Lãnh thổ được phân chia thành các đơn vị hành chính- lãnh thổ không có chủ quyền quốc gia và gồm các cấp như tỉnh, huyện, xã - Chế độ chính trị của NNCHXHCNVN là chế độ dân chủ vì nhân
Trang 1BỘ CÂU HỎI ÔN TẬP THI VẤN ĐÁP MÔN LÝ LUẬN CHUNG NHÀ
NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Câu 1: Phân tích sự biến đổi của chế độ chính trị của nhà nước qua các kiểu nhà nước
- Các biệc pháp dân chủ được sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước ngày một nhiều hơn Một số quốc gia đã quy định và tổ chức được các cuộc trưng cầu ý dân với quy mô lớn nhỏ khác nhau
- Nhà nước chủ nô, các biện pháp để thực hiện quyền lực nhà nước chủ yếu là bằng bạo lực, phản dân chủ trong các nhà nước quân chủ Tuy nhiên ở nhữngnhà nước chủ nô có chính thể cộng hòa thì các biện pháp dân chủ được áp dụng rộng rãi trong việc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước
- Nhà nước phong kiến, biện pháp chủ yếu để thực hiện quyền lực nhà nước là lừa dối và bạo lực Nn pk công khai và hợp pháp hóa việc sử dụng bạo lực đểquản lý nn
- Nhà nước tư sản, tương đối phong phú ở đó vừa có phương pháp dân chủ của nền dân chủ tư sản, vừa có những biện pháp phản dân chủ, thậm chí là quân phiệt, độc tài, phát xít
- Các nhà nước XHCN đều sử dụng một hệ thống các phương pháp và biện pháp dân chủ thực sự, rộng rãi để tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, pháthuy quyền làm chủ của nhân dân Bộ máy nhà nước tổ chức và hoạt động dựa trên nguyên tắc dân chủ, trên cơ sở pháp luật, pháp chế, có sự kết hợp giữa giáo dục thuyết phục và cưỡng chế trong hoạt động nhà nước
Câu 2: Xác định hình thức của Nhà nước CHXHCNVN hiện nay và giải thích tại sao xác định như vậy:
Trang 2- Hình thức của nhà nước VN là cách thức và phương pháp tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước ở VN Hình thức của nhà nước VN là một khái niệm chung được hình thành từ 3 yếu tố: hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhà nước và chế độ chính trị
- Hình thức chính thể của NNCHXHCNVN là cộng hòa dân chủ vì ở VN quyền lực cao nhất của nhà nước thuộc về Quốc hội- cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân được thành lập bằng con đường bầu cử Theo quy định của
PL, công dân VN từ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội
- Hình thức cấu trúc của NNCHXHCNVN là nhà nước đơn nhất vì trong phạm
vi lãnh thổ VN chỉ có một nhà nước duy nhất và nắm giữ toàn bộ chủ quyền nhà nước
Nhà nước V N có một hệ thống cơ quan nhà nước và một hệ thống pháp luật duy nhất từ trung ương tới địa phương
Lãnh thổ được phân chia thành các đơn vị hành chính- lãnh thổ không có chủ quyền quốc gia và gồm các cấp như tỉnh, huyện, xã
- Chế độ chính trị của NNCHXHCNVN là chế độ dân chủ vì nhân dân có quyền tham gia vào việc tổ chức, hoạt động của các cơ quan nhà nước, bàn bạc, thảo luận và quyết định các vấn đề quan trọng của nhà nước
Ở nước ta, cơ quan cao nhất của quyền lực nhà nước là Quốc hội dược hình thành bằng con đường bầu cử, do cử tri cả nước trực tiếp bầu ra Các quyết địnhquan trọng của nn đươc xây dựng nên thông qua các cuộc thảo luận, bàn bạc của Quốc hội và quyết định theo đa số
Trang 3Nhân dân được hưởng một sô quyền tự do chính trị: quyền bầu cử và ứng cử vào các cơ quan đại diện của nhà nước, quyền giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và nhân viên nn
Về mặt pháp lý thì chế đọ dân chủ của VN là rộng rãi vì mọi công dân đều có thể tham gia bầu cử và ứng cử vào các cơ quan dại diện của nn khi có đủ những điều kiện luật định, có thể trực tiếp hoặc thông qua các đại biểu của mình thự hiện các hoạt dộng của nhà nước, thảo luận, bàn bạc để xây dựng nên các quyết định quan trọng của nhà nước, giám sát hoạt động của các nhân viên và cơ quannhà nước
Câu 3: Phân tích vị trí, vai trò của nhà nước trong hệ thống chính trị
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức quyền lực công của quốc gia VN, nhờ
có pháp luật và những phương tiện cưỡng chế hợp pháp nên có khả năng tổ chức và quản lí dân cư trong phạm vị lãnh thổ VN nhằm thực hiện mục đích
và bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và những người lao động khác dưới
sự lãnh đạo cua ĐCSVN nhằm thiết lập, giữ gìn trật tự xã hội; nhà nước CHXHCNVN là đại diện chính thức cho quốc gia, dân tộc VN trong các quan hệ đối nội và đối ngoại và là chủ thể độc lập trong các quan hệ quốc tế
Trang 4Trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa thì nhà nước có một vai trò hết sức quan trọng:
- Vị trí: nhà nước xã hội chủ nghĩa ở vị trí trung tâm của hệ thống chính
trị, là nơi hội tụ của đời sống chính trị xã hội Nhà nước xã hội chủ nghĩa có quan hệ với tất cả tổ chức khác trong hệ thống chính trị, thu hút các tổ chức đó về phía mình Các tổ chức khác trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa là lực lượng hỗ trợ nhà nước
- Vai trò: nhà nước xã hội chủ nghĩa giữ vai trò đặc biệt quan trọng
mang tính quyết định trong hệ thống chính trị Nó quyết định sự ra đời, tồn tại, phát triển của hệ thống chính trị Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụ hữu hiệu nhất để thực hiện quyền lực của nhân dân lao động Nhà nước xã hội chủ nghĩa chi phối tất cả các tổ chức khác trong hệ thống chính trị Nó cho phép thành lập cũng như làm mất đi một thành tố nào đó trong hệ thống chính trị Nó có thể điều hòa được quan hệ giữa các lực lượng chính trị trong xã hội, nó là biểu hiện tập trung nhất của quyền lực nhân dân và công cụ thực hiện quyền lực nhân dân
Câu 4: Phân tíchquan hệ giữa nhà nước và đảng cộng sản trong hệ thống chính trị XHCN Việt Nam hiện nay và giải thích tại sao lại xác định như vậy:
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức quyền lực công của quốc gia
VN, nhờ có pháp luật và những phương tiện cưỡng chế hợp pháp nên
có khả năng tổ chức và quản lí dân cư trong phạm vị lãnh thổ VN nhằm thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và những người lao động khác dưới sự lãnh đạo cua ĐCSVNnhàm thiết
Trang 5lập, giữ gìn trật tự xã hội; nhà nước CHXHCNVN là đại diện chính thức cho quốc gia, dân tộc VN trong các quan hệ đối nội và đối ngoại
và là chủ thể độc lập trong các quan hệ quốc tế
- ĐCSVN là tổ chức tự nguyện của những người lao động ưu tú có cùng mục đích, chính kiến và lý tưởng giải phóng giai cấp công nhân
và nhân dân lao động và xây dựng thành công CNXH ở VN
- Hệ thống CTXHCN là tổng thể các tổ chức chính trị- xã hội có mối liên hệ mật thiết với nhau mà vai trò lãnh đạo thuộc về ĐCS, nhằm thực hiện QLND, xây dựng CNXH ở VN hiện nay, HTCT bao gồm: Đảng, nhà nước, Mặt trận tổ quốc VN, các đoàn thể quần chúng, các
tổ chức xã hội được tổ chức và hoạt động theo một cơ chế bảo đảm đầy đủ QLND dưới sự lãnh đạo của ĐCS
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa và Đảng cộng sản là hai thành tố quan trọng nhất trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa Giữa chúng có mối quan hệ rất chặt chẽ Đảng là lực lượng lãnh đạo nhà nước, đồng thời nhà nước có sự tác động rất lớn đối với đảng Sự lãnh đảo của Đảng cộng sản đối với nhà nước là 1 điều tất yếu, khách quan, phù hợp với quy luật phát triển
Tác động của Đảng đối với nhà nước: Đảng lãnh đạo nhà nước = những hình thức và phương pháp nhất định
Đảng đề ra đường lối, chính sách có tính chất định hướng cho sự phát triển của đất nước trong từng giai đoạn nên cũng là sự định hướng cho việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trong mỗi giai đoạn đó đểnhà nước cụ thể hóa thành PL và tổ chức thực hiện
Trang 6 Đảng lựa chọn, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ để giới thiệu cho nhà nước, các cán bộ đó có thể được đảm nhiệm các chức vụ nhất định trong bộ máynhà nước = con đường nhà nước, thông qua bầu cử, ứng cử, bổ nhiệm
Đảng theo dõi, hướng dẫn và kiểm tra các hoạt động của nhà nước để kịp thời phát hiện và uốn nắn những sai sót, lệch lạc trong hoạt động của nhà nước để vừa đảm bảo cho nhà nước hoạt động theo đúng hướng đảng đã vạch ra, vừa có thể phát hiện ra những điểm thiếu sót, bất hợp lý trong đường lối, chính sách của đảng mà sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn của đất nước
Tác động của nhà nước đối với đảng:
Nhà nước ghi nhận sự lãnh đạo của Đảng trong PL, tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc ch sự tồn tại, hoạt động và lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước
và xã hội
Nhà nước thể chế hóa đường lối, chính sách của đảng thành PL, tổ chức thực hiện và đảm bảo cho Pl được thực hiện nghiêm chỉnh = cách đó, nhànước đảm bảo cho đường lối, chính sách của Đảng có thể được thực hiện trong toàn xã hội, giúp cho đảng thực hiện được quyền lãnh đạo của mình đối với nhà nước và xã hội
Thông qua hoạt động thực tiễn, nhà nước kiểm nghiệm tính đúng đắn trong đường lối, chính sách của đảng, từ đó có cơ sở đóng góp ý kiến cho đảng hoạch định đường lối, chính sách để bảo đảm sự phù hợp hơn với điều kiện, hoàn cnhr cụ thể của đất nước Vì thế nahf nước là tổ chức mà thông qua đó đảng thực hiện sự lãnh đạo của mình đối với tiến trình phát triển của xã hội
Trang 7 Nhà nước bảo vệ đường lối, chính sách cũng như tổ chức của đảng, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, hỗ trợ kinh phí hoạt động và các điều kiện khác cho đảng hoạt động
Nhà nước quản lý các đảng viên và các tổ chức đảng theo PL nhằm bảo đảm hoạt động của đảng viên và các tổ chức đảng phù hợp với PL, nhằm đáp ứng mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền XHCNVN
Câu 5: Quan hệ giữa nhà nước xã hội chủ nghĩa với các tổ chức chính trị-
xã hội khác.
- Tổ chức chính trị - xã hội là một nhóm người có liên kết với nhau mộtcách chặt chẽ, được thành lập theo những tiêu chí nhất định, tham gia vào đời sống chính trị xã hội, nhằm đạt được mục tiêu chính trị nhất định
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức quyền lực công của quốc gia
VN, nhờ có pháp luật và những phương tiện cưỡng chế hợp pháp nên
có khả năng tổ chức và quản lí dân cư trong phạm vị lãnh thổ VN nhằm thực hiện mục đích và bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và những người lao động khác dưới sự lãnh đạo cua ĐCSVNnhàm thiết lập, giữ gìn trật tự xã hội; nhà nước CHXHCNVN là đại diện chính thức cho quốc gia, dân tộc VN trong các quan hệ đối nội và đối ngoại
và là chủ thể độc lập trong các quan hệ quốc tế
Nhà nước tạo cơ sở pháp lý cho sự ra đời, tồn tại và hoạt động hợp pháp của các
tổ chức xã hội, đoàn thể quần chúng thông qua việc thừa nhận quyền tự do lập hội của công dân, cho phép các tổ chức đó được thành lập hoặc tồn tại và hoạt động, tạo mọi điều kiện thuận lợi để các tổ chức chính trị - xã hội khác thành lập; thu hút các tổ chức khác để làm chỗ dựa về chính trị cho mình; tôn trọng,
Trang 8lắng nghe ý kiến của các tổ chức đó; ủy quyền quản lý nhà nước cho các tổ chức đó trong một số trường hợp nhất định; bảo vệ các tổ chức đó, tạo mọi điềukiện, kể cả về vật chất cho các tổ chức này hoạt động; kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật của các tổ chức này
Câu 6: Ptích qhệ giữa nhà nước vs các tổ chức ctrị khác trong hệ thống ctrị XHCN VN.
(câu này chắt lọc theo giáo trình, hơi dài, m.n cố gắng lên nhoa ^.^ moaz)
- KN hệ thống ctrị: là một tập hợp các thiết chế chính trị, xã hội được thành
lập và hoạt động trong mối liên hệ chặt chẽ, thống nhất về ý chí và hành động
mà vai trò lãnh đạo thuộc về Đảng cộng sản
- Hệ thống chính trị XHCN gồm: Đảng Csản, Nhà nước XHCN và các tổ chức chính trị - xã hội khác Ở VN, cơ cấu của hệ thống chính trị được quy định rõ trong Hiến pháp 2013 gồm: Đảng Csản (Điều 4), Nhà nước CHXHCN VN (Điều 2, 3), Mặt trận Tổ quốc VN và các tổ chức thành viên như Công đoàn, Đoàn thanh niên csản HCM, Hội pnữ VN và các tổ chức xã hội khác (Điều 9,10)
- Mối qhệ giữa NN với các tổ chức chính trị XH
Với tính chất là một tập hợp các thiết chế chính trị, NN và các tổ chức chính trị
XH khác trong hệ thống chính trị có mối quan hệ chặt chẽ và tác động lẫn nhau
*) Trước hết, mối quan hê giữa NN với Đảng Cộng sản:
Trang 9Trong mối qhệ giữa NN XHCN với ĐCSVN thì đảng giữ vai trò lãnh đạo NN còn NN đc tổ chức và hoạt động theo dg lối, chính sách của đảng
Sở dĩ ĐCSVN có khả năng lđạo đc NN vì: ĐCSVN là lực lg tiên tiến nhất, đc
vũ trang bằng chủ nghĩa M-L và tư tưởng HCM - kim chỉ nam cho hành động của đảng và cả XH; đảng lấy dc niềm tin sâu sắc của nhân dân, tạo dc uy tín trên trường quốc tế và sự ủng hộ, giúp đỡ nhiệt tình quý báu của các đảng công nhân ở nhiều nc trên TG
+ Nội dung lãnh đạo của ĐCS đối vs NN:
-> Đảng vạch ra đg lối về đối nội, đối ngoại để NN thế chế hóa thành PL và tổ chức thực hiện PL
-> Đào tạo đội ngũ cán bộ cho NN, giới thiệu Đảng viên hoặc các công dân có năng lực để các cơ quan NN có thẩm quyền xem xét, bố trí vào các vị trí quan trọng trong BMNN
->thường xuyên gdục ctrị, tư tưởng, đạo đức, tác phong cho cán bộ, đảng viên
và người ngoài đảng làm việc trong BMNN
->kiểm tra hoạt động của BMNN
->chỉ đạo công cuộc cải cách, hoàn thiện BMNN và cuộc đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực trong BMNN hiện nay
=> Đảng lãnh đạo NN bằng 2 phương pháp chủ yếu là tuyên truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục và tự nêu gương
+ NN cũng có vai trò quan trọng đối vs ĐCS:
Trang 10-> Sự hoạt động của NN trên 3 lĩnh vực: lập pháp - hành pháp và tư pháp (xd
PL, tổ chức thực hiện PL, bảo vệ PL) chính là nhằm biến đg lối, chính sách của đảng thành hiện thực sinh động, đem lại c/s ấm no, tự do, hạnh phúc chon d
=> như vậy, NN XHCN là công cụ có hiệu lực nhất và quan trọng nhất để ĐCS đưa dg lối, csach của mình vào c/s đồng thời NN XHCN còn là tổ chức chính trị quyền lực có trách nhiệm bảo vệ ĐCS, tạo mọi đ.k thuận lợi về vchất và tinh thần cho đảng hoạt động có hiệu quả
*) Mối qhệ giữa NN với các tổ chức xh khác
- Tổ chức xh là tập hợp quần chúng nd, dc thành lập trên cơ sở tự nguyện, tự quản, vì mục tiêu chung là độc lập dt và chủ nghĩa xh, do ĐCS lãnh đạo và chịu
sự quản lí bằng PL của NN XHCN Trog sự nghiệp xd tổ quốc các tổ chức xh
có vai trò hết sức quan trọng và to lớn
- Trong qhệ NN XHCN vs các tổ chức xh thì NN có quyền và nghĩa vụ quản lí các tổ chức xh bằng PL Còn các tổ chức xh có nghĩa vụ tuân theo sự quản lí của NN bằng PL; có quyền và nghĩa vụ tham gia quản lí NN, xh; có quyền hoạt động xh trong khuôn khổ PL để đáp ứng nhu cầu lợi ích chính đáng của các thành viên
+ Nội dung NN quản lí các tổ chức xh bằng PL gồm:
-> Ban hành luật để tạo ra khuôn khổ PL cho việc tổ chức, hđộng of các tổ chức
xh
-> Cung cấp các phương tiện vchất, kĩ thuật và tạo những điều kiện thuận lợi khác về vchất và tinh thần trong khuôn khổ PL cho các tổ chức ấy hoạt động->đào tạo cán bộ cho các tổ chức xh
->kiểm tra, giám sát hoạt động của các tổ chức xh
Trang 11->xư lí các cá nhân, tổ chức có hành vi cản trở, bất hợp pháp việc tổ chức và hoạt động của các tổ chức xh
->xử lí các tổ chức xh và các thành viên của các tc xh vi phạm PL trong các lĩnhvực xh khác
+ quyền và nghĩa vụ của các tổ chức xh với NN thể hiện:
-> Dc thành lập theo các trình tự thủ tục do PL quy định
-> Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc thành lập, củng cố, hoàn thiện và bảo vệ BMNN
-> Tham gia xd PL, tổ chức thực hiện PL
-> Tham gia thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng của cả nc và đphương
->ktra, giám sát hoạt động của BMNN
->qlí những công việc mà NN giao cho
-> Gdục các thành viên ý thức sống và làm việc theo PL và động viên họ tích cực tham gia qlí NN, xh
->tiến hành các hoạt động xh cần thiết trog khuôn khổ PL để thỏa mãn nhu cầu, lơi ích chính đáng của các thành viên
Như vậy, để củng cố hơn nữa mqh giữa NN với các tổ chức chính trị xh khác,
cả 2 bên cần áp dụng các biện pháp thích hợp
Đối vs NN, cần luôn đổi mới ndung, phương pháp quản lí sao cho phù hợp, chống mọi biểu hiên “hành chính hóa” các tc xh, hoàn thiện csách, PL về tc và hoạt động của các tổ chức xh, tăng cường ktra, giám sát và tổng kết rút kinh nghiệm cho các hoạt động qlí sau
Trang 12Đối vs các tổ chức ctrị xh, đổi mới hình thức hoạt động lôi kéo các thành viên vào mọi hoạt động của tổ chức, trong đó tích cực tham gia quản lí NN, qlí XH,
xd PL… tăng cường gdục ctrị, tư tưởng, văn hóa, đạo đức CM cho các thành viên, tổng kết rút kinh nghiệm cho các hoạt động sau
Câu 7: Phân tích các đặc trưng cơ bản của NN pháp quyền
- KN NN pháp quyền: + Theo giáo trình: là NN dc tổ chức và hoạt động trên
cơ sở chủ quyền nhân dân, sự phân chia quyền lực NN, hệ thống PL dân chủ, minh bạch, tiến bộ và là công cụ đảm bảo tự do cá nhân, công bằng xh, sự thống trị của PL trong đsống NN, đsống XH
+ Theo cô Hồi: NN pháp quyền là một chế độ NN mà
ở đó, việc tổ chức, thực thi quyền lực NN, tổ chức và quản lí mọi mặt của đời sống XH đều chịu sự chi phối của PL, hoạt động của mọi thành viên trong XH đều đặt trong khuôn khổ PL, NN đc tổ chức ra để chăm lo cho dân, phục vụ nd,
đó là 1 NN dchủ thực sự, trong NN đó, con ng dc giải phóng khỏi mọi áp bức bất công, các quyền tự do, dchủ của con ng dc tôn trọng và bảo vệ
Từ định nghĩa NN pháp quyền cho thấy ngoài các đặc trưng chung của NN thì
NN pháp quyền còn có các đặc trưng riêng
Tùy theo chế độ chính trị, truyền thống lịch sử ở mỗi nước mà nta vận dụng và thực thi học thuyết NN pháp quyền 1 cách khác nhau Tuy vậy, nó cũng có những đặc trưng cơ bản để nhận biết về NN pháp quyền
* Thứ nhất, NN pháp quyền dc tổ chức và hoạt động trên cơ sở chủ quyền nd
- Trong các NN độc tài chuyên chế, ndân luôn là đối tượng bị cai trị, áp bức Còn trong NN pháp quyền, toàn bộ quyền lực của NN là thuộc về nd, nd là chủ thế tối cao và duy nhất của quyền lực NN