5-Nguyễn Thị Thùy Linh.pdf

1 TRUNG ƯƠNG ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH VIỆN NGHIÊN CỨU THANH NIÊN BÁO CÁO TỔNG HỢP ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP BỘ GIẢI PHÁP CỦA ĐOÀN THANH NIÊN THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM[.]

1

TRUNG ƯƠNG ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH

VIỆN NGHIÊN CỨU THANH NIÊN

-

BÁO CÁO TỔNG HỢP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP BỘ

GIẢI PHÁP CỦA ĐOÀN THANH NIÊN THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM

Mã số: ĐT.KXĐTN 18-10

Chủ nhiệm đề tài: ThS Nguyễn Thị Thùy Linh

HÀ NỘI, 12/2018

TRUNG ƯƠNG ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH

VIỆN NGHIÊN CỨU THANH NIÊN

-

BÁO CÁO TỔNG HỢP

GIẢI PHÁP CỦA ĐOÀN THANH NIÊN THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM

Mã số: ĐT.KXĐTN 18-10

Xác nhận của cơ quan chủ trì Chủ nhiệm đề tài

Đỗ Ngọc Hà Nguyễn Thị Thùy Linh

HÀ NỘI, 12/2018

3

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA ĐỀ TÀI

1 ThS Nguyễn Thi ̣ Thùy Linh Viện Nghiên cứu Thanh niên

2 ThS Bùi Phương Thanh Viện Nghiên cứu Thanh niên

3 ThS Nguyễn Duy Hiệp Viện Nghiên cứu Thanh niên

4 TS Phan Thanh Nguyệt Viện Nghiên cứu Thanh niên

5 TS Nguyễn Thứ Mười Trường Đội Lê Duẩn

6 ThS Phạm Thanh Hằng Học viện TTN Việt Nam

8 Nguyễn Trân Châu Báo Thiếu nhiên Tiền phong

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 9

1 Tính cấp thiết của đề tài 9

2 Mục đích nghiên cứu 12

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 12

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

4.1 Đối tượng nghiên cứu 13

4.2 Khách thể nghiên cứu 13

4.3 Phạm vi nghiên cứu 13

5 Phương pháp tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu 13

5.1 Phương pháp tiếp cận 13

5.2 Phương pháp nghiên cứu 13

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 15

6.1 Ý nghĩa lý luận 15

6.2 Ý nghĩa thực tiễn 15

7 Lực lượng nghiên cứu chính: 15

8 Kết cấu của báo cáo 16

9 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 17

9.1 Hướng nghiên cứu về sự tham gia của trẻ em trong gia đình, nhà trường 17

9.2 Hướng nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện quyền tham gia của trẻ em 18

9.3 Hướng nghiên cứu về hình thức và quy mô của nạn bạo hành và xâm hại trẻ em 22

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM 17

1 Nội dung quyền được tham gia của trẻ em trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em 35

2 Quyền tham gia của trẻ em trong Pháp luật Việt Nam 37

3.Một số khái niệm 27

3.1.Khái niệm trẻ em 27

3.2 Khái niệm Đoàn thanh niên 28

5

3.3 Khái niệm quyền tham gia 29

3.4 Khái niệm sự tham gia của trẻ em 30

3.5 Khái niệm phòng chống xâm hại trẻ em 31

3.6 Khái niệm xâm hại trẻ em 31

3.7 Quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 34

4 Vai trò của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 31

5.Vai trò của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 39

6 Yếu tố, tiêu chí đảm bảo sự tham gia của trẻ em 34

6.1 Yếu tố đảm bảo sự tham gia của trẻ em 40

6.2Tiêu chí đảm bảo sự tham gia của trẻ em 44

6.3 Trách nhiệm đảm bảo sự tham gia của trẻ em 49

7 Một số lý thuyết áp dụng 46

7.1 Lý thuyết phát triển nhận thức 52

7.2 Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow 53

7.3 Lý thuyết tham gia 56

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM CỦA TỔ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN 59

1 Tình hình xâm hại trẻ em thời gian qua 53

2 Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng xâm hại trẻ em 60

3 Thực trạng sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em tại 4 địa bàn nghiên cứu 64

3.1 Hiểu biết chung của trẻ em về quyền tham gia, xâm hại trẻ em 64

3.2 Quan niệm, nhận thức về các vấn đề liên quan đến xâm hại trẻ em 66

3.3 Thực trạng các yếu tố, tiêu chí đảm bảo sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 67

3.4 Thực trạng các hình thức tham gia của trẻ em 70

3.5 Mong đợi của trẻ em về hoạt động phòng chống xâm hại trẻ em 74

3.6.Thực trạng hoạt động của Đoàn thúc đẩy sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 77

3.7 Hạn chế trong việc phát huy sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em 84

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP CỦA ĐOÀN THANH NIÊN THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI

TRẺ EM 88

1 Dự báo tình hình bạo lực, xâm hại trẻ em trong thời gian tới 88

2 Giải pháp thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống XHTE 89

2.1 Về công tác chỉ đạo, tổ chức triển khai của tổ chức Đoàn, Đội 89

2.2 Về công tác truyền thông nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hiện quyền tham gia của trẻ em 91

2.3 Về nâng cao năng lực thực hiện quyền tham gia của trẻ em 93

2.4 Về xây dựng thực hiện các mô hình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

1 Kết luận 100

2 Khuyến nghị 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

7

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 1 Ý kiến của trẻ em về vai trò của Đoàn trong cung cấp thông tin

về quyền tham gia về các vấn đề liên quan đến trẻ

Bảng 4 Hình thức trẻ em thường bày tỏ ý kiến về những vấn đề liên

quan đến phòng chống xâm hại trẻ em

63

Bảng 5 Thái độ của người lớn khi trẻ em bày tỏ ý kiến của mình về

những vấn đề liên quan phòng chống xâm hại trẻ em

Bảng 8 Mong muốn của trẻ em về điều kiện của bản thân để tham gia

vào các hoạt động phòng ngừa xâm hại trẻ em

Biểu 6 Ý kiến của trẻ em về nội dung tổ chức Đoàn cần làm để thúc

đẩy QTG của trẻ em trong PCXHTE

79

Biểu 7.Hạn chế trong thúc đẩy quyền tham gia của TE trong phòng

chống XHTE

80

MỘT SỐ TỪ VIẾT TẮT

BCH Ban chỉ huy BGH Ban giám hiệu BLHĐ Bạo lực học đường CLB Câu lạc bộ

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo THCS Trung học cơ sở TNCS Thanh niên cộng sản TNTP Thiếu niên tiền phong THPT Trung học phổ thông TPT Tổng phụ trách XHTE Xâm hại trẻ em PCXHTE Phòng chống xâm hại trẻ em

9

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và là nước đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về Quyền trẻ em vào năm 1990 Trong Công ước, nêu rõ: “Trẻ em có quyền tự do bày tỏ ý kiến và được mọi người tôn trọng, xem xét những ý kiến đó vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”, “trẻ em có quyền nói lên quan điểm của mình, thu thập thông tin và làm cho tất cả mọi người biết đến thông tin đó”

Sự tham gia của trẻ em là một yếu tố tác động đến quá trình ra quyết định của các tổ chức và Chính phủ Sự tham gia của các em giúp đảm bảo các quyết định này đáp ứng nhu cầu thực sự các mối quan tâm của trẻ em, như các em đã bày tỏ chứ không phải người lớn giả định Trẻ em có những mối quan tâm, nhu cầu và mong muốn khác so với người lớn, các em có thể không tạo được ảnh hưởng đối với các quyết định trừ khi có những nỗ lực tạo điều kiện cho các em làm được điều này Hơn nữa, sự tham gia đảm bảo rằng trẻ em với kinh nghiệm trực tiếp trong một số tình huống nhất định có thể nêu lên ý kiến về vấn đề của mình Sự tham gia cũng mang lại những lợi ích cụ thể cho nhóm trẻ em bị sao nhãng và trẻ em nghèo là phương tiện để nói lên tiếng nói của mình Sự tham gia của trẻ em cũng ghi nhận thay đổi từ quan điểm trẻ em “là người hưởng lợi” của các can thiệp của người lớn sang quan điểm tôn trọng nguyên tắc trẻ em cũng có quyền Đồng thời, sự tham gia là một phương tiện quan trọng để trẻ em đươc sống trong xã hội như những công dân năng động và góp phần thay đổi mối quan hệ quyền lực giữa trẻ em và người lớn

Trong số các nhóm quyền được quy định trong Công ước, nếu như các nhóm quyền sống còn, nhóm quyền phát triển, nhóm quyền bảo vệ thể hiện tinh thần bảo vệ các quyền của trẻ em một cách thụ động, thông qua việc liệt kê các quyền và trách nhiệm của gia đình, nhà nước và toàn xã hội trong việc bảo đảm các quyền đó của trẻ em thì nhóm quyền tham gia thể hiện rõ hơn tinh thần xác định trẻ em là chủ thể có quyền tham gia và đưa ra các quyết định của mình trong quá trình phát triển, sự tham gia của các em đóng một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội chứ không phải là đối tượng thụ hưởng, đối tượng cần sự thương hại, cứu trợ và lòng từ thiện thuần tuý Đây được xem như là điểm nhấn quan trọng của Công ước, thể hiện rõ sự thành công của Công ước trong việc gắn các quyền dân sự và chính trị với các quyền kinh tế xã hội và văn hoá

Trong Luật trẻ em 2016 các vấn đề cơ bản về quyền trong đó có quyền được bày tỏ ý kiến và hội họp cũng được ghi trong Điều 34“Trẻ em có quyền được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về các vấn đề liên quan đến trẻ em; được tự do hội họp theo quy định của pháp luật phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành

và sự phát triển của trẻ em; được cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân lắng nghe, tiếp thu, phản hồi ý kiến, nguyện vọng chính đáng” Luật trẻ em

2016 cũng có một chương Vquy định trẻ em được tham gia vào các vấn đề về trẻ

em trong đó quy định rõ Phạm vi, hình thức trẻ em tham gia vào các vấn đề về trẻ em; Bảo đảm sự tham gia của trẻ em trong gia đình; Bảo đảm sự tham gia của trẻ em trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác; Bảo đảm để trẻ em tham gia vào các vấn đề về trẻ em… Như vậy cả Công ước quốc tế và Luật pháp Việt Nam đều thừa nhận trẻ em là một chủ thể quyền có khả năng quyết định và có tính độc lập riêng Điều đó cũng có nghĩa là người lớn phải thừa nhận tính độc lập của trẻ em, lắng nghe và tôn trọng các ý kiến của trẻ em vì sự phát triển của trẻ

Nhằm thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định số 1235 QĐ/TTg ngày 03 tháng 8 năm 2015 phê duyệt chương trình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em vào các vấn đề về trẻ em giai đoạn 2016-

2020 Chương trình có mục tiêu tổng quát “tạo môi trường thuận lợi và nâng cao năng lực cho trẻ em trong việc thực hiện quyền tham gia vào các vấn đề liên quan đến trẻ em theo quy định của pháp luật và Công ước của Liên Hợp quốc về quyền trẻ em”.Quyết định 1235 phê duyệt rõ về 3 dự án Truyền thông, nâng cao

nhận thức và kỹ năng thực hiện quyền tham gia của trẻ em; Nâng cao năng lực thực hiện quyền tham gia của trẻ em; Xây dựng và thực hiện các mô hình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em nhằm tăng cường, thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em

Vấn đề xâm hại trẻ em thời gian qua đang diễn biến phức tạp và đáng lo ngại Theo thống kê của Bộ LĐ-TB&XH, trong năm năm (2012-2016), cả nước phát hiện trên 8.200 vụ xâm hại, bạo lực trẻ em với gần 10.000 nạn nhân, trong

đó số vụ bị xâm hại tình dục chiếm tới 5.300 vụ.1 Thực tiễn cũng cho thấy, đối tượng bạo lực, xâm hại trẻ em phần lớn là những người thân, người quen và có

cả người có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc trẻ em bao gồm cả cha mẹ, thầy cô giáo, ” Các vụ việc xảy ra rất nghiêm trọng ở các địa phương trong cả

11

nước không chỉ ở các thành phố lớn như: thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ , mà diễn ra đặc biệt nghiêm trọng ở các khu vực nông thôn, miền núi nơi những điều kiện sinh hoạt, đời sống văn hoá tinh thần còn nghèo nàn sự hiểu biết pháp luật của người dân còn hạn chế như: Lào Cai, Cao Bằng, Đắc Lắc, Đắc Nông

Trước thực trạng vấn đề bạo lực xâm hại trẻ em hiện nay, các cơ quan chức năng đã tổ chức một số hoạt động như diễn đàn, sinh hoạt câu lạc bộ…nhằm phát huy quyền tham gia của trẻ em như lấy ý kiến của các em về thực trạng bạo lực, xâm hại trẻ em, trẻ em đưa ra những sáng kiến, nguyện vọng, mong đợi của trẻ em ở người lớn về vấn đề bạo lực, xâm hại trẻ em Các em được đối thoại với lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể để nêu lên ý kiến, cũng như đề đạt nguyện vọng của mình liên quan đến các vấn đề về: thực hiện phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em mà bản thân các em thấy bức xúc tại môi trường học tập và môi trường sống chung quanh; những suy nghĩ, trăn trở, tâm tư của các em về tình trạng trẻ em bị bạo lực, xâm hại

Đoàn thanh niên có vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng Trong những năm qua, tổ chức Đoàn các cấp đã có nhiều

nỗ lực trong chỉ đạo, từng bước đổi mới nội dung, phương thức hoạt động nhằm thu hút và tạo điều kiện cho trẻ em tham gia vào các vấn đề liên quan đến các

em Tổ chức Đoàn đã quan tâm bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ phụ trách thiếu nhi; tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, tạo sân chơi bổ ích cho các em Nhằm thúc đẩy hơn nữa vai trò của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em, quyết định 1235 của Chính phủ quy định rõ vai trò của tổ chức Đoàn trong triển khai thực hiện 3 dự án được phê duyệt Ngoài những dự án đóng vai trò là cơ quan phối kết hợp thực hiện các hoạt động, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh được giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng thực hiện mô hình Hội đồng trẻ em nhằm giúp các em định kỳ được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng, trao đổi, đối thoại với đại diện Hội đồng nhân dân các cấp về các vấn đề liên quan đến trẻ em tại địa phương Bên cạnh đó tổ chức Đoàn cần thực hiện các nhiệm vụ sau: Triển khai bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ phụ trách đoàn, đội trong trường học về việc xây dựng và áp dụng phương pháp giáo dục gắn liền với sự tham gia của trẻ em; Tích hợp, lồng ghép các nội dung có sự tham gia của trẻ em vào các hoạt

động ngoại khóa phù hợp với cấp học, trình độ đào tạo và năng lực, sự phát triển của trẻ em

Theo Điều 77 Luật trẻ em quy định Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản

Hồ Chí Minh là tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em và giám sát việc thực hiện quyền trẻ em theo ý kiến, nguyện vọng của trẻ em Tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em có nhiệm vụ sau đây:

Tổ chức lấy ý kiến, kiến nghị của trẻ em; tổ chức để trẻ em được tiếp xúc với đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân;

Thường xuyên lắng nghe, tiếp nhận và tổng hợp ý kiến, kiến nghị của trẻ em;

Chuyển ý kiến, kiến nghị của trẻ em tới các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết;

Theo dõi việc giải quyết và phản hồi cho trẻ em về kết quả giải quyết ý kiến, kiến nghị;

Chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan giám sát việc thực hiện quyền trẻ em theo ý kiến, nguyện vọng của trẻ em;

Hằng năm, báo cáo Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về việc thực hiện trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan trong việc xem xét, giải quyết ý kiến, kiến nghị của trẻ em

Cho đến thời điểm này đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về quyền tham gia của trẻ em về xâm hại trẻ em dưới nhiều góc độ khác nhau của các ngành, tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào xây dựng giải pháp thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em Do vậy, việc chọn đề tài

nghiên cứu “Giải pháp của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ

em trong phòng chống xâm hại trẻ em” là một yêu cầu cần thiết

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực trạng hoạt động của Đoàn thúc đẩy sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em, đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Đề tài tổng quan những công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đến nội dung nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Giải pháp của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

- Phạm vi không gian nghiên cứu

Đề tài triển khai nghiên cứu tại 4 tỉnh/thành phố Thanh Hóa, Tp Hồ Chí Minh; Kiên Giang; Hà Nội trong đó thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã thành lập Hội đồng trẻ em, hai tỉnh còn lại chưa thành lập Hội đồng trẻ em

- Phạm vi nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất giải pháp thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

5 Phương pháp tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp tiếp cận

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành, trong đó chú trọng tiếp cận tâm lý học, xã hội học Hướng tiếp cận xã hội học xem xét thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố chính trị, yếu tố văn hóa, yếu tố gia đình và các tiêu chí đảm bảo sự tham gia của trẻ em như tiêu chí không gian tham gia, tiếng nói tham gia…

Theo cách tiếp cận tâm lý học, thúc đẩy sự tham gia của được xem xét, phân tích từ các yếu tố liên quan đến đặc điểm tâm lý cá nhân (nhu cầu tham gia, mong muốn tham gia, tâm lý, tính cách,…)

5.2 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp phân tích tài liệu:Đề tài sử dụng phương pháp phân tích

tài liệu sẵn có liên quan đến chủ đề/vấn đề nghiên cứu như các công trình nghiên cứu trước đây như sách, báo, tạp chí, đề tài… liên quan đến vấn đề nghiên cứu;

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp chuyên gia: Nhằm thu thập ý kiến đóng góp, tư vấn về

một số vấn đề lí luận của đề tài, các phương pháp tiếp cận nghiên cứu thực trạng, các tiêu chí, các thang đo đánh giá kết quả thực trạng Đề tài đặt 03 nội dung chuyên đề theo nội dung nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến: Là phương pháp chủ

yếu được áp dụng nhằm điều tra thống kê số liệu định lượng về thực trạng sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em Phương pháp này được thực hiện với 600 trẻ em đang học tiểu học và THCS, cơ cấu của phiếu trưng cầu ý kiến gồm 20 câu để đánh giá thực trạng sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em, tìm ra những yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia của trẻ em vào các hoạt động phòng ngừa xâm hại trẻ em và thực trạng hoạt động của Đoàn thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống XHTE

- Phương pháp thảo luận nhóm: đề tài tổ chức 4 cuộc thảo luận nhóm/4

tỉnh với các đối tượng trẻ em, giáo viên làm TPT, cán bộ Đoàn, cán bộ Hội đồng Đội các cấp, cán bộ làm công tác BVTE nhằm tìm hiểu thêm về hoạt động của Đoàn thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em và

đề xuất giải pháp cho Đoàn thanh niên

* Phương pháp xử lí kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học

- Sử dụng chương trình SPSS 20.0 để tính toán tần suất, tương quan, phần trăm, số trung bình.Số liệu điều tra được kiểm định đánh giá độ tin cậy của thông số đo đạc

Nghiên cứu thực hiện nghiên cứu phiếu điều tra xã hội học đối với

- TP Hà Nội: 150 học sinh chiếm 25%

- Tỉnh Thanh Hóa: 150 học sinh chiếm 25%

- TP Hồ Chí Minh: 150 học sinh chiếm 25%

- 11-14 tuổi: 477 học sinh, chiếm 79,5%

- 15-16 tuổi: 123 học sinh, chiếm 20,5%

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài làm rõ thêm cơ sở lý luận về quyền tham gia của trẻ em, sự tham gia của trẻ em trong hoạt động phòng chống xâm hại trẻ em

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài có ý nghĩa thực tiễn trong việc chỉ ra thực trạng sự tham gia của trẻ

em trong hoạt động phòng chống xâm hại trẻ em; những yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em; thực trạng hoạt động của Đoàn thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong PCXHTE

Những kết luận, khuyến nghị đưa ra góp phần giúp các cơ quan, ban ngành, tổ chức nhất là tổ chức Đoàn thanh niên có các giải pháp hữu hiệu trong việc phát huy quyền tham gia của trẻ em trong hoạt động phòng chống xâm hại trẻ em

Là tài liệu khoa học tham khảo cho các cơ quan và các nghiên cứu quan tâm đến vấn đề này, mở ra hướng nghiên cứu mới cho những vấn đề liên quan đến quyền tham gia của trẻ em

7 Lực lượng nghiên cứu chính:

* Lực lượng tham gia nghiên cứu

* Ban chủ nhiệm đề tài

+ ThS Nguyễn Thị Thùy Linh - Phó phòng nghiên cứu thiếu nhi- Chủ nhiệm đề tài

+ ThS Bùi Phương Thanh - Cán bộ phòng nghiên cứu thiếu nhi – Thư ký đề tài + ThS Nguyễn Duy Hiệp - Cán bộ phòng nghiên cứu thiếu nhi

+ TS Nguyễn Thứ Mười- Hiệu trưởng trường Đội Lê Duẩn

* Thành viên tham gia

+ TS Phan Thanh Nguyệt- Phó trưởng phòng nghiên cứu tổ chức và phong trào thanh niên

+ ThS Phạm Thanh Hằng- Phó trưởng phòng Đào tạo và công tác học sinh sinh viên- Học viện TTN Việt Nam

+ CN Nguyễn Thị Hiên- Tạp chí Thanh niên

* Cơ quan phối hợp nghiên cứu

- Văn phòng Trung ương Đoàn

- Hội đồng Đội Trung ương

- Các tỉnh, thành Đoàn triển khai nghiên cứu

8 Kết cấu của báo cáo

Ngoài phần mở đầu và kết luận báo cáo bố cục làm 3 chương bao gồm: Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

Chương 2: Thực trạng hoạt động của Đoàn thúc đẩy sự tham gia của trẻ

em trong phòng chống xâm hại trẻ em

Chương 3: Giải pháp của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

17

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ THÚC ĐẨY QUYỀN THAM GIA CỦA

TRẺ EM TRONG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM

1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1 Hướng nghiên cứu về sự tham gia của trẻ em trong gia đình, nhà trường

Trong hướng nghiên cứu này có những tác giả đề cập đến nội dung như yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của trẻ em vào các quyết định liên quan đến trẻ trong gia đình, trên cơ sở đó đưa ra một số gợi về ý chính sách nhằm góp phần thúc đẩy thực hiện quyền tham gia của trẻ em trong gia đình trong bối cảnh

hiện nay (Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của

trẻ em vào các quyết định liên quan đến trẻ trong gia đình, Luận án Tiến sỹ)

Luận án góp phần hoàn thiện hiểu biết về quyền tham gia của trẻ em và khái niệm về sự tham gia của trẻ em vào các quyết định liên quan đến trẻ trong gia đình và khẳng định vai trò, ý nghĩa sự tham gia của trẻ em trong gia đình nói riêng, trong cộng đồng xã hội nói chung

* Điều tra quốc gia về Gia đình Việt Nam, 2006 đưa ra phát hiện trẻ em

trong các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, gia đình có cha mẹ ly thân, ly hôn, cha mẹ hay nghiện rượu,… thì lời nói của con cái càng ít được tôn trọng hơn

* Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Thụy Điển, Nghiên cứu quyền tham gia của trẻ em, 2006 Nghiên cứu cho thấy trong môi trường học đường, học sinh chỉ

chủ yếu được nghe giáo viên phổ biến các hoạt động, nhiệm vụ để thực hiện Trong các hoạt động tại cộng đồng như vệ sinh làng xóm, các hoạt động hè, trẻ

em được tham gia bàn bạc và quyết định cũng còn hạn chế Bên cạnh đó địa phương vẫn chưa có những giải pháp để khuyến khích động viên số trẻ em khuyết tật và trẻ em con gia đình nghèo tham gia vào các hoạt động của địa phương

* Một nghiên cứu khác cho thấy trong số các nhóm quyền quy định trong

Công ước quốc tế về quyền trẻ em thì quyền tham gia của trẻ em ít được quan tâm nhất Trong gia đình, do quan niệm chung của người Việt Nam còn tương đối phổ biến hiện nay là “con cái phải vâng lời cha mẹ”, nếu con cái cãi lại thì bị coi là “trứng khôn hơn vịt” hay “cá không ăn muối cá ươn, con cãi cha mẹ trăm

đường con hư” nên ý kiến của trẻ em chưa được lắng nghe, tôn trọng (Nguyễn Hữu Minh và Đặng Bích Thủy, Nghiên cứu việc thực hiện quyền trẻ em ở Việt Nam hiện nay– Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Tạp chí xã hội học, 2009

1.2 Hướng nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện quyền tham gia của trẻ em

Việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em chịu ảnh hưởng của nhiều yếu

tố khác nhau, trong đó có những yếu tố ở cấp độ vĩ mô, cấu trúc, có những yếu

tố nằm ở cấp độ nhà trường, cộng đồng, gia đình, cá nhân Nhìn chung, các nghiên cứu đề cập đến nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền trẻ em, song đều tập trung vào các nhóm nguyên nhân chính sau:

- Nhóm yếu tố về đặc điểm văn hóa, phong tục tập quán truyền thống

+ Sự phân biệt về cơ cấu quyền lực

Nghi thức ngôn ngữ truyền thống một phần đã dẫn đến việc nhiều trẻ em còn miễn cưỡng trong việc bày tỏ ý kiến của mình một cách cởi mở, đặc biệt là khi những ý kiến của các em không giống với những ý kiến mà những người lớn tuổi hơn đã đưa ra trước đó Nền văn hóa Việt Nam với những quan điểm và thói quen truyền thống đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân, gây cản trở

sự tham gia thực sự của trẻ Mối quan hệ “vốn có” giữa người lớn và trẻ em dựa trên thứ bậc cao hơn của người lớn về mặt quyền lực, địa vị, độ tuổi, quan hệ họ hàng được duy trì trong suốt cuộc đời dưới những hình thức khác nhau (UNICEF, 2010)

* Trong quá trình thực hiện Luật BVCSGD trẻ em, những cản trở về đạo

đức, văn hoá truyền thống và lối sống phổ biến ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền trẻ em như: lối sống gia trưởng, nặng về tôn ti, thứ bậc trong gia đình, dòng họ, làng xã: “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, “cá không ăn muối cá ươn, con không nghe lời cha mẹ trăm đường con hư”; tri thức được đánh giá chủ yếu qua tuổi tác, kinh nghiệm: “khôn đâu đến trẻ, khoẻ đâu đến già”; phương pháp giáo dục trong trường học trong nhiều năm chủ yếu là truyền giảng và học trò học một cách thụ động, kết quả học tập đánh giá chủ yếu qua điểm số và các kỳ thi Trong khi đó, trẻ em thường dễ chấp nhận sự áp đặt của người lớn, thiếu tự tin và thụ động trước quyết định của người lớn; thiếu kỹ năng bày tỏ ý kiến, kỹ

năng hoà đồng và đối thoại với người lớn (Đỗ Thị Ngọc Phương, Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền trẻ em, Tạp chí xã hội học, 2009)

+ Sự phân biệt về giới

19

Cùng với quan điểm truyền thống cho rằng trẻ em ngoan là phải biết nghe lời người lớn, người lớn tuổi hơn được coi trọng và có hiểu biết hơn người ít tuổi thì quan điểm mang tính phân biệt như trẻ em gái thường có vị thế thấp hơn trẻ em trai cũng là rào cản của việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em (An analysis of the situation of children in Vietnam 2010- Excutive summary, 2011)

Các giá trị và quy tắc văn hóa đặt trẻ em gái vào vị trí yếu hơn trong gia đình so với các em trai Trong Đạo Khổng giá trị của trẻ em gái và phụ nữ được dựa vào 3 điều răn dạy “tam tòng” (trong gia đình, con gái phải theo cha, sau khi kết hôn thì phải theo chồng; và sau khi chồng chết thì phải theo con trai), và 4 đức hay còn gọi là “tứ đức” (công, dung, ngôn, hạnh) Tam tòng buộc cuộc đời của người phụ nữ phụ thuộc vào gia đình, đặc biệt là vào đàn ông Theo tứ đức thì con gái phải thể hiện hành vi cư xử ngoan ngoãn và dịu dàng Những em gái muốn bày tỏ quan điểm của mình thì bị coi là có tính cách “nổi loạn” hoặc

“giống con trai” và điều này thường không được đánh giá cao Sự phân biệt đối

xử nam nữ này, bắt đầu từ thời thơ ấu, không khuyến khích các em gái tích cực tham gia vào các vấn đề của gia đình hay quá trình đưa ra quyết định (UNICEF, 2010)

Mặt khác, ở Việt Nam, trẻ em được coi là “của cải” của gia đình Đạo Khổng mong muốn cha mẹ phải chăm sóc cho con cái và phải có trách nhiệm với sự phát triển của con cái Vai trò người chủ gia đình hiện vẫn được mặc định cho nam giới là người đưa ra quyết định chính Điều này dẫn đến cơ cấu quyền lực mang tính gia trưởng, đặc biệt là những gia đình ở nông thôn (Điều tra quốc gia về gia đình Việt Nam, 2006)

Nhóm yếu tố hạn chế trong nhận thức về quyền tham gia của trẻ em

Các nghiên cứu đều khẳng định nhận thức về quyền tham gia của trẻ em thấp kém sẽ khiến cho việc thực hiện quyền bị hạn chế Nhìn chung nhận thức của cán bộ các ban, ngành có liên quan, cha mẹ, người chăm sóc, giáo viên, người lớn,… và chính bản thân trẻ em hiện nay về vấn đề quyền tham gia của trẻ

em cũng như tầm quan trọng của việc trẻ em tham gia còn chưa đầy đủ Ở nhiều địa phương và cả ở các bộ ngành Trung ương, còn tồn tại tình trạng nhận thức của cán bộ chưa đồng đều về công tác BVCSGD trẻ em, do vậy, sự quan tâm đến công việc này trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương chưa thực sự được chú trọng Hiểu biết các quyền tham gia của trẻ em từ hai văn bản chính là Công ước quốc tế về quyền trẻ em và Luật

BVCSGDTE còn rất hạn chế, trong đó nội dung chi tiết về quyền tham gia và những vấn đề liên quan trong quá trình ra quyết định là rất mới mẻ với trẻ em

(Nguyễn Hữu Minh và Đặng Bích Thủy, 2009 2 Đỗ Ngọc Phương, 2009 3 )

Ngay cả ở khu vực đô thị, người dân và nhiều cán bộ cũng chỉ hiểu chung chung về quyền trẻ em, chủ yếu nhận thức về trách nhiệm của xã hội và gia đình đối với việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em dưới góc độ trách nhiệm mang tính đạo lý: sinh thì phải dưỡng, cha mẹ phải chăm sóc, giáo dục con cái Họ ít nhận thức được quyền trẻ em là mang tính pháp lý Họ hiểu khá mơ hồ về các quyền cụ thể của trẻ em, và do không nhận thức được quyền trẻ em mang tính pháp lý nên khi không thực hiện tốt một quyền nào đó của trẻ em thì họ coi đó là trách nhiệm của người cha và mẹ chưa hoàn thành, hoặc ít nhiều là cha mẹ có quyền dạy con theo cách của mình chứ không thấy rằng mình đã vi phạm quyền của trẻ em,

hoặc không e ngại, lo sợ sẽ có ai đó phạt mình (Nguyễn Hữu Minh và Đặng Bích Thủy, 2009)4 Thực tế, rất khó thay đổi nhận thức và niềm tin của một bộ phận người dân và các nhà lãnh đạo địa phương về tầm quan trọng của việc trẻ em được tham gia Bởi vậy, ở nhiều nơi, trẻ em tham gia các hoạt động tại cộng đồng địa phương thường vấp phải phản ứng không đồng tình, ủng hộ của người lớn Mức độ tham gia của trẻ cũng luôn tuỳ thuộc vào từng tình huống cụ thể

(Đỗ Thị Ngọc Phương, 2009) 5

Nhóm yếu tố về điều kiện kinh tế

Điều kiện kinh tế khó khăn một trong những nguyên nhân rất cơ bản của việc chưa thực hiện đầy đủ quyền trẻ em ở nước ta nói chung và quyền tham gia của trẻ em nói riêng Tác động của điều kiện kinh tế thể hiện rõ khi so sánh hoạt động của các tổ chức xã hội và mức độ thực hiện quyền tham gia của trẻ em ở các vùng khác nhau, trước hết là khác biệt giữa thành thị và nông thôn, và tiếp

đó là khác biệt giữa các vùng kinh tế Sự quan tâm và nhận thức của các bậc cha

mẹ đối với việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em có mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện kinh tế của hộ gia đình Những gia đình có điều kiện vật chất khá hơn thường quan tâm chăm sóc và chiều chuộng, lắng nghe ý kiến của trẻ em nhiều hơn Hơn nữa, việc tiếp cận thông tin qua các kênh thông tin khác nhau,

2Nghiên cứu việc thực hiện quyền trẻ em ở Việt Nam hiện – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Tạp chí xã hội học, 2009

3Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền trẻ em, Tạp chí xã hội học, 2009

4Nghiên cứu việc thực hiện quyền trẻ em ở Việt Nam hiện – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Tạp chí xã hội học, 2009

Trong những năm qua, nhà nước ta đã từng bước thực hiện các cải cách

về luật pháp, chính sách và tổ chức nhằm thực hiện tốt nhất quyền trẻ em Tuy nhiên, do hoàn cảnh kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn nên cũng còn nhiều điểm chưa làm được liên quan cả về những quy định pháp luật cùng việc tổ chức thực hiện Cụ thể là: hệ thống pháp luật về quyền tham gia của trẻ em còn chưa hoàn thiện và việc giám sát thực hiện luật còn chưa nghiêm; chưa quy định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan phụ trách công tác trẻ em trong việc lập

kế hoạch, quản lý, giám sát thực hiện quyền tham gia cua trẻ em (Nguyễn Hữu Minh và Đặng Bích Thủy, 2009) 6

Mặt khác, các điều kiện về thiết chế, cơ chế tổ chức và thực hiện quyền của trẻ em nói chung và quyền tham gia của trẻ em nói riêng còn chưa đầy đủ và chặt chẽ Điều kiện về nhân lực và nguồn lực trong triển khai thực hiện quyền trẻ em nói chung và quyền tham gia của trẻ em nói riêng còn thiếu và yếu Cách thức triển khai thực hiện quyền tham gia của trẻ em trong thực tế của từng

ngành, từng địa phương, từng gia đình, chưa thống nhất, đồng bộ (Đỗ Thị Ngọc Phương, 2009) 7 Có thể thấy, các nghiên cứu đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng

đến việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ phát hiện những yếu tố là rào cản trong việc thực hiện quyền mà chưa chỉ ra những yếu tố thúc đẩy việc thực hiện quyền này

Mặt khác, bên cạnh những yếu tố khách quan bên ngoài còn có những yếu

tố chủ quan từ phía bản thân trẻ em như đặc điểm nhân khẩu xã hội, đặc trưng tâm sinh lý của trẻ em; hay những yếu tố xuất phát từ môi trường, hoàn cảnh gia đình; yếu tố từ phía công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em Song, những yếu tố này chưa được các đề tài đề cập tới trong nghiên cứu của mình

1.3 Hướng nghiên cứu về hình thức và quy mô của nạn bạo hành và xâm hại trẻ em

Trong hướng nghiên cứu này, các tác giả đã chỉ ra một số hình phạt của thầy cô đối với các em học sinh như: hù dọa, véo tai, phơi nắng,….và cũng đã đề cập đến một số nguyên nhân chủ quan từ nhận thức, trình độ, đạo đức nghề nghiệp của giáo viên và khách quan như quan niệm giáo dục truyền thống, điều kiện kinh tế,…dẫn đến tình trạng bạo lực giáo viên đối với học sinh Nghiên cứu cũng đưa ra một số biện pháp liên quan đến nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng sống, lối ứng xử cho giáo viên và các em, có hệ thống pháp luật xử lý đối

với những hành vi gây bạo lực đối với học sinh (Hồ Thị Luấn -Mai Thị Quế, Bạo hành trẻ em trong nhà trường, nguyên nhân và một số giải pháp phòng

ngừa, Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh)

Một nghiên cứu khác của Tổng Thư ký Liên hợp quốc là nghiên cứu đầu tiên cung cấp một bức tranh toàn cảnh về các hình thức và qui mô của nạn bạo hành, xâm hại diễn ra hàng ngày với trẻ em trên toàn thế giới Nghiên cứu xem xét vấn đề ở các khía cạnh về nhân quyền, sức khỏe cộng đồng và bảo vệ trẻ em trong năm khung cảnh khác nhau mà ở đó nạn lạm dụng, xâm hại thường xảy ra: tại nhà và trong gia đình, ở trường học và các cơ sở giáo dục, các tổ chức và cơ quan, và tại cộng đồng Cuộc điều tra còn cho thấy quan hệ mang tính quyền lực giữa trẻ em và người lớn - mối quan hệ bị ảnh hưởng sâu sắc bởi tính tôn ti trật

tự truyền thống và sự bất bình đẳng giới, đã góp phần tạo ra sự bạo hành về thể chất và tâm lý đối với trẻ em

* Trong một nghiên cứu khác tác giả đã chỉ ra các hình phạt mà học sinh

phải đối mặt trong trường học là rất phong phú, trong đó hình phạt về thể chất và tinh thần đối với học sinh vẫn được sử dụng tuy không phải mức phổ biến cao

như trước đây (Bùi Phương Thanh, Hình phạt đối với trẻ em trong nhà trường

hiện nay, Đề tài cấp Viện, năm 2016)

* Viện Nghiên cứu Thanh niên phối hợp với tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển (Radda Barnen), Các hình phạt đối với trẻ em, thực hiện nghiên cứu năm

1999 Nghiên cứu điều tra ý kiến của học sinh các tỉnh thành miền Bắc và miền

Trung, tập trung vào một số nội dung như: Những lỗi chính trẻ em thường mắc phải, mức độ sử dụng hình phạt của cha mẹ, những hình thức xử phạt của cha

mẹ, vấn đề phạt oan đối với trẻ và lời thỉnh cầu từ phía trẻ

* Tiếp theo hướng nghiên cứu về sự trừng phạt đối với trẻ em, Viện Khoa

23

học dân số, gia đình và trẻ em, Vụ trẻ em, Trung tâm dịch vụ Truyền thông – Tư vấn Dân số, Gia đình và Trẻ em thuộc Ủy ban Dân số Gia đình và Trẻ em Việt Nam cùng Tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển (SCS), Tổ chức Plan tại Việt Nam, Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp quốc Unicef và Cefacom, CSAGA và Viện Tâm lý (Viện Khoa học xã hội Việt Nam) đã thực hiện nghiên cứu về tình hình giáo dục của trẻ em trong gia đình và nhà trường khi trẻ em mắc lỗi năm 2005 Nghiên cứu thực hiện thu thập thông tin từ 499 trẻ em và 306 người lớn trên các địa bàn

Hà Nội, Thái Nguyên, Quảng Ngãi và Thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu đã chỉ ra bức tranh trẻ em đang phải đối mặt với những hình thức phạt về thể chất

và tinh thần ở gia đình và nhà trường Nghiên cứu đưa ra kết luận trừng phạt thân thể và tinh thần có mức độ phổ biến rất cao, mái ấm gia đình là nơi trẻ bị tổn thương nhiều nhất Những hình thức phạt về thể chất và tinh thần đều gây ra cho trẻ những phản ứng giận dữ và sợ hãi Trẻ em chấp nhận việc người lớn có những hình phạt thể chất và tinh thần đối với các em là để giáo dục tuy nhiên các em cũng cảm thấy mình bị xâm hại, cảm thấy mình bị tổn thương và bị sỉ nhục bởi những người mình yêu thương Nghiên cứu sử dụng phong phú nhiều phương pháp thu thập thông tin bao gồm: phiếu hồi tưởng, lập bản đồ cơ thể, điều tra thái độ qua phiếu, vẽ tranh, xếp loại, thảo luận nhóm, hoàn chỉnh câu, công cụ bảo vệ (chiếc ô), phỏng vấn sâu Vì vậy, thông tin thu được đảm bảo tính toàn diện, đa chiều có thể hỗ trợ và kiểm tra chéo các thông tin, tăng độ tin cậy của kết quả điều tra

* Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ năm 2014 (MICS) của Tổng cục thống kê có điều tra nội dung liên quan đến việc cha mẹ xâm hại trẻ

em thông qua các hình thức xử phạt Điều tra cho thấy, trẻ em thường được dạy

dỗ thông qua các phương pháp xử phạt dựa trên các ép buộc về thể chất hoặc đe dọa bằng lời nói để đạt được các hành vi mong muốn Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc trẻ em bị xâm hại gây ra những hậu quả nghiêm trọng, từ những tác động trước mắt đến sự tổn hại lâu dài mà trẻ em phải mang theo cho đến khi trưởng thành Việc trẻ em bị xâm hại, bạo lực ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của trẻ em, khả năng học tập và kết quả ở trường Nó cũng hạn chế những mối quan hệ tích cực, hạ thấp lòng tự trọng, gây tâm lý phiền muộn và trầmcảm,đôi khi dẫn đến làm những việc có rủi ro hoặc tự làm hại bản thân Kết quả điều tra cho thấy có 68,4 phần trăm trẻ em từ 1-14 tuổi phải chịu ít nhất một hình thức xâm hại tâm lý hoặc thể chất bởi các thành viên trong gia đình trong vòng một

tháng trước điều tra

* Theo cuộc điều tra mang tên Hãy lên tiếng (Speaking out) do UNICEF

tiến hành vào năm 2001 về trẻ em ở khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, có khoảng 1/4 thanh thiếu niên được hỏi nói rằng các em bị cha mẹ đánh mỗi khi mắc lỗi Điều tra của tổ chức Cứu trợ Trẻ em tiến hành năm 2005 trên tám quốc gia cho biết giật tóc, véo tai, cấu véo, tát, làm bỏng, chửi mắng, đánh đập là những hình thức trẻ em bị người lớn xâm hại hết sức thông thường Việc xâm hại về thể chất tại trường học đã bị luật pháp cấm ở các nước như Trung quốc, Thái lan, Philippines và Việt Nam Tuy nhiên nó vẫn được sử dụng rộng rãi và được xem như là một hình thức kỷ luật ở hầu hết các nước trong khu vực, kể cả những nước đã ban luật cấm Một vấn đề đang ngày càng được quan tâm là nguy

cơ xâm hại ở trẻ em do công nghệ mới trong không gian ảo (cyberspace) đem lại Theo ECPAT sẽ có khoảng 1 tỷ người sử dụng điện thoại di động vào năm

2010 (tăng khoảng 230 triệu người so với năm 2000) và châu Á đang là châu lục dẫn đầu với số người sử dụng internet cao nhất Hiện tại trong khu vực có khoảng 12% trẻ em dưới 15 tuổi có điện thọai di động Michael Sheehan-Bendall (New Zealand), Lorelie Limbang (Philipine) và Hoàng Thị Huệ (Việt Nam) đã đại diện cho thanh thiếu niên trong khu vực phát biểu trước các Đại sứ

và những người đứng đầu các tổ chức tham dự Hội nghị về tầm quan trọng của

sự tham gia của thanh thiếu niên trong việc giải quyết các vấn đề xâm hại, bạo lực trong cộng đồng Các em còn kêu gọi Chính phủ các nước đảm bảo rằng thanh niên được tham gia vào các chiến lược nhằm giải quyết và chấm dứt nạn bạo lực, xâm hại đối với trẻ em Nghiên cứu này của Liên hợp quốc do Giáo sư Paulo Sergio Pinheiro, một chuyên gia độc lập do Tổng thư ký LHQ bổ nhiệm,

đã đưa ra các kiến nghị về các hành động cần thiết để ngăn chặn và giải quyết vấn đề bạo lực, xâm hại đối với trẻ em ở mọi nơi trên thế giới 12 kiến nghị đã được đưa ra nhằm giải quyết các vấn đề như chiến lược và hệ thống quốc gia, thu thập số liệu và đảm bảo độ chính xác của số liệu

Trong một số bài viết, các tác giả cũng phân tích về ảnh hưởng tâm lý, sức khỏe tâm thần, vấn đề phạm tội của trẻ em đối với những trẻ sống trong môi trường bị bạo lực hoặc là nạn nhân của bạo lực, tuy nhiên chưa đi sâu vào phân

tích, làm rõ thực trạng những hành vi này (Lê Thị Ngọc Dung, Viện Nghiên cứu

Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh: “Bạo hành trẻ em trong gia đình và nhà trường”) Bên cạnh đó là một số bài viết tổng hợp lại một số nghiên cứu về bạo

25

lực trong gia đình trong đó trẻ em là nạn nhân phải chịu những hình thức bạo lực

cả về thể xác như đánh đập, đuổi ra khỏi nhà,… hay những hình thức bạo lực tinh thần như dọa nạt, chửi mắng,… Qua đó, tác giả cũng chỉ ra những hậu quả rất lớn đối với trẻ em, không chỉ hiện tại mà còn có những ảnh hưởng tiêu cực sau này khi các hành vi ấy bị tập nhiễm, trẻ em trai tự cho rằng đàn ông có quyền đánh đập phụ nữ, người khác., bài viết đi đến một số biện pháp ngăn ngừa tình trạng bạo lực trong gia đình như: Thực hiện tốt chức năng của gia đình và nhà trường, nâng cao trình độ chuyên môn, mối quan hệ cha mẹ và con cái, trách

nhiệm của các cơ quan có trách nhiệm (Hoàng Bá Thịnh: “Bạo lực gia đình đối với trẻ em và một số biện pháp phòng ngừa, Tạp chí Tâm lý học (số 6, 2007)

Có những bài viết đề cập đến bạo lực trong nhà trường chính là những tác động từ những người đang công tác tại trường học đặc biệt là thầy cô giáo, quản

nhiệm, bảo mẫu… gây tổn thương về thể chất hoặc tinh thần của trẻ (Võ Thị Tường Vi, Thử bàn về một vài hình thức bạo lực trong nhà trường Đại học Sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh) Những tác động được tác giả đề cập chính là

những thái độ, lời nói, hành vi của người lớn trong nhà trường gây ảnh hưởng xấu và tác động sâu sắc, lâu dài đến tâm hồn của trẻ những hình thức mà chúng tôi đề cập ở trên như la mắng, đánh, xé bài, bỏ mặc, đuổi học…tác giả nhấn mạnh đến cách thức tác động Cũng là hành vi đánh, nhưng những cách đánh khác nhau, giá trị giáo dục khác nhau Tác giả bày tỏ quan điểm hoàn toàn không ủng hộ hình thức đánh, nhưng thừa nhận rằng không phải nhát roi nào cũng gây tổn thương đến học trò Không hoàn toàn ủng hộ hình thức la rầy học trò, nhưng có những lời la rầy của giáo viên, dù khó nghe nhưng được học trò chấp nhận và sửa chữa.Và nguyên chủ yếu được đề cập đến trong bài viết xuất phát từ nhân cách của người thầy và kỹ năng sư phạm của họ8

Bài viết đề cập đến việc cha mẹ sử dụng hình phạt đối với con cái trong

gia đình tại các địa bàn nghiên cứu Phú Thọ và Thái Nguyên (Nguyễn Thị Hoa, Hành vi trừng phạt trẻ em từ góc độ tâm lý học xã hội, Tạp chí Tâm lý học (số 7

năm 2007 ) Trong bài viết này tác giả chỉ ra một số nguyên nhân mang tính tâm

lý xã hội dẫn đến việc cha mẹ dùng hình phạt đối với con cái như: tập quán, văn hóa truyền thống, tính kiềm chế nóng giận, môi trường xã hội thuận lợi Từ đó, bài viết đi đến một số biện pháp khắc phục từ việc nâng cao nhận thức cho cha

mẹ, toàn xã hội, các cấp chính quyền Bài viết đã phần nào nói lên việc thực

8 www.hids.hochiminhcity

hiện hình phạt của cha mẹ đối với con cái hiện nay, tuy nhiên mới nhìn nhận ở

góc độ gia đình, vấn đề trong trường học còn chưa được đề cập đến

* Dưới góc độ nhà trường, bài viết: “Những hình phạt tích cực trong trường học” 9 đăng trên báo Giáo dục và thời đại, 2014, đã chỉ ra một số hậu quả của việc sử dụng hình phạt không tích cực đối với học sinh Bài báo cũng đề cập đến việc đưa ra một số hình phạt tích cực giúp học sinh vừa rèn luyện vừa mang tính giáo dục cao Tuy nhiên đây mới chỉ là khuôn khổ bài viết, chưa có những con số cụ thể để nói lên thực trạng hiện nay như thế nào

Tóm lại, qua xem xét một số nghiên cứu, bài viết có liên quan đến vấn đề quyền tham gia của trẻ em, vấn đề xâm hại trẻ em cho thấy, các công trình nghiên cứu tài liệu đã đề cập đến nhiều khía cạnh như:

- Đánh giá tình hình thực hiện quyền trẻ em, trong đó quyền tham gia của trẻ em là một trong những nội dung cơ bản, thông qua việc nêu lên những thành tựu và những hạn chế trong việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em qua các giai đoạn

- Tìm hiểu sự tham gia của trẻ em trong 3 môi trường: gia đình, nhà trường và cộng đồng

- Chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em

- Nghiên cứu các chính sách thực hiện quyền cơ bản của trẻ em, trong đó

có quyền tham gia

-Các hình thức xâm hại, trừng phạt trẻ em, nguyên nhân hậu quả và một

số giải pháp

* Về phương pháp sử dụng trong các nghiên cứu

Các nghiên cứu chủ yếu sử dụng phương pháp thu thập và phân tích thông tin, tư liệu; phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi; phương pháp này được áp dụng nhằm thu thập thông tin ở nhiều đối tượng khác nhau như: Trẻ em; Cha mẹ trẻ em; Cán bộ ban, ngành, đoàn thể có liên quan Ngoài ra các nghiên cứu còn sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu; Phương pháp thống kê xã hội học; phương pháp phiếu hồi tưởng…

* Những khoảng trống trong các nghiên cứu về sự tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

Nhìn chung, các báo cáo tổng kết, đánh giá việc thực hiện quyền trẻ em qua các giai đoạn tập trung vào các nhóm quyền: quyền sống còn, quyền bảo vệ,

27

quyền phát triển nhiều hơn là nhóm quyền tham gia Trong tổng kết việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em cũng tập trung tổng kết tình hình thực hiện quyền tham gia của trẻ em trong các vấn đề giáo dục, vui chơi chưa đề cập đến

sự tham gia của trẻ em trong vấn đề phòng chống xâm hại trẻ

Các nghiên cứu đều xem xét quyền tham gia của trẻ em nhưng nghiên cứu thúc đẩy việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em còn chưa nhiều

Các nghiên cứu đã có về sự tham gia của trẻ em chủ yếu là mang tính phát hiện các vấn đề trẻ em được tham gia, trong khi việc tìm hiểu mức độ tham gia, hình thức tham gia của trẻ còn ít được đề cập đến

Có một số nghiên cứu phát hiện những yếu tố là rào cản trong việc thực hiện quyền tham gia nhưng nghiên cứu chỉ ra những yếu tố thúc đẩy việc thực hiện quyền này còn hạn chế

Các nghiên cứu về phòng chống xâm hại trẻ em được thực hiện nhiều nhưng nghiên cứu thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em còn chưa nhiều

Các nghiên cứu đề xuất những giải pháp liên quan đến các cơ quan ban, ngành đoàn thể nhằm thúc đẩy việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em, bảo vệ trẻ em khỏi bị xâm hại, tuy nhiên, có thể nhận thấy những nghiên cứu về “Giải pháp của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em” chưa có công trình nghiên cứu nào Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài Giải pháp của Đoàn thanh niên thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em có ý nghĩa quan trọng và cần thiết

10 Dẫn theo: Phạm Hương Trà, (2016), Xã hội học nghiên cứu về các nhóm tuổi: Những vấn đề cơ bản, tr 37

Tuy nhiên, tùy theo các góc độ tiếp cận khác nhau về trẻ em mà có những định nghĩa khác nhau:

Tiếp cận theo góc độ phát triển thì trẻ em là một giai đoạn phát triển trong cuộc đời của một người (từ lúc sinh ra đến khi chết) Trẻ em và người lớn là những giai đoạn phát triển khác nhau của đời người Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ lại Trẻ em vận động và phát triển theo qui luật riêng của mình Tâm

lý học lứa tuổi lại xác định những giai đoạn khác nhau trong lứa tuổi trẻ em như: tuổi sơ sinh, tuổi hài nhi, tuổi mẫu giáo nhỏ, tuổi mẫu giáo lớn, tuổi nhi đồng, tuổi thiếu niên, tuổi thanh niên mới lớn

Tiếp cận theo cơ cấu xã hội - văn hóa có ý nghĩa rất lớn đối với sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, bởi vì văn hóa vừa là môi trường vừa là nội dung của quá trình xã hội hóa trẻ em Mỗi đứa trẻ là con đẻ của một nền văn hóa nhất định, một vùng văn hóa xác định trong một hình thái kinh tế xã hội nhất định

Theo Công ước Quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 được Việt Nam phê chuẩn vào 20/02/1990, điều 1, Phần I ghi: “Trong phạm vi Công ước này, trẻ

em có nghĩa là bất kỳ người nào dưới 18 tuổi…

Theo Luật Trẻ em 2016, trẻ em được quy định là những người dưới 16 tuổi.Với nhiều cách hiểu về trẻ em khác nhau, nghiên cứu này áp dụng khái niệm trẻ em được hiểu theo quy định của Luật trẻ em 2016 và phạm vi khách thể nghiên cứu lựa chọn là nhóm trẻ em từ 10-16 tuổi

Qua các giai đoạn phát triển của trẻ em cho thấy, nhóm trẻ từ 10-16 tuổi là nhóm trẻ có nhiều sự thay đổi, phát triển cơ thể về tâm sinh lý, có bước ngoặt chuyển sang tuổi trưởng thành Nghiên cứu lựa chọn nhóm trẻ em trong độ tuổi này bởi

lý do các em đang trong giai đoạn xã hội hóa chuyển tiếp nhiều mặt về suy nghĩ, hành động nên chịu nhiều tác động của ác yếu tố xã hội Đây là nhóm trẻ có thể đại diện trung thực nhất cho trẻ em

2.2 Khái niệm Đoàn thanh niên

Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là một tổ chức chính trị xã hội của thanh niên Việt Nam do Đảng cộng sản Việt nam và chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập lãnh đạo và rèn luyện Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, tự nguyện phấn đấu vì sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, công bằng và văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa

29

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam; là lực lượng xung kích cách mạng; là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên; đại diện chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và trong các tổ chức thanh niên Việt Nam Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên của hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và Pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Đoàn phối hợp với các cơ quan Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể, tổ chức kinh tế, xã hội, các tập thể lao động và gia đình chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi; tổ chức cho đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia vào việc quản lý nhà nước và

xã hội11

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh có bốn chức năng:

Một là, là đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam, là đội quân

xung kích cách mạng Chức năng này biểu hiện ở việc Đoàn luôn luôn xác định nhiệm vụ của mình là tích cực tham gia xây dựng Đảng, là nguồn cung cấp cán

bộ cho Đảng và là người kế tục trung thành xuất sắc sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Bác Hồ

Hai là, Đoàn là trường học XHCN của thanh niên Đoàn tạo môi trường

đưa thanh niên vào các hoạt động, giúp đỡ họ rèn luyện và phát triển nhân cách, năng lực của người lao động mới phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện nay

Ba là, Đoàn là người đại diện chăm lo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của

tuổi trẻ Chức năng này khẳng định rõ tổ chức của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là

tổ chức của thanh niên, vì thanh niên

Bốn là, Đoàn là người phụ trách đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí

Minh Chức năng này thể hiện trách nhiệm của Đoàn trong việc giáo dục thiếu niên nhi đồng tạo nguồn bổ sung cho Đoàn Chức năng thứ tư thể hiện rõ đoàn

có trách nhiệm quan trọng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em

2.3 Khái niệm quyền tham gia

Theo Công ước, quyền được tham gia của trẻ em bao gồm: quyền được nêu ý kiến, quyền tự do ngônluận, quyền tự do hiệp hội, quyền tiếp cận các thông tin thích hợp Cụ thể như sau: Điều 12 “Trẻ em có quyền tự do bày tỏ ý kiến của mình và ý kiến của trẻ em phải được xem xét trong mọi vấn đề hoặc thủ

11 Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

tục ảnh hưởng đến trẻ em”- nó được coi là “xương sống” của các quyền nằm trong nhóm quyền tham gia; Điều 13: “Trẻ em có quyền đươc bày tỏ các quan điểm của mình, thu nhận thông tin và làm cho người khác biết đến các ý kiến và thông tin, bất kể sự cách biệt giữa các nước”; Điều 15: “Trẻ em có quyền gặp gỡ mọi người, hoà nhập và thiết lập mối quan hệ với mọi người trừ khi điều này xâm phạm đến các quyền của người khác” Như vậy, trẻ em có quyền được giao tiếp, đây là nhu cầu cơ bản của con người Thông qua giao tiếp, trẻ em được tự bộc lộ mình và tự khẳng định mình Điều 17 “Trẻ em có quyền tiếp cận với thông tin từ nhiều nguồn thông tin cho sự phát triển lành mạnh về đạo đức và tư cách của trẻ” Có thể coi Công ước quốc tế về quyền trẻ em là văn bản quốc tế chủ yếu tạo ra hành lang chính trị để thúc đẩy thực hiện quyền tham gia của trẻ

em trên toàn thế giới

Trong Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em do Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 5 ngày 15 tháng 6 năm 2004 thông qua đã quy định quyền tham gia của trẻ em tại Điều 20 với 2 điều khoản

-Trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển của trẻ, được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm

- Trẻ em được tham gia các hoạt động xã hội phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình

Luật trẻ em năm 2016 dành riêng chương 5 quy định trẻ em tham gia vào các vấn đề về trẻ em cụ thể gồm: Phạm vi, hình thức trẻ em tham gia vào các vấn đề về trẻ em; Bảo đảm sự tham gia của trẻ em trong gia đình; Bảo đảm sự tham gia của trẻ em trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác; Tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em; Bảo đảm để trẻ em tham gia vào các vấn đề

về trẻ em

Như vậy, quyền tham gia của trẻ em trong pháp luật Việt Nam ngoài việc khẳng định việc trẻ em được quyền bày tỏ ý kiến mà còn được quyền tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển của trẻ, được bày tỏ nguyện vọng về vấn đề mình quan tâm, được quyền tham gia hoạt động xã hội phù hợp, tham gia vào các vấn đề về trẻ em Việc quy định rõ ràng những nội dung trên chính là tạo điều kiện, môi trường và tiền đề quan trọng để trẻ em phát triển ý thức công dân, trách nhiệm xã hội của công dân tương lai đối với đất nước

2.4 Khái niệm sự tham gia của trẻ em

Beers H (2002) định nghĩa: Sự tham gia của trẻ em là một quá trình mà ở

31

đó trẻ thể hiện tốt nhất khả năng của mình qua cách thể hiện ý kiến, quan điểm

và giải quyết vấn đề phù hợp với độ tuổi và mức độ phát triển tâm sinh lý của trẻ

em (dẫn theo Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, 2016) Một số tác giả khác cũng đưa ra cách hiểu tương tự khi cho rằng sự tham gia của trẻ em là một quá trình mà trẻ bộc lộ và tham gia tích cực vàoviệc ra quyết định ở các cấp độ khác nhau về các vấn đề trẻ quan tâm (Davis & Hill, 2006 ; Lansdown, G 2006, 2011 dẫn theo Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, 2016) Lansdown (2006:139) định nghĩa: Cách hiểu sự tham gia là gì khá rộng lớn và đa dạng nhưng nếu hiểu một cách ý nghĩa nhất thì cần phải đề cập đến quá trình bộc lộ và tham gia tích cực vào việc ra quyết định

ở các mức độ khác nhau của trẻ vào các vấn đề có liên quan đến trẻ

Sự tham gia của trẻ em là việc mọi trẻ em tự nguyện tham gia trên cơ sở những thông tin có được vào tất cả các vấn đề liên quan đến các em, cho dù một cách trực tiếp hay gián tiếp Nghĩa là để có được sự tham gia có ý nghĩa thì trẻ

em phải được cung cấp thông tin đầy đủ, được tham gia cùng những người có quyền quyết định để thay đổi những vấn đề có liên quan đến bản thân Sự tham gia của trẻ em là một giá trị xuyên suốt mọi chương trình và diễn ra ở mọi nơi -

từ gia đình đến chính quyền, từ cấp địa phương đến cấp quốc gia (Theis J, 2006; Richter R, Zartler U., 2011)

Có nhiều cách hiểu khác nhau về sự tham gia của trẻ em, tuy nhiên nghiên cứu này áp dụng cách hiểu sự tham gia của trẻ em là quá trình trẻ được tiếp nhận thông tin, được tôn trọng, được hỗ trợ để có thể bày tỏ ý kiến, nhu cầu, nguyện vọng tham gia bàn bạc và quyết định các hoạt động có liên quan đến trẻ em phù hợp với năng lực, hành vi và vì lợi ích tốt nhất của trẻ Sự tham gia của trẻ em là quan trọng bởi trẻ em cũng là con người, là thành viên của xã hội, quyền được tham gia chính là yêu cầu của sự phát triển Sự tham gia giúp cho mối quan hệ giữa người lớn và trẻ em được bình đẳng, dân chủ, lành mạnh, giúp cho trẻ em hiểu biết hơn, nâng cao hơn nhận thức, tích luỹ được kinh nghiệm và giúp người lớn đưa ra những quyết định đúng đắn nhất liên quan đến trẻ em

2.5 Khái niệm xâm hại trẻ em

Xâm hại trẻ em còn được gọi là Lạm dụng hay ngược đãi trẻ em Theo Định nghĩa của Liên Hợp Quốc, “Xâm hại hay ngược đãi trẻ em là tất cả các hình thức đối xử tồi tệ về tình cảm và/hoặc thể chất, lạm dụng tình dục, sao nhãng, đối xử không đúng mức hoặc bóc lột vì mục đích thương mại hay các

mục đích khác gây ra tổn hại thực tế hoặc tiềm ẩn đối với sự phát triển, sự sống còn, sức khoẻ hay nhân phẩm của trẻ”

“Xâm hại trẻ em” là khi một người nào đó có hành động hay lời nói có ý làm tổn hại đến sự cân bằng về mặt tinh thần, tình cảm của trẻ em, làm hạ thấp nhân cách, danh dự và lòng tự trọng của trẻ em12

“Xâm hại trẻ em bao gồm các việc cố tình tước đoạt những nhu cầu tồn tại

cơ bản của trẻ em như ăn uống, nhà cửa làm trẻ bị tổn thương về mặt thể chất đến mức nếu không can thiệp ngay sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tồn tại

và phát triển của trẻ hoặc dẫn đến tàn tật hay cái chết

Điều 4 Luật trẻ em năm 2016 quy định: Xâm hại trẻ em là hành vi gây tổn hại về thể chất, tình cảm, tâm lý, danh dự, nhân phẩm của trẻ em dưới các hình thức bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em và các hình thức gây tổn hại khác

* Phân loại các hình thức xâm hại trẻ em

Có bốn hình thức xâm hại trẻ em chính (4 Major Types of Child Abuse) được phân biệt theo nhóm như sau:

- Xâm hại thể chất (Physicalabuse)

- Xâm hại tình dục (Sexual abuse): Hiếp dâm, cưỡng dâm, sản xuất vàtàng trữ sản phẩm khiêudâm)

- Xâm hại tình cảm (Emotional abuse / Psychological abuse) gồm: xâmhại qua lời nói, xâm hại tinh thần và xâm hại tâmlý

- Xâm hại xao (sao) nhãng (Neglect) gồm (bỏ rơi và bỏ mặc khôngnuôi dưỡng, chăm sóc thể chất tình cảm và giáo dụcTE)

Xâm hại thể chất là toàn bộ những hành vi của người lớn (dù vô tình hay

cố ý) làm ảnh hưởng đến thân thể của trẻ, gây tác hại đến sự phát triển của trẻ như: đánh, đấm, đá, tát, bằng tay hoặc dùng vật cứng đánh,

Xâm hại tinh thần bao gồm tất cả những lời nói và hành vi, hành động

gây tổn thương về tinh thần cho trẻ như: mắng mỏ, miệt thị, xúc phạm, đe dọa, chửi bới, quátnạt,

Xâm hại tình dục là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi

kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp

33

dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức13

Xao nhãng trẻ em/bỏ mặc trẻ emlà sự xao nhãng thường xuyên ở mức

nghiêm trọng của cha mẹ/người chăm sóc dẫn đến tổn hại cho sự phát triển của trẻ

Hành vi này phải diễn ra trong một thời gian và phải được công nhận là trái với chuẩn mực về sự chăm sóc mà cha mẹ thông thường phải dành cho con cái, đã gây ra tổn hại về thể chất thực tế chứ không phải được giả định là sẽ gây

ra tổn hại trong tương lai

Xao nhãng/bỏ mặc trẻ em được chia thành nhiều loại

2.6 Khái niệm phòng chống xâm hại trẻ em

* Theo Từ điển tiếng việt, phòng chống là phòng trước không để cho cái xấu, cái không hay nào đó xảy ra14

* Phòng chống xâm hại trẻ em được hiểu là tổng thể các biện pháp do các

cơ quan, tổ chức và mọi công dân tác động vào các yếu tố làm phát sinh hành động xâm hại trẻ em cũng như loại trừ các yếu tố này vì mục đích ngăn chặn và tiến tới đẩy lùi xâm hại trẻ em khỏi đời sống xã hội Phòng chống xâm hại trẻ

em được hiểu theo hai nghĩa

Nghĩa rộng, phòng chống bao hàm tổng hợp các biện pháp nhằm không

để xâm hại trẻ em xảy ra, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện thực hiện các hành động xâm hại trẻ em, vi phạm pháp luật Đồng thời ngăn chặn xâm hại trẻ em xảy ra, kịp thời phát hiện xử lý nghiêm minh các trường hợp xâm hạitrẻ em và quản lý, giáo dục người có hành vi xâm hạitrẻ em

Theo nghĩa hẹp, phòng chống xâm hạitrẻ em gồm các biện pháp nhằm không để xảy ra các hành vi gây hậu quả xấu cho trẻ em và xã hội, không để các thành viên trong xã hội phải chịu hình phạt và biện pháp xử lý của pháp luật, tiết

13Điều 4, Luật Trẻ em, Luật số: 102/2016/QH13 ngày 05 tháng 4 năm 2016

14 Từ điển Tiếng việt, NXB Thanh Hóa

kiệm chi phí cần thiết cho Nhà nước trong điều tra, truy tố, xét xử, quản lý, giáo dục người có hành vi xâm hạitrẻ em

Căn cứ vào các hoạt động thực tiễn và hiệu quả của các hoạt động đó, có thể chia thành các biện pháp như sau:

1) Nhóm các biện pháp phòng tìnhtrạng xâm hại đối với trẻ em như tư vấn,tham vấn, giáo dục định hướng đối với trẻem, phổ biến, tuyên truyền pháp luật đối vớitrẻ em và cộng đồng, xác định trách nhiệmcủa các cơ quan, đoàn thể, quần chúng;

2) Nhóm các biện pháp nhằm phát hiệnhành vi xâm hại đối với trẻ em như nâng cao ýthức nhân dân, giáo dục nhằm nâng cao khả năng phản ứng và tự phòng vệ của trẻ em,tăng cường sự quan tâm của gia đình và nhàtrường đối với trẻ em;

3) Nhóm các biện pháp chống, phối hợp xử lí đốivới các hành vi xâm hại đối với trẻ em, phối hợp liên ngành giữa các cơquan, đoàn thể, tổ chức, gia đình

và cá nhân; sử dụng chế tài đối với người có hành vi xâm hại đối với trẻem Cụ thể như buộc bồi thường vật chất vàkhắc phục hậu quả đối với trẻ em, xử phạt vi phạm hành chính,thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự

2.7 Quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

Với quy định và khái niệm về quyền tham gia về phòng chống xâm hại trẻ

em, đề tài xây dựng khái niệm quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em như sau:

Quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em là trẻ em có quyền tự do bày tỏ ý kiến và cần được mọi người lắng nghe, tôn trọng; được tham gia các hoạt động phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình về những vấn

đề liên quan đến xâm hại trẻ em như diễn đàn, sinh hoạt câu lạc bộ, các hoạt động truyền thông… nhằm giúp các em có thông tin, có kỹ năngphòng trước không để cho cái xấu, cái không hay nào đó xảy ra với mình và bạn bè Như vậy, trẻ emphải được đặc biệt tạo cơ hội nói lên ý kiến của mình Các em cần có

sự thoải mái, bình đẳng, cởi mở khi bày tỏ suy nghĩ, ước muốn của mình Điều này sẽ giúp người lớn hiểu được các em, đánh giá đúng về các em và sẽ có những quyết định đúng đắn Mặt khác, với sự giúp đỡ, tôn trọng đúng mực và tạo điều kiện thúc đẩy quyền tham gia cho trẻ em củangười lớn, của các cơ quan ban ngành đoàn thể sẽ có tác động, khuyến khích trẻ dám nói lên những suy

Thứ nhất, quyền được nêu ý kiến:

Điều 12 trong Công ước đã nêu: “Trẻ em có khả năng hình thành các quan điểm của bàn thân và có quyền bày tỏ các quan điểm một cách tự do tất cả các vấn đề có liên quan đến trẻ em Các quan điểm đó được coi trọng đến mức độ nào là tuỳ thuộc vào độ tuổi và mức độ trưởng thành của trẻ em”

Sự tham gia của trẻ là yếu tố cần thiết để giúp trẻ đẩy mạnh vai trò chủ động, tiếng nói và trách nhiệm của bản thân trẻ Sự tham gia của trẻ có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục các em ý thức trách nhiệm và có hành vi phù hợp đối với bản thân cũng như những người xung quanh Quá trình này giúp trẻ rèn luyện và nâng cao khả năng tự bảo vệ cho bản thân đối với các nguy cơ và những vấn đề đang đe dọa trẻ em Sự tham gia của trẻ em vừa là một trong các nguyên tắc làm nền tảng của Công ước Quyền trẻ em, vừa là quyền cơ bản của trẻ.Trẻ em cần được khuyến khích để tự bộc lộ quan điểm riêng của các em Điều đó giúp trẻ

em trau dồi năng lực diễn đạt, trình bày ý kiến với mọi người Thông qua ý kiến

tự bộc lộ của trẻ em, người lớn hiểu biết hơn về chúng, uốn nắn đề các em phát triển Ý kiến của trẻ em cũng là một căn cứ để người lớn đưa ra quyết định về một vấn đề nào đó xảy ra trong cuộc sống, trước hết là những vấn đề liên quan đến các em

Thứ hai, quyền tự do ngôn luận:

Điều 13 trong Công ước đã nêu: “Trẻ em có quyền nhận và cung cấp thông tin cho mọi người Quyền được bày tỏ ý các quan điểm của bản thân, trừ khi điều này xâm phạm đến các quyền của người khác”.Điều này cho thấy trẻ

em có khả năng và có quyền thu nhận thông tin để mở mang trí tuệ, nâng cao sự hiểu biết Người lớn và xã hội có trách nhiệm tạo điều kiện cho trẻ em thực hiện được quyền này bằng cách giữ gìn, bảo vệ các cơ quan thu nhận thông tin của trẻ em Đồng thời cung cấp thông tin cho trẻ phù hợp với sự phát triển của chúng

Mặt khác, trẻ em cũng có quyền được cung cấp thông tin, và chia sẻ thông tin với mọi người Quyền được bày tỏ quan điểm, được tranh luận phải dựa trên tinh thần tôn trọng quyền và danh dự của người khác và bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khoẻ cộng đồng Quá trình này tạo điều kiện cho trẻ em tích luỹ kinh nghiệm và phát triển

Thứ ba, quyền tự do hiệp hội:

Điều 15 trong Công ước đã nêu: “Trẻ em có quyền gặp gỡ mọi người, hoà nhập và thiết lập mối quan hệ với mọi người trừ khi điều này xâm phạm đến các quyền của người khác” Như vậy, trẻ em có quyền được giao tiếp, đây là nhu cầu cơ bản của con người Thông qua giao tiếp, trẻ em được tự bộc lộ mình và

tự khẳng định mình Quá trình trao đồi giao tiếp giúp trẻ em tích luỹ được kinh nghiệm Đó chính là quyền bất khả xâm phạm của mọi người, trong đó bao gồm trẻ em

Giao tiếp giúp trẻ em nâng cao năng lực tự nhận thức, tìm ra cái đúng, có giá trị đối với bản thân và đối với mọi người, thấy được cái sai để tránh

Trong việc thực hiện quyền được giao tiếp với mọi người của trẻ em, người lớn cần giúp trẻ em biết tự bảo vệ để tránh bị lạm dụng hoặc bị lôi cuốn vào những tình huống xấu

Thứ tư, quyền được tiếp cận các thông tin thích hợp:

Điều 17 trong Công ước đã nêu: “Nhà nước phải đảm bảo để trẻ em có thể tiếp cận thông tin và các tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau và khuyến khích các phương tiện thông tin đại chúng phổ biến, các thông tin có lợi đối với trẻ em vế các mặt xã hội, văn hoá, đồng thời tiến hành các bước để bảo vệ trẻ em không bị tác động bởi các tài liệu độc hại” Trẻ em có quyền tiếp cận với các phương tiện thông tin đại chúng để thu nhận thông tin Trách nhiệm của người lớn và toàn bộ

xã hội là phải đưa đến cho trẻ em những thông tin lành mạnh, để tạo điều kiện cho trẻ em phát triển, nâng cao trình độ hiểu biết Giúp trẻ phân tích được những thông tin độc hại cũng là trách nhiệm của người lớn, xã hội

Người lớn trong gia đình, thầy cô giáo, các anh chị phụ trách có vai trò quan trọng trong việc chọn lọc, cung cấp nguồn thông tin lành mạnh cho trẻ em.Cần bảo đảm trẻ em được cung cấp thông tin và được khuyến khích để trao đổi cởi mở về các nguy cơ ảnh hưởng đền cuộc sống an toàn khoẻ mạnh của các em để các em biết phòng tránh và có cách ứng xử phù hợp (vấn đề ma tuý, tình trạng xâm hại,

37

nguy cơ nhiễm HIV, bị buôn bán ), thông tin về giới tính, tình dục và các vấn

đề sức khoẻ sinh sản tuổi vị thành niên

4 Quyền tham gia của trẻ em trong Pháp luật Việt Nam

Việt Nam là nước Châu Á đầu tiên và nước thứ hai trên thế giới ký và phê chuẩn Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em, là nước tích cực thực hiện cam kết, hợp tác với quốc tế nhằm cải thiện phúc lợi trẻ em trong điều kiện thu nhập bình quân đầu người còn thấp Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng với sự nỗ lực kiên trì, cùng với những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế-văn hoá-xã hội, trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống của trẻ em và trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em.Từ cách nhìn tổng thể để bảo vệ quyền trẻ em – chủ thể tương lai của đất nước, vị trí, vai trò của trẻ em trong đời sống

xã hội không chỉ đươc bảo đảm bởi các quy định về quyền con người được áp dụng đối với mọi công dân mà còn được bảo đảm bởi các quy định dành riêng cho các em Hiến pháp năm 1992 (được sửa đổi, bổ sung năm 2013), với tư cách

là đạo luật cơ bản, có hiệu lực cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam đã thể hiện rõ việc thể chế hóa các quan điểm bảo vệ quyền con người nói chung, trong đó có các quyền tham gia của công dân vào đời sống xã hội Hiến pháp

1992 khẳng định: “…các quyền con người về chính trị, …xã hội được tôn trọng, thể hiện ở quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật” ; “Công dân có quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận về những vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với các cơ quan nhà nước…”; “Nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân”; (Điều 28, Hiến pháp 1992 và sửa đổi, bổ sung 2013)

Trên cơ sở các quyền Hiến định này, quyền tham gia của trẻ em với tư cách là một công dân – được thể hiện trong các văn bản khác như Bộ luật dân sự

2005, Bộ luật tố tụng dân sự 2004, Bộ luật tố tụng hình sự 2003, Pháp lệnh xử lý

vi phạm hành chính 2002… Đặc biệt là quyền tham gia của trẻ em đã được quy định trong Luật trẻ em 2016 với một chương V riêng biệt “trẻ em tham gia vào các vấn đề của trẻ em” Các văn bản trên tạo thành hệ thống cơ sở pháp lý quan trọng không chỉ khẳng định vai trò chủ thể độc lập của trẻ em trong xã hội mà còn là cơ sở để gia đình, các cơ quan, tổ chức có liên quan và Nhà nước có

những hoạt động, chính sách phù hợp với yêu cầu, nguyện vọng và lợi ích của các em

5 Vai trò của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em

Vấn đề xâm hại trẻ em thời gian qua đang diễn biến phức tạp và đáng lo ngại với xu hướng ngày càng gia tăng cả về số vụ việc và mức độ nghiêm trọng.Các vụ việc xảy ra ở các địa phương trong cả nước không chỉ ở các thành phố lớn như: thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ , mà diễn

ra đặc biệt nghiêm trọng ở các khu vực nông thôn, miền núi nơi những điều kiện sinh hoạt, đời sống văn hoá tinh thần còn nghèo nàn sự hiểu biết pháp luật của người dân còn hạn chế như: Lào Cai, Cao Bằng, Đắc Lắc, Đắc Nông

Phòng chống xâm hại trẻ em là trách nhiệm chung của toàn xã hội, đòi hỏi phải có sự chung tay của nhiều chủ thể khác nhau; trong đó có trách nhiệm thuộc về gia đình, nhà trường và bản thân các em Thực tiễn cho thấy, trẻ em có vai trò rất quan trọng trong phòng chống xâm hại trẻ em Nếu các em được cung cấp, trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó với các tình huống thì sẽ chủ động phòng ngừa được những sự việc liên quan đến xâm hại với chính các em Tuy nhiên, trẻ em không được tập huấn, nâng cao năng lực về kiến thức và kỹ năng thì việc phòng chống xâm hại trẻ em chắc chắn gặp khó khăn Ý thức được tầm quan trọng của trẻ em trong hoạt động phòng chống xâm hại trẻ em, thời gian qua các cơ quan ban ngành, đoàn thể, trường học, cha mẹ đã tập trung nhiều cho hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng xử lý, ứng phó với các tình huống xâm hại có thể xảy ra đối với trẻ em

Đứng trước thực trạng vấn đề xâm hại trẻ em hiện nay, các cơ quan chức năng đã tổ chức một số hoạt động như diễn đàn, sinh hoạt câu lạc bộ…nhằm phát huy quyền tham gia của trẻ em như lấy ý kiến của các em về thực trạng bạo lực, xâm hại trẻ em, trẻ em đưa ra những sáng kiến, nguyện vọng, mong đợi của trẻ em ở người lớn về vấn đề bạo lực, xâm hại trẻ em Các em được đối thoại với lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể để nêu lên ý kiến, cũng như đề đạt nguyện vọng của mình liên quan đến các vấn đề về: thực hiện phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em mà bản thân các em thấy bức xúc tại môi trường học tập và môi trường sống chung quanh; những suy nghĩ, trăn trở, tâm tư của các em về tình trạng trẻ em bị bạo lực, xâm hại Như vậy có thể thấy, thông qua hoạt động nâng cao nhận thức, kỹ năng, thông qua các hoạt động diễn đàn, câu lạc bộ được bày tỏ nguyện vọng của mình về các vấn đề liên quan, trẻ em đóng vai trò quan

là các chủ trương của Đảng, các văn bản pháp luật của Nhà nước về vai trò, trách nhiệm của Đoàn trong công tác phòng chống xâm hại trẻ em

Điều lệ Đoàn khẳng định Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng cộng sản Việt Nam, là lực lượng xung kích cách mạng, là trường học

xã hội chủ nghĩa của thanh niên, đại diện chăm lo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của tuổi trẻ; phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh; là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và trong các tổ chức thanh niên Việt Nam

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên của hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và Pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Đoàn phối hợp với các cơ quan Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể, tổ chức kinh tế, xã hội, các tập thể lao động và gia đình chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi; tổ chức cho đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia vào việc quản lý nhà nước và xã hội15

Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh quy định “Đội lấy 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng làm mục tiêu phấn đấu, rèn luyện cho đội viên, giúp đỡ đội viên phát triển mọi khả năng trong học tập, hoạt động, vui chơi, thực hiện quyền

và bổn phận theo Luật trẻ em”.Trong những năm qua, tổ chức Đoàn, Đội các cấp đã có nhiều nỗ lực trong chỉ đạo, từng bước đổi mới nội dung, phương thức hoạt động nhằm thu hút và tạo điều kiện cho trẻ em tham gia vào các vấn đề liên quan đến các em Tổ chức Đoàn đã quan tâm bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ phụ trách thiếu nhi; tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, tạo sân chơi bổ ích cho các em Nhằm thúc đẩy hơn nữa vai trò của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em, quyết định 1235/QĐ-Ttg ngày 3/8/2015 về Phê duyệt Chương trình thúc đẩy quyền tham

15Điều lệ Đoàn được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI thông qua ngày 13/12/2017

gia của trẻ em em vào các vấn đề về trẻ em giai đoạn 2016-2020 của Chính phủ quy định rõ vai trò của tổ chức Đoàn trong triển khai thực hiện 3 dự án được phê duyệt Ngoài những dự án đóng vai trò là cơ quan phối kết hợp thực hiện các hoạt động, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh được giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng thực hiện mô hình Hội đồng trẻ em nhằm giúp các em định kỳ được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng, trao đổi, đối thoại với đại diện Hội đồng nhân dân các cấp về các vấn đề liên quan đến trẻ em tại địa phương Bên cạnh đó tổ chức Đoàn cần thực hiện các nhiệm vụ sau: Triển khai bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ phụ trách đoàn, đội trong trường học về việc xây dựng và áp dụng phương pháp giáo dục gắn liền với sự tham gia của trẻ em; Tích hợp, lồng ghép các nội dung có sự tham gia của trẻ em vào các hoạt động ngoại khóa phù hợp với cấp học, trình độ đào tạo và năng lực, sự phát triển của trẻ em

Nhận thức về vai trò của Đoàn thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong phòng chống xâm hại trẻ em không đúng, không đầy đủ sẽ là rào cản hạn chế việc phát huy sức mạnh, chủ động đề xuất và thực hiện các giải pháp của Đoàn Đối với vấn đề xâm hại trẻ em, nếu cán bộ Đoàn không thấy đó là trách nhiệm đương nhiên, luôn chờ phải có chỉ đạo mới vào cuộc thì đã đánh mất vai trò của bản thân người cán bộ Đoàn, cũng như của tổ chức Đoàn

7 Yếu tố, tiêu chí đảm bảo sự tham gia của trẻ em

7.1 Yếu tố đảm bảo sự tham gia của trẻ em

7.1.1 Yếu tố luật pháp (văn bản quốc tế, luật pháp quốc gia)

Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và là nước đầu tiên ở Châu Á phê chuẩn Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em (CRC) Trong Công ước đã ghi nhận trẻ em có bốn nhóm quyền: Quyền sống còn, quyền được bảo vệ, quyền được phát triển và quyền được tham gia Quyền tham gia của trẻ em được ghi nhận trong một số điều của Công ước Có thể coi Công ước quốc tế về quyền trẻ em

là văn bản quốc tế chủ yếu tạo ra hành lang chính trị để thúc đẩy thực hiện quyền tham gia của trẻ em trên toàn thế giới

Nhận xét chung của ủy ban Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em có ý nghĩa tác động đến cả chính sách và thực tiễn liên quan đến sự tham gia của trẻ em Những tác động chính về mặt chính sách là đòi hỏi phải bao gồm cách thức đảm bảo sự tham gia của mọi trẻ em, bao gồm trẻ em với các hoàn cảnh và bối cảnh khác nhau, tham gia với tư cách nhóm cũng như với tư cách cá nhân (ví dụ trong