GỢI Ý ÔN TẬP MÔN LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT CÂU 1 Khái niệm nhà nước ? Đặc trưng nhà nước? Khái niệm Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị,một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng...................................................
Trang 1GỢI Ý ÔN TẬP MÔN LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT CÂU 1 Khái niệm nhà nước ? Đặc trưng nhà nước?
* Khái niệm :
Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị,một bộ máychuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lí đặc biệtnhằm duy trì trật tự ổn định xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giaicấp thống trị
* Đặc trưng cơ bản của nhà nước:
- Nhà nước thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt:
Trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ, quyền lực chưa tách khỏi xã hội màgắn liền với xã hội, hoà nhập với xã hội chưa có giai cấp nên chưa có nhà nước.Quyền lực đó do toàn xã hội tổ chức ra, chưa mang tính giai cấp, phục vụ lợi íchchung của cả cộng đồng
Khi xuất hiện Nhà nước, quyền lực công cộng đặc biệt được thiết lập.Chủ thể của quyền lực này là giai cấp thống trị về kinh tế và chính trị Để thựchiện quyền lực này và để quản lý xã hội, nhà nước có một lớp người đặc biệtchuyên làm nhiệm vụ quản lý Họ tham gia vào cơ quan nhà nước và hình thành
bộ máy cưỡng chế để duy trì địa vị và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, bắtcác giai cấp khác phải phục vụ theo ý chí của giai cấp thống trị Như vậy, quyềnlực công cộng đặc biệt này đã tách khỏi xã hội, mang tính giai cấp sâu sắc vàchỉ phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị;
- Nhà nước có lãnh thổ và phân chia dân cư theo lãnh thổ:
Lãnh thổ, dân cư là các yếu tố hình thành quốc gia Quyền lực của Nhànước được thực hiện trên toàn bộ lãnh thổ, nhà nước thực hiện việc phân chiadân cư theo lãnh thổ thành các đơn vị hành chính, không phụ thuộc vào chínhkiến, huyết thống, nghề nghiệp hoặc giới tính, … Việc phân chia này đảm bảocho hoạt động quản lý của nhà nước tập trung, thống nhất Người dân có mốiquan hệ với Nhà nước bằng chế định quốc tịch, chế định này xác lập sự phụ
Trang 2thuộc của công dân vào một nước nhất định và ngược lại nhà nước phải cónhững nghĩa vụ nhất định đối với công dân của mình
- Nhà nước có chủ quyền quốc gia:
Chủ quyền quốc gia là quyền tối cao của nhà nước về đối nội và độc lập
về đối ngoại Tất cả mọi cá nhân, tổ chức sống trên lãnh thổ của nước sở tại đềuphải tuân thủ pháp luật của nhà nước Nhà nước là người đại diện chính thức,đại diện về mặt pháp lý cho toàn xã hội về đối nội và đối ngoại Chủ quyềnquốc gia thể hiện quyền độc lập tự quyết của Nhà nước về những chính sách đốinội và đối ngoại, không phụ thuộc vào lực lượng bên ngoài, chủ quyền quốc gia
là thuộc tính gắn với Nhà nước
- Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp luật và quản
lý xã hội bằng pháp luật:
Với tư cách là đại diện chính thức cho toàn xã hội, là người thực thiquyền lực công cộng, duy trì trật tự xã hội, nhà nước là tổ chức duy nhất cóquyền ban hành pháp luật và áp dụng pháp luật để quản lý xã hội Pháp luật donhà nước ban hành có tính bắt buộc chung và được nhà nước đảm bảo thực hiệnvới các biện pháp tổ chức, cưỡng chế, thuyết phục
- Nhà nước có quyền quy định và thực hiện việc thu các loại thuế:
Nhà nước đặt ra các loại thuế vì nhu cầu nuôi dưỡng bộ máy nhà nước – lớpngười đặc biệt tách ra khỏi lao động, sản xuất để thực hiện chức năng quản lý.Chỉ có nhà nước mới được độc quyền quy định các loại thuế và thu thuế vì nhànước là tổ chức duy nhất có tư cách đại biểu chính thức của toàn xã hội để thựchiện sự quản lý xã hội
* Đặc trưng nhà nước CHXHCNVN (tham khảo):
- Nhà nước CHXHCN việt nam là một nhà nước dân chủ thực sự và rộngrãi
- Các kiểu NN trước đây được xây dựng trên cơ sở chế độ sở hữu tư nhân
về tư liệu sản xuất nhằm duy trì sự áp bức bóc lột và địa vị giai cấp thống trị
Do vậy, trong các kiểu NN đó không thể có dân chủ thực sự và chỉ NN XHCN
Trang 3mới có cơ sở để đảm bảo cho nền dân chủ thực sự về pháp lý NN XHCN làcông cụ quan trọng nhất để thực hiện nền dân chủ.
- Trong điều kiện hoàn cảnh cụ thể của VN hiện nay, thực hiện quyền dânchủ của nhân dân thực chất là tôn trọng quyền con người, phát huy sức sáng tạocủa tầng lớp nhân dân NN đảm bảo cho nhân dân tham gia hoạt động quản lí
NN, quản lí XH và phương châm, quy trình thực hiện dân chủ: “Dân biết, dânbàn, dân làm, dân kiểm tra”
- Vấn đề dân chủ ở nước ta được đặc biệt mở rộng trên nhiều lĩnh vực vàđược đảm bảo bằng cơ sở KTTT theo định hướng XHCN, bằng hệ thống chínhtrị, hệ thống tư tưởng khoa học, hệ thống pháp luật chặt chẽ, hoạt động và tổchức bộ máy NN
+ Trước hết, dân chủ về mặt Kinh tế: cơ chế KTTT theo định hướng XHCN tạođiều kiện cho mọi công dân VN phát huy được quyền tự chủ của mình trong sảnxuất kinh doanh và NN khuyến khích công dân mở rộng đầu tư sản xuất làmcho dân giàu nước mạnh
+ Nền dân chủ XHCN ở VN được thể hiện rất rõ trong qui định của các bảnhiến pháp từ 1946 đến nay, theo các qui định này thì nhân dân là chủ thể tối caocủa quyền lực NN và tất cả quyền lực NN thuộc về nhân dân mà nền tảng là liênminh giai cấp công nhân với nông dân và đội ngũ trí thức
+ Nhân dân thực hiện quyền dân chủ của mình bằng cả 2 hình thức trực tiếp vàgián tiếp (hoạt động cơ quan đại diện do dân bầu)
+ Nhân dân thực hiện quyền dân chủ của mình thông qua hoạt động tham giavào tổ chức đoàn thể XH và nhân dân có quyền tự quyết định việc theo haykhông theo tôn giáo nào, quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân được NN ghinhận, tôn trọng và đảm bảo
+ Quyền dân chủ rộng rãi của nhân dân thực sự được mở rộng trong lĩnh vực tự
do ngôn luận
Trang 4+ Trong lĩnh vực lập hiến, lập pháp, nhân dân được tự do đóng góp ý kiến xâydựng hiến pháp và pháp luật, xây dựng các biện pháp đảm bảo cho việc thi hànhhiến pháp và pháp luật.
+ Nền dân chủ XHCN ở VN gắn liền với kỉ cương và pháp luật, dân chủ đi đôivới trách nhiệm, nghĩa vụ công dân đối với NN
- NN XHCN VN là NN thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đấtnước VN (Điều 5 Hiến pháp 1992- đã sửa đổi bổ sung 2001)
Quy định trên cho thấy NN CHXHCN VN luôn coi trọng chính sách đoàn kết,tôn trọng quyền bình đẳng giữa các dân tộc
Trong lịch sử cũng như hiện tại, các thế lực thù địch (TLTĐ) chống phá phongtrào tiến bộ luôn tìm cách chia rẽ, gây hận thù giữa các dân tộc nhằm thực hiệnmưu đồ chia để trị, đã làm cho 1 số nước trên thế giới mất ổn định, dẫn đến chia
rẽ, li khai; lợi dụng chiêu bài dân tộc, các TLTĐ đã kích động tư tưởng đồngbào 1 số dân tộc thiểu số ở VN làm ảnh hưởng đến an ninh chính trị và trật tự antoàn XH
Chính sách bình đẳng, giúp đỡ đoàn kết giữa các dân tộc là chính sách nhấtquán ở VN, nhờ đó NN phát huy được sức mạnh tổng hợp các dân tộc trong sựnghiệp dựng nước và giữ nước bảo đảm thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và độclập dân tộc
(Trích văn kiện đại hội Đảng XI, trang 81 – Cương lĩnh xây dựng đất nước…)Thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp đỡ giữa các dân tộc,tạo mọi điều kiện để các dân tộc cùng phát triển, gắn bó mật thiết với sự pháttriển chung của cộng đồng dân tộc VN Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa,ngôn ngữ, truyền thống tốt đẹp của các dân tộc chống tư tưởng kì thị chia rẽ dântộc Các chính sách kinh tế xã hội phải phù hợp với đặc thù của các vùng và cácdân tộc nhất là các dân tộc thiểu số
- NN CH XHCN VN thể hiện tính xã hội rộng rãi
Tính XH của NN được thể hiện rất rõ ngay từ khi mới thành lập (Hiến pháp1946- Điều 1, điều 6 Hiến pháp 1992)
Trang 5Tính XH được thể hiện ở phương thức xây dựng và thực hiện quyền lực NNthông qua bầu cử, và việc bầu cử đại biểu quốc hội và đại biểu HĐND các cấpđều được tiến hành theo nguyên tắc bình đẳng, phổ thông, trực tiếp và bỏ phiếukín.
Đồng thời, với việc bầu cử xây dựng hệ thống các cơ quan NN thì tính XH của
NN còn thể hiện trong hoạt động công khai của hệ thống các cơ quan NN đềuđược dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra
Tính XH rộng rãi của NN còn được thể hiện ở sự tham gia đông đảo của nhândân vào quản lí các công việc của NN, NN phải dựa vào các tổ chức đoàn thểcủa nhân dân để thực hiện quyền lực và quản lí XH
Tính XH còn được thể hiện ở mục đích, phương châm hành động vì con người,phục vụ con người
Tính XH của NN còn được thể hiện ở chính sách XH, NN chăm lo giáo dụcthanh thiếu niên nhi đồng, người già yếu cô đơn, không nơi nương tựa; NN mởrộng xây dựng các cơ sở khám chữa bệnh, thực hiện các chính sách xóa đóigiảm nghèo,đặc biệt quan tâm những gia đình có công với cách mạng, gia đìnhchính sách
- NN thực hiện đường lối đối ngoại hòa bình, hợp tác và hữu nghị
Là một NN ra đời trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc với bao hy sinhmất mát, Đảng, NN và toàn dân ta đều thấm nhuần sâu sắc ý nghĩa giá trị to lớncủa hòa bình; trong quá trình đấu tranh giành độc lập, NN ta luôn nhận được sựgiúp đỡ và ủng hộ nhiệt tình của nhân dân các nước yêu chuộng hòa bình trênthế giới Nhận thức sâu sắc giá trị ấy, NN ta luôn coi trọng vun đắp củng cố tìnhhữu nghị hợp tác với các dân tộc trên thế giới ( Điều 14 Hiến pháp 1992)
Quy định này của Hiến pháp hoàn toàn phù hợp với những Hiến chương Liênhợp quốc(LHQ) và ý nguyện của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới.Nguyên tắc nhất quán về đường lối đối ngoại của VN được thống nhất như sau:+ Tôn trọng độc lập chủ quyền của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộcủa nhau, bình đẳng hợp tác cùng có lợi
Trang 6+ Giữ gìn hòa bình, đoàn kết, mọi tranh chấp bất đồng được giải quyết trước hếtthông qua thương lượng hòa bình
+ Chính sách hòa bình được áp dụng rộng rãi với tất cả các nước, các dân tộctrên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị, trước hết là hợp tác hữu nghị vớicác nước láng giềng rồi đến các nước trong khu vực và trên thế giới
+ Ủng hộ phong trào đấu tranh vì hòa bình giải phóng dân tộc, chống chạy đua
vũ trang, chống chiến tranh, chống NN CH XHCN là NN pháp quyền XHCN
NN pháp quyền XHCN VN là NN thực sự của dân, do dân và vì dân là công cụchủ yếu thực hiện quyền lực của dân; là NN tổ chức và hoạt động trên cơ sởHiến pháp và pháp luật đồng thời coi trọng giáo dục, thuyết phục; Là NN doĐảng Cộng sản (ĐCS) VN lãnh đạo; là NN tổ chức, hoạt động theo nguyên tắctập trung dân chu, thực hiện thống nhất quyền lực NN nhưng có sự phân công,phân cấp rành mạch, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện cácquyền lập pháp và hành pháp
Đặc trưng:
NN pháp quyền XHCN là NN của dân, do dân và vì dân
NN pháp quyền XHCN VN được tổ chức theo nguyên tắc quyền lực NN làthống nhất, có sự phân công phối hợp trong việc thực hiện các quyền lập pháp,hành pháp
NN pháp quyền XHCN có hệ thống pháp luật đồng bộ, hoàn chỉnh, chất lượngcao thể hiện ý chí, nguyện vọng, lợi ích của nhân dân trong đó Hiến pháp vàPháp luật giữ vai trò tối thượng điều chỉnh các quan hệ tất cả các lĩnh vực cơbản của đời sống XH
NN pháp quyền XHCN tôn trọng và bảo bệ các quyền cơ bản của con người vàcác quyền cơ bản của công dân VN, nâng cao trách nhiệm pháp lý giữa NN vớicông dân
NN pháp quyền XHCN VN đặt dưới sự lãnh đạo của ĐCS VN
NN pháp quyền XHCN VN tôn trọng và thực hiện đầy đủ điều ước quốc tế mànước VN đã kí kết tham gia
Trang 7CÂU 2 Bản chất nhà nước? Ý nghĩa của việc nắm vững bản chất nhà nước đối với xây dựng và bảo vệ nhà nước? Phân biệt các tổ chức XH với nhà nước?
* Bản chất nhà nước:
Tính giai cấp: là mặt cơ bản thể hiện tính chất của Nhà nước:
- Nhà nước là một bộ máy cưỡng chế đặc biệt do giai cấp thống trị tổchức ra và sử dụng để thực hiện sự thống trị đối với xã hội trên 3 lĩnh vực: kinh
tế, chính trị và tư tưởng;
+ Về kinh tế:
* Giai cấp cầm quyền xác lập quyền lực kinh tế bằng cách qui định quyền
sở hữu đối với các tư liệu sản xuất chủ yếu trong xã hội và quyền thu thuế;
* Giai cấp thống trị có ưu thế về kinh tế so với các giai cấp khác trong xãhội;
* Các giai cấp tầng lớp khác phụ thuộc vào giai cấp thống trị về kinh tế.+ Về chính trị: Giai cấp cầm quyền xây dựng bộ máy nhà nước và nhữngcông cụ bạo lực vật chất như: quân đội, cảnh sát, tòa án, pháp luật (quyền lựcchính trị) Nắm được quyền lực chính trị, giai cấp cầm quyền tổ chức, điều hành
xã hội theo một trật tự phù hợp với lợi ích của giai cấp mình và buộc các giaicấp khác phục tùng ý chí của giai cấp thống trị;
+ Về tư tưởng: Giai cấp thống trị xây dựng hệ tư tưởng của giai cấp mình
và tuyên truyền tư tưởng ấy trong đời sống xã hội nhằm tạo ra sự nhận thứcthống nhất trong xã hội, tạo ra sự phục tùng có tính chất tự nguyện của các giaicấp, tầng lớp khác trong xã hội đối với giai cấp thống trị
Trang 8Tính xã hội của Nhà nước:
Bên cạnh việc thực hiện các chức năng bảo vệ lợi ích của giai cấp cầmquyền Nhà nước còn phải giải quyết những công việc vì lợi ích chung của xãhội:
- Trong điều kiện ngày nay, nắm vững bản chất nhà nước góp phần quantrọng trong việc hoạch định các chính sách đối nội và đối ngoại đúng đắn nhằmgiữ vững bản chất nhà nước trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế
* Phân biệt nhà nước với các tổ chức xã hội khác:
Nhà nước:
- Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, có bộ máy chuyên trách để cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý xã hội nhằm thực hiện và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp đối kháng
- Nhà nước phân chia dân cư theo các đơn vị hành chính – lãnh thổ
- Nhà nước thiết lập quyền lực công, mang tính chất chính trị giai cấp
Trang 9- Nhà nước ban hành pháp luật và buộc mọi thành viên trong xã hội phải thực hiện
- Nhà nước quy định các loại thuế và thu thuế
- Nhà nước đại diện cho chủ quyền quốc gia
Các tổ chức xã hội ( đoàn, hội,…):
- Là tập hợp một giai cấp, tổ chức có cùng quan điểm cùng lập trường, cùng ngành nghề hoặc cùng giới tính Gia nhập một cách tự nguyện để thực hiện mục đích của mình
- Không phân chia theo lãnh thổ hành chính, mà chỉ thành lập trong các đơn vị hành chính quốc gia
- Không thiết lập quyền lực công, chỉ có tính bắt buộc do ban lãnh đạo đứng đầu
- Đặt ra các điều lệ, quy định để áp dụng cho nội bộ tổ chức xã hội đó
- Đặt ra lệ phí, thu phí trong nội bộ tổ chức
- Không đại diện chủ quyền quốc gia, chỉ đại diện cho giới, tổ chức của mình
CÂU 3: Chức năng NN XHCN? phân tích chức năng bảo vệ An ninh quốc gia (BVANQG) và trật tự an toàn xã hội (TTATXH)? Liên hệ với CTCA?
* Khái niệm chức năng NN XHCN: Chức năng NN XHCN là những
phương diện hoạt động cơ bản của NN, thể hiện bản chất giai cấp, ý nghĩa XH,mục đích và nhiệm vụ của NN trong sự nghiệp xây dựng CNXH, nhằm thựchiện dân giàu, nước mạnh, XH công bằng, dân chủ, văn minh
* Phân tích chức năng bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH:
- Đây là chức năng rất quan trọng, nhất là trong giai đoạn đầu sau khicách mạng thành công, mặc dù sau cách mạng các giai cấp bóc lột đã bị lật đổ,chính quyền đã về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động, vì giai cấp bóc
Trang 10lột tuy đã bị lật đổ nhưng trên thực tế vẫn còn tồn tại và không cam chịu thấtbại.
- Mặt khác các thế lực phản động quốc tế luôn tìm cách phản kích và làmsuy yếu hệ thống XHCN
- Thực tiễn cách mạng nước ta những năm qua đã chứng minh tính tấtyếu phải tang cường chức năng phải bảo vệ XHCN, bảo vệ an ninh chính trị vàTTATXH
- Ở nước ta hiện nay, việc tang cường bảo vệ ANQG và bảo đảmTTATXH là yêu cầu khách quan, cấp bách không những nhằm bảo vệ chínhquyền, bảo vệ thành quả cách mạng mà còn tạo điều kiện cần thiết cho côngcuộc đổi mới trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất là đổi mới kinh tếgiành thắng lợi
* Phân tích chức năng bảo vệ Tổ quốc VN XHCN (tham khảo):
- Tính tất yếu khách quan:
+ Bảo vệ Tổ quốc là chức năng có tính sống còn của mỗi NN XHCN nói chung
và của NN XHCN VN nói riêng, đều xác định đây là nhiệm vụ mang tính chiếnlược của mình
+ Chủ nghĩa Đế quốc và các thế lực phản động quốc tế đang thực hiện nhiều âmmưu, thủ đoạn để phản kích các lực lượng CM và hòa bình, chống phá các nướcXHCN
- Nội dung bảo vệ Tổ quốc VN XHCN đã được xác định cụ thể và rõ ràngtrong văn kiện của Đảng, đó là:
+ Xây dựng nền quốc phòng (QP) toàn dân và ANND vững mạnh
+ Bảo vệ vững chắc Tổ quốc, độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnhthổ
+ Bảo vệ Đảng, NN, nhân dân và chế độ XHCN
+ Bảo vệ an ninh CT, an ninh KT, an ninh tư tưởng và văn hóa
+ Duy trì trật tự, kỉ cương, ATXH
Trang 11+ Giữ vững ổn định CT đất nước, ngăn ngừa, đẩy lùi và làm thất bại mọi âmmưu, hoạt động chống phá, thù địch, không để bị động, bất ngờ.
Thực hiện chức năng này, NN CH XHCN VN phải:
- Kết hợp chặt chẽ 2 nhiệm vụ chiến lược của CM VN là xây dựng CNXH
- Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân,của cả hệ thống CT dưới sự lãnh đạo của Đảng
- Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ Tổ quốc
- Đảm bảo các điều kiện về mặt NN cho việc tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng đối với việc thực hiện chức năng
* Lực lượng CAND phải làm gì để thực hiện tốt chức năng bảo vệ Tổ quốc: Qui định tại K2 DD4 Luật CAND Xuất phát từ vị trí của lực lượng
CAND, lực lượng CAND cần phải làm tốt chức năng và nhiệm vụ được phápluật qui định Cụ thể là:
+Chức năng tham mưu cho Đảng, NN về bảo vệ ANTT, chủ trương chính sách,hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH, huy độngtoàn dân tham gia bảo vệ ANQP
+Chức năng quản lí NN về ANTT, phối hợp các lực lượng chức năng thự hiệntốt
+Chức năng trực tiếp phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với âm mưu, hoạt độngcủa các TLTĐ, các loại TP, đặc biệt là TP xâm phạm ANQG
- Phải xây dựng lực lượng CAND chính qui, tinh nhuệ, từng bước hiện đại
Trang 12- Củng cố, tăng cường, khai thác sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất trangthiết bị cho CAND.
Câu 4: Khái niệm BMNN? BMNN CHXNCN VN? Đặc trưng BMNN CHXHCN VN? Phân biệt BMNN với cơ quan NN? Phân biệt cơ quan NN với tổ chức XH? Vấn đề hoàn thiện BMNN? Liên hệ với lực lượng vũ trang?
Khái niệm BMNN: bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ
trung ương đến địa phương, dược tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhấttạo thành một cơp chế đồng bộ thực hiện chức năng, nhiệm vụ Nhà nước
- BNNN cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hệ thống các cơ quan nhànước từ trung ương tới địa phương có tính độc lập tương đối về cơ cấu tổ chức,được thành lập và có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, nhân danh Nhànước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước bằng hình thức đặc thù
- BMNN Việt Nam bao gồm: Quốc hội, Chính phủ, Chủ tịch nước, toàn án,Viện kiểm sát, chính quyền địa phương
Đặc trưng BMNN cộng hòa XHCNVN
- BMNN cộng hòa XHCNVN được tổ chức theo nguyên tắc tập quyền xãhội chủ nghĩa Quyền lực nhà nước tập trung thống nhất với nhân dân , bắtnguồn từ nhân dân không phân chia song các cơ quan nhà nước khi thự hiệnnhiệm vụ quyền hạn được giao luân có sự phân công và phối hợp trong thựchiện nhiệm vụ quyền hạn được giao luân có sự phân công và phối hợp trongthực hiện nhiệm vụ quyền hạn được giao luôn có sự phân công phối hợp trongthực hiện các quyền lực pháp, hành pháp, tự pháp
- BMNN Việt Nam do ĐCSVN lãnh đạo Đảng CSVN là chính Đảng duynhất giữ vai trò đối với NN và xã hội chủ nghĩa VN theo Hiến pháp 1959 hiến
Trang 13pháp 1980 và 1992 đều ghi nhận và khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng cụthể: Đảng cộng CSVN đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đạibiểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dântộc theo chủ ngĩa Mác – LêNin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo
NN và xã hội
- BMNNVN không ngừng được đổi mới và hoàn thiện phù hợp với mụctiêu và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng giai đoạn phát triển cụ thể, từ khithành lập đến nay BMNN VN luôn được tổ chức và hoạt động phù hợp với bảnchất nhà nước Việt Nam là nhà nước của nhân dân do nhân dân và vì nhân dânyêu cầu đòi hỏi khách quan của công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc ViệtNam từ yêu cầu phát huy sức mạnh của khối đại Đoàn kết dân tộc và ý chínguyện vọng của nhân dân lao động
Phân biệt BMNN với cơ quan NN
1, Khái niệm
- Bộ máy NN là hệ thống các cơ quan nhà nước từ trung ương đến đạiphương được tổ chức theo nguyên tắc và trình tự nhất định có cơ cấu tổ chứcnhất định và được giao những quyền lực NN nhất định được quy định theonhững văn bản pháp luật để thực hiện một phần những nhiệm vụ quyền hạn của
NN
- Cơ quan NN là một tổ chức và hoạt động nhưng theo nguyên tắc và trình
độ nhất định trong các văn bản pháp luật để thực hiện một phần những nhiệm
vụ quyền hạn NN
2, Phạm vi cơ cấu:
- - BMNN rộng bao gồm nhiều cơ quan nhà nước hợp thành
- - cơ quan NN là một tổ chức nằm trong bộ máy NN
3, Nguyên tắc tổ chức, hoạt động
- BMNN theo nguyên twacs tập trung thống nhất tạo thành một cơ chếđồng bộ ( khái quát hơn)
4, Nhiệm vụ, quyền hạn
Trang 14- BMNN nhiệm vụ chức năng chung của NN
- cơ quan nhà nước một phần nhiệm vụ quyền hạn của NN ( có quyền lực NNnhất định)
Phân biệt cơ quan NN với với tổ chức xã hội
1, Khái niệm
- Cơ quan NN là một tổ chức và hoạt động nhưng theo nguyên tắc và trình
tự có cơ cấu và tổ chức nhất định được quy định trong cá văn bản pháp luật đểthực hiện một phần những nhiệm vụ, quyền hạn nhất định
- Tổ chức xã hội là một tập giai cấp tổ chức có cùng quan điểm lập trườngcùng nghành nghề hoặc cùng giới tính gian nhập một cách tự nguyện để thựchiện mục đích của mình
2, Chức năng, nhiệm vụ
- Cơ quan NN theo trình tự nhất định được pháp luật quy định
- Tổ chức xã hội không có quyền lực công lực chỉ có các quy định theo bộphận lãnh đạo đề ra
3, Nguyên tắc, tổ chức hoạt động
- Cơ quan NN theo trình tự nhất định được phát luật quy định
- Tổ chức xã hội tự đặt ra các điều lệ quy định để aaps dụng cho nội bộ tổchức
4, Tài chính kinh phí hoạt động
- Cơ quan NN do NN quy định cung cấp
- Tổ chức xã hội thu lệ phí trong nội bộ tổ chức
5, Đại diện quyền lực NN
- - cơ quan NN đại diện cho quyền lực NN
- - tổ chức xã hội không đại diện cho quyền lực NN, đại diện cho chính tổchức mình
Vấn đề hoàn thiện BMNN
- Vì sao phải đổi mới nhà nước:
Trang 15Trên cơ sở đánh giá khách quan nhữn thành tựu hạn chế yếu kém và nguyênnhân chủ yếu của các hạn chế yếu kém trong tổ chức bộ máy các cơ quan đảng
cơ quan nhà nước mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội, hôi nghị trungương 4 khóa X đề ra quan điểm và giải pháp tiếp tục đổi mới, kiện toàn hệthống chính trị nói chung và bộ máy hành chính NN nói riêng theo đó tiếp tụcđiều chỉnh cơ cấu bộ máy của chính phủ theo hướng tinh gọn nâng cao hiệu lựchiểu quả quản lý đáp yêu cầu nhiệm vụ quản lý nhà nước trong giai đoạn mớicủa nề kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế
Đánh giá hạn chế qua 20 năm đổi mới trên lĩnh vực hệ thống kinh tế chính trị
trong đó có đổi mới NN Đảng ta chỉ rõ:
- BMNN đổi mới chậm chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hộinhìn chung việc xây dựng kiện toàn hệ thống tổ chức chưa đạt yêu cầu tinh gọnhiệu quả bộ máy Nhà nước còn cồng kềnh chồng chéo quan liêu trách nhiệmkhông rõ hiêu lực hiệu quả thấp mối quan hệ về trách nhiện giữa tập thể và cánhân nhất là người đứng đầu chưa được quy định cụ thể chưa phát huiy đúngmức vai trò của cá nhân và tập thể khó đánh giá được kết quả công tác và quy rõtrách nhiệm cá nhân khi sai phạm
Biện pháp: để nhà nước làm nhiệm vụ quản lý và lãnh đạo xã hội cần làm tốt
một số vấn đè sau:
- Phát huy mạnh mẽ vai trò của hệ thống chính quyền NN trong việc mởrộng và thực hiện dân chủ hoàn thiện cơ chế dân chủ thực hiện tốt quy chế dânchủ ở cơ sở cụ thế hóa phương châm dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra
- Chăm lo xây dựng kiện toàn bộ máy của NN từ trung ương đến cơ sở có
cơ cấu gọn nhẹ hoạt động có hiệu quả đội ngũ cán bộ có phảm chất và năng lụctinh thần trách nhiệm cao, hoạt động của cơ quan nhà nước phải đặt nhiệm vụphục vụ nhân dân lên trên hết giải quyết đúng đắn và nhanh chóng các côngviệc có liên quan trực tiếp tới đời sống của nhân dân giáo dục cán bộ công chứcnhà nước xây dựng và thực hành phong cách trọng dân, gần dân, hiểu dân, họcdân và có trách nhiện với dân, nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin…
Trang 16- Xây dựng cơ chế và biện pháp để kiểm tra kiểm soát ngăn ngừa và trừngtrị tệ nạn quan liêu tham nhũng lộng quyền và quyền làm chủ nhân dân ngănchặn và khắc phục tình trạng dân chủ hình thức dân chủ cực đoan đồng thờinghiêm trị nhưng hoạt động phá hoại gây rối …
Liên hệ công tác công an
- Công an là công cụ sắc bén của đảng của NN chức trách nhiệm chủ yếucủa công an nhân dân làm tham mưu của đảng NN đồng thời thực hiện được vaitrò nòng trố xung kích thực hiện thắng lợi đường lối chủ trương chính sách củalực lượng công an nhân dân phải đi sâu quán triệt đường lối nhiệm vụ bảo vệ anninhy quốc gia giữ gìn trật tự xã hội chấp hành nghiêm các nhiệm vụ trung tâmthương xuyên và các nhiệm vụ đột xuất được giao theo đúng nguyên tắc quanđiểm chỉ đạo của đảng phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với chủ ngĩa
xã hội lấy việc ổn định để phát triển đất nước là lợi ích cao nhất …
- Tăng cường phối hợp để huy động sức mạnh tổng hợp của các hệ thốngchính trị dưới sự lãnh đạo của đảng quản lý điều hành của NN nhằm xây dựngvững chắc thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân
- Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng xây dựng lực lương công an nhândân cách mạng chính quy tinh nhuệ tưng bước hiện đại đảng ủy công an trungương các cấp ủy đảng trong công an nhân dân phải tăng cường công tác xâydựng đảng xây dựng lực lượng công an nhân dân cách mạng chính quy tinhnhuệ từng bước hiện đại là nhiệm vụ then chốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọngtrong đảm bảo thực hiện thắng lợi các mạt công tác công an
Trang 17CÂU 5:
Khái niệm, đặc điểm của hệ thống chính trị (HTCT), các bộ phận trong HTCT, đặc điểm của HTCT? Vai trò của ĐCS, NN trong HTCT? Vì sao
NN là công cụ hữu hiệu nhất của quyền lực nhân dân?
Khái niệm: HTCT XHCN ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự ra đời,
trưởng thành của NN XHCN, bao gồm các thiết chế CT-XH (NN XHCN, ĐCS,các tổ chức CT-XH) tồn tại và hoạt động trong mối liên hệ chặt chẽ, tác độngqua lại lẫn nhau tạo nên một cơ chế đảm bảo thực hiện có hiệu quả quyền lực
CT của nhân dân, dưới sự lãnh đạo của ĐCS vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,
XH công bằng, dân chủ, văn minh
- Về mặt cấu trúc: HTCT nước ta hiện nay bao gồm:
ĐCS VN, giữ vai trò lãnh đạo toàn HTCT
NN CH XHCN CN giữ vai trò trung tâm trụ cột của HTCT
Mặt trận Tổ quốc VN và các tổ chức CT-XH khác
- Về mặt nội dung: HTCT nước ta là cơ chế thực hiện quyền lực CT củanhân dân lao động, do đó cơ chế vận hành của HTCT nước ta là Đảng lãnh đạo,
NN quản lý, nhân dân lao động làm chủ
- HTCT XHCN luôn luôn thê hiện những đặc điểm, bản chất qui luật hìnhthành và phát triển của 1 chế độ CT XH mới, chế độ do nhân dân lao động làmchủ
- Ở VN, HTCT ra đời sau khi CMt8 thành công, với sự hình thành NN dânchủ nhân dân, và cùng với sự phát triển của chế độ XH mới, HTCT nước tangày càng phát triển và hiện nay là HTCT XHCN
Hiện nay HTCT nước ta bao gồm các tổ chức: ĐCS VN, NN CHXHCN VN,đoàn TNCSHCM, Hội liên hiệp phụ nữ VN…
Đặc điểm của HTCT (4 đặc điểm)
Trang 18- HTCT nước ta được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và Phápluật, trên cơ sở phân định rõ chức năng nhiệm vụ của mỗi thiết chế thành viêntrong HTCT
- HTCT XHCN VN có sự thống nhất cao về lợi ích và mục tiêu hoạt động.Tính thống nhất này được quyết định bởi sự thống nhất về mặt KT, thống nhất
về mặt CT là xây dựng sự thành công CNXH bảo vệ vững chắc Tổ quốc VNXHCN, sự thống nhất về mặt tư tưởng là lấy chủ nghĩa MLN và tư tưởng HCMlàm nền tảng tư tưởng, làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động, chịu sự lãnh đạocủa một chính đảng duy nhất là ĐCS Do vậy mà các thiết chế trong HTCT ởnước ta tuy có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng đều nhằm mục tiêu cuối cùng
là xây dựng 1 XH dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh
- HTCT XHCN VN có tính dân chủ rộng rãi và sâu sắc vì dân chủ vừa làmục tiêu, vừa là động lực, vừa là phương tiện để tổ chức vận hành HTCT Cácthiết chế cấu thành hệ thống từ Đảng đến NN đếm Mặt trận Tổ quốc VN… Đều
là thiết chế của nền dân chủ XHCN, được lập ra để thực hiện và đảm bảo lợi íchcủa giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động
Các thiết chế này được tổ chức hoạt động theo nguyên tắc “Mọi quyền lực thuộc
về nhân dân”, “Tập trung dân chủ”
Quan hệ giữa các thiết chế trong HTCT đều là quan hệ bình đẳng, mọi vấn đềnảy sinh trong mối quan hệ đa dạng, phức tạp ấy đều được giải quyết theo cơchế dân chủ
- HTCT XHCN ở nước ta luôn luôn do 1 Đảng tiền phong của giai cấpcông nhân và toàn thể nhân dân lao động lãnh đạo, đó là ĐCSVN HTCTXHCN luôn phát huy tính tích cực CT của quần chúng lao động vì luôn tạo mọiđiều kiện để quần chúng lao động tích cực tham gia vào thảo luận, đóng góp ýkiến, thực hiện các quyết định CT quan trọng của đất nước
+ Quần chúng tham gia tích cực vào quá trình thực hiện các quyết định CT củađất nước, ủng hộ thiết thực vật chất và tinh thần đối với những cố gắng củaĐảng, NN nhằm giải quyết các vấn đề KT, CT phức tạp
Trang 19+ Sự tham gia tích cực của tầng lớp nhân dân vào hoạt động của các tổ chứcXH,đoàn thể XH với tư cách là thành viên (hoặc người ủng hộ).
Vị trí, vai trò của ĐCS trong HTCT
- Ở nước ta hiện nay, vai trò lãnh đạo HTCT thuộc về ĐCS VN Sự lãnhđạo của Đ là một tất yếu khách quan, 1 thực tế lịch sử và là yếu tố quyết địnhđối với sự phát triển của HTCT, ĐCSVN là hạt nhân đảm bảo sự thống nhất củaHTCT Sở dĩ ĐCSVN có vai trò lãnh đạo đối với NN và các thiết chế khác vì:+ ĐCSVN do Chủ tịch HCM sáng lập, nền tảng tư tưởng là học thuyết của CNMLN Trên cơ sở phân tích qui luật khách quan, Đ đề ra đường lối, chính sáchđúng đắn và thực hiện có hiệu quả chính sách đó trong thực tế
+ ĐCSVN có khả năng tổ chức và lãnh đạo to lớn Điều đó đã đã được thực tiễnkiểm nghiệm Đ có khả năng đoàn kết, tập hợp mọi tầng lớp nhân dân để thựchiện đường lối, chính sách của Đ ĐCSVN trung thành lợi ích của GCCN vàNNLĐ, với mục tiêu vì sự nghiệp hòa bình, ủng hộ phong trào đấu tranh GPDT,phong trào đấu tranh của GCCN ở các nước tư bản chống chủ nghĩa Đế quốc.Điều đó làm cho uy tín của ĐCSVN ngày càng được nâng cao trên trường quốctế
- Sự lãnh đạo của Đ đối với NN thể hiện ở các mặt chủ yếu là: Tuy là lựclượng giữ vai trò lãnh đạo nhưng Đ không làm thay công việc của NN Đ lãnhđạo bằng phương châm xây dựng, hoàn thiện bộ máy NN bằng công tác tổ chứccán bộ, kiểm tra và bằng hoạt động của cơ sở Đ cũng như sự tiên phong gươngmẫu của các Đảng biên trong bộ máy NN
- Đ xây dựng phương châm, chính sách, cương lĩnh mang tính chiến lược,định hướng cho hoạt động của NN trên các lĩnh vực KT, VH-XH, QP-AN, đốingoại Tiếp nhận các chính sách của Đ, NN thể chế hóa thành pháp luật, bảođảm tổ chức thực hiện trong đời sống XH
- Đ đào tạo, lựa chọn những Đảng viên có năng lực, trình độ, phẩm chất,giới thiệu vào những cương vị quan trọng trong bộ máy NN, NN tiếp nhận, bốtrí những đảng viên do Đ giới thiệu
Trang 20- Đ lãnh đạo HTCT bằng phương pháp kiểm tra, xử lý thông qua các tổchức Đ và Đảng viên Đ kiểm tra hoạt động của bộ máy NN về việc thực hiệncương lĩnh, đường lối, chính sách của Đ.
- Đ lãnh đạo NN thông qua hoạt động của các đơn vị cơ sở như chi bộ, tổchức Đ thông qua vai trò tiên phong, gương mẫu của Đảng viên
- Đ là tổ chức CT nên phương pháp lãnh đạo của Đ không phải là phươngpháp hành chính mà là phương pháp giáo dục, thuyết phục và nêu gương Vìvậy, việc củng cố vai trò lãnh đạo của Đ ở khía cạnh nào đó đồng nghĩa với việchoàn thiện phương pháp lãnh đạo, nâng cao tính tiên phong, gương mẫu củaĐảng viên
Vị trí, vai trò của NN trong HTCT
NN XHCN là một bộ phận quan trọng, 1 mắt xích đặc biệt của HTCT XHCN
So với các thiết chế khác trong HTCT, NN giữ vị trí trung tâm, trụ cột cà có vaitrò chủ đạo của HTCT
Do vậy, NN có sự liên hệ, tác động qua lại với tất cả các thiết chế trong HTCT
Ở vị trí trung tâm, trụ cột của HTCT, NN quyết định bản chất đặc trưng quátrình tồn tại, phát triển của HTCT nói chung và của từng bộ phận trong HTCTnói riêng Vị trí, vai trì đặc biệt quan trọng này của NN CHXHCN VN trongHTCT được quyết định bởi 2 yếu tố cơ bản sau:
NN CH XHCN VN là biểu hiện tập trung nhất của quyền lực nhân dân vì:
+ NN CHXHCN VN là sản phẩm của cuộc CM XHCN (ở VN là sản phẩm của
CM Dân tộc dân chủ nhân dân) do nhân dân thiết lập và được tổ chức vì lợi íchcủa nhân dân dưới sự lãnh đạo của ĐCS – Đảng của GCCN và toàn thể NDLĐ
Vì vậy, đó là thiết chế tập trung nhất quyền lực của nhân dân
+ NN XHCN VN có cơ sở XH rộng lớn trong HTCT, đó là toàn thể NDLĐ mànền tảng là liên minhGCCN, nông dân và đội ngũ trí thức
Trang 21+ NN thiết lập quyền lực công cộng, có quyền được công khai bao trùm toàn
XH, với phạm vi tác động rộng lớn nhất so với các tổ chức CTXH khác trongHTCT Do vậy, NN quản lí mọi lĩnh vực chủ yếu của đời sống XH và thực tế làkhông một tổ chức, cá nhân nào lại không chịu sự tác động của NN
+ Tất cả các cơ quan NN đều do nhân dân trực tiếp hoặc gián tiếp thành lập, cómối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân Cán bộ viênchức NN đều xuất phát từ nhân dân, tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhândân
Nhiệm vụ, mục tiêu của NN đều phù hợp với ý nguyện và lợi ích của nhân dân,
đó là mục tiêu xây dựng đất nước với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, XH côngbằng, dân chủ, văn minh
+Mọi chủ trương, chính sách,pháp luật của NN là những vấn đề quan trọng nhấtliên quan đến lợi ích quốc gia đều xuất phát từ ý chí, nguyện vọng của nhândân, được nhân dân tham gia xây dựng, quyết định và thực hiện một cách trựctiếp hoặc gián tiếp
- NN CHXHCN VN là công cụ hữu hiệu nhất để thực hiện quyền lực nhândân Quyền lực nhân dân được thực hiện bởi ca HTCT nhưng so với các tổ chứcCT-XH khác, NN là công cụ hữu hiệu nhất vì nó có những ưu thế sau:
+ NN CHXHCN VN là đại diện chính thức trong mọi giai cấp, tầng lớp trong
XH, NN có cơ sở XH rộng lớn nhất nên có khả năng triển khai một cách nhanhchóng và có hiệu quả mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của mình, khinhững chủ trương, chính sách pháp luật ấy được nhân dân trực tiếp hoặc giántiếp xây dựng, quyết định và ủng hộ
+ NN CHXHCN VN là một tổ chức duy nhất có quyền ban hành PL và sử dụng
PL để quản lý XH Nhờ có PL, mọi chủ trương, chính sách của NN được triểnkhai một cách rộng rãi và thống nhất trên qui mô toàn XH
+ NN CHXHCN VN là chủ thể quyền lực chính trị, có một bộ máy chuyên làmnhiệm vụ cưỡng chế và quản lí của lĩnh vực khác nhau trong đời sống XH Sovới các tổ chức CT-XH khác, chỉ có NN mới có các công cụ cưỡng chế, có sức
Trang 22mạnh cưỡng chế và phương tiện cưỡng chế Sức mạnh cưỡng chế của NN đượcđảm bảo bởi hệ thống lực lượng Vũ trang nhân dân: QĐND và CAND và cácphương tiện khác như Nhà tù, tòa án, PL Thông qua các phương tiện cưỡngchế đó, NN duy trì được trật tự của XH.
+ NN CHXHCN VN có đầy đủ các phương tiện vật chất cần thiết để thực hiệnvai trò của mình Với tư cách là chủ sở hữu tối cao đối với các tư liệu sx quantrọng nhất của XH, NN có khả năng bảo đảm nguồn tài chính, vật chất cần thiết,không chỉ trong hoạt động bình thường của mình mà còn hỗ trợ các lực lượngCT-XH khác trong HTCT hoạt động có hiệu quả Mặt khác, thông qua việc nắmgiữ các tư liệu sx chủ yếu, NN thực hiện sự điều tiết vĩ mô nền KT, bảo đảmcho nó phát triển những lợi ích của nhân dân
+NN CHXHCN VN là tổ chức duy nhất có chủ quyền quốc gia, nghĩa là NN cótoàn quyền quyết định và thực hiện các chính sách đối nội, đối ngoại của mình,không bị phụ thuộc vào ý chí bên ngoài
Mặt khác, NN XHCN có quyền nhân danh toàn thể quốc gia và dân tộc trongquan hệ đối ngoại và là tổ chức duy nhất của HTCT được coi là chủ thể củacông pháp quốc tế
Tóm lại: tất cả những điều kiện trên là ưu thế riêng của NN XHCN VN, chúngquyết định vị trí trung tâm trụ cột của NN XHCN VN trong HTCT ở nước ta
Trang 23CÂU 6:
Nguyên tắc tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước (BMNN)? CAND tổ chức theo nguyên tắc nào? Vì sao?
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của BMNN là những tư tưởng chỉ đạo làm
cơ sở cho việc tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong BMNN Nhữngnguyên tắc đó được qui định trong Hiến pháp 1992, đó là:
1 Nguyên tắc tập quyền: “Quyền lực NN là thống nhất, có sự phân công vàphối hợp giữa các cơ quan NN trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp” ( Điều 2, khoản 2)
Một đặc điểm cơ bản của BMNN VN là được tổ chức theo nguyên tắc tậpquyền, khác với nguyên tắc phân quyền trong các nhà nước tư sản Quyền lựccủa NN VN cũng bao gồm quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Ba lĩnh vựcquyền lực đó là cơ quan đại biểu cao nhất, do nhân dân trực tiếp bầu ra “Quốchội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực NN cao nhấtcủa nước CH XHCN VN” (Điều 83 Hiến pháp 1992)
Tuy tổ chức theo nguyên tắc tập quyền nhưng trong BMNN ta có sự phân công
rõ ràng và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan NN trong việc thực hiện quyềnlực NN
- Quốc hội là cơ quan duy nhất giữ quyền lập pháp, đồng thời cũng cóthẩm quyền trong lĩnh vực hành pháp và tư pháp
- Chính phủ giữ quyền hành pháp nhưng cũng có vai trò quan trọng tronglĩnh vực lập pháp và tư pháp
- Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân giữ quyền tư pháp, đồng thờicũng có thẩm quyền nhất định trong lĩnh vực lập pháp và hành pháp Hoạt độngcủa các cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp đều phải báo cáo trước QH vàphải chịu sự giám sát của QH
Trang 242 Nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo của ĐCS VN đối với việc tổ chức vàhoạt động của BMNN
- Vị trí: Bảo đảm sự lãnh đạo của Đ là nguyên tắc cơ bản trong tổ chứchoạt động của NN ta Sự lãnh đạo của Đ bảo đảm cho BMNN hoạt động theomột đường lối CT đúng đắn, thê hiện bản chất CM và khoa học của CN MLN
và tư tưởng HCM, giữ vững bản chất tốt đẹp của 1 NN của dân, do dân và vìdân
- Cơ sở pháp lý: Hiến pháp 1992 đã khẳng định: “ ĐCS VN, đội tiên phongcủa GCCN CN, đại biểu trung thành quyền lợi của GCCN VN, NDLĐ và của cảdân tộc, theo CN MLN và tư tưởng HCM, là lực lượng lãnh đạo NN và XH”( Điều 4)
- Nội dung: Sự lãnh đạo của Đ đối với NN thể hiện ở chỗ Đ đặt ra đườnglối, chính sách quan trọng, có quan hệ nhiều mặt, có ảnh hưởng CT rộng lớn đốivới việc tổ chức và hoạt động của BMNN NN thể chế hóa các đường lối, chínhsách của Đ vào việc tổ chức và hoạt động của mình Đ kiểm tra việc chấp hànhđường lối, chính sách, coi trọng việc bố trí cán bộ cho các cơ quan NN, chỉ đạo
sự phối hợp hoạt động giữa BMNN với các tổ chức khác trong HTCT Đảnglãnh đạo NN nhưng mọi đảng viên và tổ chức của Đ phải hoạt động trong khuônkhổ của Hiến pháp và PL của NN
3 Nguyên tắc bảo đảm sự tham gia của nhân dân vào hoạt động quản lí củaNN
Nguyên tắc đảm bảo sự tham gia của nhân dân vào hoạt động quản lí của NNđược qui định trong Điều 53 Hiến pháp 1992: “ Công dân có quyền tham giaquản lý NN và XH, tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địaphương, kiến nghị với cơ quan NN, biểu quyết khi NN tổ chức trưng cầu ýdân”
4 Nguyên tắc tập trung dân chủ
Trang 25Nguyên tắc tập trung dân chủ được qui định trong Điều 6 Hiến pháp 1992:
“Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của NN đều tổ chức và hoạtđộng theo nguyên tắc tập trung dân chủ”
- Nội dung: Nguyên tắc pháp chế XHCN đòi hỏi việc tổ chức và hoạt động củacác cơ quan trong bộ máy NN phải tiến hành theo đúng qui định của PL Mọicán bộ, công chức NN phải nghiêm chỉnh tôn trọng PL khi thi hành công vụ;giám sát, kiểm tra và xử lí nghiêm minh mọi hành vi vi phạm PL, bất kể chủ thể
vi phạm có địa vị pháp lý như thế nào
Các cơ quan NN, tổ chức KT, tổ chức XH, đơn vị vũ trang nhân dân và mọicông dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và PL, đấu tranh phòng ngừa
và chống các TP, các vi phạm Hiến pháp và PL
Mọi hành động xâm phạm lợi ích của NN, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể
và của công dân đều bị xử lí theo PL
6 Nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc
Nguyên tắc này được ghi nhận trong Điều 5 Hiến pháp:
“NN CHXHCN VN là NN thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đấtnước VN
NN thực hiệ chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc, nghiêmcấm mọi hành vi kì thị, chia rẽ dân tộc
Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chứ viết, giữ gìn bản sắc DT là phát huynhững phong tục tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của mình
Trang 26NN thực hiện chính sách phát triển về mọi mặt, từng bước nâng cao đời sốngvật chất và tinh thần của đồng bào DT thiểu số.
Vì sao phải đổi mới NN:
Trên cơ sở đánh giá khách quan những thành tựu, hạn chế, yếu kém và nguyênnhân chủ yếu của các hạn chế, yếu kém trong tổ chức bộ máy các cơ quan Đ, cơquan NN, mặt trận và các đoàn thể CT-XH, Hội nghị TW 4 (khóa X) đề ra quanđiểm và giải pháp tiếp tục đổi mới, kiện toàn HTCT nói chung và bộ máy hànhchính NN nói riêng Theo đó, tiếp tụ điều chỉnh cơ cấu tổ chức bộ máy củachính phủ theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quan lý, đáp ứngyêu cầu nhiệm vụ quản lí NN trong giai đoàn mới của nền KTTT định hướngXHCN và hội nhập quốc tế
Đánh giá những hạn chế qua 20 năm đổi mới trên lĩnh vực HTCT, trong đó
có đổi mới NN, Đ ta chỉ rõ:
BMNN đổi mới chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc phát triển KT-XH
“Nhìn chung, việc xây dựng, kiện toàn hệ thống tổ chức chưa đạt yêu cầu tinhgọn, hiệu quả; bộ máy còn cồng kềnh, chồng chéo, quan liêu, trách nhiệmkhông rõ, hiệu lực, hiệu quả thấp Mối quan hệ về trách nhiệm giữa tập thể vàcác nhân , nhất là người đứng đầu chưa được qui định cụ thể, chưa phát huyđúng mức vai trò của cá nhân và tập thể, khó đánh giá được kết quả công tác vàqui rõ trách nhiệm cá nhân khi có sai phạm” (Văn kiện Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ X)
Biện pháp: Để NN làm nhiệm vụ quản lí và lãnh đạo XH, cần làm tốt một số
vấn đề sau:
- Phát huy mạnh mẽ vai trò của hệ thống chính quyền NN trong việc mở rộng vàthực hiện dân chủ, hoàn thiện cơ chế dân chủ, thực hiện tốt qui chế dân chủ ởcác cơ sở, cụ thể hóa phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra
- Chăm lo xây dựng, kiện toàn BMNN từ TW đến cơ sở, có cơ cấu gọn nhẹ, hoạtđộng có hiệu quả, đội ngũ cán bộ có phẩm chất và năng lực với tinh thần tráchnhiệm cao Hoạt động của cơ quan NN phải đặt nhiệm vụ phục vụ nhân dân lên
Trang 27trên hết, giải quyết đúng đắn và nhanh chóng các công việc có liên quan trựctiếp đến đời sống nhân dân Giáo dục cán bộ, công chức NN xây dựng và thựchành phong cách “Trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm vớidân”, “Nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”…
- Xây dựng cơ chế và biện pháp để kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệquan liêu, tham nhũng, lộng quyền, xâm phạm quyền làm chủ của nhân dân;ngăn chặn và khắc phục tình trạng dân chủ hình thức, dân chủ cực đoan, đồngthời nghiêm trị những hoạt động phá hoại gây rối…
- Thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và trong sinhhoạt của BMNN
Liên hệ công tác CA
- CA là công cụ sắc bén của Đảng, của NN Chức trách, nhiệm vụ chủ yếu củaCAND là tham mưu cho Đ, NN, đồng thời thực hiện vai trò nòng cốt, xungkích, thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương và chính sách của Đ, PL của NN
về đảm bảo AN, giữ gìn TTATXH Lực lượng CAND phải đi sâu quán triệtđường lối, nhiệm vụ bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH, chấp hành nghiêm túccác nhiệm vụ trung tâm, thường xuyên và các nhiệm vụ đột xuất được giao theođúng nguyên tắc,quan điểm chỉ đạo của Đ Phải kiên định mục tiêu độc lập dântộc gắn với CNXH, lấy việc ổn định để phát triển đất nước là lợi ích cao nhất…
- Tăng cường phối hợp để huy động và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệthống CT dưới sự lãnh đạo Đ, quản lí, điều hành của NN nhằm xây dựng vữngchắc thế trận ANND gắn với thế trận QP toàn dân
- Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đ xây dựng lực lượng CAND CM, chính qui,tinh nhuệ, từng bước hiện đại Đảng ủy CA TW, các cấp ủy đảng trong CANDphải tăng cường công tác xây dựng Đ, xây dựng lực lượng CAND CM, chínhqui, tinh nhuệ, từng bước hiện đại Đây là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng trong bảo đảm thực hiện thắng lợi các mặt công tác CA
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của CAND
Trang 281 CAND đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của ĐCS VN, sựthống lĩnh của Chủ tịch nước, sự thống nhất quản lí của Chính phủ và sự chỉhuy, quản lý trực tiếp của Bộ trưởng BCA
2 CAND được tổ chức tập trung, thống nhất và theo cấp hành chính từ TW đến cơsở
3 Hoạt động của CAND phải tuân thủ HP và PL, cấp dưới phục tùng cấp trên; dựavào nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân; bảo vệ lợi ích của NN, quyền
và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân