Bài giảng xu hướng phát triển thực phẩm mở đầu giới thiệu

Giới thiệu về học phần• Mục tiêu học phần: nội dung Thực phẩm biến đổi gen • Môn học này nhằm cung cấp cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về sinh vật biến đổi gen GMO, thực phẩm biến

Xu hướng phát triển thực phẩm

- Thực phẩm biến đổi gen

Nguyễn Tiến Thành – HUST - 2021

Giới thiệu về học phần

• Mục tiêu học phần: (nội dung Thực phẩm biến đổi gen)

• Môn học này nhằm cung cấp cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về sinh vật biến đổi gen (GMO), thực phẩm biến đổi gen (GMF), ứng dụng của sinh vật biến đổi gen trong thực tiễn; cơ sở khoa học của các kỹ thuật tạo GMO, GMF; Kỹ thuật nhận biết sinh vật biến đổi gen, thực phẩm biến đổi gen Nguyên tắc cơ bản trong quản lý an toàn thực phẩm biến đổi gen trên thế giới và ở Việt Nam

• Thời lượng học phần: 2 Tín chỉ = 15 tuần x 2 tiết/tuần

• Đánh giá kết quả:

• Tiểu luận: điểm giữa kỳ

• Điểm danh không báo trước, tinh thần tham gia bài học à điểm quá trình

• Thi tự luận à điểm thi học kỳ

3

Giới thiệu về học phần

• Nội dung chính:

• Khái niệm và các vấn đề chung về GMO/TP biến đổi gen

• Cách thức tạo ra GMO/thực phẩm biến đổi gen

• Các vấn đề về quản lý GMO/thực phẩm biến đổi gen

GMF được tạo

ra như thế nào

Các loại GMF

Tính an toàn của GMF Thực trạng

nghiên cứu và

sử dụng GMF

Quản lý GMF như thế nào

Thế nào là GMF Tại sao cần GMF

5

Thế nào là GMO/GMF

= Thực phẩm được chế biến/có nguồn gốc từ sinh vật

biến đổi gen

Sinh vật biến đổi gen (genetically modified organism - GMO)

Được chế biến theo quy trình tương

tự như thực phẩm thông thường

Thực vật, động vật,

vi sinh vật (GMC, GMA, GMM)

Có 1đến– vài gen được đưa thêm vào

Gen có lợi: kháng sâu bệnh, kháng thuốc trừ cỏ, điều chỉnh chất dinh dưỡng, tăng trưởng…

Về cơ bản: giống với sinh vật đối chứng cận huyết của chúng, chỉ khác tính trạng

do gen đưa vào quyết định

Có chứa ADN/protein

từ GMO (Thô)

Không chứa ADN/protein từ GMO (Tinh)

TẠI SAO CẦN GMF

An ninh lương thực, thực phẩm Biến đổi khí hậu, môi trường

Sự tăng lên về dân số thế giới

Sâu bệnh, cỏ dại

chất lượng không đảm bảo

về dinh dưỡng

Nhu cầu tăng

về số lượng

Nhu cầu tăng về chất lượng, giá trị dinh dưỡng

Hạn hán thiên tai

chất lượng không đảm bảo công nghệ chế biến, bảo quản

Lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật

Lợi ích của cây trồng BĐG tới tính bền vững

Tăng năng suất cây trồng

Duy trì tính đa dạng sinh học

Giảm lượng khí thải nông nghiệp

Giảm biến đổi khí hậu

Đảm bảo an ninh lượng thực

Giảm chi phí sản xuất Giảm nhân công cho việc phun thuốc Thu 116.9 tỷ USD cho nông dân nhờ GMC

Tiết kiệm diện tích đất trồng

Giảm diện tích rừng bị phá Bảo vệ tính

đa dạng

Giảm lượng CO2 thải ra

Tổng lượng thuốc trừ sâu giảm 503 triệu kg, giảm ảnh hưởng tới môi trường 19%, Duy trì độ ẩm đất Tiết kiệm nhiên liệu hoá thạch

Giảm lượng thuốc trừ cỏ, trừ sâu

Giảm lượng CO2 thải ra tương đương với 11,9 triệu chiếc xe chạy trong 1 năm

9

Lợi ích của cây trồng BĐG tới người nghèo

Năng suất tăng > thu nhập tăng

Nông trang nhỏ ở nước đang phát triển thu 3,14 USD

từ 1 USD đầu tư cho GMC

Bông biến đổi gen đang tạo thu nhập cho

Nguy cơ GMC

• Về An toàn sinh học (ảnh hưởng tới môi trường):

• Tác động tới loại sinh vật chủ chủ đích: tăng tính chông chịu, mất nơi cư trú, thay đổi tỷ lệ đực cái,

• sử dụng gen kháng thuốc trừ cỏ, kháng thuốc trừ sâu à có thể dẫn tới các loài sv khác trong cùng quần thể có tính kháng, hay xuất hiện siêu cỏ

• Giảm đa dạng sinh học do phóng thích vi vật nhân tạo à nguồn gen có xu huớng thuần nhất, sự phát triển thái quá của GMC so với các loài khác trong quần thể

• Gây ô nhiễm nguồn gen

• Tăng lượng hoá chất sử dụng: có thể nhiều thuốc trừ cỏ hơn

• Về an toàn thực phẩm, thức ăn chăn nuôi (Ảnh hưởng tới người và động vật):

• Gây dị ứng, gây độc

• Biến đổi chất lượng thực phẩm, không tương thích với quy trình chế biến thực phẩm thông thường, tạo các thành phần có ảnh hưởng xấu

11

THỰC TRẠNG GMF TRÊN THẾ GIỚI

Thực trạng GMF thế giới

Tình hình nghiên cứu

Tình hình sử dụng/canh tác (2014)

Sự tranh luận chưa hồi kết

Vấn đề quản lý

An toàn

Không

An toà`n

38 nước cấm trồng

40 nước đã có

hệ thống quản

lý GMC

Tổng diện tích 181 tr.ha

Tổng sự kiện:

trên 29 loại cây trồng

Cho phép trồng: 29 nước

Tính

trạng mới

Cây trồng, động vật mới

Các quy

ước quốc

tế

Quy định của từng nước

Dán nhãn

Cấp

chứng

nhận an

toàn

1 động vật BĐG (cá hồi)

Chứng minh tính

an toàn/không an toàn

13

Diện tích trồng GMC trên thế giới

Các quốc gia trồng GMC trên thế giới tính đến 2017

16

Các quốc

gia trồng

GMC trên

thế giới

tính đến

2017

Phân bố theo tính trạng

18

Sự thay đổi cây trồng CNSH thế giới từ 2006-2017

1 Động vật biến đổi gen được cấp chứng nhận

an toàn làm thực phẩm

Cá hồi AquAdvantage (công ty AquAbounty, Mỹ)

25

Tranh cãi về tính an toàn của GMF

Sự cân bằng

• Tốt hay không tốt phụ

thuộc vào từng trường

hợp

• Người tiêu dùng, chính

phủ và nhà khoa học

cần tạo ra sự cân bằng

giữa lợi và hại.

Improved Nutrition Resistance to disease Reduced use of chemicals

Environmental risks Health risks Economic risks

27

Thực trạng GMO/GMF ở Việt Nam

• Từ 2006, Chính phủ đã có chủ trương phát triển cây trồng biến đổi gen: Dự

kiến tới 2010, có giống thử nghiệm; đến 2015: có giống đưa vào sản xuất;

đến 2020 diện tích trồng đạt 30 -50%

• Đã được nghiên cứu trong nước từ nhiều năm (chủ yếu là cây trồng),

• Chưa có sản phẩm nào được đưa ra mức trồng thử quy mô lớn (khảo nghiệm)

• Nhiều đề tài tập trung vào các gen kháng sâu, kháng thuốc diệt cỏ, chịu hạn, kháng bệnh virus, nấm cho các loại cây nông nghiệp như ngô, lúa (gạo vitamin A, chịu hạn), đậu tương, đu đủ (kháng virus), bông (kháng sâu, chịu hạn)…

• Chuyển gen cho sản xuất protein tái tổ hợp: bèo tấm biểu hiện vaccine chống H5N1 cho gia cầm

• Chuyển gen kháng sâu cho thông, gen tăng trưởng cho xoan…

Thực trạng GMO/GMF ở Việt Nam

• Hiểu biết của người dân về GMO/GMF chưa được nâng cao, nhìn chung là

e ngại

• Vai trò của truyển thông?

• Sự phản đối của các tổ chức phi chính phủ: Green peace, VIFO…

29

Thực trạng GMO/GMF ở Việt Nam

• Về hệ thống quản lý:

• Vừa hoàn thành hệ thống văn bản pháp lý đầy đủ cho việc đăng ký cấp giấy chứng nhận

an toàn sinh học , an toàn cho làm thực phẩm và thức ăn chăn nuôi , đăng ký PTN để có thể đảm bảo nghiên cứu về GMO/GMF

• Đã làm rõ vai trò của các bộ ngành quản lý

• Quy định về dãn nhãn Thực phẩm GMF chưa có hiệu lực

• Chưa quan tâm tới GMO là vi sinh vật và động vật

• Đã có một số sự kiện (18 sự kiện) được cấp chứng nhận an toàn làm thực

phẩm, thức ăn chăn nuôi: chủ yếu là ngô, đậu tương

• Một số giống đã được chứng nhận trồng đại trà : NK66 BT; KN66 GT; NK66

Bt/GT (syngenta); Dekalb Genuity (Monsanto)

Một số sự kiện BĐG được cấp chứng nhận ở VN

Tên tổ chức

đăng ký Sự kiện biến đổi gen Tên thông thường và tính trạng Giấy chứng nhận ATSH Giấy xác nhận đủ điều kiện làm TP/TACN

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam MON89034 Ngô kháng sâu bộ cánh vảy BTNMT1836/QĐ-27/8/2014 KHCN3498/QĐ-BNN-11/8/2014

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam NK603 Ngô chống chịu thuốc trừ cỏ Roundup gốc glyphosate 2486/QĐ-BTNMT 03/11/2014 KHCN3497/QĐ-BNN-11/8/2014

Công ty TNHH Syngenta Việt Nam Bt11 Ngô kháng sâu đục thân

70/QĐ-BTNMT 14/01/2015 KHCN3500/QĐ-BNN-11/8/2014

Công ty TNHH Syngenta Việt Nam GA21

Ngô chống chịu thuốc trừ cỏ Glyphosate 2485/QĐ-BTNMT 03/11/2014 5277/QĐ-BNN-KHCN 10/12/2014

31

Một số sự kiện BĐG được cấp chứng nhận ở VN

Tên tổ chức đăng

ký Sự kiện biến đổi gen Tên thông thường và tính trạng Giấy nhận ATSH chứng Giấy xác nhận đủ điều kiện làm TP/TACN

Syngenta Việt Nam MIR162 Ngô kháng sâu hại bộ cánh vẩy - KHCN3499/QĐ-BNN-11/8/2014

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam MON89788 Đậu tương chống chịu thuốc trừ cỏ Roundup gốc glyphosate - 5550/QĐ-BNN-KHCN 24/12/2014

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam 40-3-2 Đậu tương chống chịu thuốc trừ cỏRoundup gốc glyphosate - KHCN1332/QĐ-BNN-20/4/2015

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam MON87705

Đậu tương tăng cường hàm lượng axit oleic và chống chịu thuốc trừ

cỏ Roundup gốc glyphosate

- 1333/QĐ-BNN-KHCN 20/4/2015

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam MON87701 Đậu tương kháng sâu bộ cánh vảy - KHCN1338/QĐ-BNN-20/4/2015

Công ty TNHH

Dekalb Việt Nam MON87708 Đậu tương chống chịu thuốc trừ cỏ Dicamba - KHCN1339/QĐ-BNN-20/4/2015

Công ty TNHH Ngô chống chịu thuốc trừ cỏ

3656/QĐ-BNN-Một số sự kiện BĐG được cấp chứng nhận ở VN

Tên tổ chức đăng

ký Sự kiện biến đổi gen Tên thông thường và tính trạng Giấy chứng nhận ATSH Giấy xác nhận đủ điều kiện làm TP/TACN

Công ty TNHH Bayer

Việt Nam A5547-127

Đậu tương chống chịu thuốc trừ cỏ glufosinate

- 3657/QĐ-BNN-KHCN 09/9/2015

Công ty TNHH Bayer

Việt Nam A2704-12

Đậu tương chống chịu thuốc trừ cỏ glufosinate

- 3658/QĐ-BNN-KHCN 09/9/2015

Công ty TNHH Dekalb

Việt Nam MON87427

Ngô chống chịu thuốc trừ

cỏ Roundup gốc glyphosate trên một số

mô chọn lọc

- KHCN 09/9/2015

3659/QĐ-BNN-Công ty TNHH Dekalb

Việt Nam MON87460 Ngô chống chịu hạn - KHCN 09/9/2015 3660/QĐ-BNN-Công ty TNHH Dekalb

Việt Nam MON87769

Đậu tương giàu hàm lượng axit stearidonic – axit béo thay thế omega 3

- 3661/QĐ-BNN-KHCN 09/9/2015

Công ty TNHH Dekalb

Việt Nam MON88017

Ngô chống chịu thuốc trừ

cỏ gốc glyphosate và kháng sâu hại rễ ngô

- 3662/QĐ-BNN-KHCN 09/9/2015 Công ty TNHH Dekalb

Việt Nam MON810 Ngô kháng sâu đục thân - KHCN 09/9/2015

3663/QĐ-BNN-33

Tham khảo

1 Cổng thông tin an toàn sinh học (antoansinhhoc.vn) – cục bảo tồn đa dạng

sinh học - Tổng cục môi trường, Bộ tài Nguyên Môi trường

2 International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications

(ISAAA) (Isaaa.org)