Một số vấn đề về công tác hòa giải ở cơ sở và giải pháp góp phần đảm bảo trật tự, an toàn xã hội

2021 Tóm tắt: Những năm qua, công tác hòa giải ở cơ sở đã và đang chứng minh được vai ưò của mình trong việc giúp các bên tranh chấp tự nguyện giải quyết với nhau trên cơ sở phù hợp với

MỘT SỐ VẤN DỂ VẾ CỐNG TÁC HÒA GIẢI ở cơ sở

VÀ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN ĐẢM BẢO TRẬT Tự,

AN TOÀN XÃ HỘI

Vũ Thị Phương Thảo*

Nguyễn Ngọc Kim Cương**

*,** ThS Khoa luật - Học viện Cánh sát nhân dân.

Thông tin bài viết:

Từ khóa: Hòa giải ở cơ sở; bảo

đảm trật tự, an toàn xã hội.

Lịch sử bài viết:

Nhận bài

Biên tập

Duyệt bài

: 20/9/2021

: 06/11/2021

: 09/11/2021

Article Infomation:

Keywords: Conciliation at

grassroots level; assurance of

social order; social security.

Article History:

Received : 20 Sep 2021

Edited : 06 Nov 2021

Approved : 09 Nov 2021

Tóm tắt:

Những năm qua, công tác hòa giải ở cơ sở đã và đang chứng minh được vai

ưò của mình trong việc giúp các bên tranh chấp tự nguyện giải quyết với nhau trên cơ sở phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội, đặc biệt có ý nghĩa quan trọng góp phần đảm bảo an ninh, trật tự (ANTT) ở địa bàn cơ sở Trong phạm vi bài viết này, các tác giả khái quát những nội dung cơ bản của pháp luật và thực tiễn công tác hòa giải ở sở sở, chỉ ra một số hạn chế, bất cập, và đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của công tác hòa giải ở cơ sở góp phần bảo đảm ANTT.

Abstract:

In recent years, conciliation at grassroots level has been proving its role in helping the disputing parties to voluntarily settle with each other on the basis

of conformity with law and social ethics, especially it plays an important role

in ensuring social security and orders at the grassroots level Within the scope

of this article, the authors provide presentation in brief of the key contents of the law and practice of conciliation in grassroots level, give out inadequacies, and also recommendations to improve the effectiveness of conciliation at the grassroots level, for stable social security and orders.

1 Khái quát về pháp luật và thực tiễn công

tác hòa giải ở cơ sở ở nước ta

Trong những nãm qua, công tác hòagiải

ởcơ sở trên cả nước đã mang lại nhiều hiệu

quả tích cực, với ý nghĩa là một biện pháp

truyền thống để giải quyết các tranh chấp

trong đời sống xã hội, hòa giải đã và đang

chứngminhđược vai tròcủamình trong việc

giúp các bên tranh chấp tựnguyện giải quyết vớinhau trên cơ sởphù hợp vớipháp luậtvà đạo đức xã hội gỏp phần ngăn ngừa nhừng tranh chấp phức tạp; qua đó nhằm tiết kiệm được thời gian, giảm bớt các vụ việc phải chuyển đến Tòa án, chi phí của Nhà nước và của nhân dân, từ đó góp phần thúc đẩykinh

tế -xã hội phát triển

M NGHIÊN CỬU ! - LẬP PHÁPSố 04 (452) - T2/2022

Từ thực tiễn kết quả công tác phòng ngừa

tội phạmnói chung và công tác hòagiải ở cơ

sở nói riêng cho thấy,ở nhữngđịa phương làm

tốt côngtác hòa giải cơ sở thì tình hình an ninh,

trậttựđược giữ vững,số vụ phạm pháphình sự

hằng năm thấp Đây là cơ sở tạo đà cho phát

triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống người

dân.Ngược lại, ởnhữngnơicòn coi nhẹ công

tác hòa giải, tìnhhình mâu thuẫn, tranhchấpcó

chiều hướng tăng Đối với lĩnhvực ANTT, việc

thực hiện tốt công tác hòa giải ởcơ sở góp phần

giảiquyết những tranh chấp mâu thuẫn trong

nhân dân, làmtốt côngtác phòng ngừa, hạn chế

vi phạm pháp luật, giữgìn trật tự, an toàn xã

hộiởcơ sở Trong cuộc sống thường ngày, do

khác nhau về quan niệm sống, nhận thức, tình

cảm, lợi ích kinh tế nên việcnảy sinh mâu

thuẫn tranh chấp giữacác thành viên trong gia

đình, giữa các hộ gia đình, giữa các cá nhân

với nhau trong cộng đồng dân cư là điều khó

tránh khỏi Những mâu thuẫn, va chạm trong

cuộc sống, lúc đầu đơngiản, nhưngdo không

được quan tâm giải quyếtkịpthời nên đã nhanh

chóng trở thành những mâuthuẫn căng thẳng,

phứctạp, thậm chílànguyênnhân và điều kiện

để phátsinh các loại tội phạm như: Giết người,

cố ý gâythươngtích, trộm cắp tài sản hay là

nguyên nhân phát sinhnhững “điểm nóng” về

khiếu kiện Vì vậy, thực hiện tốtpháp luật về

hòa giải ở cơ sở không những góp phần giải

quyết kịp thời các vi phạm pháp luật và mâu

thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng dân cư mà

còn có tác dụng triệttiêu mầm mống dẫn đến

tội phạm và những bất ổn xã hội, góp phần

phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, bảo

đảmtrật tự an toàn xã hộiở cơ sở

Trong những năm qua, Đảngvà Nhànước

ta luôn coi trọng công tác hòa giải, coi đây

là một trongnhững yếu tố bảo đảm cho phát

triểnkinh tế,ổnđịnhtìnhhình xã hội TạiNghị

quyết số49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ

Chính trị nêu rõ quanđiểm,- “Cải cách tư pháp phải kế thừa truyền thống pháp lý dân tộc, những thành tựu đã đạt được của nền tư pháp

xã hội chủ nghĩa Việt Nam ” ,đồngthờicũngđề

ra nhiệm vụ: “Khuyến khích việc giải quyết một

số tranh chấp thông qua thương lượng, hòa

giải, trọng tài, ” Đặc biệt, ngày 20/6/2013, Quốc hội đãthông qua Luật Hòa giải ởcơ sở,

có hiệu lực thi hành từngày 01/01/2014, bao gồm 5 chương, 33 Điều quy định nguyêntắc, chính sáchcủa Nhà nước về hòa giải ở cơsở, hòa giải viên, tổ hòagiải; hoạtđộng hòagiải ở

cơ sở; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong hoạt động hòa giải ở cơ sở; để thi hành luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 15/2014/ NĐ-CP ngày 27/02/2014 quy định chi tiết một

số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở

cơsở; ngày 18/11/2014, Chính phủvà ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng ban hành Nghị quyết liên tịch số 01/2014/NQLT/CP-UBTWMTTQVN hướng dẫn phối hợp thực hiện một số quy định của pháp luật về hòa giải

ở cơ sở Để nâng cao trình độ pháp luật cho các hòa giải viên, Bộ Tư pháp cũng ban hành nghị quyết số 4077/QĐ-BTP ngày 31/12/2014

về Chương trinh khung bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệpvụ hòa giải ở cơ sở cho hòa giảiviên và Quyết định số 4080/QĐ-BTP ngày 31/12/2014 ban hành Ke hoạch công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơsở Đây

là cơ sởpháp lý quantrọnggóp phần làm cho công tác hòagiải ởcơ sở phát huy được hiệu quảtrong giảiquyết các tranh chấp ở cơ sở Trong Báocáo số 265/BC-BTP đánhgiákết quả05 năm thi hành Luật Hòa giảicơ sở, tính đến ngày 31/12/2018, cả nước có 107.074 tổ hòa giải đượcthành lậptại thôn,tổdân phố với 650.366hòa giải viên, số lượngthành viên của mỗi tổ hòa giải trung bình từ 05-07 hòa giải viên/tổ, thành phần tổ hòa giải đa số có hòagiải viên nữ, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu

-ỵ NGHIÊN CỨU £1

Số 04 (452) T2/2Ũ22_LẬP pháp 0 '

số có hòa giải viên làngười dân tộc thiểu sổ.

Trong số 650.366 hòa giải viên có 22.746 hòa

giải viên có trình độ chuyên môn Luật, chiếm

tỷ lệ 3,5% Hòa giải viên là những người có uy

tín, phẩm chất đạo đức tốt, sống gương mẫu,

có khả năng vận động, thuyết phục nhân dân

chấphành pháp luật, cótinh thầntráchnhiệm,

nhiệt tình tham gia công tác hòa giải Theo số

liệu tổng họp từ báo cáo của các địa phương,

trong 05 năm (từ năm 2014 đếnnăm 2018)tổ

hòagiải ởcơ sởtrên cả nước đã tiến hành hòa

giải 759.118 vụ, việc; hòa giải thành 611.817

vụ, việc(đạt tỷ lệ80,6%); hòa giải không thành

147.301 vụ, việc Điều này cho thấy trong

những năm quacôngtáchòagiải ở cơ sở luôn

được coi trọng vàđạtđược mục đích đề ra của

hoạtđộng hòa giải

2 Một số hạn chế, bất cập về công tác hòa

giải ở cơ sở

Côngtác hòa giải hiệnnay vẫncòn cómột

số hạn chế như: ởmột số địa phương chưa thực

sự nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công

táchòagiải đối với đờisống xã hội,vì vậy thiếu

sựquantâmlãnh đạo, chỉ đạo,đầu tưkinh phí,

cơ sởvật chất cho công tác này; đội ngũ hòa

giải viên cònthiếu phương pháp, kỹ năng và

kiến thức pháp luật chuyên sâu về hòa giải; một

sốcán bộ tư pháp - hộ tịch ở cơ sở còn hạn chế

về năng lực, chuyên môn nghiệpvụ; một sốtổ

hòa giảichưa thực hiện đúng theo quy trình về

công tác hòa giải ở cơ sở, còn xem việc hòa

giải là đơn giản, chỉ mờicác bên tiến hành hòa

giải miệng, không vàosổ thống kê hồsơ, nhất

là đối với những vụ việc hòa giải thành, nên

việc thống kê, báo cáo tỷlệ hòa giải thành ở cơ

sở thấp hơn so với vụ việchòa giải trên thực tế

Mặtkhác, các mâuthuẫn, tranh chấp trong

nộibộ nhân dân, nhất làtranh chấp trong lĩnh

vực đất đai ngày càng gia tăng và phứctạphơn,

ttong khi sốlượng và trình độ của hòa giải viên

còn hạn chế nên đã ảnhhưởng rất nhiều đến hiệu quả hòa giải; nguồnngân sáchnhà nước

ở cấp huyện, đặc biệt là ởcấp xã còn khó khăn nên việc bố trí kinh phí cho công táchòa giải chưa nhiều, việchuy động nguồnkinhphí cho côngtác hòa giải cũng còn khókhăn

3 Kiến nghị

Trên cơ sở đánh giá vai trò, ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở tới nhiệm vụ đảm bảo ANTT trong tình hình hiệnnay vàthực trạng của công táchòa giảiở cơ sở trên cảnước, các tác giả đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả côngtác hòa giảiở cơ sở như sau:

Thứ nhất, cần tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền các đoàn thể, tổ chức chính trị và lực lượng Công an ở cơ sở trong thực hiện các vụ việc hòa giải Hàng năm, tại các địaphương, Sở Tưpháp, PhòngTưpháp, công chức tư pháp - hộ tịch cầntham mun cho ủy ban nhândân cùng cấpxâydựngchươngtrình phối họp với Uỷ ban mặt trật Tổ quốc và tổ chức thành viên chỉ đạo, hướng dẫn việc củng

cố, kiệntoàn tổ chức hoạt động của các Tổ hòa giải; tạo điều kiện và động viên, khuyếnkhích hội viên, thành viêncủa mình thamgia tíchcực vào các hoạt động hòagiải, ủy bannhân dân các cấp chỉ đạo các ngành chuyên môn phối hợp chặt chẽ với Uỷ ban Mặttrật Tổ quốccùng cấp kiện toàn tổ chức, theo dõi, kiểm tra tổ chức và hoạt độnghòagiải, qua đó giới thiệu những người có đủ tiêu chuẩn để bầu làm hòa giải viên, động viên nhân dântích cực thamgia xây dựng, củng cố tổ chức và hoạt động hòa giải Trong quá trình hòa giảiở cơ sở cần tiến hành phối hợp với lực lượng Công an tại địa bànnhư: Cảnh sátkhu vực; lực lượngcông an cấp xã,phường; cán bộ phụ tráchxã để nâng caohiệu quả chất lượng công tác hòa giải, cũng như giúp lực lượng công an chủ động nắm bắt được tình hình địabàn

gọ NGHIÊN CỨU

, -LẬP PHÁPSố 04 (452) T2/2022

Thứ hai, phát huyvaitrò hòa giải là phương

thức dân chủ phùhợpvớiphápluật,đạođứcxã

hội Để hòagiảiđi vào nềnếp, phát huy hiệu

quà và vai trò củanó, bản thân hòa giải viên,

tổ hòa giải phảibiết vận dụng linhhoạtkết hợp

chặt chẽ giữa lý vàtình để giải quyết sự việc

thấu tình đạt lý Không vì thành tích hay kết

quả hòa giải ngày càng cao mà vi phạm đạo

đức trongthực hiện nhiệm vụ Việc thựchiện

hòa giải cần tránh trường hợp giải quyết qua

loa, chiếu lệ, vụ việc dễ thì làm, khó thì bỏ

Đặc biệt, nghiêm cấmviệc thực hiện hòa giải

để trốn tránhpháp luật, chính những điềunày

đã gâyảnhhưởng đến hoạt động hòa giải Điều

này không những không thểhiệnđược bản chất

tốt đẹp củahòagiải,không làm phát huy được

vai trò, ý nghĩatíchcực của nó mà ngược lại

còn làm chohoạtđộng hòa giải phảntác dụng,

gây tác động xấu đến đời sống xãhội Chính

vì vậy, mọisự hòa giải phải đặt con người vào

vị trí trung tâm, phù hợp với đạo đức xãhội

Hoạt động hòa giảiphải gắnliền với việc xây

dựng và thực hiện các cuộc vận động, phong

tràotoàn dânđoànkết và phong tràotoàndân

bảo vệ ANTT ở địa phương

Thứ ba, nâng cao nhận thức của cán bộ,

nhândân về vai trò của công táchòa giải,phát

huy vai trò cùa các chủ thể làm công tác hòa

giải.Để côngtáchòagiải ngày mộtphát triển,

đápứngđược yêucầu thực tiễnđặtra cần phải

nâng cao nhận thức của nhân dân và cán bộ

qua đó thấy được trách nhiệm cùa mình và nhìn

nhận đúng hơn về côngtác hòa giải, cầnphải

tăng cường tuyên truyền, phổ biến sâu rộng

chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách,

pháp luật của Nhà nước về công tác hòa giải

nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức của toànxã

hội, đặc biệt là người dân về vị trí, vai trò và

ý nghĩa quan trọngcủa công tác này, từđó sử

dụngngày càng nhiều hơn biện pháp hòagiải

để giải quyếtcác tranh chấp, mâuthuẫntrong

cộng đồng Xác định côngtác hòa giải làmột trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần tích cực vàoviệc bảo đảmtrật tự antoàn xã hội trong cộng đồng, khudân cư

Thứ tư, hoànthiện về tổ chức bộ máy thực hiện hòa giải Xuất phát từ đặc điểm vai trò

là tổ chức tự quản của nhân dân, là hoạt động động mang tínhchất quần chúngtrêncơ sở tự nguyện, do đóđểbảo đảm thực hiện pháp luật hòa giải phải xã hội hóa hoạt động này, huy động rộng rãi lực lượng quần chúng nhân dân tham gia phong trào này Hiện nay, pháp luật

về hòa giải đã xác địnhcácchủthểvà nội dung quản lýnhà nước đốivới tổ hòa giải và vai trò của các tổ chức - chính trị trong công tác hòa giải Tuy nhiên, một vấn đề quan trọng là cơ chế quản lý nhà nước với các tổchức chính trị

- xã hội trong việcquảnlý, chỉ đạo tổ chức và hoạt động hòa giải nhưthếnàođểđảmbảotính khoahọc, phát huy được hiệu quả hoạt động hòagiải trong đời sống xãhội Để hoàn thiện hơn nừa bộmáytổchức thực hiện pháp luật về hòa giảicần mở rộng thêmphạmvi điều chỉnh bao gồmcả Ban hòa giải, đồngthời quy định

cụ thểvề cơ cấu tổ chức củaBan hòagiải Hàng năm, cần thực hiện ràsoát, thống kê

số liệu về tổ chức và hoạt động hòa giải tại các địa phương để kịp thời có biện phápcủng

cố, kiện toàn, phát triển tổ chứctổ hòa giải và hòa giảiviên Tăng cường hiệu quả hoạtđộng của cơ quan tư pháp trong việc thammưu ủy ban nhân dân cùng cấp thựchiện quàn lý nhà nước về công tác hòa giảiở cơ sở bằng cách

bổ sung thêmbiên chế chuyên trách cánbộ tư pháp -hộtịch để cósự phân công trách nhiệm

rõ ràng ưongviệcquản lý, theo dõicác vụ việc hòa giải,tham mưu kịp thời cho cấp ủy, chính quyền và ngành cấp trên

Thứ năm, tăng cường bồidưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ cho nhữngngười làm

- ỵ NGHIÊN CỨU CQ

Số 04 (452) T2/2022\ LẬP PHÁP 00

công tác hòa giải Từ thực tiễn công tác hòa

giải chothấy, thựctrạng về trinh độcủa những

người làm công tác hòa giải hiện nay là một

trong những nguyên nhân làm hoạt động hòa

giải thụt lùi Trinhđộ hiểu biếtpháp luật còn

hạn chế, kỹnăng hòagiảiyếu lạikhông được

cập nhập, bồidưỡng kiến thức pháp luật thường

xuyên, nhất là những lĩnh vực pháp luật liên

quan đếncông tác hòagiải Vì vậy, hằng năm,

Bộ Tư pháp cần chỉ đạo Sở tư pháp,Phòngtư

pháp các địa phương cần tổ chức tậphuấn chủ

trương, chính sách của Đảng,pháp luật của nhà

nước, nghiệp vụ chonhữngngười làm công tác

hòa giải Tổ chứchội thảo, tọađàm để trao đổi

kinh nghiệm hòa giải hay, kỹ năng hòa giải

có tính giáo dục, thuyết phục cao nhằm nâng

cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho hòa

giải viên Thực tế cho thấyviệc tọa đàm, trao

đổi kinh nghiệm sẽ giúp cho cáchòa giải viên

hiểu rõ hơn, có cơ hội học hỏi, trao đổi kinh

nghiệm lẫn nhau, tích lũy kỹ nănghòa giảivà

có kiến thứcthực tế Thườngxuyênrà soátlại

tiêu chuẩn của hòa giải viênmột cách chặtchẽ,

nhất là trình độ văn hóa, kiến thức phápluật và

uy tín trong cộng đồng dân cư Đây là yếutố

mang tính quyết địnhchoviệc hòa giải đạt hay

không đạt ngay bướcđầu tiên Vì vậy, việc bồi

dưỡng kiến thứcpháp luật cho hòagiải viênlà

càn thiết và phảiđượclàm thườngxuyên, dưới

nhiều hình thứckhác nhau

Cung cấp tài liệu hướng dẫnnghiệpvụ, tài

liệu pháp luật là một trong những giải pháp

quan trọng để nâng cao trình độ pháp luậtvà

nghiệp vụ hòagiải cho các hòa giảiviên Tài

liệu nghiệp vụ, tài liệupháp luậtcó thể bao gồm

các đề cương giới thiệuluật; sổ taynghiệpvụ

hòa giải; sáchhỏi -đáp pháp luật Vìvậy, các

cơ quan tư pháp ở địaphương cần có kế hoạch

biên soạn các tài liệu để cung cấp đến từng tổ

hòa giải giúp cho hòa giải viên tự nghiên cứu

nângcao trình độ

e r NGHIỀN cưu I

-04 LẬP PHÁPSố 04 (452) T2/2022

Thứ sáu, tăng cường hướng dẫn, kiểm tra đối với công tác hòa giải ở cơ sở Thực tiễn hoạtđộng côngtác hòa giải cho thấy, nơinào được sự quan tâm theo dõi, chỉ đạo chặtchẽ, kịpthời của chính quyền các cấp thi công tác hòa giải ở nơi đó luônđạt được hiệu quả cao Bên cạnh việc thực hiện việc báo cáo thường xuyên về tình hình hoạt động công tác hòa giải ở địa phương cần phải kết hợp với việc báo cáo, sơ kết, tổng kết 6 tháng, hàng năm

để đánhgiátoàn diện, kháchquan hơnvềhoạt động hòa giải, khắc phục kịp thời những hạn chế của công tác hòa giải Tăng cường công tác đánh giá, kiểm tra việc thực hiện nhiệm

vụ cùa đội ngũ cánbộ tư pháptrong quản lý, chi đạo, hướng dẫn công tác hòa giải Việc kiểm tra, đánhgiá chất lượng hoạtđộng của đội ngũ hòa giải phải được tiến hành thường xuyên hàngnăm kết hợp với báo cáo sơ kết, tổng kết Hang năm, các cấp chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội phải đưa công tác hòa giải vào chươngtrình mục tiêu chung của hoạt độngphát triển kinh tế - xã hội ở địa phương Định kỳ báo cáo tình hình hoạt động hòa giải để cấp trên nắm bắt và kịp thời giải quyếtnhững khó khăn,vướng mắc trong công tác hòa giải Trên cơ sởcácquyđịnhcủapháp luật về hòa giải ở cơ sở các ngành, các cấp tăng cườngthực hiện nghiêm các nhiệm vụđề ra; tăng cườngcông táchướng dẫn, kiểm tra,

để giải quyếtkịp thời

Hy vọng rằng, cùng vớisựquan tâm chi đạo của các cấp, các ngành và sự phối họp chặt chẽ của cáctổ chức chính trị - xã hội, sựnhiệttình, sáng tạo của cáchòa giải viên trong thời gian tới công tác hòa giải ởcơ sở trên phạm vi cả nước sẽngày càng pháthuy được hiệu quả, góp phần xây dựng đời sống vănhóa tạiđịa bàn cơ

sởvà nâng caohiệu quảcông tác phòng ngừa, đấutranh vớicác loại tội phạmbảođảm ANTT

ở cơ sở ■