Bài viết này thảo luận về xã hội học công cộng, đây là một chương trình nghị sự đã và đang được tranh luận chưa hoàn thành. Các nhà xã hội học cho rằng, để xã hội học công cộng tồn tại như một chuyên ngành xã hội hội học, điều quan trọng cần phải làm rõ tính khoa học của nó với các hình thức phù hợp khoa học, cố gắng vượt qua những lợi ích của chính nó. Nội dung bài viết này dựa vào những công trình nghiên cứu của các nhà xã hội học Mỹ - Hiệp hội Xã hội học Hoa Kỳ có nhiều đóng góp cho cuộc tranh luận công khai thực sự về nội dung này – Những quan điểm về xã hội học công cộng của Ben Agger, Theda Skocpol và Michael Burawoy được sử dụng nhằm để phân tích phù hợp với bản chất của tên gọi “Xã hội học công cộng” - “Public Sociology”, cũng như sự cần thiết của hướng nghiên cứu xã hội học công cộng là một hướng nghiên cứu xã hội học hơn là một phương pháp, hay tập hợp các lý thuyết.
Trang 1XÃ HỘI HỌC CÔNG CỘNG: MỘT HƯỚNG NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC HƠN LÀ
MỘT PHƯƠNG PHÁP, HAY TẬP HỢP CÁC LÝ THUYẾT
ThS Tạ Xuân Hoài
Khoa Khoa học xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Tôn Đức Thắng
Email: taxuanhoai@tdt.edu.vn
Tóm tắt: Bài viết này thảo luận về xã hội học công cộng, đây là một chương trình nghị sự
đã và đang được tranh luận chưa hoàn thành Các nhà xã hội học cho rằng, để xã hội học công cộng tồn tại như một chuyên ngành xã hội hội học, điều quan trọng cần phải làm rõ tính khoa học của nó với các hình thức phù hợp khoa học, cố gắng vượt qua những lợi ích của chính nó Nội dung bài viết này dựa vào những công trình nghiên cứu của các nhà xã hội học Mỹ - Hiệp hội Xã hội học Hoa Kỳ có nhiều đóng góp cho cuộc tranh luận công khai thực sự về nội dung này – Những quan điểm về xã hội học công cộng của Ben Agger, Theda Skocpol và Michael Burawoy được sử dụng nhằm để phân tích phù hợp với bản chất của tên gọi “Xã hội học công cộng” - “Public Sociology”, cũng như sự cần thiết của hướng nghiên cứu xã hội học công cộng là một hướng nghiên cứu xã hội học hơn là một phương pháp, hay
tập hợp các lý thuyết
Từ khóa: xã hội học chuyên biệt, xã hội học phê phán, xã hội học chính sách và xã hội
học công cộng, công chúng
1 Dẫn nhập
Trong thập niên trước, các cuộc tranh luận về xã hội học công cộng đã đưa ra những câu hỏi liên quan đến việc bổ sung mục đích nghiên cứu của xã hội học Xã hội học công cộng đặt ra câu hỏi về xã hội học là gì và mục tiêu nghiên cứu cần có của nó là gì(1)
Thực ra, các cuộc tranh luận như vậy có một lịch sử lâu dài trong xã hội học Mỹ và trong khoa học xã hội
Mỹ nói chung Chẳng hạn, nhà sử học Mark C Smith đã điều tra các cuộc tranh luận trước
đây về mục đích của khoa học xã hội trong cuốn sách khoa học xã hội của ông: “Social
Science in the Crucible: The American Debate over Objectivity and Purpose, 1918 - 1941”
(1994), trong khi Stephen P Turner và Jonathan H Turner tranh luận trong cuốn sách của
họ: “The Impossible Science: An Institutional Analysis of American Sociology” (1990), cho
rằng nghiên cứu xã hội học với mục đích thông qua sự phụ thuộc vào công chúng bên ngoài,
đã dẫn đến sự hạn chế tiềm năng xã hội học(2)
Những cuộc tranh luận về xã hội học công cộng đã và đang tạo ra những kết quả sâu sắc đối với nghiên cứu, giảng dạy và làm xã hội học, đã bắt đầu với một vài thay đổi định hướng lại chương trình đào tạo để trong đó bao gồm các hướng nghiên cứu xã hội học công cộng, cũng như làm rõ hơn vai trò của xã hội học trong đời sống công cộng, trong việc cung cấp thông tin hữu ích, chính xác và khoa học nghiêm ngặt cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà lãnh đạo cộng đồng (Burawoy, 2005)
Trang 2Cho đến nay, chưa có định nghĩa nào về xã hội học công cộng một cách thống nhất, mặc
dù thuật ngữ xã hội học công cộng - “public sociology” - lần đầu tiên được Herbert Gans
giới thiệu trong "Sociology in America: The Discipline and the Public” của ông tại Hiệp hội
Xã hội học Mỹ (American Sociological Association – ASA) vào năm 1988 Diễn văn này là tập hợp các nghiên cứu của các nhà xã hội học công cộng, như nhà xã hội học David Riesman, Robert Bellah Đến năm 2000, nhà xã hội học Ben Agger cho xuất bản công trình
“Public Sociology: From Social Facts to Literary Acts”, được xem là công trình về xã hội
học công cộng đầu tiên và Ben Agger gọi xã hội học công cộng là xã hội học giải quyết các vấn đề công cộng lớn của xã hội Tuy nhiên, sau cuộc họp thường niên của Hiệp hội Xã hội học Hoa Kỳ (ASA) vào năm 2004, tại đó Michael Burawoy đã đưa ra quan điểm về xã hội học công cộng được giới thiệu trong bài diễn văn của ông, cung cấp một tóm tắt ngắn gọn về thuật ngữ xã hội học công cộng
"Phản ánh tâm thế của xã hội, xã hội học công cộng phải chỉ ra, thúc đẩy và thông báo tranh luận công khai về sự bất bình đẳng và phân biệt chủng tộc, các chế độ giới tính mới, suy thoái môi trường, trào lưu thị trường, bạo lực của chính phủ hoặc phi chính phủ” (3)
M Burawoy tin rằng thế giới cần xã hội học công cộng M Burawoy và những người ủng
hộ xã hội học công cộng khác khuyến khích xã hội học công cộng phấn đấu mang lại những đối thoại giữa nhà xã hội học và các (loại) công chúng ngoài các viện, trường đại học nghiên cứu, một sự đối thoại mà trong đó cả hai bên có thể nâng cao sự hiểu biết của mình về những vấn đề công cộng Chúng bao gồm những cuộc tranh luận về chính sách công, hoạt động chính trị, mục đích của phong trào xã hội và các thể chế của xã hội dân sự Nếu xã hội học công cộng được coi là "chuyển thể" trong ngành xã hội học, thì đó chính là mục tiêu khôi phục lại nguyên tắc xã hội học bằng cách vận dụng các phương pháp thực nghiệm và hiểu biết lý thuyết để tìm ra những gì xã hội có thể được Xã hội học công cộng có lẽ được hiểu
rõ nhất là một hướng nghiên cứu xã hội học hơn là một phương pháp, hay tập hợp các lý thuyết(4)
Theo M Burawoy việc xác định và làm rõ sự khác biệt của bốn loại kiến thức xã hội học:
xã hội học chuyên nghiệp, xã hội học chính sách, xã hội học phê bình và xã hội học công cộng sẽ phân biệt được xã hội học công cộng như là một hướng nghiên cứu của xã hội học,
nó rộng lớn hơn nhấn mạnh việc mở rộng thêm ranh giới chuyên ngành xã hội học
2 Xã hội học công cộng trong nghiên cứu xã hội học
Công việc của các nhà xã hội học từ cổ điển đến đương đại, thường chia ra làm hai lĩnh vực nghiên cứu: xã hội học ứng dụng và xã hội học hàn lâm
Xã hội học ứng dụng hay còn được gọi là xã hội học thực hành, đã đề cập đến hoạt động
lao động của các nhà xã hội học can thiệp vào đối tượng nghiên cứu, bằng cách sử dụng kiến thức xã hội học trong một môi trường cụ thể Các nhà xã hội học ứng dụng hoạt động trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, bao gồm các trường đại học, chính phủ và các tổ chức
tư nhân Xã hội học ứng dụng sử dụng lý thuyết xã hội và các phương pháp nghiên cứu xã
Trang 3hội với mục đích “tạo ra thay đổi xã hội tích cực thông qua can thiệp tích cực” (Bruhn, 1999, 1) Cụ thể hơn, xã hội học ứng dụng có thể được xem như là phần vận dụng của lý thuyết xã hội học chuyển thể thành thực tiễn cho các đối tượng nghiên cứu của nó Các nhà xã hội học ứng dụng có vai trò mô tả cách thức sử dụng kiến thức xã hội học trong việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu, hoặc các vấn đề được xác định bởi các nhóm lợi ích cụ thể, chứ không phải
để trả lời các câu hỏi của các nhà nghiên cứu (Steele và Price, 2007, 4)
Nghiên cứu ứng dụng đôi khi được tiến hành trong một môi trường đa lĩnh vực và phối hợp với các tổ chức khác nhau, bao gồm các dịch vụ cộng đồng, các nhóm xã hội, các tổ chức xã hội và đôi khi hợp tác với các trường đại học Xã hội học ứng dụng sử dụng kết quả nghiên cứu của mình để giúp cộng đồng giải quyết các vấn đề hàng ngày Chẳng hạn như cải thiện trật tự cộng đồng và phòng chống tội phạm, mô tả thực trạng và cải thiện tình trạng ma túy, đánh giá nhu cầu của các khu vực nông thôn – đô thị, phát triển năng lực của hệ thống giáo dục, hoặc thúc đẩy sự phát triển tình trạng nhà ở, các nguồn lực liên quan đến mưu sinh
và mô thức sống của cộng đồng
Xã hội học hàn lâm khác với xã hội học ứng dụng, vì xã hội học hàn lâm trong đó các
nhà xã hội học làm việc trong môi trường học tập như trường đại học với giảng dạy và định hướng nghiên cứu thuần túy Mặc dù có một số nguồn gốc phổ biến, thực hành xã hội học hoàn toàn khác biệt với công việc xã hội Hiện nay, một số lượng ngày càng tăng của các trường đại học đang cố gắng để giảng dạy chương trình đào tạo xã hội học thực tế theo cách này Các khóa học xã hội học hàn lâm cung cấp cho sinh viên những kỹ năng để có thể làm việc hiệu quả với từng đối tượng nghiên cứu, cung cấp kiến thức hữu ích cho nghề nghiệp như hỗ trợ nạn nhân và phục hồi ma túy và dạy học sinh cách tích hợp kiến thức xã hội với các lĩnh vực khác mà họ có thể đi vào như liệu pháp hôn nhân và gia đình và các công việc
xã hội
Nguyên tắc xã hội học là năng động và luôn thay đổi và có một lịch sử lâu dài về việc kết hợp những hiểu biết về lý thuyết mới và phương pháp thực nghiệm vào các phân tích các hiện tượng nghiên cứu của nó(5) Thật vậy, xã hội học đã phát triển từ các quá trình nghiên cứu thích ứng với vấn đề nghiên cứu về sự thống trị và phong trào lao động; các khái niệm
về lý thuyết phân tầng đã chuyển từ nghiên cứu về tính di động trong một hệ thống phân tầng của uy tín nghề nghiệp, để xem xét việc thay đổi cấu trúc bất bình đẳng xã hội, chủng tộc và giới tính; xã hội học chủng tộc đã chuyển từ các lý thuyết về đồng hóa, sang nền kinh
tế chính trị, để nghiên cứu về các chủng tộc; và lý thuyết xã hội đã đưa ra những cách giải thích căn bản về các hiện tượng xã hội trên đường dẫn đến kiến thức xã hội hoàn toàn mở hơn Đáp ứng khoảng cách ngày càng tăng giữa các đặc điểm xã hội học và thế giới hiện nay, đó cũng chính là thách thức của xã hội học công cộng nghiên cứu làm sao thu hút nhiều công chúng bằng nhiều phương cách, thường với mục tiêu trao quyền cho công chúng bị thiệt thòi (Burawoy, 2005) Bằng cách này, các nhà xã hội học Mỹ những năm gần đây đã và đang làm cho xã hội học công cộng trở thành một hướng nghiên cứu có thể được công nhận
và hợp pháp Theo đó, họ đã chỉ ra sự phân chia lao động xã hội học, trong đó xã hội học
Trang 4công cộng là một phần của nghiên cứu xã hội học rộng lớn, bao gồm xã hội học chuyên biệt,
xã hội học phê phán, xã hội học chính sách và xã hội học công cộng
Xã hội học chính sách
Đầu tiên cần phân biệt xã hội học công cộng từ xã hội học chính sách Xã hội học chính sách là hướng nghiên cứu cung cấp các giải pháp cho các vấn đề xã hội và mục tiêu thường được xác định bởi một đối tượng nghiên cứu, có thể là chính phủ hay các tổ chức xã hội Xã hội học chính sách cung cấp kiến thức, công cụ có thể được sử dụng để giải quyết hoặc giúp
đỡ một trường hợp cụ thể trong lĩnh vực nghiên cứu của xã hội Một số đối tượng nghiên cứu được xác định là nhiệm vụ của các nhà xã hội học chính sách với mức độ cá nhân, tổ chức , bên cạnh đó cũng có thể là các đối tượng nghiên cứu khác ở cấp độ rộng lớn hơn, như các chương trình nghị sự, chính sách xã hội, tổ chức cộng đồng Thường xã hội học chính sách tập trung nghiên cứu về các dịch vụ quan trọng đối với cộng đồng, nghèo đói, phát triển cộng đồng hoặc có thể cung cấp một chương trình nghiên cứu rộng hơn ở cấp độ quốc gia, quốc tế Thông tin thu thập được từ xã hội học chính sách mở ra cho một đối tượng nghiên cứu khác ngoài học thuật Nó không chỉ giới hạn trong ranh giới học thuật Những phát hiện của nghiên cứu xã hội học chính sách có thể ảnh hưởng đến công chúng, vì chúng
có thể ảnh hưởng đến chính sách của chính phủ, hay chính sách của một tổ chức xã hội Trong những năm gần đây, xã hội học chính sách được xem như là một phương pháp nghiên cứu phổ biến để phân tích các chính sách về giáo dục, kinh tế, chính trị… Chính công việc nghiên cứu của các nhà xã hội học chính sách như vậy, nên đôi khi nó còn được gọi là “xã hội học chính sách xã hội”
Xã hội học công cộng
Ngược lại, xã hội học công cộng, tham gia vào một mối quan hệ đối thoại giữa nhà xã hội học và công chúng Trong đó chương trình nghị sự của mỗi đối tượng nghiên cứu được đưa vào thảo luận và bổ sung, hiệu chỉnh cho nhau Các nghiên cứu của xã hội học công cộng, chương trình nghị sự được đưa vào nghiên cứu thường liên quan đến các giá trị hoặc mục tiêu nghiên cứu được chia sẻ từ cả hai bên, để thông tin thảo luận có đi có lại Đó là mục tiêu của xã hội học công cộng, phấn đấu mang lại những đối thoại giữa nhà xã hội học và các (loại) công chúng ngoài các viện, trường đại học nghiên cứu; một đối thoại mà trong đó cả hai bên có thể nâng cao sự hiểu biết của mình về những vấn đề công cộng Chúng bao gồm những cuộc tranh luận về chính sách công, hoạt động chính trị, mục đích của phong trào xã hội và các thể chế của xã hội dân sự
Các phương pháp tiếp cận xã hội học công cộng và xã hội học chính sách không loại trừ lẫn nhau và thậm chí không đối kháng nhau, chúng thường bổ sung cho nhau trong quá trình nghiên cứu Đặc biệt là khi chính sách thất bại, xã hội học chính sách có thể trở thành xã hội học công cộng (Burawoy, 2005) Sự khác biệt giữa xã hội học công cộng và xã hội học chính sách thường khó có thể phân định rạch ròi, như việc xã hội học công cộng có thể đồng thời phục vụ khách hàng và tạo ra cuộc tranh luận công khai
Trang 5Xã hội học chuyên biệt
Xã hội học chuyên biệt cung cấp các phương pháp nghiên cứu và thử nghiệm, các chuyên ngành hẹp, bằng cách phân tích và tích lũy kiến thức, đưa ra những câu hỏi định hướng cũng như khung khái niệm trong nghiên cứu các vấn đề xã hội trong từng lĩnh vực cụ thể Xã hội học chuyên biệt quan trọng nhất là bao gồm rất nhiều chương trình nghiên cứu giao thoa nhau, mỗi chương trình có các giả định khác nhau Từ việc thao tác hóa bộ khái niệm, xác định bộ câu hỏi và vận dụng lý thuyết nghiên cứu, như các lý thuyết chuyên ngành về xã hội học tổ chức, xã hội học chính trị, xã hội học văn hóa, xã hội học gia đình, xã hội học kinh tế,
xã hội học đô thị… Trong các lĩnh vực nghiên cứu cụ thể này, còn có các lý thuyết chuyên sâu hơn, lý giải các sự kiện hiện tượng nghiên cứu của nó rõ hơn Xã hội học chuyên biệt là một dạng xã hội học có liên quan chủ yếu với việc nghiên cứu của các nhà xã hội học hàn lâm khác
Xã hội học phê phán
Xã hội học phê phán là một hướng nghiên cứu về xã hội học, nhằm để kiểm tra tri thức của các chương trình nghiên cứu xã hội học chuyên biệt Một vài nghiên cứu về xã hội học phê phán như: Công trình nghiên cứu xã hội học chuyên biệt của Alvin Gouldner (1970) đã
sử dụng lý thuyết cấu trúc chức năng để nghiên cứu cho các giả định của ông về một xã hội đồng thuận không phù hợp với các cuộc xung đột leo thang của những năm 1960 Lý thuyết
Nữ quyền được cho là lý thuyết kỳ quặc đã kéo theo các nhà xã hội học chuyên biệt xem xét nguyên nhân sâu xa và sự phổ biến của giới tính, tình dục và chủng tộc đàn áp Trong mỗi trường hợp xã hội học phê phán cố gắng để làm cho xã hội học chuyên biệt nhận thức được các thành kiến, thúc đẩy các chương trình nghiên cứu mới được xây dựng trên nền tảng thay thế Kiến thức xã hội học phê phán thẩm định lại các cơ sở giá trị của xã hội cũng như nghề nghiệp của xã hội học và xã hội học phê phán cũng chính là lương tâm của các nhà xã hội học chuyên biệt (Burawoy, 2005)
Các nhà xã hội học thế giới nói chung và các nhà xã hội học Mỹ nói riêng vẫn tiếp tục tạo
sự tranh luận trong việc phân loại nghiên cứu xã hội học trên thế giới hiện nay, thay vì tiếp tục dành cho các cuộc tranh luận về kỹ thuật nghiên cứu định lượng và kỹ thuật nghiên cứu định tính, phương pháp luận quy nạp và phương pháp luận diễn giải, xã hội học vĩ mô và xã
hội học vi mô bằng cách tập trung hai câu hỏi: Vì sao chúng ta theo đuổi xã hội học? Các
luận điểm còn lại cố gắng biện minh và mở rộng hệ thống phân loại xã hội học này thế nào?(6)
3 Xã hội học công hay Xã hội học công cộng?
Để hiểu rõ khái niệm “public” trong khái niệm “public sociology”, chúng ta cần phải tìm hiểu rõ mục tiêu của xã hội học công cộng khi các nhà xã hội học tuyên bố về nó Theo M Burawoy, “những lý do cho sự hấp dẫn của xã hội học ngày nay, là tính đa dạng và mối quan
hệ của xã hội học trong nguyên tắc chung, nhưng có sự chuyển thể trong phân công lao động
xã hội học” Việc xem xét mối quan hệ hỗ tương của việc phân chia các hướng nghiên cứu
xã hội học – chuyên biệt, phê phán, chính sách, công cộng, cũng như so sánh xã hội học với
Trang 6các ngành khoa học xã hội khác, sẽ làm xã hội học trở nên đặc biệt, không chỉ là khoa học
mà còn là một lực lượng đạo đức và công cộng Đây là lời hứa và thách thức của xã hội học công cộng, cũng chính là sự bổ sung nguyên tắc xã hội học, chứ không phải là sự phủ nhận vai trò của xã hội học chuyên biệt
M Burawoy cho rằng, nhiệm vụ của các nhà xã hội học bấy lâu nay đã trở nên nhạy cảm hơn, tập trung hơn vào tiêu cực, nhưng bằng chứng mà các nhà xã hội học đã tìm ra được không gợi ý hồi quy trong rất nhiều môi trường xã hội khác nhau – khu vực, quốc gia, thế giới Và tất nhiên, các nhà xã hội học bị chi phối rất nhiều trong đặc tính của nó bởi một thể chế xã hội cụ thể thù địch với chính ý tưởng của “xã hội”
Do vậy, xã hội học công cộng có nhiệm vụ "phản ánh tâm thế của xã hội” như là một phần của đời sống xã hội học của chúng ta Xã hội học công cộng phấn đấu mang lại những đối thoại giữa nhà xã hội học và các (loại) công chúng ngoài các viện, trường đại học nghiên cứu, một sự đối thoại mà trong đó cả hai bên có thể nâng cao sự hiểu biết của mình về những vấn đề công cộng Chúng bao gồm những cuộc tranh luận về chính sách công, hoạt động chính trị, mục đích của phong trào xã hội và các thể chế của xã hội dân sự (Burawoy, 2005)
Xã hội dân sự được hiểu như là các hiệp hội, phong trào và công chúng ở bên ngoài nhà nước và nền kinh tế, như: các đảng phái chính trị, công đoàn, trường học, cộng đồng đức tin, phương tiện truyền thông in ấn, tổ chức tự nguyện và tổ chức nhân quyền(7)
Xã hội học liên kết với xã hội dân sự, đó là nhiệm vụ xã hội học công cộng, nó đại diện cho lợi ích của nhân loại, loại trừ hoặc giảm thiểu lợi ích của chủ nghĩa độc tài nhà nước và thị trường Điều này
đã thể hiện đầy đủ nghĩa “công cộng” của khái niệm “public” trong khái niệm “public
sociology” – Xã hội học công cộng
Nghĩa thứ hai của khái niệm “public” trong khái niệm “public sociology” là nghĩa “công chúng” Xã hội học công cộng đưa xã hội học vào một cuộc trò chuyện với công chúng, được hiểu là những người tự tham gia vào cuộc trò chuyện trong quá trình nghiên cứu của các nhà xã hội học (Burawoy, 2005) Chúng ta không nên nghĩ về công chúng như cố định, nhưng trong quá trình nghiên cứu các nhà xã hội học có thể tham gia vào sáng tạo của công chúng, cũng như nắm bắt diễn tiến của công chúng Thật vậy, một phần nghiên cứu của các nhà xã hội học cụ thể là định nghĩa các dạng (loại) người - những người bị AIDS, phụ nữ, phụ nữ bị ung thư, người đồng tính, tội phạm thanh thiếu niên… - và nếu các nhà xã hội học làm được như vậy với sự cộng tác của công chúng, là đồng nghĩa với việc xã hội học sẽ tạo
ra công chúng, mặc dù họ có thể không thực sự tham gia vào Ví như, người phụ nữ đã trở thành cơ sở của công chúng, nghĩa là những phụ nữ được định nghĩa sẽ không bị gạt ra ngoài
và không bị im lặng Với sự trợ giúp của xã hội học chuyên biệt, các nhà xã hội học công cộng sẽ nhìn nhận các vấn đề riêng tư của công chúng thành các vấn đề công cộng, bằng cách các nhà xã hội học công cộng tham gia vào cuộc sống của công chúng Từ quan điểm này đã cho thấy, sự đa dạng của công chúng, rõ ràng rằng xã hội học công cộng cần phát triển một “xã hội học của công chúng”
Trang 7Trước đó, Theda Skocpol (2003) đã khuyến cáo rằng, công chúng đang biến mất - bị phá hủy bởi thị trường, bị xâm chiếm bởi các phương tiện truyền thông hoặc bị cản trở bởi bộ máy quan liêu của nhà nước Tuy nhiên, chính sự tồn tại của một xã hội học công cộng rộng lớn, cho thấy không có sự thiếu hụt công chúng nếu chúng ta quan tâm đến việc tìm kiếm công chúng Và các nhà xã hội học công cộng phải sử dụng rất nhiều phương pháp để tìm hiểu về việc thu hút công chúng tham gia vào nghiên cứu của họ
Xã hội học ngoài việc tạo ra các công chúng khác nhau cho nghiên cứu của chính mình, các nhà xã hội học còn có thể cấu thành chính mình như một công chúng hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu M Burawoy chứng minh rằng, “có một công chúng sẽ không biến mất trước khi chúng ta làm xã hội học công cộng, đó là sinh viên của chúng ta Mỗi năm chúng tôi tạo ra khoảng 25.000 BA mới, những người có chuyên ngành xã hội học Có ý nghĩa gì khi nghĩ họ là một công chúng tiềm năng? Sinh viên sẽ trở thành đại sứ xã hội học cho thế giới bên ngoài rộng lớn hơn khi họ trở lại lớp học, với sự tham gia của họ với vai trò nhiều (loại) công chúng khác nhau Chúng tôi là tất cả các nhà xã hội học công cộng tiềm năng.” (Burawoy, 2005)
Tuy nhiên, các nhà xã hội học công cộng cần phân biệt giữa các (loại) công chúng khác nhau, như việc làm như thế nào để hai bên công chúng học thuật và công chúng ngoài học thuật được đưa vào đối thoại? Đó là một câu hỏi mở và rất khó cho các nhà xã hội học công cộng trả lời Do vậy, các nhà xã hội học công cộng cần thông qua đối thoại mở, thông qua sự tham gia tự do và bình đẳng cho công chúng, thông qua tính dân chủ nội tại của mỗi tổ chức,
xã hội cụ thể Sự đa dạng của xã hội học công cộng phản ánh không chỉ các công chúng khác nhau mà là các cam kết giá trị khác nhau về một phần của nguyên tắc xã hội học Xã hội học công cộng không có giá trị quy tắc nội tại, ngoài cam kết đối thoại công chúng về các vấn đề công cộng được nêu lên bởi xã hội học
Như vậy cho thấy, khái niệm “public sociology” không thể được hiểu và dùng với nghĩa
“xã hội học công” hoặc “xã hội học công chúng” Vì như thế rất dễ ngộ nhận xã hội học nghiên cứu về các chính sách công, về chính sách nhà nước, các vấn đề mang tầm chiến lược của chính sách xã hội, hoặc nghiên cứu về công chúng Do vậy, để hiểu rõ hơn vai trò, nhiệm vụ và hướng nghiên cứu của chuyên ngành xã hội học mới này đúng bản chất với “cái tên” của nó đã được phân tích ở trên, cần phải được gọi tên thể hiện đầy đủ bản chất của nó
là Xã hội học cộng cộng
4 Thay lời kết
Khoa học xã hội không phải là một lĩnh vực nghiên cứu chung của các ngành, mặc dù xu hướng nghiên cứu liên ngành ngày càng có giá trị và mở rộng Bởi vì mỗi ngành có nhiệm
vụ và vai trò nghiên cứu đặc thù khác nhau và cả lợi ích cũng khác nhau Nếu như quan điểm của khoa học kinh tế là thị trường và sự mở rộng của nó, quan điểm của khoa học chính trị là trạng thái và sự bảo đảm ổn định chính trị, thì quan điểm xã hội học là xã hội dân
sự và bảo vệ xã hội Trong giới thiệu về xã hội học công cộng của Michael Burawoy,
“nhiệm vụ xã hội học công cộng là tăng cường các thể chế xã hội dân sự chống lại sự lấn
Trang 8chiếm của nhà nước và thị trường”, đã giúp xã hội học có thể được kết nối với xã hội bằng cách nghiên cứu xã hội dân sự Trong đó, xã hội học công cộng đang có xu hướng làm thay đổi đối với cái nhìn và nhiệm vụ của xã hội học, từ đó chính các nhà xã hội học đã điều chỉnh những thay đổi cho phù hợp với việc dạy học và làm xã hội học trong bối cảnh xã hội hiện nay
Từ những phân tích trên cho thấy, chúng ta cần hiểu và gọi đúng tên Xã hội học công cộng, sẽ giúp cho chúng ta định hướng lại chương trình đào tạo phù hợp, triển khai các công trình nghiên cứu khả thi với đối tượng nghiên cứu của xã hội học, bao gồm cả các kiến thức
xã hội học (xã hội học chuyên biệt, xã hội học phê phán, xã hội học chính sách hay xã hội học công cộng) Thật vậy, với rất nhiều chương trình kết hợp lý tưởng của xã hội học công cộng vào chương trình giảng dạy cho sinh viên, điều này sẽ giúp khả năng đào tạo hiệu quả đáng kể cho cách các nhà xã hội học tương lai được đào tạo để làm xã hội học
Chú thích
(1)
Nguyên văn Tiếng Anh: “Debates over public sociology have rekindled questions concerning the extra-academic purpose of sociology Public sociology raises questions about what sociology is and what its goals ought to (or even could) be” (https://en.wikipedia.org/wiki/Public_sociology 2018)
(2)
Nguyên văn Tiếng Anh: “Historian Mark C Smith, for instance, has investigated earlier debates over the purpose of social science in his book Social Science in the Crucible: The American Debate over Objectivity and Purpose,1918-1941 (1994), while Stephen P Turner and Jonathan H Turner argue in their book, The Impossible Science: An Institutional Analysis of American Sociology (1990), that sociology's search for purpose, through dependence on external publics, has limited the discipline's potential” (https://en.wikipedia.org/wiki/Public_sociology 2018)
(3)
Nguyên văn Tiếng Anh: “As mirror and conscience of society, sociology must define, promote and inform public debate about deepening class and racial inequalities, new gender regimes, environmental degradation, market fundamentalism, state and nonstate violence”, (Michael Burawoy 2005)
(4) Nguyên văn Tiếng Anh: “Public sociology is a subfield of the wider sociological discipline that emphasizes expanding the disciplinary boundaries of sociology in order to engage with non-academic audiences It is perhaps best understood as a style of sociology rather than a particular method, theory” (Michael Burawoy 2005)
(5) Nguyên văn Tiếng Anh: “The sociological discipline is dynamic and ever changing, and has a long history of incorporating new theoretical and empirical insights into its analyses, often with the goal of empowering marginalized publics” (https://en.wikipedia.org/wiki/Public_sociology 2018)
(6) Nguyên văn Tiếng Anh: “displacing debates about quantitative and qualitative techniques, positivist and interpretive methodologies, micro and macro sociology by
Trang 9centering two questions: for whom and for what do we pursue sociology? The remaining theses attempt to justify and expand this classification system” (Michael Burawoy 2005)
(7) Nguyên văn Tiếng Anh: “… movements and publics that were outside both state and economy, political parties, trade unions, schooling, communities of faith, print media and a variety of voluntary organizations” (Michael Burawoy 2005)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 J G Bruhn (1999) “Introductory Statement: Philosophy and Future
Direction” Sociological Practice, Số 1(1): từ 1 - 2
2 M Burawoy (2005) “2004 ASA Presidential Address For Public Sociology”
American Sociological Review, Số 70, từ 4 - 28/02
3 M Burawoy, W Gamson, C Ryan, S Pfohl, D Vaughan, C Derber, J Schor “Public
Sociologies: A Symposium from Boston College” Social Problems, Số 51 (1), trang 103–
130 ISSN: 0037-7791
4 J Gans (1989) "Sociology in America: The Discipline and the Public American
Sociological Association, 1988 Presidential Address" American Sociological Review, Số 54,
từ 1 – 16
5 S F Steele and J Price (2007) “Applied Sociology: Terms, Topics, Tools And Tasks,
2nd ed” Belmont: Thomson Wadsworth Publishing
6 Straus, Roger A, Jammie, Straus, Roger và Breese, Jeffrey (2009) “In Doing
Sociology Case Studies in Sociological Practice” Rowman & Littlefield, ISBN
978-0-7391-3395-8
7 University of California (2016) “Public Sociology” University of California Press,
2016-04-15