Một số đặc điểm của phương pháp nghiên cứu xã hội học và phương pháp nghiên cứu công tác xã hội

Xã hội học và công tác xã hội có cùng trọng tâm - nghiên cứu về con người như các khoa học của khoa học xã hội. Xã hội học là một phần của khoa học xã hội, trong khi công tác xã hội là một phần của khoa học ứng dụng và chuyên ngành. Mặc dù vậy, giữa hai ngành này, ngoài những điểm tương đồng, còn có một số điểm khác nhau trong cách tiếp cận nghiên cứu khoa học.

MÖƠ T SÖỊ ĂÙƠC ĂIÏÍM CUÊA PHÛÚNG PHAÂP NGHIÏN CÛÂU XAÔ HÖƠI HOƠC

NGUÝÎN ẶÂC HÛÔU*

* Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng ăoađn

Toâm tùưt: Xaô höơi hoơc vađ cöng taâc xaô höơi coâ cuđng troơng tím - ăoâ lađ nghiïn cûâu vïì con ngûúđi nhû caâc chuýn ngađnh cuêa khoa hoơc xaô höơi. Mùơc duđ víơy, Xaô höơi hoơc lađ möơt phíìn cuêa Khoa hoơc Xaô höơi, trong khi Cöng taâc Xaô höơi lađ möơt phíìn cuêa khoa hoơc ûâng duơng vađ

chuýn mön. Vò víơy, giûôa hai ngađnh nađy ngoađi nhûông ăiïím giöịng nhau, chuâng cođn coâ möơt söị ăiïím khaâc nhau trong caâch tiïịp cíơn

nghiïn cûâu khoa hoơc

Tûđ khoâa: Cöng taâc xaô höơi, Xaô höơi hoơc, phûúng phaâp, khoa hoơc xaô höơi

A FEATURE ON METHOD OF SOCIOLOGY AND SOCIAL WORK RESEARCH Abtract: Sociology and social work have the same focus - the study of human beings as the sciences of the social sciences

Sociology is part of the social sciences, while social work is part of applied science and specialization. In spite of the fact that, between

these two sectors, in addition to the similarities, there are some different points in the approach to scientific research

Keyword: social work, sociology, methods, social sciences

Ngađy nhíơn:28/8/2018

Ngađy phaên biïơn:20/9/2018

Ngađy duýơt ăùng:28/9/2018

1 Ăùơt víịn ăïì

Nhû chuâng ta ăaô biïịt, Xaô höơi hoơc (XHH) vađ Cöng

taâc xaô höơi (CTXH) coâ möịi quan hïơ ríịt gíìn guôi vúâi

nhau vò caê hai ngađnh khoa hoơc nađy ăïìu hûúâng ăïịn

nghiïn cûâu caâc víịn ăïì cuêa xaô höơi (social problems)

Mùơc duđ víơy, XHH thò khöng ăi síu vađo nghiïn cûâu

nhûông lônh vûơc, nhûông nöơi dung riïng leê, caâ biïơt mađ

nghiïn cûâu töíng thïí XH trong möơt cíịu truâc hoađn

chónh mang tñnh hïơ thöịng nïn noâ ríịt gíìn vúâi CTXH

búêi tñnh chíịt töíng húơp, ăa diïơn cuêa CTXH. Trong

chûđng mûơc nhíịt ắnh, ăïì tađi hoùơc ăöịi tûúơng nghiïn

cûâu cuêa XHH vađ CTXH (vúâi tû caâch ăöơc líơp) cuông ríịt

gíìn guôi vúâi nhau. Hún nûôa, XHH cođn ặúơc coi lađ nïìn

taêng cuêa CTXH

Tuy nhiïn XHH vađ CTXH víîn lađ hai ngađnh khoa

hoơc ăöơc líơp. Do ăoâ, vïì phûúng phaâp nghiïn cûâu

giûôa XHH vađ CTXH vûđa coâ ăiïím giöịng vûđa coâ ăiïím

khaâc nhau. Chñnh vò víơy cíìn chó ra ặúơc sûơ giöịng vađ

khaâc nhau giûôa phûúng phaâp nghiïn cûâu XHH vađ

phûúng phaâp nghiïn cûâu CTXH ăïí trïn cú súê ăoâ,

biïịt caâch víơn duơng caâc phûúng phaâp cho phuđ húơp

vúâi ăïì tađi vađ ăöịi tûúơng nghiïn cûâu cuêa tûđng ngađnh,

traânh viïơc sûê duơng nhíìm líîn caâc phûúng phaâp nhùìm

ăaơt ặúơc hiïơu quaê cao trong cöng viïơc

2 So saânh phûúng phaâp nghiïn cûâu XHH vađ

CTXH

Ăïí trúê thađnh möơt ngađnh khoa hoơc ăöơc líơp, ngađnh khoa hoơc nađo cuông phaêi ăaâp ûâng ặúơc 4 nhoâm ýịu töị:

(i) Xuíịt phaât tûđ nhu cíìu thûơc tiïîn (ii) Coâ hïơ thöịng khaâi niïơm riïng (iii) Coâ hïơ thöịng lyâ thuýịt riïng (iv) Vađ coâ hïơ thöịng phûúng phaâp nghiïn cûâu riïng Trong bađi viïịt nađy, taâc giaê tiïịp cíơn sûơ tûúng ăöìng vađ khaâc biïơt trong phûúng phaâp nghiïn cûâu giûôa XHH vađ CTXH

2.1 Sûơ tûúng ăöìng trong tiïịp cíơn nghiïn cûâu XHH vađ CTXH

 Muơc tiïu vađ ăöịi tûúơng nghiïn cûâu

 Ăïìu nghiïn cûâu con ngûúđi, xaô höơi ăïí ặa ra caâc khuýịn nghõ giaêi quýịt caâc víịn ăïì ăùơt ra cuêa con ngûúđi, cöơng ăöìng, xaô höơi, möi trûúđng thiïn nhiïn

 Ngûúđi nghiïn cûâu

 Phaêi lađ nhûông ngûúđi coâ kiïịn thûâc chuýn mön,

am hiïíu vađ nùưm ặúơc kyô nùng vađ phûúng phaâp nghiïn cûâu

 Kïịt quaê nghiïn cûâu:

 Ăïìu coâ giaâ trõ vïì mùơt lyâ luíơn vađ thûơc tiïîn vađ

phaâp coâ liïn quan ăïịn lyâ luíơn, thûơc tiïîn vúâi muơc tiïu

phaât triïín vađ hiïơu quaê hún

 Ăaơo ặâc nghïì nghiïơp:

 Tuín thuê chùơt cheô caâc nguýn tùưc ăaơo ặâc

nghïì nghiïơp trong quaâ trònh nghiïn cûâu

2.2 Ăiïím giöịng vađ khaâc nhau trong phûúng

phaâp nghiïn cûâu XHH vađ CTXH

a Phûúng phaâp ăiïìu tra (bao göìm phoêng víịn

síu vađ phoêng víịn baêng hoêi):

  Giöịng nhau:

 Ăïìu ăïí thu thíơp thöng tin

  Ăïìu  coâ  ngûúđi  hoêi  vađ  ngûúđi  traê  lúđi  trong

giao tiïịp

 Nguöìn thöng tin thu ặúơc lađ hađnh vi, cíu traê lúđi

cuêa ăöịi tûúơng ặúơc phoêng víịn

 Caâc cíu hoêi ặúơc chuíín bõ trûúâc, ngûúđi ăi hoêi

thûơc hiïơn cuöơc phoêng víịn theo ăuâng nöơi dung, trònh

tûơ cíu hoêi, ghi cheâp húơp lñ

 Khaâc nhau:

b Phûúng phaâp quan saât:

  Giöịng nhau:

 Qua quan saât, thöng tin thu ặúơc lađ hađnh vi

cuêa caâ nhín vađ nhoâm ngûúđi ặúơc nghiïn cûâu

 Quan saât ặúơc thûơc hiïơn trong möơt khung caênh

nhíịt ắnh

 Quan saât ăïìu nhùìm muơc ăñch böí sung thöng

tin vïì ăöịi tûúơng ặúơc nghiïn cûâu

 Thöng tin thu ặúơc luön ặúơc kiïím tra vïì tñnh

öín ắnh vađ yâ nghôa cuêa noâ (quan saât nhiïìu líìn)

  Khaâc nhau:

c Nghiïn cûâu trûúđng húơp vađ nghiïn cûâu töíng thïí.

  Giöịng nhau:

 Caê XHH vađ CTXH ăïìu sûê duơng kïịt húơp hai phûúng phaâp nađy nhùìm thu thíơp thöng tin ăíìy ăuê, chi tiïịt vïì ăöịi tûúơng

  Khaâc nhau:

d Phûúng phaâp nghiïn cûâu thûơc ắa

  Giöịng nhau:

 Caê XHH vađ CTXH ăïìu sûê duơng phûúng phaâp nađy nhùìm thu ặúơc thöng tin thûơc tïị trïn ắa bađn nghiïn cûâu

  Khaâc nhau:

Ăïì nhíơn biïịt vađ phín biïơt roô hún caâch tiïịp cíơn vađ giaêi quýịt víịn ăïì cuêa hai ngađnh khoa hoơc (XHH) vađ (CTXH), ta cuđng xem xeât vñ duơ sau:

P lađ con trong möơt gia ằnh: cha laâi xe taêi ặúđng dađi, meơ lađm kïị toaân cho möơt doanh nghiïơp ăöì nöơi thíịt. Nhûng chó möơt líìn sú xaêy quan hïơ vúâi gaâi maơi dím, böị P ăaô bõ nhiïîm HIV, sau ăoâ líy sang meơ P Khi böị P qua ăúđi, meơ P cuông ắnh tûơ víîn vò khi biïịt chõ bõ nhiïîm cùn bïơnh nađy, moơi ngûúđi úê cú quan luön traânh mùơt vađ tòm caâch cho chõ thöi viïơc. Khöng chõu ặúơc sûơ thúđ ú, laơnh nhaơt cuêa  baơn beđ, ăöìng nghiïơp, meơ P ăađnh nghó viïơc úê nhađ. P ăang hoơc lúâp

9 cuông bõ bađ con hađng xoâm xa laânh, caâc baơn khöng

ai daâm gíìn P, cađng ngađy em cađng thíịy mùơc caêm, xa laânh baơn beđ. Cö giaâo ríịt lo cho P vađ ăaô tòm ăïịn nhín viïn CTXH

Caâch tiïịp cíơn giaêi quýịt víịn ăïì bùìng phûúng phaâp cuêa XHH

Trong trûúđng húơp nađy, P vađ gia ằnh P thuöơc ăöịi tûúơng nghiïn cûâu cuêa gia ằnh coâ HIV. Phûúng phaâp XHH phuđ húơp nhíịt lađ tiïịn hađnh nghiïn cûâu míîu vúâi

P lađ míîu ăaơi diïơn (nùìm trong tíơp húơp míîu cuêa nhoâm gia ằnh coâ HIV) vúâi phûúng phaâp nghiïn cûâu ắnh lûúơng vađ ắnh tñnh lađ chuê ăaơo

Xaô höơi hoơc   Cöng taâc xaô höơi  

- Do nghiïn cûâu töíng thïí XH

trong möơt cíịu truâc hoađn chónh

mang tñnh hïơ thöịng nïn XHH chuê

ýịu sûê duơng phûúng phaâp phoêng

víịn bùìng baêng hoêi ăïí thu thíơp

thöng tin nhanh, vúâi söị lûúơng lúân,

mang tñnh ăaơi diïơn

- Do nghiïn cûâu möơt böơ phíơn XH (caâ nhín, nhoâm, cöơng ăöìng dín cû cíìn ặúơc sûơ giuâp ăúô thûúđng xuýn) nïn CTXH chuê ýịu sûê duơng phûúng phaâp phoêng víịn síu ăïí thu ặúơc thöng tin chi tiïịt, síu sùưc vïì ăöịi tûúơng cíìn nghiïn cûâu

- Do ăöịi tûúơng dïî tiïịp cíơn hún nïn

viïơc phoêng víịn dïî dađng hún, ýu

cíìu ăöịi vúâi ngûúđi ăi phoêng víịn

khöng cao nhû trong CTXH

- Do ăöịi tûúơng lađ nhoâm ýịu thïị nïn dïî bõ töín thûúng, vò thïị trong quaâ trònh phoêng víịn NVXH cíìn p haêi kiïn nhíîn, thíịu hiïíu ăöịi tûúơng cuông nhû taơo cho ăöịi tûúơng caêm giaâc ặúơc tön troơng, coâ niïìm tin vađo NVXH Tûđ ăoâ hoơ coâ thïí chia seê hoađn caênh cuêa mònh.

Xaô höơi hoơc   Cöng taâc xaô höơi  

- Ăöịi tûúơng quan saât dïî dađng hún,

coâ ặúơc íịn tûúơng trûơc tiïịp - Ăöịi tûúơng quan saât phûâc taơp vađ khoâ khùn hún vò khöng chó quan

saât hađnh vi bïn ngoađi mađ cođn phaêi hiïíu vađ lñ giaêi ặúơc hađnh vi ăoâ

- Quan saât tiïịn hađnh nhanh vađ

thuíơn tiïơn - Quaâ trònh quan saât khoâ khùn hún, keâo dađi hún

Xaô höơi hoơc   Cöng taâc xaô höơi  

- XHH sûê duơng chuê ýịu phûúng phaâp nghiïn cûâu töíng thïí ăïí thu thíơp thöng tin mang tñnh ăaơi diïơn

- CTXH thûúđng sûê duơng phûúng phaâp nghiïn cûâu trûúđng húơp ăïí thu thöng tin síu sùưc, chi tiïịt vïì ăöịi tûúơn g

Xaô höơi hoơc   Cöng taâc xaô höơi  

- Ăõa bađn nghiïn cûâu röơng lúân

- Thöng tin thu ặúơc lađ thûơc taơi vïì víịn ăïì XH ặúơc nghiïn cûâu vađ mang tñnh ăaơi diïơn chung

- Ăõa bađn nghiïn cûâu heơp (möơt caâ nhín, möơt nhoâm, möơt cöơng ăöìng)

- Thöng tin thu ặúơc lađ thûơc traơng vïì ăöịi tûúơng mađ CTXH can thiïơp mang tñnh caâ biïơt

 Phûúng phaâp ắnh lûúơng:  ặúơc tiïịn hađnh qua

phoêng víịn trûơc tiïịp bùìng baêng hoêi ( cuđng vúâi nhiïìu

trûúđng húơp tûúng tûơ nhû P vađ gia ằnh cuêa em). Söị

lûúơng míîu tuđy thuöơc vađo phaơm vi nghiïn cûâu cuêa ăïì

tađi vađ míîu lûơa choơn phaêi ặúơc ăaêm baêo tñnh ăaơi

diïơn vađ ăöơ tin cíơy. P lađ möơt trûúđng húơp míîu nùìm

trong cú söị míîu ặúơc lûơa choơn theo caâc phûúng

phaâp cuêa choơn míîu ắnh lûúơng (míîu ngíîu nhiïn,

míîu phín tíìng hay míîu hïơ thöịng)

 Phûúng phaâp ắnh tñnh: Ăûúơc tiïịn hađnh thöng

qua phoêng víịn síu caâ nhín ăïí tòm hiïíu thûơc traơng,

nguýn nhín vađ ăïì xuíịt caâc giaêi phaâp nhùìm giaêi

quýịt víịn ăïì chung cuêa caâc gia ằnh coâ HIV (P vađ

gia ằnh cuêa em lađ míîu ăaơi diïơn nghiïn cûâu)

Thöng qua caâc phûúng phaâp nghiïn cûâu ắnh

tñnh vađ ắnh lûúơng, ngûúđi nghiïn cûâu seô mö taê ặúơc

thûơc traơng caâc gia ằnh coâ HIV, caâc khoâ khùn chñnh

mađ nhoâm gia ằnh coâ HIV mùưc phaêi, tûđ ăoâ ngûúđi

nghiïn cûâu coâ thïí ăïì xuíịt caâc giaêi phaâp chung vïì

chñnh saâch ăïí höî trúơ cho nhoâm ngûúđi coâ HIV vađ

ngûúđi trong gia ằnh chõu taâc  ăöơng cuêa HIV nhû

trûúđng húơp cuêa P

Caâch tiïịp cíơn giaêi quýịt víịn ăïì bùìng phûúng

phaâp cuêa CTXH

Khaâc vúâi XHH, caâch tiïịp cíơn vađ giaêi quýịt cuêa

CTXH vúâi möơt söị kô nùng quan saât, nghe, thíịu caêm

vađ aâp duơng caâc phûúng phaâp ăùơc thuđ cuêa CTXH nhû

phûúng phaâp caâ nhín, nhoâm vađ cöơng ăöìng:

  Giai ăoaơn 1: Trûúâc khi tiïịp xuâc vúâi thín chuê

 Quan saât P trong lúâp hoơc: ngöìi möơt mònh,

khöng chuâ yâ bïn ngoađi, khöng noâi chuýơn, tiïịp xuâc

vúâi baơn beđ,

 Quan saât P úê nhađ: ñt noâi, hay ngöìi möơt mònh

trong phođng, khöng giao tiïịp vúâi bïn ngoađi, laơnh nhaơt

caê vúâi ngûúđi meơ cuêa mònh

  Giai ăoaơn 2: Tiïịp xuâc vúâi thín chuê

 Quan saât: khi múâi tiïịp xuâc: khöng thoaêi maâi khi

tiïịp xuâc vúâi nhín viïn, toê ra súơ haôi, lo lùưng,

 Sau quan saât ban ăíìu, nhín viïn xaô höơi phaêi

taơo niïìm tin cho thín chuê bùìng caâch: noâi chuýơn vui

veê, chûa vöơi, taơo cho treê caêm giaâc thín thiïơn,

 Khi taơo ặúơc niïìm tin, nhín viïn gúơi múê cho P

coâ cú höơi bađy toê tím sûơ, hoađn caênh cuêa mònh

 Luâc nađy laơi tiïịp tuơc sûê duơng caâc kyô nùng lùưng

nghe, quan saât, thíịu caêm (tíơp trung chuâ yâ lùưng nghe

tíịt caê nhûông gò P noâi; thïí hiïơn sûơ thín thiïơn qua

aânh mùưt, )

  Giai ăoaơn 3: Líơp kïị hoaơch can thiïơp

 Nhín viïn xaô höơi (NVXH) seô chíín ăoaân vađ xaâc

ắnh víịn ăïì cuêa gia ằnh P (göìm coâ meơ P vađ P); boâc

taâch tûđng víịn ăïì ăïí coâ giaêi phaâp can thiïơp phuđ húơp

 Kïị hoaơch can thiïơp phaêi dûơa trïn nhu cíìu mađ

gia ằnh cuêa P cíìn sûơ trúơ giuâp: Höî trúơ y tïị, höî trúơ vïì

giaâo duơc, höî trúơ vïì sinh kïị ăïí ăaêm baêo cuöơc söịng;

hođa nhíơp cöơng ăöìng

  Giai ăoaơn 4: Thûơc hiïơn kïị hoaơch can thiïơp

 NVXH coâ thïí aâp duơng caâc tiïịn trònh cuêa CTXH caâ nhín, nhoâm vađ cöơng ăöìng ăïí thûơc hiïơn kïị hoaơch trúơ giuâp cho P vađ meơ cuêa em

 NVXH thïí hiïơn caâc vai trođ cuêa mònh: vai trođ lađ nhađ tham víịn (höî trúơ tím lyâ); vai trođ biïơn höơ (khi coâ quan hïơ phaâp luíơt); vai trođ kïịt nöịi (vúâi caâc töí chûâc, caâ nhín) coâ thïí höî trúơ cho P vađ gia ằnh

  Giai ăoaơn 5: Lûúơng giaâ quaâ trònh can thiïơp

 Sau khi aâp duơng caâc phûúng phaâp cuêa CTXH, NVXH seô lûúơng giaâ kïịt quaê can thiïơp

 Caâc chó baâo ăïí ăo hiïơu quaê cuêa quaâ trònh can thiïơp dûơa theo kïị hoaơch: chó baâo sûâc khoêe, thay ăöíi sinh kïị, ăaêm baêo giaâo duơc, traânh caêm giaâc mùơc caêm, tûơ ti; hođa nhíơp töịt vúâi cöơng ăöìng

 Nhín viïn xaô höơi seô quýịt ắnh taơm dûđng can thiïơp (nïịu khùỉng ắnh hûúâng can thiïơp coâ kïịt quaê) hoùơc tiïịp tuơc can thiïơp (nïịu caâc chó baâo chûa ăaơt kïịt quaê nhû mong ăúơi)

 Viïơc nhín viïn xaô höơi taơm dûđng hay tiïịp tuơc can thiïơp phuơ thuöơc vađo caâc nhađ sûê duơng dõch vuơ CTXH ăïí cung cíịp cho nhûông trûúđng húơp nhû gia ằnh cuêa P (CTXH lađ möơt nghïì cuêa dõch vuơ xaô höơi)

3 Kïịt luíơn

Nhû víơy, giûôa phûúng phaâp CTXH vađ phûúng phaâp XHH vûđa coâ ăiïím giöịng, vûđa coâ ăiïím khaâc nhau vađ mang tñnh ăùơc thuđ cuêa tûđng ngađnh nïn cíìn sûê duơng ăuâng caâc phûúng phaâp trong quaâ trònh thûơc hađnh  CTXH vađ XHH

CTXH, vúâi tû caâch lađ möơt khoa hoơc, lađ sûơ tíơp húơp vađ hïơ thöịng hoaâ vïì lyâ thuýịt nhûông kiïịn thûâc khaâch quan vïì möi trûúđng xaô höơi vađ sûơ hoaơt ăöơng xaô höơi ăùơc thuđ mang tñnh xaô höơi vađ chuýn nghiïơp cuêa caâc töí chûâc nhađ nûúâc, cuêa cöơng ăöìng xaô höơi, cuêa caâ nhín, cuêa caâc chuýn gia nhùìm giaêi quýịt caâc víịn ăïì xaô höơi cuêa caâ nhín, gia ằnh, nhoâm, cöơng ăöìng

Möîi khoa hoơc ăïìu kïịt húơp chùơt cheô giûôa lyâ thuýịt vađ thûơc tiïîn. Ăùơc ăiïím CTXH nhû möơt mön hoơc, möơt khoa hoơc, do ăoâ viïơc phín tñch caâc hònh thûâc vađ hïơ caâc phûúng phaâp CTXH hiïơn coâ, viïơc ặa ra caâc phûúng phaâp vađ quy trònh töịi ûu ăïí giaêi quýịt caâc víịn ăïì xaô höơi cuêa caâc ăöịi tûúơng coâ nhu cíìu cíìn giuâp ăúô lađ möơt trong nhûông nhiïơm vuơ quan troơng nhíịt cuêa CTXH vúâi tû caâch lađ möơt khoa hoơc vađ lađ möơt nghïì chuýn mön. Phûúng phaâp nghiïn cûâu CTXH

ặúơc hiïíu nhû lađ sûơ töíng húơp caâc kyô nùng vađ thao taâc  trong CTXH vađ ặúơc coi lađ caâch thûâc ăaơt ặúơc möơt muơc ăñch nađo ăoâ vađ caâc caâch giaêi quýịt ặúơc möơt nhiïơm vuơ cuơ thïí

Caâc phûúng phaâp nghiïn cûâu CTXH phuơ thuöơc

(Xem tiïịp trang 31)