Tiểu luận 1 1

Quy luật mâu thuẫn a Khái niệm mâu thuẫn Theo từ điển tiếng Việt, mâu thuẫn được hiểu là tình trạng xung đột, đối chọi trực tiếp với nhau hoặc tình trạng trái ngược nhau, phủ định nhau

-o0o -

TIỂU LUẬN Môn: TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

PHÂN TÍCH QUY LUẬT MÂU THUẪN VẬN DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG VẤN ĐỀ TRONG CUỘC

SỐNG NGÀY NAY

Thứ: sáng thứ 6

Tiết: 1-5

GVHD: TS Nguyễn Thị Tường Duy Nhóm: 6

- Nguyễn Thị Phương Uyên

- Đặng Tường Vy

- Nguyễn Thanh Hiền

- Mai Đức Tài

- Nguyễn Thị Thùy Trang

- Huỳnh Võ Bảo Châu

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 27 tháng 11 năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

Họ tên

STT Nhiệm vụ

Tinh thần làm việc

Mức độ hoàn thành công việc

Ý kiến của nhóm

Huỳnh Võ

Bảo Châu 5

Trình bày file word

Tích cực, họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

Nguyễn Thanh

Soạn nội dung

Tích cực, họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

Mai Đức Tài 69 Soạn nội

dung

Tích cực họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

Nguyễn Thị

Thùy Trang 87

Soạn nội dung

Tích cực, họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

Nguyễn Thị

Phương Uyên 92

Soạn nội dung

Tích cực, họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

Đặng Tường

Soạn nội dung

Tích cực, họp nhóm đầy đủ

100% Đồng

ý

BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM Thời gian Địa

điểm Thành viên Nội dung Ghi chú

8/11/2022

8h

Google Meet

Tất cả thành viên

Phân công nhiệm

vụ và thảo luận 15/11/2022

7h

Google Meet

Tất cả thành viên

Tìm hiểu và bắt đầu thực hiện 20/11/2022

8h

Google Meet

Tất cả thành viên Chỉnh sửa lần 1 23/11/2022

8h

Google Meet

Tất cả thành viên Chỉnh sửa lần 2

Nhóm trưởng (ký và ghi rõ họ tên, sđt)

Nguyễn Thị Phương Uyên - 0878102585

Mục lục

LỜI MỞ ĐẦU 6

I Nội dung quy luật mâu thuẫn theo triết học Mác-Lênin 7

1 Quy luật mâu thuẫn 7

a) Khái niệm mâu thuẫn 7

b) Quy luật mâu thuẫn 7

2 Nội dung quy luật mâu thuẫn 7

a) Các khái niệm của quy luật 7

i) Mặt đối lập 7

ii) Mâu thuẫn biện chứng 7

iii) Thống nhất giữa các mặt đối lập 8

iv) Đấu tranh giữa các mặt đối lập 9

b) Phân loại mâu thuẫn 9

i) Căn cứ vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng, có mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản; mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn nhà thứ yếu 9

ii) Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng trong mỗi giai đoạn nhất định, có thể phân chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu 10

iii) Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật, hiện tượng, có mùi thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài 10

iv) Căn cứ vào tính chất của lợi ích cơ bản là đối lập nhau trong mối quan hệ giữa các giai cấp ở một giai đoạn lịch sử nhất định, trong xã hội có mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng 11

c) Vai trò của mâu thuẫn đối với sự vận động và phát triển 11

d) Nội dung quy luật mâu thuẫn 11

e) Ý nghĩa của phương pháp luận trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn 13

II.Vận dụng quy luật mâu thuẫn để giải quyết vấn đề trong cuộc sống 13

1 Những mâu thuẫn thường gặp trong cuộc sống sinh viên 13

a) Mâu thuẫn trong gia đình 13

b) Mâu thuẫn với bạn bè 14

c) Mâu thuẫn trong quan hệ với thầy cô 14

d) Mâu thuẫn trong các mối quan hệ xã hội khác (bạn cùng phòng, ký túc xá, chủ trọ…) 15

2 Những biện pháp giải quyết mâu thuẫn 15

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nhiều tác giả (tái bản 2021), Giáo trình Triết học Mác-Lênin (dành cho

bậc đại học hệ không chuyên chính trị), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà

Nội

LỜI MỞ ĐẦU

Trong cuộc sống, mâu thuẫn là hiện tượng xuất hiện trong tất cả các lĩnh vực, chẳng hạn như việc chúng ta có ý kiến trái ngược với bạn bè khi làm bài tập tình huống, hay quy luật cung cầu trong thị trường kinh tế… Mâu thuẫn

ra đời khi sự vật xuất hiện và kết thúc khi sự vật kết thúc Trong mỗi một sự vật mâu thuẫn hình thành không phải chỉ là một mà là nhiều mâu thuẫn, và sự vật trong cùng một lúc có nhiều mặt đối lập thì khi một mâu thuẫn mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành

Việc nghiên cứu và nắm rõ quy luật mâu thuẫn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn đặc biệt là những vấn đề bất đồng trong cuộc sống Ứng dụng của phương pháp luận duy vật biện chứng với việc giải quyết các mẫu thuẫn trong đời sống đã được đề cập đến trong các nghiên cứu Vì vậy, khi được tiếp cận sâu hơn với Triết học mác-Lênin, chúng tôi đã tìm hiểu và nhận ra được nhiều điều hữu ích qua việc nghiên cứu này Từ đó, chúng tôi mong muốn chia sẻ với các bạn về đề tài: “Quy luật mẫu thuẫn và vận dụng quy luật

đó để giải quyết những bất đồng trong cuộc sống”

I Nội dung quy luật mâu thuẫn theo triết học Mác-Lênin

1 Quy luật mâu thuẫn

a) Khái niệm mâu thuẫn

Theo từ điển tiếng Việt, mâu thuẫn được hiểu là tình trạng xung đột, đối chọi trực tiếp với nhau hoặc tình trạng trái ngược nhau, phủ định nhau về một mặt nào đó hoặc tình trạng hai mặt đối lập phát triển theo chiều trái ngược nhau ở bên trong sự vật, làm cho sự vật biến đổi, phát triển

b) Quy luật mâu thuẫn

Quy luật mâu thuẫn là một trong những quy luật cơ bản trong phép biện chứng duy vật và biện chứng duy vật lịch sử khằng định về: mọi sự vật hay hiện tượng ở trong tự nhiên đều có sự tồn tại và mâu thuẫn bên trong Quy luật mâu thuẫn còn được gọi là quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

2 Nội dung quy luật mâu thuẫn

a) Các khái niệm của quy luật

i) Mặt đối lập

Khái niệm mặt đối lập là khái niệm chỉ các bộ phận, các thuộc thuộc tính… có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, nhưng cùng tồn tại khách quan trong mỗi sự vật, hiện tượng

Ví dụ: Trong mỗi con người luôn có 2 mặt thiện và ác

ii) Mâu thuẫn biện chứng

Khái niệm mâu thuẫn biện chứng là một trạng thái mà mặt đối lập liên

hệ, chúng có tác động qua lại với nhau, theo đó mâu thuẫn biện chứng được tồn tại một cách khách quan, phổ biến ở trong xã hội, tư duy và tự nhiên

Trong mâu thuẫn biện chứng tư duy có sự phản ánh mâu thuẫn đối với hiện thực, nguồn gốc phát triển nhận thức

Ví dụ: Trong một tập thể lớp học, có một số người rất tích cực học tập và

tham gia hoạt động của trường, lớp nhưng một số khác lại kém năng nổ, thụ động trong việc tiếp thu kiến thức

Khái niệm thống nhất giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ giữa chúng và được thể hiện bao gồm:

 Thứ nhất, các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho nhau tồn tại, không có mặt này thì không có mặt kia

 Thứ hai, các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau

 Thứ ba, giữa các mặt đối lập có sự tương đồng, đồng nhất do trong các mặt đối lập còn tồn tại những yếu tố giống nhau

Ví dụ: Mọi hoạt động kinh tế đều có mặt sản xuất và mặt tiêu dung phát

triển theo những chiều hướng trái ngược nhau

Sản xuất chính là việc tạo ra của cải vật chất, sản phẩm để có thể đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng Trong khi tiêu dùng là mục đích cuối cùng của việc sản xuất, tất cả những sản phẩm được sản xuất ra đều cần có người

tiêu dùng

Sản xuất là việc tạo ra sản phẩm và là đối tượng có thể cung cấp cho việc tiêu dùng Nếu như không có quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm tiêu dùng

thì sẽ không thể có tiêu dùng Sản xuất quy định phương thức tiêu dùng, tạo

ra đối tượng cho tiêu dùng, đây không phải là đối tượng nói chúng mà là đối những đối tượng nhất định do bản thân sản xuất làm môi giới cho người tiêu

dùng

 Do đó sản xuất không chỉ là đối tượng của tiêu dùng mà nó còn quyết định về phương thức tiêu dùng Sản xuất cung cấp các sản phẩm cho tiêu dùng và tạo ra nhu cầu cho người tiêu dùng Điều này có nghĩa là chỉ khi sản xuất ra một loại sản phẩm nào đó thì mới tạo ra nhu cầu

tiêu dùng đối với sản phẩm đó

 Sản xuất và tiêu dùng chính là sự thống nhất của hai mặt đối lập, chúng có tính chất tương đồng và có mối liên hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau từ đó tạo điều kiện cho nhau cùng chuyển hóa, cùng phát

triển

iv) Đấu tranh giữa các mặt đối lập

Khái niệm đấu tranh giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự tác động qua lại theo hướng bù trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng Đấu tranh giữa các mặt đối lập có tính tuyệt đối, còn thống nhất giữa chúng chỉ có tính tạm thời, tương đối, có điều kiện

Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi lĩnh vực của thế giới và vô cùng

đa dạng Sự đa dạng đó phụ thuộc vào đặc điểm của các mặt đối lập, vào điều kiện mà trong đó sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập triển khai, vào trình

độ tổ chức của sự vật, hiện tượng mà trong đó mâu thuẫn tồn tại Mỗi loại mâu thuẫn có đặc điểm riêng và có vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng

b) Phân loại mâu thuẫn

i) Căn cứ vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng,

có mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản; mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn nhà thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn tác động trong suốt quá trình tồn tại của sự vật, hiện tượng; nó quy định bản chất, sự phát triển của chúng từ khi

hình thành đến lúc tiêu vong

Mâu thuẫn không cơ bản là mâu thuẫn đặc trưng cho một phương diện nào niên đó, chỉ quy định sự vận động, phát triển của một hay một số mặt của

sự vật, hiện tượng và chịu sự chi phối của mâu thuẫn cơ bản

ii) Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng trong mỗi giai đoạn nhất định, có thể phân chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn luôn nổi lên hàng đầu ở mỗi giai đoạn phát triển của sự vật, hiện tượng, có tác dụng quy định đối với các mâu thuẫn khác trong cùng giai đoạn đó của quá trình phát triển Giải quyết mâu thuẫn chủ yếu sẽ tạo điều kiện để giải quyết các mâu thuẫn khác ở cùng giai đoạn

Sử phát triển, chuyển hóa của sự vật, hiện tượng từ hình thức này sang hình thể khác phụ thuộc vào việc giải quyết mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn thứ yếu là mâu thuẫn không đóng vai trò quyết định trong

sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng Tuy vậy, ranh giới giữa mâu thuẫn chủ yếu, thứ yếu chi là tương đối, tuy theo từng hoàn cảnh cụ thể, có mâu thuẫn trong điều kiện này là chủ yếu, song trong điều kiện khác lại là thứ yếu và ngược lại

iii) Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật, hiện tượng, có mùi thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn bên trong là mâu thuẫn hình thành từ sự tác động qua lại giữa các mặt, các khuynh hướng đối lập nằm trong chính mỗi sự vật, hiện tượng có vai trò quy định trực tiếp quá trình vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn bên ngoài là mâu thuẫn xuất hiện trong mối liên hệ giữa các

sự vật, hiện tượng với nhau Sự phân chia giữ mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài cũng chỉ mang tính tương đối

iv) Căn cứ vào tính chất của lợi ích cơ bản là đối lập nhau trong mối quan hệ giữa các giai cấp ở một giai đoạn lịch sử nhất định, trong xã hội có mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng

Mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai cấp, tập đoàn người, lục lượng, xu hướng xã hội có lợi ích cơ bản đối lập nhau và không thể điều hoà được Đó là mâu thuẫn giữa các giai cấp bóc lột và bị bóc lột, giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai cấp, tập đoàn người, lực lượng, xu hướng xã hội có lợi ích cơ bản không đối lập nhau nên

là mâu thuẫn cục bộ, tạm thời

c) Vai trò của mâu thuẫn đối với sự vận động và phát triển

Thep Ph.Ăng-ghen, nguyên nhân chính và cũng là nguyên nhân cuối cùng tạo nên nguồn gốc của sự vận động, phát triển của mọi sự vật, hiện tượng

là sự tác động lẫn nhau giữa chúng và giữa các mặt đối lập của chúng Có hai loại tác động lẫn nhau dẫn đến vận động Đó là sự tác động lẫn nhau giữa các

sự vật, hiện tượng và sự tác động lẫn nhau giữa các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng Cả hai loại tác động này tạo nên sự vận động; nhưng chỉ loại tác động thứ hai hay loại tác động lẫn nhau giữa các mặt đối lập do mâu thuẫn giữa chúng tạo nên mới làm cho sự vật, hiện tượng phát triển

d) Nội dung quy luật mâu thuẫn

Nội dung của quy luật mâu thuẫn nói lên rằng mâu thuẫn giữa các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng là nguyên nhân và giải quyết mâu thuẫn đó là động lực của sự vận động, phát triển; sự vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng là tự thân Quá trình từ khác nhau, thống nhất qua mâu thuẫn đến đấu tranh giữa các mặt đối lập mà kết quả là mẫu thuẫn mới trong một sự vật, hiện tượng ở dạng thống nhất thường trải qua ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng của mình:

 Giai đoạn 1 (giai đoạn khác nhau): khi sự vật, hiện tượng mới

xuất hiện, mâu thuẫn thường được biểu hiện ở khác nhau giữa các mặt đối lập

trong quá trình vận động, phát triển của các mặt có khuynh hướng phát triển trái ngược nhau và bài trừ, phủ định lẫn nhau ở giai đoạn 1; sự khác nhau chuyển thành mâu thuẫn

xung đột gay gắt với nhau, nếu có điều kiện thì hai mặt đó sẽ hoặc chuyển hoá lẫn nhau; hoặc triệt tiêu nhau; hoặc cả hai mặt đó đều

bị triệt tiêu; sự vật, hiện tượng chuyển sang chất mới Mâu thuẫn được giải quyết với kết quả là hai mặt đối lập cũ bị phá huỷ, sự thống nhất giữa hai mặt mới được hình thành cùng với sự hình thành của mâu thuẫn mới Mâu thuẫn này lại được giải quyết làm cho sự vật, hiện tượng mới luôn xuất hiện thay thế sự vật, hiện tượng cũ Sự đấu tranh giữa hai mặt đối lập làm cho sự vật, hiện tượng không tồn tại vĩnh viễn trong một chất Đó là quan hệ giữa mâu thuẫn biện chứng với sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, trong đó mâu thuẫn giữa các mặt đối lập là nguồn gốc, đấu tranh giữa các mặt đối lập là động lực bên trong của sự vận động

và phát triển

Sự thống nhất giữa các mặt đối lập có tính tạm thời, tương đối, là có điều kiện, thoáng qua, nghĩa là sự thống nhất đó tồn tại trong trạng thái đứng yên tương đối của sự vật, hiện tượng

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập có tính tuyệt đối, nghĩa là sự đấu tranh đó phá vỡ sự ổn định tương đối của sự vật, hiện tượng dẫn đến sự chuyển hoá về chất của chúng Tính tuyệt đối của sự đấu tranh gắn liền với sự tự thân vận động, phát triển diễn ra không ngừng của các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất Suy ra, sự vận động, phát triển là tuyệt đối

e) Ý nghĩa của phương pháp luận trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Thứ nhất, trong hoạt động thực tiễn phải thừa nhận tính khách quan của mẫu thuẫn; từ đó giải quyết mẫu thuẫn phải tuân theo quy luật, phù hợp với điều kiện khách quan cụ thể Muốn phát hiện mâu thuẫn, cần tìm ra các mặt đối lập tồn tại trong thể thống nhất bên trong sự vật, hiện tượng

Thứ hai, trong quá trình phân tích mâu thuẫn, cần phải biết phân tích

cụ thể - một mâu thuẫn cụ thể để đề ra được phương pháp giải quyết mâu thuẫn đó cho phù hợp Đối với từng loại mâu thuẫn cụ thể, cần có giải pháp giải quyết trong cụ thể, phù hợp

Thứ ba, phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hoà, thủ tiêu, xóa nhòa mâu thuẫn; song cũng không nóng vội, chủ quan, tuyệt đối hóa đấu tranh của hai mặt đối lập mà bỏ qua sự thống nhất vốn có của chúng Trong thực tiễn, cần chủ động, mềm dẻo, linh còn hoạt và sáng tạo trong giải quyết từng mâu thuẫn cụ thể trong những điều kiện cụ thể, nhất là có thể và cần phải biết khai thác và vận dụng hiệu quả phương pháp giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp kết hợp biện chứng các mặt đối lập

II Vận dụng quy luật mâu thuẫn để giải quyết vấn đề trong cuộc sống

1 Những mâu thuẫn thường gặp trong cuộc sống sinh viên

a) Mâu thuẫn trong gia đình

Đôi khi bạn sinh viên có những suy nghĩ và tư tưởng khác xa so với thế hệ phụ huynh đi trước, vì thế nên chuyện mâu thuẫn trong gia đình hoàn toàn có thể xảy ra Điển hình là trong phong cách sống Các bạn sinh viên thường có lối sống phóng khoáng và tự do, không muốn bị kèm cặp quá mức bởi gia đình Nhưng đối với phụ huynh thì sinh viên cũng vẫn là con cái và