ hai là những điều tốt lành cũng như những điều kiêng cử Nhiều người tinrằng nếu họ làm (hay không làm) những điều này thì sẽ có ảnh hưởng đến sự thànhcông (hay thất bại) của những chuyện khác (mặc dù những chuyện này không hề cómột liên quan gì đến những đều trên cả) Thí dụ như nếu cử hành cưới hỏi, khaitrương tiệm quán, xuất hành đi xa, v.v trong những ngày “xấu” (mùng năm hay mườibốn hay hăm ba âm lịch) thì cuộc hôn nhân sẽ lận đận, tiệm quán sẽ ế ẩm, cuộc duhành sẽ gặp trắc trở, v.v Trái lại nếu lựa ngày “hạp” và giờ “tốt” (như “giờ hoàngđạo”) thì vợ chồng sẽ hạnh phúc, làm ăn phát đạt, chuyến đi sẽ an toàn dễ dàng, v.v.Những thí dụ tương tự khác như cất nhà phải theo đúng phép phong thủy, lựa người

“mở hàng” buổi sáng, vợ chồng cần phải “hạp” tuổi, không được mở dù trong nhà, v.v Dạng thứ ba là những điềm tiên báo: điềm gỡ cũng như điềm tốt Thí dụ nhiều ngườitin rằng có chim cú đến nhà là điềm sắp có người chết, gương vỡ sẽ xui xẻo 7 năm,mắt trái giựt là sắp có chuyện đáng lo, gặp mèo đen đi ngang trước mặt sẽ gặp tai nạn,nằm mộng thấy quan tài là sắp có tiền, chó lạ đến nhà là điều thành lợi trong khi mèođến nhà là điềm thua mất (“mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì sang”), v.v

8

Và dạng thứ tư là sự tôn thờ sùng bái những cá thể siêu hình vì họ tin rằng những cáthể này có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe hay diễn tiến sự việc hay kết quả thành bạitrong đời sống họ hoặc có thể cứu vớt họ vào một thế giới trường cửu nào đó sau khichết Thí dụ như thần cây đa, ma xó, ông Địa, Thần Tài, v.v.

Ngoài ra còn có các ví dụ sau: Nhiều chủ tiệm, chủ cửa hàng rất tin vào việc "đốt phong long": họ tin rằng nếu đốt giấy tiền vàng bạc (có khi với nhang đèn hay có khi chỉ cần đốt vài mảnh giấy trơn) trước cửa hàng khi buôn bán ế ẩm thì sẽ xua đuổi được sự xui xẻo và khách hàng sẽ đến

Nhiều vận động viên tin rằng nếu họ mặc một quần áo nào đó trong người hay làm một cử chỉ gì đó trước khi hay trong khi tranh giải hay tham dự cuộc đua thì họ sẽ được may mắn và chiến thắng (Ngôi sao bóng rỗ lừng danh Michael Jordan luôn luôn mặc một chiếc quần lót cũ mà anh đã từng mặc từ khi chơi cho đội banh trường của anh ở North Carolina bên trong đồng phục chính thức để được may mắn; tay quần vợt quốc tế Bjorn Borg không bao giờ cạo râu nếu anh đang trên đà thắng trận trong các cuộc tranh giải) Thí dụ nầy cũng tương tự cho vô số những người lính trong thời kỳ chiến tranh: hiện tượng phổ thông nhất là việc họ đeo đủ loại bùa để mong súng đạn không phạm vào người họ

1.2.3 Vai trò

Mê tín dị đoan là môi trường thuận lợi cho nạn buôn thần bán thánh tồn tại mangdanh thực hành tín ngưỡng hoặc nghi quỹ (luật lệ tín ngưỡng truyền thống) trong tôngiáo Và đó là phản lại sự văn minh, phản lại tính nhân văn, bản chất của tín ngưỡng

1.3 Tính chất chung của mê tín dị đoan.

9

Hầu hết các mê tín dị đoan đều mang một số tính chất chung.

 Một là, đặc điểm chung và nổi bật nhất của các loại "mê tín dị đoan" là người tathường làm (hoặc tránh làm) một hành động gì đó để mong muốn cho một sự việc gìkhác xảy ra (hoặc không xảy ra) trong khi thật sự thì hành động đi trước không tạothành hay gây ra sự việc theo sau Về

 Hai là, mê tín dị đoan được truyền bá sâu rộng trong mọi tầng lớp, mọi chủng tộc,mọi thời điểm trong lịch sử con người

Không có dân tộc nào, không có xã hội nào không chịu ảnh hưởng bởi mê tín dịđoan Một số xác suất thống kê cho rằng không dưới khoảng 2/3 dân số của hầu hếtbất cứ quốc gia nào trên thế giới từ Đông sang Tây nhìn nhận rằng họ ít nhiều tin vàthực hành một số điều được định nghĩa là mê tín dị đoan

Tôi cho rằng số người thật sự tin và thực hành những điều mê tín dị đoan lớn hơn2/3 rất nhiều Phần lớn những người không nhìn nhận họ mê tín dị đoan vì họ cảmthấy ngượng ngùng khi làm việc này Họ ngượng ngùng vì ngay chính họ cũng nhậnthấy rằng những điều họ làm là vô cớ, vô lý và không dựa vào một cơ sở lý luận haynguyên cớ chính đáng nào cả

 Ba là, nhiều tập tục mê tín dị đoan bắt nguồn từ các lý do cần thiết thực dụngnhưng dần dần đều biến dạng và mất hết ý nghĩa lẫn mục đích ban đầu

Thí dụ như nhiều người miền nam Việt Nam cho rằng nếu bị cây "đòn vông" của bất

cứ nhà hàng xóm nào xỉa vào nhà họ thì trong gia đình sẽ bị nhiều điều xui xẻo (loạinhà Việt Nam cổ truyền phổ thông thường có một gian hai mái và cây "đòn vông" làcây đà ngang nằm ở trên đỉnh cao nhất của nóc nhà và theo chiều dài căn nhà)

Người ta không hiểu rằng trong các thành thị hay làng xóm thời xưa một trongnhững cách để giúp cho đường xá nhà cửa được ngay hàng thẳng lối thì nhà cầmquyền ra lệnh khi cất nhà phải cất thế nào mà cây đòn vông không được xỉa vào cácnhà lân cận Nếu thực hiện điều này thì tất cả căn nhà lân cận đều nằm tương đối songsong với nhau và như vậy xóm làng phố xá sẽ trật tự ngăn nắp và dễ dàng có chỗ giaothông đi lại Nếu ai cất nhà mà đòn vông không song song với hàng xóm thì sẽ bị lánggiềng làng xã phiền hà cho rằng làm như vậy không tốt Sự kiện này được truyền

10

miệng từ người này sang người khác, từ địa phương này sang địa phương khác, từ thế

hệ này sang thế hệ khác

 Bốn là, mê tín dị đoan này có khuynh hướng sinh sản ra mê tín dị đoan khác Thí dụ như từ quan niệm "đòn vông" kể trên, dần dần các thầy địa lý, thầy tướng,thầy bùa lại bày vẻ thêm là nếu bị cây đòn vông của hàng xóm "chiếu" vào nhà thì cầnphải "thỉnh" (có nghĩa lả "mua") một tấm kính mang hình bát quái đồ treo trước cửa

để "phản chiếu" những chuyện rủi ro ra khỏi nhà! Từ đó sinh ra sự tin tưởng rằng mỗinhà cần phải có một tấm kính treo trước cửa để tránh chuyện xui xẻo bất kể là nhà có

bị đòn vông của hàng xóm xỉa vào hay không

 Năm là, khi nói về “mê tín dị đoan” là nhiều người nghĩ rằng “những người mê tínmới làm những chuyện vớ vẩn kể trên chớ tôi thì không bao giờ…

Voltaire cho rằng một người mê tín cũng như một kẻ nô lệ bị trói buộc bởi nhữngnỗi lo sợ vô cớ do chính mình áp đặt lên cho mình Theo ông thì trên thế giới có hainhóm người rõ rệt: một nhóm không mê tín, một nhóm mê tín; và ai cũng nghĩ là mìnhthuộc về nhóm thứ nhất

Tùy một người là ai mà họ thấy cái gì là mê tín, cái gì là không

Một người Pháp chẳng hạn, khi đi qua nước Ý sẽ thấy hầu như mọi thứ chung quanhông ta đều có dính dáng đến mê tín dị đoan Như đã thấy ở trên, khi một người ÁĐông đọc về những mê tín của Tây Phương chẳng hạn, họ sẽ cười mà cho rằng nhữngdân tộc này quả thật là chậm tiến và mê muội Ngược lại một người Tây Phương cũng

có các phản ứng tương tự khi đọc về tín ngưỡng Đông Phương

 Sáu là, nhiều hiện tượng, nhiều sự kiện trong đời sống hàng ngày thường đượcngười ta dựa trên mê tín dị đoan mà diễn giải khác nhau (có khi hoàn toàn trái ngượchẳn nhau) tùy vào văn hóa, phong tục địa phương

Theo tập tục Việt Nam thì chim cú mang đến điềm gỡ lớn (gia đình sắp có ngườichết) trong khi theo người Tây Phương thì con cú mèo biểu tượng cho sự thông tháiminh mẫn (vì đôi mắt to lớn kèm với nhãn lực siêu việt có thể nhìn thấy mọi sự việc)

1.4 Ảnh hưởng của mê tín dị đoan.

11

1.4.1 Mặt tư tưởng,

Sự phát triển của các loại hình mê tín dị đoan sẽ xâm hại và từng bước phủ nhận thếgiới quan duy vật biện chứng trong nhân dân, làm cho hệ tư tưởng Mác - Lênin và cácphát kiến khoa học tiến bộ có nguy cơ bị đẩy lùi Niềm tin mù quáng vào một thế giớisiêu nhiên, vào sự quyết định và chi phối của thần tiên, ma quỷ sẽ thay chỗ cho mọiniềm tin khác, trong đó có cả niềm tin vào sức mạnh bản thân con người Những niềmtin mù quáng sẽ làm cho con người mất đi sức mạnh cải tạo thế giới tự nhiên; làm cho

xã hội mất đi động lực phát triển - đó là ý chí đấu tranh của con người

Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ tư tưởng cách mạng nhất và khoa học nhất do chủtrương giải phóng xã hội, giải phóng con người, làm cho con người phát triển toàndiện cả về thể chất lẫn tinh thần; đồng thời học thuyết này được xây dựng trên cơ sởthế giới quan duy vật biện chứng và các nền tảng khoa học tự nhiên và khoa học xãhội khác Giả sử rằng hệ tư tưởng Mác - Lênin bị phủ nhận thì niềm tin khoa học cũng

bị đánh đổ; xã hội ngừng phát triển; con người không được giải phóng và luôn sốngtrong hoang mang, sợ hãi trước những ảo tưởng về thế lực siêu nhiên, hoang đường

Rõ ràng là điều đó sẽ không xẩy ra vì nó trái với quy luật phát triển của xã hội Do đó

hệ tư tưởng Mác - Lênin tất yếu là hệ tư tưởng lãnh đạo xã hội tuy nhiên, mê tín dịđoan là một rào cản đáng lo ngại gây cản trở sự tác động của chủ nghĩa Mác - Lêninđối với xã hội

1.4.2 Mặt chính trị chính trị

Tệ mê tín dị đoan có thể thâm nhập vào tư tưởng của cán bộ, đảng viên Nó nguyhiểm ở chỗ làm cho cán bộ, đảng viên từ bỏ ý chí, lập trường đấu tranh; từ bỏ vai tròtiên phong gương mẫu của bản thân để thực hiện sự chờ đợi, cầu xin ban ơn, che chởcủa thần linh ma quái Cán bộ, đảng viên nếu vướng phải tệ mê tín dị đoan sẽ ít chútâm cho công việc do thời gian được để dành cho những nghiên cứu tính toán vềnhững điều thần bí

Mê tín dị đoan là một trong những nguyên nhân gây mất đoàn kết nội bộ, chia rẽ bèphái làm cho uy tín lãnh đạo của đảng bị giảm sút, năng lực quản lý của nhà nước bịhạn chế Điều này diễn ra do một số cán bộ, đảng viên có đầu óc nặng về mê tín trong

12

công tác tuyển dụng cán bộ, họ quan niệm rằng phải tuyển người có “nhân mạng”,

“khắc tinh”, phù hợp với mình như người tuổi chuột thì không thể tuyển người tuổimèo vì như thế sẽ gây đe dọa cho mình; người có “mạng mộc” không thể tuyển dụnghoặc cất nhắc cho người “mạng kim” vì “mộc khắc kim” Trong đơn vị, cơ quan, họphân đồng nghiệp, đồng chí thành hai nhóm người: nhóm những người “tương sinh”

và nhóm những người “tương khắc” Những người “tương khắc” là những người kỵtuổi, kỵ mệnh với mình sẽ làm cho mình “hao tài tốn của” hoặc bị “hãm tài” nên cầnphải tìm cách cho nghỉ việc hoặc điều chuyển công tác khác rất nhiều những chuyện

về mất đoàn kết nội bộ do mê tín dị đoan xẩy ra trong lĩnh vực chính trị nội bộ Nó cóthể dễ dàng bị kẻ thù hoặc những phần tử cơ hội lợi dụng nhằm thực hiện âm mưu

“diễn biến hòa bình” hoặc động cơ cá nhân không trong sáng

1.4.3 Mặt kinh tế

Mê tín dị đoan làm người ta mất đi động lực hoặc gây trì trệ cho việc phát triển sảnxuất, kinh doanh có những cơ quan, xí nghiệp do thủ trưởng quan niệm ngày tốt, ngàyxấu, giờ “hoàng đạo”, giờ “hắc đạo” mà làm lỡ dịp ký kết hoặc thực hiện hợp đồngkinh tế Có những công ty làm ăn bằng cách phân biệt đối tác không dựa trên cơ sởtính toán tối đa hóa lợi nhuận mà dựa trên cơ sở dịch lý âm dương Nhiều gia đình,nhiều vùng, địa phương lâm vào tình trạng đình đốn cũng vì quan niệm ngày giờ tốtxấu trong kỳ thu hoạch những vấn đề này đã gây nhiều sự thất thoát lớn trong việctích lũy nhằm phát triển nền kinh tế quốc dân Nó làm cho nhân dân thì tổn hại kinh

tế, còn nhà nước bị thất thu

Trong đời sống sinh hoạt xã hội hàng ngày, mê tín dị đoan gây nên những lãng phí,bất ổn, đau thương, mất mát của nhân dân Đó là sự cúng tế, cầu xin linh đình, đốt thảitiền bạc, vàng mã vừa tốn kém vừa gây ô nhiễm môi trường; sự tổn hại về thể xác vàtinh thần khi tin và chữa bệnh ở các thầy mo; sự chia lìa của đôi lứa yêu nhau thậtlòng nhưng bị bố mẹ ngăn cấm vì tin vào lời phán của thày bói; sự nghi kỵ, hiềmkhích thù hằn dẫn đến chém giết lẫn nhau vì những quan niệm mê tín những điều đólàm cho tính nhân đạo xã hội chủ nghĩa bị loại bỏ, thay vào đó là những sự độc ác, ích

kỷ, hẹp hòi diễn ra giữa những cá nhân trong cộng đồng

13