TỔNG QUAN TÀI LI ỆU
1 1 Sơ l ược chức năng, cấu trúc và sự hì nh t hành xương
Xương có 3 chức năng chí nh :
- Cơ học: xương là nơi bá m của các cơ gi úp cơ thể chuyển động
- Bảo vệ: là bộ khung bảo vệ não, t ủy sống, cơ quan nội tạng và t ủy xương
- Chuyển hóa: Xương là nơi dự trữ của một số ion đặc bi ệt là cal ci và phospho
1 1 2 Cấu t ạo bộ xương [ 6], [8] a Hì nh t hể ngoài:
Hì nh t hể ngoài cho phép chi a bộ xương t hành các l oại sau :
- Xương dài là những xương có chi ều dài l ớn hơn chi ều rộng như xương cánh tay
- Xương ngắn l à những xương mà chi ều r ộng và chi ều dài gần bằng nhau như các xương cổ tay
- Xương dẹt là l oại xương mỏng và rộng bản như xương ở các vò m sọ
- Xương không đều: l à những xương không t hể được xếp vào các loại dài, ngắn hoặc dẹt như xương đốt sống
- Xương vừng là những xương nằ m trong gân, như xương đậu/ xương bánh chè
- Xương có hốc khí l à những xương có khoang r ỗng bên trong như các xương quanh ổ mũi b Cấu t ạo chung của các loại xương:
Xương chủ yếu được cấu tạo từ mô xương, bên cạnh đó còn có mô sụn và mô liên kết Cấu trúc của xương bao gồm lớp bề mặt, mô xương đặc và xốp, cùng với ổ tủy Lớp bề mặt chủ yếu là màng xương, và nó có mặt ở các vị trí khác nhau trên xương.
HUPH là khớp hoạt dịch, trong đó màng xương được thay thế bằng sụn khớp Mô xương là một mô liên kết đặc biệt, bao gồm các tế bào được bao quanh bởi chất căn bản rắn đặc Các loại tế bào xương đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc và chức năng của xương.
Nguyên bào xương: có nguồn gốc t ừ t ế bào nguồn t ạo xương, t ổng hợp chất căn bản là chất sợi keo t ype I còn gọi là chất dạng xương
Tế bào xương: là các nguyên bào xương đã già, được bao quanh bởi chất căn bản
Tế bào hủy xương: t huộc hệ t hống t hực bào, có t ừ 2- 6 nhân, nằ m trong ổ huyết
Hủy xương là quá trình mà đại bào hủy xương sử dụng các enzyme tiêu hóa để phân hủy các tinh thể hydroxyapatite Quá trình này diễn ra thông qua các mạch máu trong xương.
Xương được cấp máu t ốt nhờ hai l oại động mạch: các động mạch nuôi dưỡng và các động mạch màng xương
Xương dài có cấu trúc động mạch nuôi dưỡng đặc biệt, bao gồm một động mạch lớn chạy chếch qua xương đặc, đi qua lỗ nuôi xương gần giữa thân xương và dẫn đến ổ tủy xương Động mạch lớn này chia thành các nhánh gần và xa dọc theo chiều dài ổ tủy, tiếp tục phân chia thành các nhánh nhỏ hơn để nuôi dưỡng mô xương của thân xương Ngoài ra, các động mạch khác cũng đảm bảo cung cấp máu cho mô xương và tủy đỏ ở đầu xương.
Sự hình thành và phát triển của bộ xương trải qua hai giai đoạn chính Ở giai đoạn thứ nhất, mô liên kết lỏng lẻo của phôi biến thành thể đặc dưới dạng một màng dai, và xương được hình thành trên màng này Giai đoạn thứ hai tiếp tục quá trình phát triển của bộ xương.
Một số xương như xương vò m sọ, xương hà m dưới và xương đòn được hình thành thông qua quá trình chuyển trực tiếp từ màng thành xương Quá trình biến màng xương thành xương được gọi là màng cốt hóa, và những xương này được gọi là xương màng.
Hầu hết các xương được hình thành từ sụn, với mô tạo ra mô hình xương bằng sụn Đến cuối tháng thứ hai, khi sụn phát triển, nó bị mạch máu xâm lấn Các tế bào do mạch máu mang tới phá hủy sụn, và chỗ sụn bị phá hủy được thay thế bằng mô xương Các tạo cốt bào do mạch máu mang tới tạo ra xương bằng cách tiết ra chất cốt giao, chất này ngấm muối canxi biến thành xương, tạo nên trung tâm cốt hóa nguyên phát Sự to lên của xương sụn là do màng ngoài xương xây đắp thêm các lớp xương đồng tâm kế tiếp nhau.
1 1 4 Một số Hor mon t ha m gi a đi ều hóa t ái t ạo xương[ 4] a Hor mon phát triển cơ thể - GH
GH có tác dụng kích thích mô sụn và xương phát triển bằng cách tăng lắng đọng protein ở các tế bào sụn và tế bào tạo xương, tăng tốc độ sinh sản các tế bào này, và tăng chuyển hóa các tế bào sụn thành tế bào tạo xương Hormone tuyến giáp T3-T4 cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.
Hormone tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong việc tăng tốc độ phát triển của cơ thể Trẻ em bị ưu năng tuyến giáp thường phát triển bộ xương nhanh hơn bình thường, dẫn đến việc cao hơn so với tuổi, nhưng cũng khiến xương trưởng thành và cốt hóa sớm, rút ngắn thời kỳ trưởng thành Ngược lại, trẻ em bị nhược năng tuyến giáp có mức phát triển chậm lại, và nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ có thể bị lùn Hormone calcitonin cũng có vai trò trong quá trình này.
Calcitonin có tác dụng nhanh chóng trong việc giảm hoạt động của các tế bào hủy xương, từ đó giúp cân bằng lại quá trình lắng đọng các muối canxi trong xương Ngoài ra, tác dụng thứ phát của calcitonin kéo dài hơn, giúp làm giảm sự hình thành các tế bào hủy xương mới.
HUPH d Hor mon Parat hyroi d (PT H)
PTH l à m t ăng mức gi ải phóng i on cal ci vào má u bằng cách t ác động l ên các t ế bào xương, tế bào tạo xương và tế bào hủy xương
Màng tế bào xương và tế bào tạo xương chứa các receptor tiếp nhận hormone parathyroid (PTH) Khi phức hợp receptor-PTH được kích hoạt, nó thúc đẩy bơm canxi và ion canxi từ dịch xương vào dịch ngoại bào.
Hormone testosterone có tác dụng làm tăng số lượng tế bào hủy xương, từ đó thúc đẩy quá trình hủy xương để giải phóng ion canxi và dị hóa xương, dẫn đến sự hình thành các tế bào hủy xương mới.
Test ost eron có tác dụng tăng tổng hợp khung protein của xương, giúp phát triển và cốt hóa sụn liên hợp ở đầu xương dài, làm dày xương và tăng lắng đọng muối calci phosphat, từ đó tăng sức mạnh của xương Ngoài ra, nó còn làm hẹp đường kính khung chậu, tăng chiều dài và sức mạnh khung chậu.
Estrogen có t ác dụng l à m t ăng hoạt động của các t ế bào t ạo xương; kí ch t hí ch gắn đầu xương vào t hân xương; tăng lắng đọng calci phosphat ở xương
1 2 Khái ni ệ m, phân l oại, cơ chế bệnh si nh, đặc đi ể m l â m sàng l oãng xương
Lịch sử nghiên cứu về loãng xương bắt đầu từ thế kỷ 18 và đã trải qua quá trình phát triển lâu dài Nhiều tác giả đã đề cập đến khái niệm loãng xương trong y văn Để thống nhất khái niệm này, vào năm 1991, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra định nghĩa mới về loãng xương, được sửa đổi bởi "National Institutes of Health" vào năm 2001.
Loãng xương, được định nghĩa vào năm 1991, là một bệnh lý của xương, đặc trưng bởi sự giảm khối lượng xương kèm theo biến đổi cấu trúc của xương Hậu quả của tình trạng này là làm tăng nguy cơ gãy xương, dẫn đến tình trạng dễ gãy xương hơn.