23-Nguyễn Thị Hà.pdf

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU NHIỆM VỤ KHOA HỌC ĐẢM BẢO TRẬT TỰ AN TOÀN XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THỰC TRẠNG VÀ G[.]

VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN

BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

NHIỆM VỤ KHOA HỌC

ĐẢM BẢO TRẬT TỰ AN TOÀN XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: THỰC TRẠNG

VÀ GIẢI PHÁP (TRƯỜNG HỢP ĐẢM BẢO AN

TOÀN PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY)

CHỦ NHIỆM: THS NGUYỄN THỊ HÀ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÁNG 7 NĂM 2019

VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN

BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

NHIỆM VỤ KHOA HỌC

ĐẢM BẢO TRẬT TỰ AN TOÀN XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: THỰC TRẠNG

VÀ GIẢI PHÁP (TRƯỜNG HỢP ĐẢM BẢO AN

TOÀN PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY)

Xác nhận của cơ quan chủ trì nhiệm vụ Chủ nhiệm nhiệm vụ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÁNG 7 NĂM 2019

Chủ nhiệm đề tài: ThS Nguyễn Thị Hà

Thành viên tham gia:

2 NCS Nguyễn Thị Hương Viện NCPT Thư ký hành chính

Viết chuyên đề

3 TS Lê Thị Mỹ Hà ĐH KHXH&NV Viết chuyên đề

4 CN Nguyễn Thái Đặng Hồng Ân Viện NCPT Viết chuyên đề

6 TS Nguyễn Thị Hoài Hương Viện NCPT Viết chuyên đề

7 ThS Phạm Hoàng Phước Viện NCPT Viết chuyên đề

8 CN Nguyễn Thị Thanh Tâm Viện NCPT Viết chuyên đề

9 ThS Nguyễn Thị Lê Uyên Viện NCPT Viết chuyên đề

10 ThS Trần Hải Hà Học Viện cán bộ TP Viết chuyên đề

11 ThS Nguyễn Tuấn Anh ĐH Cảnh sát Viết chuyên đề

12 ThS Trần Thanh Hồng Lan ĐH Thủ dầu Một Viết chuyên đề

Cộng tác viên: Các cán bộ địa phương tại 03 quận/huyện khảo sát: Phường 1 – quận 5;

Phường Bình trị đông A – Quận Bình Tân; Xã Vĩnh Lộc A – Huyện Bình Chánh; Công

an Thành phố Hồ Chí Minh; Phòng cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy Công an Thành phố

Điều phối khảo sát: CN Nguyễn Hải Loan

Điều tra viên: Hồ Thị Luấn, Nguyễn Thị Hương, Mai Thị Quế, Nguyễn Thị Thanh

Tâm, Nguyễn Thị Hoài Hương, Võ Văn Tấn, Trần Thị Lệ

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Câu hỏi nghiên cứu 5

6 Giả thuyết nghiên cứu 6

7 Đặc điểm mẫu khảo sát 6

8 Một số hạn chế 9

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN 9

1.1 Các khái niệm nghiên cứu chính 9

1.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 13

1.3 Cách tiếp cận, lý thuyết và mô hình phân tích 23

1.4 Kinh nghiệm đảm bảo an toàn PCCC của quốc tế 25

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO AN TOÀN PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY TẠI THÀNH PHỒ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 39

2.1 BỐI CẢNH CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 39

2.2 THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC TẠI TP.HCM 42

2.2.1 Tình hình phòng cháy, chữa cháy 42

2.2.2 Thực trạng quản lý Nhà nước về PCCC 49

2.2.3 Khung pháp lý về phòng cháy, chữa cháy 51

2.2.4 Cơ sở vật chất, trang thiết bị về PCCC 55

2.3 SỰ PHỐI HỢP LIÊN NGÀNH, PHÂN CẤP TRONG QUẢN LÝ VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY 56

2.4 CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PCCC VỚI NGƯỜI DÂN TRONG VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC 60

2.5 VAI TRÒ CỦA VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 62

2.5.1 Sự cần thiết của việc đảm bảo an toàn PCCC 62

2.5.2 Tầm quan trọng của việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh 64

VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC 68

3.1 NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ, HÀNH VI CỦA NGƯỜI DÂN VỀ VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC TẠI TP.HCM 68

3.1.1 Nhận thức của người dân đối với việc đảm bảo an toàn PCCC 68

3.1.2 Thái độ của người dân với việc đảm bảo an toàn PCCC 87

3.1.3 Hành vi của người dân với việc đảm bảo an toàn PCCC 91

3.2 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC ĐẢM BẢO AN TOÀN PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY 110

CHƯƠNG IV GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ 127

4.1 DỰ BÁO VỀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỚI CÔNG TÁC ĐẢM BẢO AN TOÀN PCCC 127

4.1.1 Dự báo về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của TP.HCM 127

4.1.2 Phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn TP.HCM đến năm 2025 128

4.2 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ VÀ ĐANG THỰC HIỆN 129 4.2.1 Tình hình triển khai các giải pháp đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy 129

4.2.2 Nguyên nhân của việc triển khai các giải pháp bị hạn chế 131

4.3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 134

4.3.1 Giải pháp chung 134

4.3.2 Giải pháp và biện pháp cụ thể 136

4.3.2.1 Rà soát, điều chỉnh, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với thực tiễn Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng 136

4.3.2.2 Tạo mối liên kết, phối hợp liên ngành, phân cấp trong quản lý về phòng cháy, chữa cháy 137

4.3.2.3 Đổi mới công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và hành vi của người dân về việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy; Tạo tính tự chủ trong việc PCCC cho mỗi người dân trên địa bàn thành phố 141

4.3.2.4 Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn nhân lực phục vụ cho công tác phòng cháy, chữa cháy 143

4.4 KIẾN NGHỊ 144

4.4.2 Kiến nghị Ủy ban nhân dân Thành phố 145

4.4.3 Các kiến nghị gắn với vai trò chức năng của các Sở Ban Ngành 145

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

Bảng 2.1 Tổng hợp các loại hình xảy ra cháy nổ từ năm 2015 -2018 45

Bảng 2.2 Nguyên nhân gây cháy ở TP.HCM từ năm 2015 – 2018 47

Bảng 3.1 Nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiệm trọng qua một số vụ cháy lớn ở TP.HCM từ nhận thức của người dân trong khảo sát 69

Bảng 3.2 Nguồn nắm bắt thông tin về PCCC * nơi làm việc .71

Bảng 3.3 Mức độ cần thiết việc tổ chức các buổi tuyên truyền về PCCC * trình độ học vấn 73

Bảng 3.4 Có biết cách sử dụng các thiết bị PCCCC không * Trình độ học vấn 74

Bảng 3.5 Phân nhóm kỹ năng thoát hiểm và hạn chế hít khói độc trong tình huống cháy của người dân 77

Bảng 3.6 Biết cách sử dụng thiết bị PCCC theo loại nhà 80

Bảng 3.7 Kiểm tra thiết bị PCCC định kỳ phân theo chức năng căn nhà 81

Bảng 3.8 Các hành động cần thực hiện khi xảy ra cháy được đa số người trả lời nhận thức đúng 82

Bảng 3.9 Các hành động cần thực hiện khi xảy ra cháy được đa số người trả lời nhận thức không đúng 83

Bảng 3.10 Phản ứng của người dân trước các thông tin cháy, nổ xảy ra trên địa bàn TP.HCM 88

Bảng 3.11 Chức năng chính của căn nhà trong kết quả khảo sát 94

Bảng 3.12 Tách biệt bếp nấu và các khu vực khác trong nhà * kết cấu nhà 95

Bảng 3.13 Trang thiết bị phòng cháy, chữa cháy được trang bị tại gia đình, khu dân cư, nơi làm việc 96

Bảng 3.14 Loại nhà và mục đích sử dụng nhà 98

Bảng 3.15 Việc trang bị thiết bị PCCC theo loại nhà 99

Bảng 3.16 Lý do không trang bị thiết bị PCCC theo chức năng căn nhà 100

bảng 3.17 Việc trang bị thiết bị PCCC theo chức năng căn nhà 101

Bảng 3.18 Lý do trang bị thiết bị PCCC theo chức năng căn nhà 101

Bảng 3.19 Biết cách sử dụng thiết bị PCCC theo loại nhà 102

Bảng 3.20 Biết cách sử dụng thiết bị PCCC theo mục đích sử dụng căn nhà 103

Bảng 3.21 Biết cách sử dụng các thiết bị PCCC theo độ tuổi 117

Bảng 3.23 Tình trạng cư trú theo quận/huyện khảo sát 122

Bảng 3.24 Diện tích bình quân nhà ở /người/m2 122

Bảng 3.25 Loại hình nhà ở trên diện tích bình quân trên đầu người 123

Bảng 3.26 Tỉ lệ đường hẻm đảm bảo an toàn PCCC tại 3 địa bàn khảo sát 124

Biểu đồ 2.1 Số vụ cháy và tổn thất về người, tài sản ở TP.HCM qua các năm 44

Biểu đồ 2.2 Tình hình cháy và các vụ cháy nhà dân trên cả nước (2015 – 2017) 46

Biểu đồ 3.1 Lý do không mua dụng cụ PCCC chuyên dụng 112

Biểu đồ 3.2 Nơi mua thiết bị PCCC chuyên dụng của người dân 114

Biểu đồ 3.3 Biết cách sử dụng thiết bị PCCC chuyên dụng 116

Biểu đồ 3.4 Diện tích trung bình về nhà ở/người ở ba địa bàn khảo sát 121

DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 3.1 Tuyên truyền, tập huấn PCCC cho học sinh THCS Hồng Bàng, Q5 72

Hình 3.2 Trang bị bình xịt chữa cháy tại cơ quan 84

Hình 3.3 Tuyên truyền, tập huấn PCCC cho các doanh nghiệp tại Quận 5 86

Hình 3.4 Tập huấn kỹ năng PCCC cho người dân tại Quận 5 89

Hình 3.5 Người dân đứng xem một vụ hỏa hoạn tại Quận 5 90

Hình 3.6 Trang thiết bị chữa cháy tại chung cư thang máy mới 105

Hình 3.7 Cháy do chập điện trong gia đình 106

Hình 3.8 Tuyên truyền về PCCC cho người dân tại Quận 5 109

Hình 3.9 Tuyên truyền về PCCC tại Bệnh viện Chợ Rẫy 115

Hình 3.10 Nhà đề xe tại một chung cư thang máy mới 120

ANTT An ninh trật tự

CAND Công an nhân dân

CNH – HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

NFPA Hiệp hội Bảo vệ cháy quốc gia Mỹ

GDP Thu nhập bình quân đầu người

TTATXH Trật tự an toàn xã hội

TT – BXD Thông tư – Bộ xây dựng

THCS Trung học cơ sở

THPT Trung học phổ thông

KCN, KCX Khu công nghiệp, khu chế xuất

SCDF Lực lượng phòng vệ dân sự Singapore

KT –VH - XH Kinh tế - Văn hóa - Xã hội

PCCC Phòng cháy, chữa cháy

PVS Phỏng vấn sâu

UNBD Ủy ban nhân dân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị lớn nhất Việt Nam, đồng thời cũng là một

đô thị lớn của khu vực và thế giới Thành phố có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao,

là môi trường thuận lợi để đầu tư phát triển, thu hút lượng lớn lao động từ các tỉnh thành trong cả nước cũng như các chuyên gia, lao động nước ngoài đến sinh sống

và làm việc Cùng với sự phát triển kinh tế, tốc độ đô thị hóa nhanh, dân nhập cư tăng cao, chính sách quản lý đô thị và công tác quản lý đô thị chưa bắt kịp với sự phát triển xã hội đã làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội như tệ nạn xã hội; trộm cắp, cướp giật; ùn tắc giao thông; tai nạn giao thông; ma túy, mại dâm; ô nhiễm môi trường và các sự số về môi trường; đặc biệt là vấn đề phòng cháy, chữa cháy Trong thời gian qua, tình hình cháy, nổ trên cả nước nói chung và TP.HCM nói riêng diễn biến ngày càng phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản Năm 2017, cả nước xảy ra 4.074 vụ cháy, làm chết 96 người, bị thương 203 người, tiêu hủy về tài sản trị giá 2.120 tỷ đồng và 339 ha rừng Nổ xảy ra 21 vụ, làm chết 11 người, bị thương 24 người, thiệt hại tài sản 4,164 tỷ đồng Tại TP.HCM trong 4 năm (2015 – 2018) đã xảy ra 2.424 vụ cháy làm chết 67 người, bị thương

191 người và thiệt hại khoảng 789,801 tỷ đồng Trên địa bàn thành phố, số vụ cháy

đã từng bước được kéo giảm, tuy nhiên số tin cháy vẫn gia tăng, chứng tỏ các nguy

cơ cháy và khả năng gây cháy lớn vẫn còn tiềm ẩn Số vụ cháy gây thiệt hại nghiêm trọng có chiều hướng gia tăng và tính chất ngày càng phức tạp, gây bất an cho cuộc sống của người dân

Để hướng tới thành phố Hồ Chí Minh có chất lượng sống tốt, việc đảm bảo trật tự an toàn xã hội nói chung và đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy nói riêng cho người dân là một trong những nhu cầu thiết yếu Việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy có tác dụng to lớn trong việc góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tạo điều kiện thuận lợi mở rộng hợp tác đầu tư phát triển kinh tế, giao lưu hội nhập quốc tế; bảo vệ và phát huy nguồn lực về con người, về tài nguyên thiên nhiên… Đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy là nhiệm vụ quan trọng trong đảm bảo an ninh quốc gia, tạo môi trường thuận lợi để phát triển bền vững cho Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, từ đó tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 47-CT/TW ngày 25/6/2015 của Ban bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCCC; Chỉ thị số 31-CT/TU ngày 27/3/2015 của Thành ủy TP.HCM về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCCC&CNCH trên địa bàn TPHCM năm 2015 và những năm tiếp theo; Nghị quyết 16 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến 2020 và Kết luận 21 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 16; thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII

Để đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy, ngoài việc quản lý của các cơ quan chức năng, người dân cũng đóng một vai trò vô cùng quan trọng Để phát huy vai trò của người dân trong việc đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy cùng với các cơ quan quản lý nhà nước chúng ta cần phải có cái nhìn tổng quát về thực tế việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy tại thành phố cũng như việc người dân

đã, đang và sẽ có nhận thức, thái độ và hành vi như thế nào về việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy Cần nhận diện rõ thực trạng việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy ở TP.HCM hiện nay như thế nào? Chúng ta cần phải có những giải pháp gì để tăng cường đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy tại TP.HCM? Để trả

lời được các câu hỏi trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đảm bảo trật tự an toàn

xã hội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh: Thực trạng và giải pháp (Trường hợp đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy)”

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu tổng quát:

Phân tích, đánh giá thực trạng việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Đề xuất một số kiến nghị nhằm đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy tại Thành phố trong thời gian tới

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Thực trạng và giải pháp việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn TP.HCM

Khách thể nghiên cứu: Người dân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

công cộng; bảo đảm trật tự an toàn giao thông; đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy; phòng ngừa tai nạn; bài trừ tệ nạn xã hội; bảo vệ môi trường 1

Với điều kiện kinh phí và thời gian thực hiện, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một trường hợp đó là đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy tại TP.HCM: Thực trạng và giải pháp Đề tài tiếp cận vấn đề ở góc độ xã hội học, lấy cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người dân thành phố là trọng tâm và mục tiêu hướng đến

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu

a) Phân tích dữ liệu thứ cấp

- Từ các dữ liệu thống kê về phòng cháy, chữa cháy của TP.HCM qua các

năm Chúng tôi sẽ đi phân tích tình hình phòng cháy, chữa cháy theo thời gian từ đó đưa ra xu hướng của nó

- Sử dụng phương pháp phân tích chính sách để phân tích một số chính sách

pháp luật về đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy; hệ thống thực thi pháp luật

gồm có các quy định; luật; nghị định… hiện hành

b) Thu thập dữ liệu sơ cấp

Để có được bộ dữ liệu sơ cấp nhằm thực hiện mục tiêu nghiên cứu và triển khai các nội dung nghiên cứu cụ thể, nhóm đề tài áp dụng phương pháp tiếp cận nghiên cứu định lượng kết hợp định tính Việc áp dụng phương pháp khác nhau với các đối tượng khảo sát khác nhau tùy thuộc vào mục đích thu thập thông tin và những thuận lợi-khó khăn trong quá trình tiếp cận, triển khai Ngoài ra, việc sử dụng đồng thời 02 cách tiếp cận này nhằm thu thập tối đa và hiệu quả các thông tin

từ các đối tượng nghiên cứu khác nhau; đảm bảo tính đa dạng, chiều sâu của thông tin; góp phần đạt mục tiêu nghiên cứu ban đầu

Đề tài tiếp cận vấn đề đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy theo cách tiếp cận phương pháp định lượng nhằm có số liệu mang tính mô tả và đánh giá về nhận thức, thái độ và hành vi của người dân về đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy Đồng thời, kết hợp nghiên cứu định tính nhằm phát hiện, nhận diện các vấn đề khó khăn trong công tác thực hiện việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy hiện nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Kỹ thuật thu thập thông tin

 Sử dụng bản câu hỏi cấu trúc

 Phỏng vấn sâu: Phỏng vấn sâu cán bộ của cơ quan quản lý nhà nước về

việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy cấp thành phố, cấp quận/huyện

 Quan sát không tham dự: Quan sát một số khu nhà liền kề vừa ở vừa

kinh doanh và một số chung cư tại 3 địa bàn khảo sát Việc quan sát có ghi chép và chụp hình về việc đảm bảo an toàn PCCC của người dân cũng như ban quản lý chung cư Thêm vào đó việc quan sát cũng tìm kiếm những nguyên nhân, nguy cơ

1 Từ điển bách khao Công an nhân dân Việt Nam, NXB CAND, Hà Nội, 2005, Tr 1182-1183

gây ra cháy nổ tại các địa điểm này Từ đó bổ sung vào kết quả nghiên cứu của thực trạng đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy

 Tổ chức 01 hội thảo chuyên gia

Kỹ thuật chọn mẫu

 Cách chọn mẫu:

Thành phố Hồ Chí Minh có 24 quận/huyện (19 quận, 5 huyện) với số dân luôn tăng theo các năm, năm 2014 là 8.072.129 người, năm 2016 là 8.441.902 người (theo số liệu của Cục Thống kê TPHCM) Phân theo quy hoạch chung xây dựng thì Thành phố Hồ Chí Minh có ba khu vực: Nội thành hiện hữu, nội thành phát triển, ngoại thành:

- Nội thành hiện hữu (13 quận) : Quận 1, quận 3, quận 4, quận 5, quận 6, quận 8,

quận 10, quận 11, Gò Vấp, Tân Bình, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Tân Phú

- Nội thành phát triển (06 quận): quận 2, quận 7, quận 9, quận 12, Thủ Đức, Bình

Tân

- Ngoại thành (05 huyện): Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ.2 Chính vì thế đề tài sẽ đi theo những đặc trưng riêng của thành phố thông qua cách chọn khu vực khảo sát ứng với 3 khu vực của thành phố nêu trên, cụ thể các bước chọn như sau:

Bước 1: chọn quận Từ 3 khu vực của TP.HCM, chúng tôi chọn ngẫu nhiên

mỗi khu vực 1 quận/huyện, như vậy chúng tôi sẽ có 3 quận/huyện (2 quận và 1 huyện)

Bước 2: chọn phường Tại mỗi quận/huyện đã chọn ở trên chúng tôi chọn

ngẫu nhiên ra 1 phường/xã Như vậy, chúng tôi sẽ có 2 phường, 1 xã

Bước 3: chọn khu phố/ấp Tại mỗi phường, chọn ngẫu nhiên 2 khu phố/ấp, sao

cho một khu khố ở gần UBND phường/xã và 1 khu phố ở xa UBND phường/xã Như vậy chúng tôi sẽ có 6 khu phố/ấp (4 khu phố và 2 ấp)

Bước 4: chọn hộ gia đình Từ 6 khu phố/ấp chúng tôi chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu quota (mẫu chỉ tiêu), cụ thể sẽ chọn hộ gia đình sinh sống ở 4 địa

(4) Những hộ gia đình đang sinh sống tại chung cư mới

Từ các danh sách đã được lập theo chỉ tiêu đưa ra ở trên chúng tôi chọn ra hộ

để khảo sát, trong đó sẽ chọn thành viên bất kỳ trong gia đình từ 16 tuổi trở lên để khảo sát sao cho mỗi nhóm hộ có địa bàn cư trú như trên sẽ có 30 người được chọn

2 PGS.TS Phan Xuân Biên - Thành phố Hồ Chí Minh 35 năm Xây dựng và phát triển – 2012

ra khảo sát Như vậy, mỗi 1 khu khố/ấp chúng tôi sẽ có 120 đơn vị mẫu, 6 khu phố/ấp có 720 đơn vị mẫu

Biểu đồ chọn mẫu cụ thể như sau:

Cụ thể khu vực nội thành hiện hữu chúng tôi chọn phường 1, Quận 5; khu vực nội thành phát triển chọn phường Bình trị Đông A, quận Bình Tân; khu vực ngoại thành chọn huyện Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng việc đảm bảo an toàn PCCC tại TP.HCM hiện nay như thế nào

- Nhận thức, thái độ và hành vi của người dân về việc đảm bảo an toàn PCCC như thế nào

- Những yếu tố nào tác động đến nhân thức của người dân về việc đảm bảo an toàn PCCC hiện nay

TP HỒ CHÍ MINH (24 QUẬN/HUYỆN)

NỘI THÀNH

HIỆN HỮU

(13 QUẬN)

NỘI THÀNH PHÁT TRIỂN (06 QUẬN)

NGOẠI THÀNH (05 HUYỆN)

2 KHU PHỐ 2 KHU PHỐ 2 ẤP

06 KHU PHỐ/ẤP (mỗi khu phố/ấp chọn 4 nhóm hộ với tiêu chí cư trú như dưới, sao cho mỗi

nhóm có đủ 30 đơn vị mẫu => 120 đơn vị mẫu/1khu phố/ấp)

(1) Những hộ gia đình sinh sống tại những ngôi nhà liền kề có tận dụng nhà làm

nơi kinh doanh buôn bán (mặt tiền đường)

(2) Những hộ gia đình sinh sống trong những ngôi nhà tại các con hẻm nhỏ

(3) Những hộ gia đình đang sinh sống tại chung cư cũ

(4) Những hộ gia đình đang sinh sống tại chung cư mới

 120 đơn vị mẫu x 6 khu phố/ấp = 720 đơn vị mẫu

- Làm thế nào để nâng cao nhận thức, thay đối thái độ và hành vi của người

dân về việc đảm bảo an toàn PCCC trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

6 Giả thuyết nghiên cứu

- Phần lớn người dân có nhận thức đúng về việc đảm bảo an toàn PCCC Tuy

nhiên, hành vi về đảm bảo an toàn PCCC lại chưa đúng

- Tuổi, nghề nghiệp, giới tính, nơi ở là những yếu tố tác động đến nhận thức

của người dân về bảo đảm an toàn PCCC

- Công tác truyền thông, các chế tài, kiểm tra, kiểm soát làm càng tốt thì nhận

thức của người dân về PCCC càng tốt

- Những người có nhận thức về việc đảm bảo an toàn PCCC thì sẽ có thái độ

và hành vi tốt để đảm bảo an toàn PCCC

7 Đặc điểm mẫu khảo sát

Nhóm nghiên cứu đã khảo sát 720 người dân đại diện hộ gia đình, địa bàn

khảo sát phân bố đều trên 03 phường/xã thuộc 03 khu vực vực phát triển của Thành

phố (nội thành hiện hữu, nội thành phát triển, ngoại thành) Cụ thể phường 1, Quận

5; phường Bình Trị Đông A, quận Bình Tân; xã Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh

mỗi phường, xã khảo sát 240 mẫu (33,3%)

Bảng 1 Đặc điểm cư trú; giới tính và nhóm tuổi của mẫu khảo sát

Đại đa số người trả lời là dân tộc Kinh – chiếm 96.6% Tỷ lệ người có hộ khẩu

thường trú, chiếm tỷ lệ 63.8%, tạm trú chiếm 35.8% Tỷ lệ nam giới chiếm 38.9%,

nữ giới chiếm 61.1% Mẫu khảo sát bao gồm nhiều nhóm tuổi khác nhau, tuy nhiên

nhóm tuổi từ 30-50 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất trong mẫu nghiên cứu (55.3%), nhóm

ít nhất là nhóm thanh niên từ 30 tuổi trở xuống chỉ chiếm có 11.4%

Trình độ học vấn của những người tham gia trả lời khảo sát chủ yếu có trình

độ THCS và THPT với tỷ lệ tương ứng là 32,35; 27,5%; 21,8% có trình độ Đại học,

còn lại một tỷ lệ rất thấp có trình độ tiểu học và không biết đọc viết

Nghề nghiệp: Trong 720 người khảo sát chủ yếu là nội trợ với 23,8%, tiếp đó

là những người lao động giản đơn/phổ thông/chân tay với 18,2%, tiểu thương chiếm

15,7%, hưu trí/mất sức chiếm 14,7% còn lại là một số ngành nghề khác như công

chức, viên chức 7,2%, nhân viên văn phòng 6,1%, công nhân 5,8% Nơi làm việc

chủ yếu của người trả lời là ở nhà chiếm 42,8%, làm trong các cơ quan nhà nước

chiếm 9,9%, tại các doanh nghiệp/công ty sx tư nhân chiếm 7,7% còn lại một tỷ lệ

rất thấp làm ở nơi khác

Nguồn: Khảo sát của đề tài, 2018

Số nhân khẩu trung bình trong mẫu khảo sát khoảng gần 5 người, Trong đó,

các trường hợp có 02 – 04 người chung sống/hộ chiếm phổ biến (65.1%) Các hộ

gia đình có từ 5 – 7 người chung sống trở lên chiếm 27.6% Số hộ gia đình có 8 –

10 người chung sống cũng chiếm khoảng 5.3% và có tới 13 hộ có rất đông người

sinh sống cùng nhau từ 11 người trở lên

Đảm bảo an toàn PCCC là chủ đề không mới, để thực hiện tốt việc đảm bảo an

toàn PCCC cần sự chung tay và nỗ lực từ nhiều chủ thể khác nhau Tuy nhiên,

những nghiên cứu trước đó mới chỉ dừng lại ở việc tiếp cận từ phía cơ quan quản lý

nhà nước về PCCC mà chưa tiếp cận sâu từ chủ thể quan trọng là người dân Vì thế,

trong nghiên cứu này chúng tôi cố gắng đi tìm hiểu phân tích từ chủ thế chính là

người dân, mặc dù dung lượng mẫu không phải là lớn nhưng nó cũng phần nào đưa

ra được một bức tranh về nhận thức, thái độ và hành vi của người dân Thành phố về

vấn đề đảm bảo an toàn PCCC

8 Một số hạn chế của nghiên cứu

7,2 6,1

15,7 5,8

18,2 4,9

23,8 14,7

0,4 1,1 2,1

Công chức, viên chức Nhân viên văn phòng

Tiểu thương Công nhân Lao động giản đơn/phổ thông/chân tya

Học sinh/ sinh viên

Nội trợ Hưu trì/mất sức Nông dân Thất nghiệp Khác

Biểu đồ 1 Tình trạng nghề nghiệp

Nghiên cứu này được tiến hành trong bối cảnh sát nhập Cảnh sát PCCC thành phố vào Công an thành phố vì thế có những điều chỉnh về khung pháp lý, chính sách và phân công phối hợp cơ quan quản lý nhà nước chưa rõ ràng Nhóm nghiên cứu đã nỗ lực cập nhật các thay đổi thực tiễn xã hội, nhưng không tránh khỏi một số kết quả, kết luận và giải pháp đưa ra sẽ chậm

Trong quá trình triển khai, rất nhiều vấn đề xã hội pháp sinh, không thuộc trọng tâm nghiên cứu chính của nhiệm vụ nhưng tính cấp thiết, bắt buộc nhà nghiên cứu phải quan tâm, như: PCCC chung cư, PCCC các nhà cao tầng, PCCC đối với công ty, cơ sở sản xuất…Tuy nhiên, phạm vi thời gian và giới hạn nghiên cứu không cho phép khai thác sâu hơn các chủ đề này

Cuối cùng, giới hạn mà nhóm nghiên cứu nhận thấy đó là về quy mô mẫu, cơ

số mẫu khảo sát sẽ giảm tính đại diện khi nhiệm vụ đưa ra các kết luận về tình hình đảm bảo an toàn PCCC chung của toàn thành phố Để khắc phục hạn chế này, nhóm nghiên cứu đã tập trung khai thác thông tin chuyên gia thông qua các phỏng vấn sâu, hội thảo và dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Các khái niệm nghiên cứu chính

(1) Khái niệm đô thị bền vững là đô thị đạt được sự thống nhất trong một khuôn

khổ bền vững cả ba mặt kinh tế, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng sống của thế hệ hiện tại mà không làm ảnh hưởng tới các nhu cầu phát triển của thế

Bảo vệ, bảo tồn và phục hồi các di sản văn hóa, thiên nhiên và lịch sử

– Thúc đẩy công bằng, sự gắn kết cần thiết và hội nhập lãnh thổ và xã hội – Quy hoạch và quản lý thống nhất, thúc đẩy sự tham gia của tất cả các cơ quan xã hội vào việc quản lý lãnh thổ

– Quan hệ mật thiết với vùng

Như vậy, vấn đề an toàn là một trong những tiêu chí cho một đô thị phát triển bền vững

(2) Trật tự an toàn xã hội

Trật tự an toàn xã hội là trạng thái xã hội bình yên trong đó mọi người

được sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định Đấu tranh giữ gìn trật tự an toàn xã hội bao gồm: giữ gìn trật

tự nơi công cộng; đảm bảo trật tự an toàn giao thông; an toàn phòng cháy, chữa cháy; phòng ngừa tai nạn; bài trừ tệ nạn xã hội; bảo vệ môi trường…Bảo vệ Trật tự

an toàn xã hội là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt và có chức năng tham mưu, hướng dẫn và trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn trật tự công cộng, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, tham gia phòng ngừa tai nạn, bài trừ tệ nạn xã hội, bảo vệ môi trường.4

(3) Bảo đảm trật tự an toàn xã hội

Bảo đảm trật tự, an toàn xã hội là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh

chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn xã hội (Điều 3 Luật Công an nhân dân 2014)

+ Hành động phòng ngừa là hành động để loại bỏ nguyên nhân của sự không

phù hợp tiềm tàng hay các tình trạng không mong muốn tiềm tàng khác (TCVN ISO/IEC 9000:2007)

(3)

3

GS.TS Ngô Hồng Kế; Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam

4 Bộ Công an - Viện Nghiên cứu Chiến lược và Khoa học Công an: Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam - Nxb Công an nhân dân – 2005 (tr 1182)

(4) Phòng cháy, chữa cháy là tổng hợp các biện pháp, giải pháp kỹ thuật nhằm

loại trừ hoặc hạn chế đến mức tối đa các nguy cơ xảy ra cháy, nổ, đồng thời tạo các điều kiện thuận lợi, phù hợp cho công tác cứu người, cứu tài sản, chữa cháy, chống cháy lan hiệu quả và làm giảm thiểu tối đa các thiệt hại do cháy, nổ gây ra

(5) Nguyên tắc phòng cháy và chữa cháy: Huy động sức mạnh tổng hợp của toàn

dân tham gia hoạt động phòng cháy và chữa cháy; Trong hoạt động phòng cháy và chữa cháy lấy phòng ngừa là chính; phải tích cực và chủ động phòng ngừa, hạn chế đến mức thấp nhất các vụ cháy xảy ra và thiệt hại do cháy gây ra; Phải chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, phương tiện, phương án và các điều kiện khác để khi có cháy xảy ra thì chữa cháy kịp thời, có hiệu quả; Mọi hoạt động phòng cháy và chữa cháy trước hết phải được thực hiện và giải quyết bằng lực lượng và phương tiện tại chỗ.5

(6) Danh mục phương tiện phòng cháy, chữa cháy phải kiểm định theo quy định:

+ Phương tiện chữa cháy cơ giới, gồm có: a) Các loại xe chữa cháy thông thường: Xe chữa cháy có téc, xe chữa cháy không téc (xe bơm); b) Các loại xe chữa cháy đặc biệt: Xe chữa cháy sân bay, xe chữa cháy rừng, xe chữa cháy hóa chất, xe chữa cháy chống biểu tình gây rối ; c) Máy bay chữa cháy; tàu, xuồng chữa cháy; d) Các loại xe chuyên dùng phục vụ chữa cháy: Xe thang, xe nâng, xe chỉ huy, xe thông tin ánh sáng, xe trạm bơm, xe chở nước, xe chở phương tiện, xe chở quân, xe chở hóa chất, xe cấp cứu sự cố, xe cứu nạn, cứu hộ, xe hút khói, xe kỹ thuật ; đ) Các loại máy bơm chữa cháy: Máy bơm khiêng tay, máy bơm rơmoóc, máy bơm nổi

+ Phương tiện chữa cháy thông dụng, gồm có: a) Vòi, ống hút chữa cháy; b) Lăng chữa cháy; c) Đầu nối, ba chạc, hai chạc chữa cháy, Ezectơ; d) Giỏ lọc; đ) Trụ nước, cột lấy nước chữa cháy; e) Thang chữa cháy (thang 3, thang 2, thang hộp, thang móc, thang khác); g) Bình chữa cháy (xách tay, có bánh xe): Bình bột, bình bọt, bình khí

+ Chất chữa cháy: Nước, bột chữa cháy, khí chữa cháy, thuốc bọt chữa cháy + Vật liệu và chất chống cháy, gồm có: a) Sơn chống cháy; b) Vật liệu chống cháy; c) Chất ngâm tẩm chống cháy

+ Trang phục và thiết bị bảo hộ cá nhân, gồm có: a) Trang phục chữa cháy: Quần, áo, mũ, ủng, găng tay, thắt lưng, khẩu trang chữa cháy; ủng và găng tay cách điện; quần áo cách nhiệt; quần áo chống hóa chất; quần áo chống phóng xạ; b) Mặt

nạ phòng độc lọc độc, mặt nạ phòng độc cách ly, khẩu trang lọc độc, máy san nạp khí cho mặt nạ phòng độc

+ Phương tiện cứu người, bao gồm: Dây cứu người, đệm cứu người, thang cứu người (thang dây, thang xếp ), ống cứu người, thiết bị dò tìm người

5 Điều 4, Luật phòng cháy, chữa cháy (2001)

+ Phương tiện, dụng cụ phá dỡ, gồm có: a) Máy cắt, máy kéo, máy banh, máy kích, máy nâng vận hành bằng khí nén, thủy lực, bằng điện hoặc bằng động cơ; b) Kìm cộng lực, cưa tay, búa, xà beng

+ Thiết bị, dụng cụ thông tin liên lạc, chỉ huy chữa cháy gồm: a) Bàn chỉ huy chữa cháy, lều chỉ huy chữa cháy; b) Hệ thống thông tin hữu tuyến; c) Hệ thống thông tin vô tuyến

+ Hệ thống báo cháy, chữa cháy, bao gồm: a) Hệ thống báo cháy tự động, bán

tự động; b) Hệ thống chữa cháy tự động, bán tự động (bằng khí, nước, bột, bọt), hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà, hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà

(7) Điều 8, Nghị định số 79/2014/NĐ-CP ngày 31 tháng 7 năm 2014 của Chính phủ quy định về Điều kiện an toàn về phòng cháy và chữa cháy đối với khu dân cư :

(1) Có quy định, nội quy về phòng cháy và chữa cháy, về sử dụng điện, sử dụng lửa và các chất dễ cháy, nổ; có biển cấm, biển báo, sơ đồ hoặc biển chỉ dẫn về phòng cháy và chữa cháy, thoát nạn phù hợp với đặc điểm của khu dân cư

(2) Có thiết kế và phải được thẩm duyệt thiết kế về phòng cháy và chữa cháy đối với khu dân cư xây dựng mới

(3) Hệ thống điện bảo đảm tiêu chuẩn an toàn về phòng cháy và chữa cháy (4) Có hệ thống giao thông, nguồn nước phục vụ chữa cháy, giải pháp chống cháy lan, phương tiện phòng cháy và chữa cháy bảo đảm số lượng và chất lượng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về phòng cháy và chữa cháy hoặc theo quy định của Bộ Công an

(5) Có phương án chữa cháy và thoát nạn đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định tại Điều 21 Nghị định này

(6) Có lực lượng dân phòng được huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy và chữa cháy và tổ chức thường trực sẵn sàng chữa cháy đáp ứng yêu cầu chữa cháy tại chỗ (7) Có hồ sơ quản lý, theo dõi hoạt động phòng cháy và chữa cháy theo quy định của Bộ Công an

(8) Nhận thức

Họat động nhận thức là họat động bao gồm nhiều quá trình khác nhau, thể hiện những mức độ phản ánh khác nhau và mang lại những sản phẩm khác nhau về hiện thực khách quan

Người ta căn cứ vào mức độ phản ánh mà chia toàn bộ họat động nhận thức thành hai giai đoạn lớn là nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính

- Nhận thức cảm tính: là giai đọan đầu sơ đẳng trong tòan bộ hoạt động nhận

thức của con người Hoạt động nhận thức cảm tính chỉ phản ánh những thuộc tính

bề ngoài, cụ thể của sự vật, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào giác quan của của con người

- Nhận thức lý tính: thể hiện ở giai đoạn cao hơn nhận thức cảm tính Nhận

thức lý tính phản ánh những thuộc tính bên trong, những mối liên hệ bản chất của

sự vật, hiện tượng trong hiện thức khách quan

(6) Thái độ

Thái độ phải được nhìn nhận như là kết quả của sự đánh giá tâm lý và nhận

thức về đối tượng xuất phát từ nhu cầu của chủ thể Tâm lý học cho rằng “thái độ”

là sự sẵng sàng ổn định của cá nhân để phản ứng với một tình huống hay một phức thể tình huống, thái độ vốn có xu hướng rõ rệt hình thành quy luật nhất quán phương thức xử thế của mỗi cá nhân 6

Thái độ mang tính chất riêng tư của cá nhân, của chủ thể Tuy nhiên, cá nhân lại sống và tồn tại trong lòng xã hội nên rõ ràng cá nhân nằm trong mối quan hệ phức tạp và đa dạng của xã hội, do đó xã hội sẽ chi phối thái độ của các cá nhân Theo từ điển tiếng Việt, thái độ được hiểu là “cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động theo một hướng nào đó trước một tình hình, một hành động”7

Theo Lênin (trong Nhập môn Xã hội học, Trần Thị Kim Xuyến, Thống Kê, HCM, 2003): thái độ là một bộ phận của lĩnh vực tình cảm, phản ánh quan hệ của

cá nhân đối với hiện thực Vừa phản ánh tồn tại xã hội chịu ảnh hưởng của ý thức giai cấp, tâm lý xã hội, dư luận và tập đoàn xã hội Nó thường không phải là những đáp ứng được biểu lộ một cách minh thị hay trực tiếp mà là những ý nghĩ đang chuyển hóa thành hành động.8

(7) Hành vi

Hành vi là một khái niệm khá phức tạp vì rất khó phân biệt giữa hành vi và

hành động hội xã hội Trong cuộc sống hằng ngày, người ta thường đánh đồng hai khái niệm này là một

Các nhà Xã hội học cho rằng “hành vi hay ứng xử là biểu hiện của mối liên hệ giữa kích thích và phản ứng Có kích thích thì có phản ứng, lúc này không có sự cân nhắc, tính toán kĩ càng mà là chỉ là kích thích - phản ứng mà thôi”9

Còn hành động theo Max Weber là những ứng xử mà chủ thể gắn cho nó một

ý nghĩa chủ quan nhất định10 Tức là hành động luôn có sự tham gia của ý thức Trong nghiên cứu này, chúng tôi xem xét hành vi ở góc độ những phản ứng bên ngoài của hành vi, hành vi được nhìn như là hành động Xem xét hành vi như là một trong những kết quả của quá trình tâm lý: nhận thức => thái độ => hành vi Nhận thức cùng với thái độ, hành vi tạo thành những mặt cơ bản của đời sống con người Tuy nhận thức là tiền đề của thái độ và hành vi nhưng nó có mối quan hệ

6 Thực trạng nhận thức và thái độ của học sinh PTHT ở một số trường nội thành TP.HCM đối với GDGT, Luận văn thạc sỹ Tâm lý học, Huỳnh Văn Sơn, Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, 1999, trang 20

7 Từ điển tiếng Việt, nxb Nà Nội, 1992, trang 872

8 Nhập môn Xã hội học, Trần Thị Kim Xuyến, NXB.Thống Kê, HCM, 2003, trang 21

9 Tài liệu đã dẫn, trang 142

10 Tài liệu đã dẫn, trang 143

mật thiết với hai mặt này Nhận thức quyết định thái độ của cá nhân, thái độ chi phối và quyết định hành vi của con người Tuy nhiên, quá trình tâm lý này không chỉ có một chiều đơn giản mà còn tác động ngược lại Tức là thái độ và hành vi có thể tác động ngược trở lại nhận thức

1.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.2.1 Văn bản khung pháp lý

Nghị quyết số 31/BCT của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng

Cộng sản Việt Nam năm 1980 về “Nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị và bảo đảm trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới” đã xác định bảo vệ an ninh chính trị, bảo

đảm trật tự an toàn xã hội là hai bộ phận gắn bó chặt chẽ với nhau trong nhiệm vụ chung bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội Hội nghị Trung ương

8 khóa XI ban hành Nghị quyết số 28-NQ/TW về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, trong đó xác định trong bất kỳ tình huống nào, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta quyết tâm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của

Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; giữ vững ổn định chính trị - xã hội, môi trường hòa

bình để xây dựng và phát triển đất nước theo mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”11

Một số văn bản quy phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy của Chính phủ, các bộ ngành và Thành phố Hồ Chí Minh:

- Nghị định 79/2014/ND-CP ngày 31 tháng 07 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật phòng cháy và chữa cháy và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật phòng cháy và chữa cháy

- Thông tư 66/2014/TT-BCA của Bộ công an ngày 16 tháng 12 năm 2014

Quy định chi tiết thi hành một số điều của Nghị định số 79/2014/NĐ-CP ngày 31/7/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật phòng cháy và chữa cháy

và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng cháy và chữa cháy

11 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng,

H 2016, tr 148

- Thông tư 56/2014/TT-BCA ngày 12/11/2014 của Bộ công an Quy định về trang bị phương tiện phòng cháy và chữa cháy cho lực lượng dân phòng, lực lượng phòng cháy và chữa cháy cơ sở, lực lượng phòng cháy và chữa cháy chuyên ngành

- Chỉ thị 47-CT/TW ngày 25/6/2015 của Ban chấp hành trung ương về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng cháy, chữa cháy

- Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 5/12/2018 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác PCCC tại khu dân cư

- Thông tư 48/2015/TT-BCA ngày 06/10/2015 của Bộ công an Quy định về trang phục chữa cháy của lực lượng dân phòng, lực lượng phòng cháy và chữa cháy cơ sở, lực lượng phòng cháy và chữa cháy chuyên ngành

- Công điện 1926/CĐ-Ttg ngày 02/11/2016 của Thủ tướng chính phủ về tăng cường công tác phòng cháy, chữa cháy

- Nghị quyết 23/2017/NQ-HĐND ngày 7/12/2017 của Hội đồng nhân dân

thành phố quy định về xử lý các cơ sở trên địa bàn thành phố không đảm bảo yêu cầu về PCCC được đưa và sử dụng trước ngày Luật PCCC số 27/2001/QH10 có hiệu lực

- Chỉ thị 09-CT/TU ngày 23 tháng 10 năm 2008 của Ban Thường vụ Thành

ủy về tăng cường lãnh đạo công tác phòng cháy chữa cháy và cứu hộ - cứu nạn trên địa bàn thành phố

- Quyết định số 6630/QĐ-UBND Ngày 14/12/2013 của Chủ tịch Ủy ban

nhân dân thành phố, về đề án nâng cao năng lực phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ngang tầm với các nước trong khu vực

- Quyết định 1612/QĐ-UBND ngày 20/4/2018 của Ủy ban nhân dân Thành

phố Ban hành Danh mục phân công thực hiện Chỉ thị số 04/CT-UBND

- Chỉ thị 31-CT/TU ngày 27-3-2015 của Ban Thường vụ Thành ủy về “tăng cường lãnh đạo công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trên địa bàn

TP năm 2015 và những năm tiếp theo”

- Chỉ thị 12/CT-UBND ngày 11/9/2017 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ

Chí Minh về việc tăng cường trách nhiệm đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy đối với nhà ở hộ gia đình và nhà ở kết hợp kinh doanh, sản xuất trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

- Chỉ thị số 04/CT-UBND ngày 29/3/2018 của Ủy ban nhân dân thành phố

ban hành về triển khai các biện pháp đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy đối với chung cư, nhà cao tầng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

- Nghị quyết 23/2017/NQ-HĐND ngày 07/12/2017 của Hội đồng nhân dân

Thành phố Hồ Chí Minh Quy định về xử lý các cơ sở không đảm bảo yêu cầu về

phòng cháy và chữa cháy trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh được đưa vào sử dụng trước ngày luật phòng cháy và chữa cháy số 27/2001/QH10 có hiệu lực

- Kế hoạch số 4946/KH-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí

Minh về Tổ chức thực hiện Đề án nâng cao năng lực phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và Dự án quy hoạch ngành PCCC trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

1.2.2 Công trình nghiên cứu khoa học

Bàn về trật tự, an toàn xã hội có nhiều tác đã đi phân tích tìm kiếm nội hàm của nó Trong bài viết “Nhận diện về trật tự, an toàn xã hội trong tình hình hiện nay”12

của Đại tá, PGS TS Trần Vi Dân, Đại tá, TS Vường Hùng có viết, trong thực tiễn, có sự thống nhất khi tiếp cận với trật tự, an toàn xã hội ở phương diện nội

dung, theo đó trật tự, an toàn xã hội bao gồm hoạt động phòng, chống tội phạm và

vi phạm pháp luật thuộc lĩnh vực trật tự xã hội; phòng ngừa tai nạn giao thông; phòng, chống cháy nổ; phòng chống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường

Đứng ở một khía cạnh khác Từ điển Bách khoa Công an Nhân dân Việt Nam

đưa ra khái niệm trật tự, an toàn xã hội là trạng thái xã hội bình yên trong đó mọi người được sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định Đấu tranh giữ gìn trật tự an toàn xã hội bao gồm: chống tội phạm, giữ gìn trật tự công cộng, bảo đảm trật tự an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa tai nạn, bài trừ tệ nạn xã hội, bảo vệ môi trường 13

Tác giả Bùi Ngọc Giáp đưa ra khái niệm khái quát về Bảo đảm TTATXH là việc chắc chắn thực hiện được, giữ gìn được trạng thái xã hội bình yên trong đó mọi người được sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định hoặc có đầy đủ những gì cần thiết cho trạng thái xã hội bình yên, trong đó mọi người được sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định Bảo đảm TTATXH bao gồm các nội dung chủ yếu như: Phòng, chống tội phạm; phòng, chống tệ nạn

xã hội; phòng cháy, chữa cháy, cứu hộ cứu nạn; bảo đảm trật tự an toàn giao thông; đảm bảo trật tự công cộng; đảm bảo trật tự trong cư trú, đi lại; trật tự trong các hoạt động kinh doanh có điều kiện về ANTT; trật tự về sử dụng các loại phương tiện đặc biệt; trong tổ chức thi hành án hình sự, trật tự trong tiến hành các biện pháp xử lý hành chính 14

Cụ thể hơn, tác giả Đỗ Đình Hòa cho rằng “Bảo đảm TTATXH là những hoạt động của Nhà nước trong việc huy động mọi nguồn lực xã hội cho việc đầu tư xây

“So sánh nội dung biện pháp bảo đảm trật tự , an toàn xã hội và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội” Trung tá,

TS Bùi Ngọc Giáp In trong Kỷ yếu hội thảo khoa học “ Đảm bảo trật tự, an tòa xã hội trong tình hình mới những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Bộ Công an, TP.HCM, 2013 (tr61)

dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật; bổ sung hoàn thiện pháp luật; tổ chức và quản lý chặt chẽ các hoạt động thiết yếu của xã hội; đấu tranh, phòng chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật; phòng cháy, chữa cháy nhằm thiết lập và duy trì một

xã hội ổn định, có trật tự kỷ cương, mọi người dân được sống bình yên, mọi hoạt động xã hội được tuân thủ theo pháp luật góp phần giữ vững ổn định chính trị xã hội và an ninh trật tự của quốc gia” 15

Những nghiên cứu về phòng cháy, chữa cháy

Chủ đề phòng cháy, chữa cháy hiện nay được nhiều người quan tâm, mỗi

người đứng ở những góc độ tiếp cận khác nhau để nhìn nhận vấn đề Nói đến thực trạng tình hình cháy nổ hiện nay nhiều báo cáo đã đưa ra một cái nhìn cụ thể chi tiết Trong báo cáo tổng kết năm 2017 và triển khai công tác năm 2018 của Cục

Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ đã đưa ra kết quả là cả nước trong năm 2017 đã xảy ra 4.074 vục cháy, làm chết 96 người bị thương 203 người, tiêu hủy về tài sản trị giá 2.120 tỷ đồng và 339 ha rừng Xảy ra 21 vụ nổ, làm chết

11 người, bị thương 24 người, thiệt hại tài sản 4,164 tỷ đồng Trong đó số vụ cháy nhà dân luôn chiếm khoảng 50,5% tổng số vụ cháy, một số vụ cháy nhà dân gây thiệt hại nghiêm trọng về người do sơ suất, bất cẩn và vi phạm các quy định về PCCC.16 Toàn lực lượng Cảnh sát PCCC đã thực hiện 5.027 vụ chữa cháy và CNCH, tổ chức hướng dẫn thoát nạn được hàng nghìn người trực tiếp cứu được 265 người; tìm được 191 thi thể nạn nhân bàn giao cho lực lượng chức năng xử lý17

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2016 đã xảy ra 361 vụ cháy, 1.583 điểm báo xảy ra sự cố cháy, 16 vụ cháy do tự đốt Các vụ cháy đã làm 8 người chết, 27 người

bị thương, ước tính thiệt hại là 259,8 tỷ, năm 2017 xảy ra 1.007 vụ cháy, trong đó

có 23 vụ cháy lớn, cháy gây thiệt hại nghiêm trọng Các vụ cháy đã làm chết 26 người, bị thương 44 người.18

Một vấn đề cũng được nhiều người quan tâm hiện nay

đó chính là việc PCCC đối với các chung cư, đặc biệt là các chung cư cũ vì ở những chung cư này vấn đề PCCC chưa được quan tâm nhiều

Cùng xem xét về vấn đề đó tác giả Vũ Văn Thủy 19 đưa ra con số là hiện nay cả nước hiện còn gần 1.690 chung cư cũ, tập trung nhiều nhất ở hai đô thị trung tâm là

Hà Nội và TP.HCM Hà Nội có khoảng 1.155 nhà chung cư cao 4 đến 6 tầng Trong

đó, có hơn 980 chung cư được xây dựng trước năm 1990 và tập trung lại các quận nội thành cũ Ở TP.HCM có trên 530 chung cư được xây dựng trước năm 1975 Phần lớn các chung cư này đều xuống cấp, hư hỏng nặng trong thời gian khai thác,

15 GS.TS Đỗ Đình Hòa, “Bảo đảm TTANXH trong Chiến lược bảo vệ tổ quốc thời kỳ hội nhập quốc tế tại Việt Nam” Sách chuyên khảo, Nxb CAND, năm 2017

Báo cáo tổng kết công tác phòng cháy, chữa cháy năm 2016 của cảnh sát phòng cháy chữa cháy TP.HCM

19 “Một số vấn đề PCCC & CNCH đối với các chung cư cũ ở Việt Nam hiện nay, Thượng tá, TS Vũ Văn Thủy, Tạp chí Phòng cháy & chữa cháy, số 105[4/2018]

sử dụng Tác giả cho rằng công tác PCCC tại các khu nhà chung cư cũ này không được quan tâm Điều này được thể hiện: Ý thức của người dân đối với công tác PCCC chưa cao, nhiều người dân vi phạm các quy định an toàn về PCCC, tự đấu nối, câu mắc nguồn điện dẫn đến việc không đảm bảo an toàn, để các đồ đạc lấn chiếm hành lang, cầu thang thoát hiểm Phần lớn nhà chung cư cũ này không được trang bị hệ thống PCCC và các phương tiện chữa cháy, thoát nạn

Tác giả Lê Quang Hải20 lại nhìn vấn đề về PCCC đối với loại hình nhà ở và kết hợp kinh doanh, đây là một trong những loại hình rất phổ biến ở các thành phồ lớn như TP.HCM nhưng lại tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ gây cháy nổ Trong bài viết của mình tác giả đưa ra số liệu hàng năm cả nước xảy ra 2000 đến 2600 vụ cháy, trong đó có tới 45 – 55% các vụ cháy xảy ra đối với loại hình nhà dân Điều đáng nói là trong các vụ cháy này tuy rằng thiệt hại về tài sản không nhiều nhưng thiệt hại về người là rất nặng nề

Tác giả Ngô Văn Minh đưa ra các nhìn về thực trạng công tác PCCC tại các khu phức hợp, theo tác giả theo xu hướng phát triển của thế giới, cùng với sự phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội thì việc xây dựng các tòa nhà nhiều tầng, cao tầng

và siêu cao tầng là xu hướng tất yếu trong quá trình đô thị hóa đang phát triển rất nhanh, cùng với đó là quá trình hình thành và phát triền của các khu phức hợp cũng diễn ra rất nhanh Tác giả nhấn mạnh trong các khu phức hợp thường được thiết kế xây dựng có từ hai đến ba tầng hầm với tổng diện tích rất lớn, nơi này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây cháy, nổ; khi cháy, nổ xảy ra nhiều thiệt hại về người và tài sản, ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Bàn về nguyên nhân xảy ra cháy nổ, các bài viết đều có cái nhìn cụ thể với từng nguyên nhân Nguyên nhân chủ yếu được đưa ra trong các báo cáo đó chính là

sự cố về điện Các báo cáo phân tích cho rằng ý thức của người dân liên quan trực tiếp đến vấn đề này, nếu mỗi người dân trong gia đình biết kiểm tra thường xuyên

hệ thống điện cũng như các vật dụng tiêu thụ điện của gia đình thì sẽ giảm thiểu tối

đa nguyên nhân gây ra cháy, nổ21

Báo cáo của Cảnh sát Thành phố Hồ Chí Minh cũng chỉ ra rằng do chạy đua với lợi nhuận, một số doanh nghiệp, cơ sở đã không quan tâm, đầu tư, thậm chí cố tình không chấp hành các quy định, tiêu chuẩn về an toàn PCCC để gia tăng sản xuất, kinh doanh Bên cạnh đó một số công trình đã xuống cấp, hệ thống điện không đảm bảo an toàn về PCCC; vẫn tồn tại tình trạng các công trình được quy hoạch, thiết kế thẩm duyệt ngay từ ban đầu nhưng trong quá trình hoạt động đã sử dụng sai công năng và tự ý cải tạo, sửa chữa, cơi nới nhằm mục đích tận dụng tối đa diện tích

để kinh doanh, sản xuất dẫn đến nguy cơ không đảm bảo các điều kiện an toàn về PCCC tiềm ẩn nguy cơ gây án cháy lan, cháy lớn22

Nhiều bài viết cũng đã đưa ra nguyên nhân nhìn từ phía kết cấu, trang thiết bị

phòng cháy, chữa cháy ở các chung cư, khách sạn, khu công nghiệp … Điều tra, khảo sát đánh giá thực trạng công tác PCCC tại các Khu công nghiệp, khách sạn, chợ, siêu thị, trung tâm thương mại và các cơ sở trọng điểm Quốc gia trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” (2009) của UBND Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra rằng

nhiều nhà xưởng trong các khu chế xuất, khu công nghiệp hầu hết đều làm bằng kết cấu sườn sắt, mái tôn có giới hạn chịu lửa thấp, dễ bị sụp đổ khi xảy ra cháy, diện tích lớn, trong nhà xưởng thường bố trí kho, văn phòng làm việc, nhưng giữa các bộ phận này không có tường ngăn cháy, nhiều nhà xưởng được các công ty đầu tư phát triển hạ tầng xây dựng sẵn để cho thuê nhưng chưa biết được tính chất hoạt động của cơ sở nên khi khai thác sử dụng, hệ thống Phòng cháy, chữa cháy thường không phù hợp với công năng của từng ngành, nghề, do đó khi có cháy xảy ra không được phát hiện kịp thời và chữa cháy kém hiệu quả Việc chấp hành các quy định của pháp luật tại một số cơ sở còn mang tính hình thức, làm cho có, chất lượng chưa cao; Đội PCCC hoạt động không hiệu quả; công nhân không được phổ biến về luật PCCC; công tác tự kiểm tra an toàn PCCC chưa thật sự quan tâm Lực lượng Phòng cháy, chữa cháy chuyên trách ở các khu chế xuất, khu công nghiệp chưa xứng tầm với quy mô sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, trang bị phương tiện còn thiếu so với yêu cầu thực tế, lực lượng PCCC chuyên trách còn mỏng

Trong các chợ, siêu thị, Trung tâm thương mại thường tập trung số lượng lớn chất dễ cháy; nhiều hộ kinh doanh tự ý câu móc điện, tự ý cơi nới thêm quầy, sạp, sắp xếp hàng hóa để các vật dụng như tủ kệ, ghế, bao bì lấn chiếm lối đi chung làm giảm khoảng cách an toàn và gây khó khăn trong việc cứu chữa, thoát nạn; không quan tâm đầu tư hoặc thờ ơ với công tác PCCC, chỉ chú trọng việc kinh doanh Chợ

là nơi tập trung đông người nhưng lối thoát nạn thường không đảm bảo theo tiêu chuẩn an toàn, nhất là đối với các chợ xen kẽ trong khu dân cư tại các huyện, thị trấn

Tác giả Lê Quang Hải chỉ ra các nguyên nhân của sự gia tăng các vụ cháy nhà dân trong các khu dân cư là sự cố sơ suất, bất cẩn của người dân trong sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, các thiết bị và dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt; do vi phạm an toàn về PCCC trong việc sử dụng ngọn lửa trần, sử dụng điện, tiếp đến là do ý thức chủ quan, thiếu hiểu biết của người dân trong công tác PCCC, do trẻ em nghịch lửa

…

Cùng quan điểm này, tác giả Lê Như Dũng cũng chỉ ra nguyên nhân gây cháy

nổ nhà dân chủ yếu là do tình trạng sử dụng điện, sử dụng khí đốt cũng như ý thức của người dân trong việc sử dụng ngọn lửa trần trong sinh hoạt và thực trạng việc

22 Báo cáo tổng kết công tác phòng cháy, chữa cháy năm 2016 của cảnh sát phòng cháy chữa cháy TP.HCM

sử dụng “nhà ở kết hợp kinh doanh” tại Việt Nam hiện nay Thêm nguyên nhân nữa

là do sự cố các thiết bị điện, sự cố về khí đốt hóa lỏng sử dụng trong gia đình Nhiều người trong gia đình không có kỹ năng thoát nạn nên khi xảy ra cháy rất khó để có thể thoát nạn nhanh chóng, mặt khác trong gia đình hầu như không trang bị phương tiện chữa cháy nên công tác xử lý đám cháy ban đầu gặp rất nhiều khó khăn

Từ thực trạng, nguyên nhân của vấn đề cháy nổ, các bài viết cũng đi sâu vào

phân tích và đưa ra các giải pháp trong đó có những giải pháp mang tính chất tổng

thể như nghiên cứu, tham mưu đề xuất với các Bộ, Chính phủ và Quốc hội xây dựng, bổ sung các bất cập về Luật Phòng cháy chữa cháy, các Nghị định và các văn bản pháp luật có liên quan Tiếp tục công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Phòng cháy, chữa cháy và các văn bản quy phạm pháp luật khác về PCCC nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ công nhân viên, nhân dân nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về công tác PCCC Thủ trưởng các sở - ngành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các quận - huyện thường xuyên quán triệt và tổ chức thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về PCCC Trong quy hoạch, xây dựng mới, cải tạo, mở rộng công trình phải thực hiện đầy đủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn bảo đảm giao thông, nguồn nước phục vụ chữa cháy, lực lượng, trang bị phương tiện PCCC, xây dựng và phát huy hiệu quả phong trào toàn dân PCCC Thường xuyên chỉ đạo và tổ chức kiểm tra việc chấp hành pháp luật về PCCC trong phạm vi quản lý của ngành, địa phương mình phụ trách Tăng cường thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn các biện pháp

an toàn PCCC đối với các cơ sở trọng điểm, các cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao; kịp thời phát hiện, kiến nghị khắc phục các thiếu sót; có kế hoạch phối hợp với địa phương, ban ngành giải quyết dứt điểm các chợ, cơ sở kinh doanh, nhà cao tầng có nguy cơ cháy, nổ cao.23

Tác giả Trần Khắc Tuân đứng ở một khía cạnh khác đưa ra giải pháp để xây dựng, tổ chức phong toàn toàn dân phong cháy chữa cháy, tác giả cho rằng cần xây dựng một số mô hình nhân điển hình tiên tiến là cơ sở để xây dựng tiêu chí đánh giá, xây dựng nhân điển hình tiên tiến, một số mô hình để đánh giá hiệu quả hoạt động của lực lượng PCCC cơ sở, dân phòng, đồng thời tiến tới xã hội hóa công tác PCCC.24

Tác giả Lại Thị Hồng Duyên (2014) đứng ở phương diện của cơ quan quản

lý nhà nước về PCCC để đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm tra an toàn về PCCC của Cảnh sát Phòng cháy và chữa cháy Tác giả chỉ ra rằng cần hoàn chỉnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về công tác kiểm tra an toàn PCCC; Cải tiến, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức triển khai các hoạt động kiểm

23 Điều tra, khảo sát đánh giá thực trạng công tác PCCC tại các Khu công nghiệp, khách sạn, chợ, siêu thị, trung tâm thương mại và các cơ sở trọng điểm Quốc gia trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” (2009) của UBND Thành phố Hồ Chí Minh

24 “Giải pháp xây dựng, tổ chức phong trào toàn dân phòng cháy chữa cháy trên địa bàn thành phố Hà Nội” của tác giả Trần Khắc Tuân (2014)

tra, sự phân công, phối hợp giữa các đơn vị có liên quan đến công tác kiểm tra; Tăng cường biên chế và nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ kiểm tra an toàn về PCCC của Cảnh sát PCCC thành phố Hồ Chí Minh.25

Đề án “Nâng cao năng lực PCCC và CNCH trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ngang tầm với các nước trong khu vực” của UBND Thành phố (2013) Đề án

đã đưa ra thực trạng về công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ tại TP.HCM từ thực trạng cơ sở hạ tầng phục vụ công tác chữa cháy và cứu nạn, trong

đó đề án đề cập đến hệ thống giao thông của TP.HCM, đến nguồn nước phục vụ chữa cháy và hệ thống điện trên địa bàn Thành phố Tiếp đó đề án cũng đưa ra thực trạng công tác quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn Thành phố Thực trạng về lực lượng, phương tiện phòng cháy, chữa cháy tại chỗ trên địa bàn TP.HCM Thực trạng về hoạt động của lực lượng cảnh sát PCCC&CNCH TP.HCM, ở thực trạng này đề án phân tích về mô hình tổ chức, đội ngũ cán bộ chiến sĩ và cơ sở vật chất, trang thiết bị phương tiện Từ đó đề án đã đưa ra một số giải pháp bao gồm tuyên truyền, vận động quần chúng tham gia phòng cháy, chữa cháy; nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với công tác phòng cháy, chữa cháy; xây dựng và phát huy hiệu quả phong trào toàn dân tham gia PCCC Kết hợp nâng cao năng lực của lực lượng dân phòng và năng lực của lực lượng phòng cháy chữa cháy chuyên nghiệp, lực lượng phòng cháy chữa cháy cơ sở, đảm bảo cơ sở hạ tầng phục vụ cho công tác phòng cháy chữa cháy và cứu hộ cứu nạn Cái khó khăn chính của đề án khi thực hiện đó chính là vấn đề kinh phí, vì thế đề án hiện nay mới chỉ thực hiện được một phần đề ra

Tác giả Lê Quang Hải trong bài viết “Một số biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn cháy nhà dân trong các khu dân cư” đã đưa ra 3 hướng giải pháp để giảm

thiểu số vụ cháy, nổ xảy ra tại các nhà dân trong các khu dân cư, một đối với các Phòng cảnh sát PCCC & CNCH các tỉnh, thành phố, hai là đối với UBND các cấp trong công tác đảm bảo an toàn PCCC đối với các nhà dân tại các khu dân cư, theo

đó tác giả nhấn mạnh cần xây dựng lực lượng Dân phòng, lực lượng PCCC tình nguyện là lực lượng nòng cốt trong công tác đảm bảo an toàn PCCC tại khu vực, địa bàn quản lý, các khu dân cư trên địa bàn quản lý trong đó cần khuyến khích mỗi nhà dân đều có các thành viên nằm trong Đội Dân phòng, Đội PCCC tình nguyện Tác giả đưa ra giải pháp thứ 3 đó là đối với mỗi nhà dân trong các khu dân cư thì cần phải chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về PCCC, đặc biệt là trong việc sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt…Trang bị các phương tiện PCCC như bình chữa cháy xách tay, mặt nạ phòng độc

Tác giả Lê Như Dũng đưa ra 8 giải pháp để hạn chế đến mức thấp nhất số vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra, đồng thời đảm bảo thoát nạn an toàn thoát nạn cho

25 Nghiên cứu “Giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm tra an toàn về phòng cháy chữa cháy của Cảnh sát Phòng cháy và chữa cháy thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Lại Thị Hồng Chuyên (2014).

người dân trong điều kiện cháy khi xảy ra cháy tại các khu dân cư, đặc biệt là đối với loại hình nhà ở và kết hợp kinh doanh Một là công tác tham mưu trong việc PCCC; Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về PCCC đến cộng đồng dân cư, nhất là các khu dân cư tập trung đông người, có nguy cơ cháy nổ cao; Tăng cường công tác quản lý an toàn PCCC tại những cơ sở có nguy cơ cháy cao; chủ các hộ gia đình tích cực tham gia các lớp tập huấn, tuyên truyền về an toàn PCCC; Các hộ gia đình cần trang bị đầy đủ các phương tiện chữa cháy phù hợp với tính chất nguy hiểm của hàng hóa kinh doanh; Hạn chế sử dụng cửa cuốn làm cửa chính tại các hộ gia đình, đặc biệt là đối với các hộ kinh doanh; Đối với các nhà từ 2 tầng trở lên không nên làm “chuồng cọp”, cơi nới thêm diện tích phía trên nhà; Trong quá trình sinh hoạt cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình sử dụng điện, sử dụng khí đốt hóa lỏng cũng như sử dụng ngọn lửa trần trong gia đình

Có cùng chung các giải pháp nêu trên, tác giả Ngô Văn Nam 26 đã đưa ra 3 giải pháp chính để đảm bảo an toàn PCCC cho các khu phức hợp trước hết phải làm tốt công tác tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật về PCCC, cần đa dạng các loại hình tuyên truyền, với nhiều nội dung phong phú và đa dạng, kết hợp lý thuyết và thực hành thực tế để người dân hiểu Giải pháp thứ hai là làm tốt công tác hướng dẫn việc thực hiện các yêu cầu, điều kiện an toàn về PCCC cho từng cơ sở và trong toàn khu phức hợp; thứ ba là chú trọng hơn nữa trong việc phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý các khu phức hợp trong việc năng cao chất lượng của lực lượng PCCC

cơ sở, đây chính là lực lượng nòng cốt trong công tác PCCC tại chỗ; Xuất phát từ tính chất đặc thù của các cơ sở trong các khu phức hợp, lực lượng Cảnh sát PCCC cần quan tâm hơn nữa trong việc hướng dẫn chủ đầu tư, Ban Giám đốc, Ban Quản

lý các khu phức hợp làm tốt công tác trang bị, sử dụng phương tiện PCCC, làm tốt công tác tự kiểm tra an toàn về PCCC

Nhìn từ khía cạnh công tác chữa cháy, tác giả Ngô Văn Xiêm đã đưa ra một

số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chữa cháy, trong bài phân tích của mình, tác giả cho rằng hiệu quả của công tác chữa cháy phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nên việc xác định được giá trị thực hiệu quả công tác chữa cháy đối với một vụ cháy cụ thể rất phức tạp và khó thực hiện, nên tác giả đưa ra các giải pháp chỉ mang tính định tính Cục Cảnh sát PCCC & CHCN cần sớm nghiên cứu xây dựng Thông tư của Bộ Công an quy định mạng lưới bố trí các đơn vị Cảnh sát PCCC tại các thành phố, thị xã theo hướng rút ngắn thời gian xe chạy trên đường đến đám cháy, thông

số tương ứng là giảm bán kính bảo vệ của đơn vị trên địa bàn quản lý, theo tác giả nếu rút ngắn được thời gian chạy cháy, có nghĩa là rút ngắn thời gian phát triển tự

do của đám cháy, khi đó diện tích cháy còn nhỏ thì hiệu quả chữa cháy sẽ cao hơn

26 Một số giải pháp đảm bảo an toàn về PCCC đối với loại hình nhà ở kết hợp kinh doanh, Đại tá, TS Lê Quang Hải, Tạp chí Phòng cháy & chữa cháy, số 75[10/2015]

Qua tổng quan, nhóm nghiên cứu nhận thấy vấn đề đảm bảo trật tự an toàn

xã hội nói chung và đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy nói riêng là một chủ đề khá nóng và cấp thiết, nó có phạm vi và góc tiếp cận khá rộng Từ các tư liệu nhóm nghiên cứu tổng quan được, chúng tôi xin xếp thành 03 loại hình tư liệu khoa học

về đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy:

Thứ nhất, nhóm tư liệu đưa ra cái nhìn về thực trạng của việc đảm bảo về an

toàn PCCC Nhóm tư liệu này không những cung cấp các dữ liệu về pháp lý, chính sách, nguồn nhân lực …về công tác đảm bảo an toàn PCCC, một số bài viết chỉ ra một số những hạn chế, chưa phù hợp của các quy định trong luật Ngoài ra, nhóm tư liệu này còn cung cấp các số liệu thực trạng về đảm bảo an toàn PCCC qua các năm, tiếp cận từ góc độ quản lý nhà nước về công tác PCCC, thực trạng về việc đảm bảo an toàn PCCC từ phía người dân Từ đó đánh giá tầm quan trọng của công tác đảm bảo an toàn PCCC từ phía cơ quan quản lý nhà nước về PCCC, từ phía các công ty, doanh nghiệp và chính từ phía những người dân hiện nay

Thứ hai, nhóm tư liệu nói về các nguyên nhân gây ra cháy, nổ Nhóm tư liệu

này rất phong phú về nội dung vì mỗi một bài viết thường đứng ở những góc độ khác nhau để phân tích các nguyên nhân gây cháy, nổ Các bài viết nhìn từ góc độ các chung cư, chung cư cũ về nguyên nhân gây cháy nổ, có tư liệu nhìn từ phía những nhà ở kết hợp kinh doanh, có tư liệu đứng từ phía nhà dân ở các khu dân cư, một số tư liệu lại đi tìm nguyên nhân gây cháy nổ ở các khu nhà cao tầng, siêu cao tầng hoặc các khu nhà phức hợp Ưu điểm của các tài liệu này là đưa ra các nguyên nhân gây cháy rất cụ thể và được tiếp cận từ chính thực tiễn cuộc sống, dù các nguyên nhân được đưa ra từ nhiều góc độ khác nhau nhưng đều tập chung chính ở hai nhóm nguyên nhân là nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan Tuy nhiên, hạn chế của nhóm tư liệu này đó chính là mới chỉ dừng lại ở phạm vi nhỏ và được đưa ra chủ yếu từ các báo cáo, đôi khi chỉ mang tính định tính Mặt khác chỉ nhìn từ một phía của cơ quan quản lý nhà nước về PCCC mà chưa thực sự nhìn nhận từ phía người dân, người sử dụng dịch vụ

Thứ ba, nhóm tư liệu đưa ra các giải pháp về đảm bảo an PCCC Ưu điểm

của nhóm tư liệu này là đưa ra rất nhiều giải pháp khác nhau, mỗi giải pháp đều ứng với một đối tượng tiếp cận riêng Như giải pháp đảm bảo an toàn PCCC cho các nhà chung cư; nhà dân ở các khu dân cư; nhà ở kết hợp kinh doanh; các nhà cao tầng, siêu cao tầng; các khu phức hợp mặc dù đưa ra các giải pháp ở nhiều góc độ tiếp cận nhưng chủ yếu nhấn mạnh ở các mặt: một là về phía cơ quan quản lý nhà nước

về PCCC; thứ hai về công tác tuyên truyền; thứ ba về phía người dân; thứ tư về xây dựng, trang bị các thiết bị PCCC…Hạn chế của nhóm tư liệu này chính là nội dung thông tin quá khái quát, có những giải pháp mang tính định tính chung chung, điều này gây khó khăn cho việc áp dụng thực tế, chưa cụ thể hóa các giải pháp và trách nhiệm các đối tượng cần áp dụng

Nhìn chung, xét về quy mô, số lượng và phạm vi nghiên cứu về vấn đề đảm bảo an toàn PCCC là rất rộng, điều này thể hiện tính cấp thiết của vấn đề Đặc biệt trong toàn cảnh nhiều vụ cháy đã xảy ra gây thiệt hại về người và tài sản, gây hoang mang trong quần chúng nhân dân, từ đó tăng nhu cầu được đảm bảo an toàn về PCCC của người dân Dù nhiều nghiên cứu được tiến hành nhưng những nghiên cứu lấy nhóm người dân là chủ thể chính lại rất ít, hầu như không có, vì thế nhóm nghiên cứu đã tiến hành đề tài này

1.3 Cách tiếp cận, lý thuyết và mô hình phân tích

Vì con người không chỉ hành động như một phản xạ mà còn bị chi phối bởi thế giới nội tâm: tình cảm, tư duy Người ta không chỉ hành động khi có lợi mà còn vì cái

mà người ta coi là có ý nghĩa (có giá trị) Vì vậy, M.Weber đưa ra hệ thống mẫu bao gồm bốn kiểu hành động để các nhà nghiên cứu có thể dựa trên đó để phân tích:

- Hành động do cảm xúc (hành động vì tình cảm): ông cho rằng phần lớn

hành động của con người thực hiện là do cảm xúc Tính tự phát của hành động theo tình cảm mang tính riêng biệt vì cũng một con người trong một hoàn cảnh có thể hành động khác nhau tùy theo cảm xúc - loại hành động này không kiểm soát được

và khó nghiên cứu nhất;

- Hành động mang tính truyền thống: con người hành động theo một thói

quen, xuất phát từ những gì được xã hội hóa ngay từ thuở còn thơ Tức là việc con người có xu hướng tuân theo giá trị chuẩn mực của cộng đồng, lặp đi lặp lại thành thói quen hàng ngày Các truyền thống này rất khác nhau trong các nền văn hóa khác nhau

- Hành động hợp lý về giá trị: hành động có tính định hướng giá trị (ngược lại

với hành động truyền thống) Hành động theo truyền thống không phải suy nghĩ nhiều, còn hành động theo giá trị còn phải tìm hiểu xem nó có giá trị hay không

- Hành động hợp mục đích: ở loại hành động này, người hành động phải suy

nghĩ và quyết định xem mình chọn mục đích nào và dùng phương tiện nào để đạt được mục đích

Weber cho rằng trong cuộc sống, bốn loại hành động này không thể tách rời nhau một cách rạch rời được Nó đan xen với nhau, khi muốn hiểu con người thì phải hình dung bốn loại hành động đó trong trường hợp cụ thể

Đề tài vận dụng quan điểm của Weber để lý giải động cơ hành động của người dân cũng như phân loại hay xem xét hành vi của người dân với việc đảm bảo an toàn PCCC tại gia đình, nơi làm việc Lý thuyết này được áp dụng để giải thích vì sao một số người dân vẫn không tuân thủ các quy định của pháp luật về đảm bảo an toàn PCCC tại gia đình, nơi làm việc

Lý thuyết này cũng vận dụng để lý giải tại sao một số người dân vẫn bất chấp những nguy hại về an toàn PCCC để thực hiện hành vi của mình trong một số trường hợp có thể là nguy cơ gây cháy, nổ tại gia đình, nơi làm việc

* Tiếp cận KAP

Tiếp cận KAP (Nhận thức – thái độ - hành vi) là hướng tiếp cận nhấn mạnh đến sự thay đổi về kiến thức, thái độ và hành vi của con người về một vấn đề cụ thể nào đó trong đời sống xã hội

Nhiều người cho rằng, khi con người ta có được những kiến thức tốt, kiến thức đúng thì thái độ của họ được hình thành trên cơ sở đó sẽ phù hợp với chuẩn của xã hội và do vậy hành vi được hình thành trên thái độ đó cũng sẽ đạt được sự kỳ vọng của xã hội Tuy nhiên, trên thực tế cuộc sống vẫn có rất nhiều người có nhận thức đúng đắn nhưng hành vi lại không dựa trên nhận thức của họ.27

Trong đề tài này, mô hình KAP tìm hiểu sự khác biệt giữa nhận thức –thái độ - hành vi của người dân về vấn đề đảm bảo an toàn PCCC: Về kiến thức, KAP tập trung xem xét cách hiểu của người dân về đảm bảo an toàn PCCC; Về thái độ, KAP xem xét những biểu hiện của cảm xúc, sự hài lòng hay ý kiến của người dân về vấn

đề PCCC; về hành vi, KAP nói đến cách thức mà chính người dân thể hiện hành vi của mình trong mối quan hệ với nhận thức và thái độ của họ về việc đảm bảo an toàn PCCC

Cách tiếp cận này đưa ra 3 yếu tố có những người có thái độ tốt nhưng không

có kiến thức, nó sẽ ảnh hưởng đến hành vi của họ Có những người có kiến thức tốt nhưng thái độ không phù hợp với xã hội thì hành vi của họ cũng sẽ bị cộng đồng không chấp nhận và ảnh hưởng đến bản thân, gia đình và cộng đồng Sau khi đánh giá KAP, những yếu tố nào yếu hay không phù hợp sẽ được đề xuất bổ sung vào các giải pháp cho phù hợp

27 Đề tài: Những vấn đề trong công cuộc “Xây dựng nếp sống văn minh đô thị tại TP.HCM” từ cách tiếp cận nghiên cứu hành động đồng tham gia: Thực trạng và các giải pháp – PGS.TS Trần Thị Kim Xuyến 2015

1.3.2 Khung phân tích của nhiệm vụ

1.4 Kinh nghiệm đảm bảo an toàn PCCC của quốc tế

1.4.1 Kinh nghiệm từ một số nước thuộc Liên minh châu Âu (EU)

a) Kinh nghiệm của nước Pháp:

Về bộ máy chức năng, Tổng cục chữa cháy (Direction des sapeurs-pompiers),

gắn liền với tổng giám đốc an ninh dân sự và quản lý khủng hoảng, đặt ra khung pháp lý cho công tác phòng cháy chữa cháy Đó là một cơ quan công quyền gắn liền với Bộ nội vụ

Chức năng PCCC ở Pháp được tổ chức thành các dịch vụ chữa cháy địa phương, phân thành hai loại dịch vụ chữa cháy tiêu biểu: (1) là Đội cứu hỏa Paris

(thuộc Quân đội) và (2) là Tiểu đoàn hỏa lực hải quân Marseille (thuộc Hải quân)

Đây là các đơn vị quân đội cung cấp phòng cháy chữa cháy cho Paris và Marseille

Ở từng địa phương có một lực lượng PCCC được tổ chức theo 1 trong 2 phương cách này và chịu trách nhiệm với từng địa bàn cụ thể

Tính đến tháng 12 năm 2015, Pháp có khoảng 246.900 dịch vụ chữa cháy, vận hành 15.642 phương tiện khẩn cấp tại 6.894 trung tâm khẩn cấp, 246.900 lính cứu hỏa, trong đó bao gồm: 17% chuyên gia, 78% (tình nguyện viên và được trả tiền theo giờ và 5% dân quân (quân đội) 11.910 làm tại lĩnh vực dịch vụ cấp cứu y tế

Cơ quan quản lý Nhà nước về đảm bảo an toàn phòng cháy,

10.900 các nhân viên hành chính, kỹ thuật viên Ngoài ra còn có khoảng 328 lính cứu hỏa tình nguyện dân sự).28

Lính cứu hỏa chuyên nghiệp dân sự là công chức hạng A, B và C29 Lính cứu hỏa chuyên nghiệp hạng C được tuyển dụng từ lính cứu hỏa tình nguyện hoặc lính cứu hỏa thanh niên, từ 18 tuổi trở lên, không cần thi tuyển công chức Lính cứu hỏa chuyên nghiệp hạng B được tuyển dụng thông qua các kỳ thi công chức mở ra cho các ứng cử viên trực tiếp có bằng kỹ sư cơ bản, và gồm cả lính cứa hỏa hạng C với bốn năm phục vụ; hoặc thông qua một kỳ thi công chức mở ra cho các lính cứu hỏa hạng C đủ tiêu chuẩn làm chỉ huy phi hành đoàn cao cấp, dẫn đến việc làm Trung

úy hạng 2

Về mặt chế tài, kể từ sau vụ hỏa hoạn tại một câu lạc bộ đêm Isère năm 1970

(giết chết 146 người) và ba năm sau đó là vụ 20 người chết trong một trường trung học ở Paris), chính phủ Pháp đưa ra luật lệ nghiêm ngặt đối với các tòa nhà cao

tầng và nơi công cộng Cụ thể, từ tháng 10 năm 1977, các vật liệu được sử dụng trong xây dựng phải có tính chất “không cháy được” và bất kỳ công trình nào trong tòa nhà sau khi khánh thành không thể được thực hiện mà không có giấy phép xây

dựng, ủy quyền của préfet (quan chức khu vực hoặc địa phương) và giám sát an

ninh Nhưng nhiều vụ hỏa hoạn cao gần đây - tại Roubaix năm 2012, và một cuộc tấn công dữ dội gần sân bay Orly năm 2005 - cho thấy vẫn còn vấn đề với lớp vỏ công trình dễ cháy và đặc biệt khói độc phát sinh sau cháy

b) Kinh nghiệm vương quốc Anh

Ở nước Anh, Luật Xây dựng 1984 liên quan trực tiếp đến công tác PCCC Các yêu cầu pháp lý về an toàn PCCC được tìm thấy trong hai phần chính của pháp luật

về hỏa hoạn: (1) Phần B của Biểu 1 của Quy định xây dựng - đưa ra các yêu cầu về thiết kế, thay đổi và tân trang; và (2) Lệnh Cải cách Quy định (An toàn Phòng cháy)

được áp dụng khi các tòa nhà đang hoạt động30

Các quy định này bổ sung cho nhau và là tiêu chí cơ bản trong tất cả các công trình xây dựng – cả mới và cũ, thực thi ở tất cả các khu vực Tuy nhiên thực tế đã có vấn đề phát sinh rất lớn tại Anh kể từ sau trận hỏa hoạn nghiêm trọng ở tòa nhà

chung cư Grenfell Tower (London) năm 2017 Ngọn lửa bùng lên nhanh chóng do lớp vật liệu bao phủ bên ngoài kém chất lượng Hậu quả là 71 người chết và 70 người bị thương, bảo hiểm phải chi trả 1 tỉ bảng Anh Từ vụ cháy này, hội đồng địa phương

phải cải cách cách thức xây dựng các tòa nhà cao tầng Đã có ý kiến cho rằng liệu có phải trận cháy ở Grenfell Tower là do người ta đã bỏ qua các quy định về an toàn cháy

28 Les statistiques des services d’incendie et de secours 2016 Retrieved 2017-02-16

29 https://en.wikipedia.org/wiki/Fire_services_in_France?fbclid=IwAR0CW5KUGfURUlIXiJrUYywXV82b Yt_YxEF0ARSU9InmkAT6mHPPtzDUJmU

30 RIBA Journal, How Europe regulates fire safety, 2017,

https://www.ribaj.com/intelligence/how-europe-does-it-grenfell-intelligence-tom-de-castella

nổ hay không? Câu trả lời chính là do Tháp Grenfell được xây dựng vào năm 1974 nên không có bất kỳ cài đặt nào

Ngay cả trước vụ cháy Grenfell, áp lực về PCCC đã gia tăng ở Anh và có yêu

cầu xem xét lại các quy định trong xây dựng Năm 2009, một vụ hỏa hoạn tại Lakanal House, một khu nhà ở ở phía nam London, đã giết chết sáu người Cuộc điều tra cho thấy các tấm được lắp bên ngoài khối trong năm 2006-2007 bị cháy nhanh hơn các vật liệu ban đầu Một số bất cập trong hành lang pháp lý đã được nhân viên điều tra chỉ ra “Phần B - của Biểu 1 của Quy định xây dựng” là một tài liệu khó sử dụng và đề nghị xem lại Cụ thể, phần liên quan đến “lây lan đám cháy bên ngoài” nên “cung cấp hướng dẫn rõ ràng” liên quan đến “sự lan truyền của đám cháy” ở bên ngoài tòa nhà và liệu “có nên chú ý đến việc liệu công việc được

đề xuất có làm giảm hiện tại PCCC không”

Lệnh cải cách quy định (An toàn hỏa hoạn) năm 2006 chủ yếu áp dụng tại các

cơ sở thương mại và căn hộ Cùng với việc thực thi luật pháp, Đội cứu hỏa ở Anh

có nhiệm vụ tư vấn an toàn về hỏa hoạn và là chuyên gia tư vấn theo luật định cho các ứng dụng Quy định xây dựng (trừ nhà ở tư nhân), … Họ cũng có liên quan đến Quan hệ đối tác chính quyền được hình thành theo Đạo luật trừng phạt và thực thi quy định 2008 (sửa đổi) Kể từ năm 2007, tất cả các khối tháp mới ở Anh cao trên 30m phải được lắp đặt vòi phun nước theo luật

Như vậy, kiểm soát chặt chẽ quy trình quản lý chính là biện pháp PCCC chủ đạo nhất ở Anh hiện nay; đó là: quy định rõ trách nhiệm từng cá nhân, đơn vị trong việc phòng, chống và cứu nạn; phát huy quyền lực cộng đồng ghi nhận tất cả thông tin từ người dân về nguy cơ hiểm hoạ; phổ biến và tuyên tuyền pháp luật được thực hiện nghiêm ngặt… Tại Anh, nếu bạn dự tính xây một tòa nhà, phải tuân thủ rất nhiều quy định, nếu không sẽ bị phạt hoặc bỏ tù, tùy mức độ vi phạm nặng nhẹ Những chung cư cao tầng được thiết kế đặc biệt để có nguồn nước cho nhân viên cứu hỏa có thể tiếp cận dễ dàng Ngoài ra, các tòa nhà cũng phải diễn tập PCCC định kỳ và thông tin cho cư dân phương pháp thoát hiểm và các kiến thức chung Nhân viên cứu hỏa định kỳ phổ biến cho người dân về những nguyên nhân tiềm ẩn có thể gây ra cháy và phải làm gì trong trường hợp khẩn cấp.31

c) Kinh nghiệm của Scotland

Ở Scotland, các yêu cầu về an toàn hỏa hoạn nói chung được đề cập trong Phần 3 của Đạo luật Lửa Scotland năm 2005, được hỗ trợ bởi Quy định An toàn Phòng cháy Scotland (bổ sung) năm 2006

Từ ban đầu, nhìn chung công tác PCCC ở Scotland cũng có nhiều điểm tương đồng như ở nước Anh Tuy nhiên do hoàn cảnh địa lý cùng một số tình huống cụ thể đã diễn ra, dần dần hình thành một phương thức quản lý PCCC khác biệt hơn ở Scotland Sau vụ hỏa hoạn tại Tòa án Garnock, một tòa tháp ở Irvine năm 1999, một

31 Theo RIBA Journal, như trên

loạt các báo cáo đã dẫn đến một chính sách khác với nước Anh Qua rà soát sau sự kiện nước Anh cháy toà Tháp Grenfell năm 2017, không có tòa nhà chính quyền địa phương hoặc các tòa tháp hiệp hội nhà ở nào ở Scotland được phát hiện có lớp bọc giống như Tháp Grenfell.32

Các quy định của Scotland quy định rằng ốp trên các tòa nhà trong nước cao tầng được xây dựng từ năm 2005, và ốp thêm vào các tòa nhà cao tầng hiện có từ năm 2005, phải được làm bằng vật liệu không cháy hoặc hệ thống ốp đã đáp ứng các thử nghiệm lửa nghiêm ngặt Một vụ hỏa hoạn vào tháng 1 năm 2004 tại Rosepark Care Home ở Bắc Lanarkshire đã dẫn đến việc lắp đặt hệ thống phun nước bắt buộc trong tất cả các nhà chăm sóc từ ngày 1 tháng 5 năm 2005 về sau d) Kinh nghiệm của Đức

Ở Đức, an toàn hỏa hoạn phụ thuộc vào các quy tắc quy định, mặc dù các tòa nhà công nghiệp có nhiều thử nghiệm dựa trên hiệu suất hơn Phòng cháy chữa cháy được bao gồm trong các giai đoạn đầu tiên của quá trình thiết kế Đối với gần như tất cả các tòa nhà có mức sàn cao trên 7m, phòng cháy chữa cháy là cần thiết Trong giai đoạn thiết kế, các quy định xây dựng đảm bảo an toàn PCCC được áp dụng cực

kì nghiêm khắc, những thứ này sau đó được kiểm tra bởi cơ quan quản lý tòa nhà hoặc các chuyên gia được chứng nhận Sau khi xây dựng, các nhà thầu tư nhân kiểm tra rất chi tiết về cấu trúc và an toàn cháy nổ Tất cả các tòa nhà đặc biệt phải được kiểm tra lại theo thời gian Điều này thường được thực hiện bởi một đơn vị đặc biệt của sở cứu hỏa địa phương.33

Ở hầu hết các nước châu Âu, chính phủ quốc gia đặt ra các quy định về hỏa hoạn Nhưng ở Đức, đó là trách nhiệm của các quốc gia liên bang Họ phụ thuộc rất

nhiều vào Musterbauordnung - mã xây dựng mô hình quốc gia - nhưng sau này được điều chỉnh để đưa ra Landesbauordnungen (mã xây dựng nhà nước liên bang)

Trong khiVương quốc Anh đã đi đầu trong việc cho phép các công ty tư nhân chứng nhận an toàn cháy nổ; như một biện pháp tăng cường sức mạnh quản lý công tác PCCC Và ở Tây Ban Nha, cả ở giai đoạn thiết kế và khi kết cấu hoàn thành, một tòa nhà có thể được chính quyền địa phương phê duyệt hoặc bởi một nhà thầu

tư nhân được chứng nhận cung cấp các dịch vụ đó Thì ở Đức, hệ thống này khá khác biệt Trong các tòa nhà công cộng và cao tầng, các thiết bị chữa cháy được cam kết sử dụng bằng tập hợp các kỹ thuật viên, chuyên gia và nhân viên cứu hỏa

có giấy chứng nhận phòng ngừa hoặc chứng nhận phòng ngừa Điều này có thể diễn

ra ở các giai đoạn khác nhau: trong thủ tục để xin phép quy hoạch, trước khi thị trưởng cho phép tòa nhà được mở cửa cho công chúng hoặc bất cứ lúc nào sau đó, dưới hình thức các chuyến thăm không báo trước Đối với nhà không có kiểm soát bắt buộc có hệ thống, chỉ cần kiểm tra tại chỗ trên các tòa nhà mới được xây dựng

32 Theo RIBA Journal, như trên

33 Như trên

e) Kinh nghiệm ở các quốc gia khác thuộc Liên minh Châu Âu

- Tại Tây Ban Nha, tài liệu điều chỉnh các quy định về hỏa hoạn được gọi là

DB-SI (Documento basico deseguridad en caso de incendio) Đó là luật quốc gia thuộc trách nhiệm của Bộ nhà ở Dự án phải được sự chấp thuận của Colegio de Arquitectos (viện kiến trúc sư), người có các thành viên thực hiện ký kết đầu tiên

Dự án cũng sẽ cần phải được đăng ký và phê duyệt bởi chính quyền thành phố Hoặc nó sẽ kiểm tra dự án hoặc nhà phát triển có thể sử dụng một nhà thầu tư nhân được chính quyền thành phố phê duyệt Khi cấu trúc hoàn thành, nó được ký bởi chính quyền thành phố hoặc một trong những nhà thầu được chứng nhận của nó Tây Ban Nha đã xảy ra hai vụ cháy nghiêm trọng vào những năm 1970 Năm

1977, một bệnh viện ở Seville đã bốc cháy và mặc dù không có ai chết, hơn 300 trẻ

em phải sơ tán Vào tháng 7 năm 1979, một vụ cháy khách sạn ở Zaragoza đã giết chết hơn 80 người Những sự cố này đã dẫn đến quy định an toàn hỏa hoạn quốc gia đầu tiên.34

- Ở Ý, quy tắc an toàn cháy nổ được thiết lập trên toàn quốc, đội cứu hỏa giám sát các quy tắc hoạt động35 Ở giai đoạn thiết kế, một kỹ thuật viên (thường là kỹ sư cứu hỏa) kiểm tra xem dự án có phù hợp với quy định hay không Trước khi nhà

thầu xây dựng, họ phải nhận được sự chấp thuận từ cơ quan cứu hỏa địa phương Khi cấu trúc được xây dựng, kỹ thuật viên phải áp dụng cho cùng một cho một chứng nhận trước đó trước khi tòa nhà có thể được sử dụng Điều này phải được gia hạn cứ năm năm một lần Nếu một cái gì đó được thay đổi, chủ sở hữu phải xin giấy chứng nhận mới

- Ở quốc gia Phần Lan, các quy định về hỏa hoạn được đưa ra theo Đạo luật xây dựng và sử dụng đất (132/1999) Trong quá trình kiểm soát tòa nhà, chính quyền địa phương tư vấn với cơ quan chữa cháy về an toàn cháy nổ của hầu hết các công trình xây dựng Trong các công trình rủi ro cao như các tòa nhà công cộng, các

cơ sở chăm sóc sức khỏe và các tòa nhà cao tầng, cơ quan chữa cháy thường tiến hành kiểm tra an toàn PCCC trước khi các cơ sở có thể được sử dụng Chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm cho sự an toàn của công trình mãi mãi Bắt buộc cần có giấy phép xây dựng để sửa chữa và thay đổi công việc nếu nó có thể ảnh hưởng đến sự

an toàn hoặc sức khỏe của những người sử dụng tòa nhà Cơ quan chữa cháy có quyền yêu cầu các biện pháp an toàn phòng cháy chữa cháy bổ sung nếu việc thay đổi đã được thực hiện

- Ở Thụy Điển, luật pháp và các quy định PCCC được thiết lập ở cấp quốc gia Các quy tắc chi tiết được tìm thấy trong BBR (Boverkets Byggregler) Các chủ tòa nhà bắt buộc xem xét kĩ lưỡng về giấy phép bắt đầu xây dựng Sau khi bản thiết kế

34

Theo RIBA Journal, như trên

35 Approvazione di Norme tecniche di prevenzione incendi, ai Sensi dell'articolo 15 del decreto lawlativo 8 marzo 2006, n 139

được xây dựng, một nhà thầu tư nhân xác nhận rằng tòa nhà đáp ứng mã (các yêu cầu), thông qua sự giúp đỡ của nhà tư vấn về cháy nổ

Thụy Điển đã từng xảy ra một thảm họa hỏa hoạn vào năm 1998 sau khi 63

người chết tại một sàn nhảy ở Gothenburg Các sàn nhảy là 1 phần trong một tòa nhà vốn không được phê duyệt cho hoạt động đó Ngọn lửa bắt đầu ở một cầu thang liền kề, và khi ai đó mở cánh cửa vũ trường, ngọn lửa đã lấp đầy vũ trường với khói

và lửa trong vài giây Ngày nay, đối với thiết kế dựa trên hiệu suất, bắt buộc phải

xem xét rằng đám cháy có thể bùng phát trong một tòa nhà hiện có liền kề với khu vực công cộng, nếu tòa nhà đó không có chuông báo cháy

- Tại Hà Lan, Wamingwet (Luật nhà ở) bao gồm tất cả các tòa nhà, không chỉ nhà ở Các yêu cầu kỹ thuật, bao gồm an toàn cháy nổ, được tìm thấy trong Bouwbesluit (nghị định xây dựng) và Regeling Bouwbesluit (quy định về nghị định xây dựng) Nguy cơ hỏa hoạn thường được xem xét trong giai đoạn sau của quá trình thiết kế tòa nhà Nguyên tắc quy định là một cách kết hợp của yêu cầu đề ra và thử nghiệm dựa trên hiệu suất Giấy phép được cấp bởi chính quyền địa phương không chỉ về khả năng chống cháy mà tất cả các khía cạnh an toàn cháy khác được quy định trong nghị định của tòa nhà

Sau khi tòa nhà hoàn thành, chính quyền địa phương có thể kiểm tra xem nó

có phù hợp với thiết kế được chấp nhận hay không?! Tuy nhiên, thường thì điều này không được thực hiện hoặc chỉ dành cho một phần rất hạn chế về mọi mặt Đối với bất kỳ thay đổi đáng kể, chủ sở hữu cần giấy phép mới từ chính quyền địa phương Chủ sở hữu có trách nhiệm chính cho sự an toàn cháy nổ của tòa nhà

- Ở nước Áo, các quy định về hỏa hoạn được đặt ra bởi các quốc gia liên bang của Áo, nhưng chúng được liên kết với các quy định quốc gia được gọi là hướng dẫn OIB, đề cập đến các chủ đề như an toàn hỏa hoạn, hỏa hoạn trong các cấu trúc hoạt động, nhà để xe, bãi đỗ xe và nhà cao tầng Tuân thủ phòng cháy chữa cháy phải được thực hiện càng sớm càng tốt trong giai đoạn thiết kế Cân nhắc ở giai đoạn sau dẫn đến tăng chi phí Đối với các dự án cụ thể, có thể đi chệch khỏi các quy định trong hướng dẫn của OIB nếu một khái niệm PCCC chứng minh rằng mức

độ bảo vệ tương tự có thể đạt được Sau khi xây dựng, một kỹ sư được cấp phép, người phải khác với người xây dựng và giám sát thi công, phải xác nhận rằng dự án tuân thủ giấy phép xây dựng và các quy định Điều này có tính đến các báo cáo kiểm tra của các hệ thống phòng cháy chữa cháy chủ động và thụ động Nếu thay đổi được thực hiện cho một tòa nhà (ví dụ: xây dựng mặt tiền mới), phải có sự chấp thuận từ chính quyền địa phương36

1.4.2 Kinh nghiệm của Hoa Kỳ

36 l Sheridan, Dr Ir H.j Visscher, Dr F.m Meijer, buildings regulations on fire safety in europe; Proceedings of the CIB-CTBUH International Conference on Tall Buildings, 8-10 May 2003, Malaysia