BÀI TẬP KIỂM TRA GIỮA KÌ MÔN XÃ HỘI HỌC Đề bài Trình bày đối tượng nghiên cứu của xã hội học Hãy xác định một vấn đề là đối tượng nghiên cứu của xã hội học ở Việt Na.
Trang 1BÀI TẬP KIỂM TRA GIỮA KÌ
MÔN XÃ HỘI HỌC
Đề bài: Trình bày đối tượng nghiên cứu của xã hội học Hãy xác định một
vấn đề là đối tượng nghiên cứu của xã hội học ở Việt Nam hiện nay và anh/chị hãy lí giải tại sao lại lựa chọn vấn đề đó
I Đối tượng nghiên cứu của xã hội học:
Giống những khoa học khác, xã hội học cũng có nhiều trường phái khác nhau, nên cũng có nhiều quan niệm khác nhau Vì vậy, đối tượng nghiên cứu của xã hội học cũng được nhìn nhận khác nhau Có thể nói trong một thời gian dài, xã hội học bị xem là khủng hoảng về mặt lí luận, bởi những bất đồng về đối tượng nghiên cứu của các trường phái xã hội học Chúng
ta dễ dàng nhận thấy điều đó với các cách tiếp cận sau:
+ Thứ nhất, tiếp cận vĩ mô : đây là hướng tiếp cận của xã hội học Châu
Âu, xác định xã hội học là khoa học về các hệ thống xã hội Theo trường phái này, hành động xã hội của cá nhân chịu sự chi phối của các cơ chế xã hội mà biểu hiện là các thiết chế xã hội, các giá trị, chuẩn mực xã hội Các cơ chế này tạo thành những khuôn mẫu, qui tắc xã hội bắt buộc mọi cá nhân trong xã hội phải chấp nhận và tuân theo Như vậy, đối tượng nghiên cứu xã hội học theo trường phái này là các cơ cấu, các hệ thống xã hội mà biểu hiện của nó là các thiết chế xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, gia đình,
Cách tiếp cận vĩ mô cho rằng xã hội là một hệ thống thống nhất hành động của cá nhân, cho nên muốn đạt đến sự thống nhất trong xã hội thì chỉ cần hoàn thiện cơ cấu xã hội Như vậy, cách tiếp cận này đã tin tưởng tuyệt đối vào sự chi phối của xã hội đối với hành động xã hội của cá nhân
+ Thứ hai, tiếp cận vi mô: đây là hướng tiếp cận của xã hội học Mỹ, theo cách tiếp cận này, đối tượng nghiên cứu của xã hội học là hành vi xã hội hay hành động xã hội của con người Các cơ chế hình thành các hành động đó bao gồm các tương tác xã hội giữa các cá nhân, sự hình thành động cơ và các tác nhân hành động của nhóm Như vậy, chúng ta chỉ cần chuẩn hóa hành động xã hội thì xã hội sẽ đạt được sự thống nhất xã hội Tiếp cận vi mô đã chỉ ra hành động xã hội của cá nhân trong các tình huống xã hội cụ thể để hướng tới chuẩn hóa nhung không nói rõ được cơ chế chi phối xã hội đối với hành động xã hội
+ Thứ ba, cách tiếp cận tích hợp: cách tiếp cận này cho rằng, đối tượng nghiên cứu của xã hội học là cả xã hội loài người và hành vi xã hội của
Trang 2con người Có thể thấy, đây là sự tổng hợp của trường phái xã hội học Châu Âu (vĩ mô) và trường phái xã hội học Mỹ (vi mô)
=> Qua ba cách tiếp cận trên, chúng ta có thể thấy được vấn đề gây tranh cãi: với hướng tiếp cận thứ nhất, đối tượng nghiên cứu của xã hội học là
cơ cấu xã hội, hệ thống xã hội thì xã hội học đã bị triết học lấn át Tiếp cận vi mô, là nghiên cứu hành vi, hành động xã hội của cá nhân, hướng này tâm lý học sẽ lấn át và với cách tiếp cận thứ ba, xã hội bị cho là có đối tượng nghiên cứu không rõ ràng, do con người và xã hội còn là đối tượng nghiên cứu của nhiều khoa học khác, không riêng gì xã hội học Tuy nhiên, những phân tích trên có khả năng mở ra hướng thoát cho đối tượng nghiên cứu xã hội học khỏi sự khủng hoảng và bị biến mất Thực vậy, có thể thấy rằng đối tượng nghiên cứu của xã hội học không phải ở chỗ hoặc nghiên cứu về con người hoặc nghiên cứu về xã hội hay nghiên
cứu cả hai: con người và xã hội Mà nghiên cứu mối quan hệ hữu cơ, sự
ảnh hưởng lẫn nhau giữa một bên là con người và một bên là xã hội.
II Vấn đề nghiên cứu: Trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên:
1 Khái niệm:
- Trong Từ điển Tâm lí học của J.P.Chaplin, “trầm cảm” được chia làm 2 loại: 1) Được xem như hiện tượng tâm lí có thể xuất hiện ở bất kì cá nhân bình thường nào, đặc trưng bởi tình trạng buồn bã, ít hi vọng, cảm xúc nghèo nàn, lười hoạt động và sự chán nản về tương lai; 2) Được xét theo góc độ tâm bệnh học, trầm cảm là tình trạng nghiêm trọng của việc không phản ứng với những kích thích bên ngoài cùng với việc tự hạ thấp giá trị bản thân, hoang tưởng về sự không thỏa đáng và sự vô vọng
- Andrew M Colman định nghĩa rõ hơn: “Trầm cảm là một trạng thái buồn bã, vô vọng và những ý nghĩ bi quan cùng với sự mất hứng thú hoặc mất sự thỏa mãn, hài lòng trong những hoạt động trước đây” Ông nhấn mạnh thêm trong trường hợp trầm cảm nghiêm trọng, nghĩa là vượt sang mức bệnh lí, có thể xảy ra “chứng biếng ăn và hậu quả sụt cân, mất ngủ (đặc biệt là chứng mất ngủ vào khoảng giữa hoặc cuối của giấc ngủ) hoặc chứng ngủ nhiều, suy nhược, cảm giác vô giá trị hoặc tội lỗi, mất khả năng suy nghĩ hoặc tập trung, những ý nghĩ tái diễn về cái chết hoặc tự
tử Nó xuất hiện như nhiều triệu chứng của rối loạn tâm thần”
- Từ định nghĩa của J.P.Chaplin và Andrew M Colman có thể thấy trầm cảm thường có đặc trưng là tình trạng buồn bã, bi quan, mất hứng thú, chán nản Nghiêm trọng thì người bệnh không phản ứng được với những kích thích bên ngoài, tự hạ thấp giá trị bản thân, vô vọng, ý nghĩ về cái chết, có thể kèm theo các triệu chứng sinh lí như mất ngủ, biếng ăn Định nghĩa này đã chỉ ra được những biểu hiện của trầm cảm ở các mặt nhận thức, cảm xúc, hành vi và sinh lí, nhưng chưa chỉ ra được tính kéo dài liên tục của trầm cảm Bởi trầm cảm không chỉ là cảm thấy buồn, đau khổ
Trang 3trong một hay hai ngày, mà thường là một trải nghiệm kéo dài, dai dẳng của một tâm trạng buồn hay khó chịu
- Trong Từ điển Tâm lí, Nguyễn Khắc Viện còn đưa ra những triệu chứng lâm sàng của trầm cảm: “Trầm cảm là tâm trạng lo buồn, kết hợp với ức chế vận động và tâm trí Dễ có cảm tưởng tội lỗi, bản thân suy sụp, không chữa được, có khi dẫn đến tự sát Trong chứng loạn tâm hưng trầm hay xuất hiện những cơn trầm muộn: mặt mũi đờ đẫn, vai rụt xuống, nét mặt đau khổ, ít nói, kêu ca là không còn cảm giác gì nữa, thờ ơ, đau khổ vì thấy cuộc sống và bản thân không còn ý nghĩa, thấy mình vô tích sự, bất lực, không còn khả năng suy nghĩ về ngày mai Ý nghĩ quanh quẩn với những đề tài đau ốm, tội lỗi, tai ương, suy sụp, có cảm tưởng bị truy bức, nếu là tín đồ một tôn giáo, nghĩ rằng đã phạm tội với đạo Hoạt động thân thể và tâm trí bị ức chế nghiêm trọng” Với cách định nghĩa này, trầm cảm được xem xét biểu hiện ở các mặt: cảm xúc, nhận thức, cơ thể và đôi khi ở cả hành vi Tuy nhiên, Nguyễn Khắc Viện đề cập khái niệm
“trầm cảm” với một loạt các triệu chứng về tâm lí và cơ thể trong cơn hưng trầm cảm chứ không có sự tách biệt rõ ràng
- Trên phương diện tâm lí học, GS.TS Vũ Dũng cho rằng, trầm cảm là
“trạng thái xúc cảm xuất hiện trên cơ sở cảm xúc âm tính, thay đổi động
cơ, trí tuệ (gắn với nhận thức) và sự thụ động nói chung của hành vi”, bao gồm một số biểu hiện về cảm xúc, nhận thức và hành vi như: cảm xúc nặng nề, đau khổ và u uất, hứng thú, say mê, nỗ lực ý chí giảm, xuất hiện cảm giác tội lỗi, bất lực, vô vọng; tự đánh giá giảm sút; chậm chạp, mệt mỏi Như vậy, tác giả đã xem trầm cảm là một trạng thái tâm lí về mặt xúc cảm và nó ảnh hưởng đến hành vi, nhận thức, xét trầm cảm trong cấu trúc toàn vẹn của 3 khía cạnh tâm lí của con người: nhận thức tình cảm -hành động Tuy nhiên, trầm cảm không chỉ biểu hiện qua các mặt nhận thức, xúc cảm, hành vi mà còn được biểu hiện ở mặt sinh học như mất ngủ, chán ăn, mệt mỏi
⇨ Tóm lại, trầm cảm là một trạng thái rối loạn cảm xúc được biểu hiện một cách rõ rệt bởi khí sắc, hành vi, ứng xử thể hiện sự buổn rầu, kèm theo cảm giác chán chường, bi quan thậm chí có
ý nghĩ tự sát, ức chế gần như toàn bộ các mặt hoạt động thể chất và tâm lý.
2 Thực trạng:
- Thực trạng trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên trong xã hội hiện nay Trầm cảm là một vấn đề lớn gây nhức nhối trong xã hội và đang có xu hướng ngày một tăng ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển Đây là vấn đề vô cùng nghiêm trọng cần được chú ý quan tâm đặc biệt trong công tác chăm sóc sức khỏe ở cộng đồng xã hội
- Báo cáo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy có khoảng trên 200 triệu người được phát hiện có những triệu chứng trầm cảm điển hình,
Trang 4nghĩa là khoảng 5% dân số toàn cầu mắc bệnh này; và ở Việt Nam tỷ lệ này rơi vào khoảng 2,8%
- Trầm cảm là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự tự tử tử sát, và tự tử có thể coi là nguyên nhân thứ hai (chỉ đứng sau các vụ tai nạn giao thông) gây nên tình trạng tử vong Và điều đáng buồn là tình trạng này lại tập trung nhiều ở lứa tuổi thanh thiếu niên (từ 15-29 tuổi) Số liệu thống kê từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho thấy ước tính có đến hơn 3.000 trẻ em vị thành niên chết vì tự tử
- Nghiên cứu của các chuyên gia chỉ ra rằng lứa tuổi thanh thiếu niên là lứa tuổi vô cùng nhạy cảm Đây là lứa tuổi có nhiều biến đổi, đang trong quá trình hoàn thiện và phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần Các em dễ gặp phải những sang chấn tâm lý khi trải qua hoặc phải chứng kiến những sự cố, cú sốc lớn trong cuộc sống và rất dễ dàng gục ngã, gặp ám ảnh Ước tính tỷ lệ trầm cảm ở trẻ vị thành niên là 0,4 đến 8,3%, trong đó trầm cảm nặng chiếm khoảng 15-20%; một con số đầy báo động Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu trẻ không có được sự giúp đỡ kịp thời từ cha
mẹ, thầy cô, bạn bè xung quanh thì sẽ càng ngày lún sâu vào những suy nghĩ tiêu cực, dễ dẫn đến những phản ứng cảm xúc-hành vi lệch lạc, mà nổi bật là trầm cảm và gây nên những hệ lụy vô cùng nguy hiểm về sau
3. Biểu hiện:
Biểu hiện của bệnh trầm cảm ở lứa tuổi Thanh thiếu niên chia làm 2 giai đoạn nhẹ và nặng:
a) Giai đoạn 1:
-Thường xuyên cảm thấy buồn bã hoặc bực bội, khó chịu, hoặc đôi khi cảm thấy đầu óc trống rỗng
-Giảm hoặc mất quan tâm, hứng thú trong công việc và sinh hoạt mà trước đây là sở thích
-Ăn nhiều hơn hoặc ít hẳn đi, ăn không ngon
-Rối loạn giấc ngủ: Khó ngủ, ngủ gián đoạn, thức giấc sớm hoặc ngủ nhiều
-Lo lắng nhiều một cách vô cớ
-Cảm thấy mình không xứng đáng, mất tự tin hoặc thấy mình là gánh nặng cho những người xung quanh
-Giảm hoặc mất khả năng tập trung, khó khăn khi quyết định công việc
b) Giai đoạn 2 :
-Giảm hoặc mất trí nhớ
-Mệt mỏi hoặc mất sinh lực, thấy khó khăn ngay cả với việc đơn giản -Có ý nghĩ không muốn sống
-Rối loạn cơ thể: Đau đầu, đau bụng, nhức mỏi, buồn nôn thường xuyên
-Đặc biệt, ở giai đoạn vị thành niên và thanh thiếu niên hay có trạng thái cảm xúc đặc trưng là có ý nghĩ mình vô dụng, có ý nghĩ và hành vi tự xâm hại bản thân, ý nghĩ tự sát, tự tử
Trang 54 Nguyên nhân:
Ở lứa tuổi thanh thiếu niên hiện nay nguyên nhân thường thấy là do những áp lực trong học hành và cuộc sống gia đình, từ các mối quan hệ xã hội hay là do gặp phải hoàn cảnh sang chấn tâm lý Trầm cảm do các yếu tố về môi trường sống, trầm cảm do căng thẳng thần kinh kéo dài, do mất ngủ thường xuyên, trầm cảm do lạm dụng chất kích thích hoặc ma túy,
- Sức ép của cha mẹ đối với con cái trong học tập, thi cử khiến các bạn trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng lo sợ dần dần không kiểm soát được suy nghĩ của bản thân cũng dễ dẫn đến trầm cảm
- Các yếu tố môi trường như không gian sống, áp lực từ các mối quan hệ xã hội, ô nhiễm môi trường dẫn đến stress và mệt mỏi trầm cảm Theo đó cùng với tốc độ phát triển nhanh đến chóng mặt của cuộc sống hiện đại cũng gia tăng nhiều áp lực dẫn đến các bạn trẻ lệ thuộc vào mạng xã hội, ngoài ra, cảm giác cô độc ít tiếp xúc thế giới tự nhiên bên ngoài cũng rất dễ gây nên trầm cảm
- Việc lạm dụng chất kích thích hay ma túy ở giới trẻ hiện nay đang là vấn đề nhạy cảm và điều đó cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tâm
lý của giới trẻ
- Gặp phải hoàn cảnh gây sang chấn tâm lý: bố mẹ li hôn, người thân ra đi, học tập không như mong đợi, xung đột tình cảm cá nhân,
5 Hậu quả:
Tại Việt Nam Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính có khoảng 3,6 triệu người mắc trầm cảm, chiếm 4% dân số (số liệu 2015) Trong đó có khoảng 5000 người chết vì tự tử do người trầm cảm có nguy cơ tự tử cao gấp 25 lần so với người khác Thực tế còn rất nhiều người mắc trầm cảm nhưng không nhận ra hoặc biết bệnh nhưng không đi khám và điều trị chuyên khoa tâm thần Vì thế, suy nghĩ ngày càng tiêu cực, áp lực cũng lớn dần lên, gây ra những hậu quả về sức khỏe, thể chất và tinh thần Nguy hiểm hơn cả là ý nghĩ và hành động hủy hoại bản thân và tự tử Trầm cảm có nguy hiểm không?
* Ảnh hưởng đến tinh thần và cuộc sống:
Điều đầu tiên dễ thấy nhất chính là tinh thần và cuộc sống của người bệnh sẽ bị ảnh hưởng
+ Mất tập trung: thường xuất hiện các rối loạn suy tư, tư duy, không tập trung trong bất kì việc gì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả học tập
+ Suy giảm chất lượng học tập: suy giảm trí nhớ, gây nahr hưởng đến quá trình học tập
+ Ảnh hưởng đến giao tiếp và các mối quan hệ xã hội: người trầm cảm luôn có xu hướng sống khép kín, không chủ động giao tiếp và
Trang 6tìm kiếm mối quan hệ mới để phát triển bản thân.Từ đó, họ cô lập chính mình trong vỏ bọc khiến bệnh diễn biến phức tạp hơn
+ Gia tăng các tệ nạn: có một số trường hợp thanh thiếu niên tìm đến bia, rượu, các chất kích thích để giải tỏa căng thẳng quên đi nỗi buồn lâu dần gây ra hội chứng nghiện chất kích thích , cản trở quá trình xử lí bệnh, tăng các vấn đề phức tạp trong xã hội
+ Tự hủy bản thân và tự tử: Ước tính, trên toàn cầu có khoảng gần
3000 người tự tử mỗi ngày và 70% trong số đó liên quan đến trầm cảm Nguyên nhân dẫn tới tự sát là do người trầm cảm muốn giải thoát sự đau khổ trong cuộc sống thực tại
* Ảnh hưởng đến sức khỏe, thể chất:
Ngoài những tác động tinh thần, trầm cảm nếu không được khám chữa cẩn thận có thể dần gây những hệ quả tiêu cực đến sức khỏe
cơ thể Cụ thể như sau:
+ Bệnh tim mạch:Trầm cảm ảnh hưởng lớn tới tim mạch Khi bạn chán nản, cơ tim của bạn dễ bị viêm do thiếu ôxy, có thể dẫn đến cơn đau tim Vậy nên, những bệnh nhân có vấn đề về tim nên cẩn thận để tránh bệnh trầm cảm dù là trầm cảm ở mức nhẹ nhất Nếu mức độ là trầm cảm nặng, thậm chí nó có thể gây nhồi máu cơ tim
+ Suy giảm miễn dịch: Liên tục bị trầm cảm khiến hormone gây stress được sản sinh và tồn tại lâu dài trong cơ thể, có thể làm suy yếu sức mạnh của hệ thống miễn dịch nên dễ mắc cảm lạnh và cúm hơn
+ Mất ngủ, đau đầu và đau lưng: Khi bị trầm cảm, người bệnh sẽ khó ngủ do tâm trí không bình tĩnh, liên tục suy nghĩ Giấc ngủ của bạn cũng dễ bị gián đoạn, dễ tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ trở lại Điều này có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và sự tỉnh táo, thậm chí còn làm cho tình trạng căng thẳng tăng lên.Mặc dù bệnh trầm cảm không trực tiếp gây ra đau lưng nhưng nó có thể dẫn đến các hậu quả khác là tăng cân hoặc giảm cân, căng thẳng về thể chất, mệt mỏi, dinh dưỡng thấp, cơ thể mất nước và các hệ quả này sẽ kéo theo hệ quả khác là đau đầu và đau lưng
a Biện pháp khách quan:
- Gia đình, người thân phải luôn đồng hành, chia sẻ những khó khăn đồng thời lắng nghe những tâm sự của con em mình Độ tuổi thanh thiếu niên là độ tuổi nhạy cảm nên rất cần sự quan tâm nhiều hơn nữa từ phụ huynh
Trang 7- Nhà trường phải tổ chức những buổi tư vấn tâm lí chung để giúp học sinh có thêm những kiến thức và biện pháp phòng chống căn bệnh trầm cảm Thầy cô cũng cần tinh tế trong việc quan sát thái độ, tâm lí của học sinh, không tạo ra không khí căng thẳng và áp lực quá mức đến học sinh của mình
- Xã hội nên quan tâm hơn nữa đến phương diện sức khỏe sức khỏe tinh thần, đặc biệt là căn bệnh trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên
b Biện pháp chủ quan:
- Mỗi học sinh cần có cho mình những tri thức, kĩ năng đồng thời là ý chí vững vàng để đối diện với căn bệnh trầm cảm
- Biết cách cân bằng thời gian biểu, có lịch trình học tập vừa phải, ăn uống, nghỉ ngơi hợp lí
- Biết cách xây dựng các mối quan hệ lành mạnh, học cách chia sẻ vấn đề của mình với một người thân thiết
- Đi ra ngoài và tiếp xúc gần gũi với thiên nhiên
III Kết Luận
Trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên là một vấn đề cấp thiết đang tồn tại trong xã hội hiện nay Với sự phát triển của thời đại, vấn đề ngày càng trở nên phức tạp và tạo ra ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của xã hội nói chung cũng như của quốc gia nói riêng Thông qua những nghiên cứu ở các phần trước, chúng ta sẽ có những kiến thức về vấn đề Trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên Với sự trang bị ấy chúng ta có thể dễ dàng nhận biết
ra vấn đề bất thường ở trẻ Từ đó để có những kế hoạch, những biện pháp
để xử lý vấn đề đó Hãy có thái độ nghiêm túc với vấn đề này bởi những đứa trẻ ấy có thể là em trai của bạn, con của bạn, hoặc những người thân yêu của đồng nghiệp, bạn bè của chúng ta Với mỗi trường hợp trầm cảm được giải quyết, chúng ta đang góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn và đem đến giá trị cho cuộc đời