Tæ v¨n Trêng THPT vò tiªn Tæ v¨n Trêng THPT vò tiªn Chñ ®Ò C¶m høng yªu níc trong c¸c t¸c phÈm th¬ v¨n trung ®¹i ( Thêi gian thùc hiÖn 3tiÕt ) A Môc tiªu thùc hiÖn chuyªn ®Ò gióp HS N¾m ®îc ®iÒu kiÖn[.]
Trang 1Tổ văn - Trờng THPT vũ tiên
Chủ đề:
Cảm hứng yêu nớc trong các tác phẩm thơ văn trung đại
( Thời gian thực hiện : 3tiết )
A Mục tiêu thực hiện chuyên đề: giúp HS
- Nắm đợc điều kiện , điều kiệnlịch sử - XH- VH chi phối sự
ra đời và định hình những đặc điểm cơ bản của cảm hứng yêu n-ớc; các khía cạnh cụ thể của nội dung yêu nớc trong VH trung đại
- Cảm nhận đợc cảm hứng yêu nớc đợc biểu hiện qua các tác phẩm VHTĐ
- Bồi dỡng cho HS tình cảm yêu nớc , lòng tự hào dân tộc
B.Phơng tiện thực hiện: SGK, SGV, Sách HD chuyên đề, TKbài soạn CĐ
C Cách thức tiến hành:
GV tổ chức dạy CĐ theo cách phối kết hợp gữa các hình thức
ôn tập, thảo luận , trả lời câu hỏi , làm BT thực hành
D.Tiến trình thực hiện: 1- ổn định tổ chức
2- Bài mối: GV giới thiệu CĐ và thời gian thực hiện CĐ
Hoạt động của T&T Nội dung cần đạt
Em biết gì vềnhững
biến động lịch sử của
XH Việt nam trong giai
đoạn từ TKX đếnTKXX
? Những biến động đó
có ảnh hởng gì đến
sự phát triển của VH?
GV sơ qua vài nét về
lịch sử phát triển của
VH
I Những đặc điểm lịch sử , xã hội tác động
đến sự ra đời và định hình những đặc
điểm cơ bản của cảm hứng yêu nớc trong VHTĐ
- Từ TKX- TKXX, lịch sử dân tộc có 2 đặc
điểm cơ bản:
* Đất nớc giành đợc quyền độc lập tự chủ, tiến hành nhiều cuộc CĐ bảo vệ tổ quốc
* Tiến hành công cuộc xây dựng đất nớc với ý thức tự cờng dân tộc
Trải qua trờng kì lịch sử nền VHTĐ đã định hình những đặc điểm cơ bản gắn bó với vận mệnh dân tộc và số phận con ngời xét về nội dung và lý tởng thẩm mĩ nền vHTĐ để lại dáu
ấn sâu đậm trong việc phẩn ánh sắc nết cuộc
đấu tranh không ngừng vì khát vọng độc lập dân tộc và những giá trị truyền thống cao cả của con ngời, trong đó cảm hứng yêu nớc đợc thể hiện sâu sắc và thành công nhất
Đồng hành cùng với lịch sử đấu tranh dựng nớc
và giữ nớc cảm hứng yêu nớc đợc thể hiện ở các mặt khác nhau
-Khi đất nớc có giặc ngoại xâm: căm thù giặc
Trang 2Các khía cạnh cụ thể
của cảm hứng yêu nớc
trong VHTĐ
là gì?
,quyết tâm CĐ, đoàn kết bảo vệ lãnh thổ
- Khi đất nớc bị đô hộ: lấy ngòi bút làm vũ khí tinh thần động viên toàn dân đứng lên
đánh giặc, giành lại non sông đất nớc
- Thời kì nội chiến: VH phê phán tầng lớp PK, phản ánh sâu sắc khát vọng hoà bình thống nhất
* Tóm lại : các khía cạnh cụ thể của cảm hứng yêu nớc trong VHTĐlà:
- ý thức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc
- Lòng căm thù giặc , tinh thần quyết chiến quyết thắng
- Tự hào trớc chiến công thời đại., trớc truyền thống lịch sử của DT
- Biết ơn ca ngợi những AH đã hi sinh vì nớc
- Yêu thiên nhiên đất nớc,
- Khát vọng hoà bình
II Cảm hứng yêu nớc thể hiện qua các tác phẩm thơ văn đ
trung đại đã học
cảm hứng yêu nớc là một trong những cảm hứng chủ đạo
xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của VHTĐ
Một trong những tác giả và tác phẩm tiêu biểu
là : ." Cảnh ngày hè" - Nguyễn Trãi ."Bình Ngô Đại Cáo " - Nguyễn Trãi ."Phú sông Bạch Đằng " - Trơng Hán Siêu .Tựa "Trích diễm thi tập" - Hoàng Đức
L-ơng " Hng Đạo Đại Vơng TQT"- Ngô Sĩ Liên ." Chức phán sự đền Tản viên " - Nguyễn Dữ
Có thể tìm hiểu cảm hứng yêu nớc trong VHTĐ dựa trên hai bối cảnh lịch sử lớn: Khi đất nớc có ngoại xâm
Khi đất nớc hoà bình 1- Khi đất nớc có ngoại xâm
Trang 3Tổ văn- Trờng THPT Vũ Tiên
Chủ đề:
Cảm hứng yêu nớc trong các tác phẩm thơ văn trung đại
( Thời gian thực hiện : 3tiết )
A Mục tiêu thực hiện chuyên đề: Giúp HS
- Nắm đợc điều kiện, điều kiện lịch sử XH- VH chi phối sự ra
đời và định hình những đặc điểm cơ bản của cảm hứng yêu nớc, các khía cạnh cụ thể của nội dung yêu nớc trong VH trung đại
- Cảm nhận đợc cảm hứng yêu nớc đợc biểu hiện qua các tác phẩm VHTĐ
- Bồi dỡng cho HS tình cảm yêu nớc, lòng tự hào dân tộc
B Phơng tiện thực hiện: SGK, SGV, sách HD chuyên đề, TK bài
soạn CĐ
C Cách thức tiến hành:
GV tổ chức dạy CĐ theo cách phối kết hợp gữa các hình thức
ôn tập, thảo luận trả lời câu hỏi, làm BT thực hành
D.Tiến trình thực hiện: 1- ổn định tổ chức.
2- Bài mới: GV giới thiệu CĐ và thời gian thực hiện CĐ
Hoạt động của T&T Nội dung cần đạt
Trang 4Em biết gì về
những biến động
lịch sử của XH Việt
nam trong giai đoạn
từ TKX đến TKXX ?
Những biến động
đó có ảnh hởng gì
đến sự phát triển
của VH?
GV sơ qua vài nét về
lịch sử phát triển của
VH
Các khía cạnh cụ thể
của cảm hứng yêu nớc
trong VHTĐ là gì?
Kể tên một số tác
phẩm, tác giả thuộc
I Những đặc điểm lịch sử, xã hội tác
động đến sự ra đời và định hình những đặc điểm cơ bản của cảm hứng yêu n ớc trong VHTĐ.
- Từ TKX- TKXX, lịch sử dân tộc có 2 đặc
điểm cơ bản:
* Đất nớc giành đợc quyền độc lập tự chủ, tiến hành nhiều cuộc CĐ bảo vệ tổ quốc
* Tiến hành công cuộc xây dựng đất nớc với ý thức tự cờng dân tộc
Trải qua trờng kì lịch sử nền VHTĐ đã định hình những đặc điểm cơ bản gắn bó với vận mệnh dân tộc và số phận con ngời Xét
về nội dung và lý tởng thẩm mĩ nền VHTĐ
để lại dấu ấn sâu đậm trong việc phản ánh sắc nét cuộc đấu tranh không ngừng vì khát vọng độc lập dân tộc và những giá trị truyền thống cao cả của con ngời, trong đó cảm hứng yêu nớc đợc thể hiện sâu sắc và thành công nhất
Đồng hành cùng với lịch sử đấu tranh dựng
n-ớc và giữ nn-ớc cảm hứng yêu nn-ớc đợc thể hiện
ở các mặt khác nhau:
- Khi đất nớc có giặc ngoại xâm: Căm thù giặc, quyết tâm CĐ, đoàn kết bảo vệ lãnh thổ
- Khi đất nớc bị đô hộ: Lấy ngòi bút làm vũ khí tinh thần động viên toàn dân đứng lên
đánh giặc, giành lại non sông đất nớc
- Thời kì nội chiến: VH phê phán tầng lớp
PK, phản ánh sâu sắc khát vọng hoà bình thống nhất
* Tóm lại: các khía cạnh cụ thể của cảm
hứng yêu nớc trong VHTĐ là:
- ý thức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc
- Lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến quyết thắng
- Tự hào trớc chiến công thời đại, trớc truyền thống lịch sử của DT
- Biết ơn ca ngợi những AH đã hi sinh vì
n-ớc
- Yêu thiên nhiên đất nớc
- Khát vọng hoà bình
Trang 5nền VHTĐ mà em đã
học ở lớp 10 ?
Cảm hứng yêu nớc
trong BĐGP đợc thể
hiện nh thế nào?
Nội dung yêu nớc của
bài " Bình Ngô Đại
Cáo" đợc thể hiện
qua những khía cạnh
cụ thể nào?
Khi đất nớc hoà bình
II Cảm hứng yêu n ớc thể hiện qua các tác phẩm thơ Cảm hứng yêu nớc là một
trong những cảm hứng chủ đạo xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của VHTĐ
Một trong những tác giả và tác phẩm tiêu biểu là :
" Cảnh ngày hè" - Nguyễn Trãi "Bình Ngô Đại Cáo " - Nguyễn Trãi "Phú sông Bạch Đằng "- Trơng Hán Siêu Tựa "Trích diễm thi tập"- Hoàng Đức Lơng
" Hng Đạo Đại Vơng TQT"- Ngô Sĩ Liên " Chức phán sự đền Tản viên "-Nguyễn Dữ
Có thể tìm hiểu cảm hứng yêu nớc trong VHTĐ dựa trên hai bối cảnh lịch sử lớn: - Khi
đất nớc có ngoại xâm
- Khi đất nớc hoà bình
1- Khi đất n ớc có ngoại xâm
Cảm hứng yêu nớc đợc bày tỏ qua lòng căm thù giặc,
tinh thần quyết chiến quyết thắng kẻ thù XL,
ý thức độc lập dân tộc, niềm tự hào trớc truyền thống lịch sử và chiến công của thời
đại
* Bài" Bạch Đằng Giang Phú" - Trơng Hán Siêu.
Bài phú thể hiện qua niềm tự hào trớc truyền thống yêu nớc chống XL và truyền thống đạo lý của dân tộc Dòng sông Bạch
Đằng là nơi ghi dấu bao chiến công oai hùng của DT:
"Đến nay nớc sông tuy chảy hoài
Mà nhục quân thù khôn rửa nổi."
Thông qua việc hồi tởng và miêu tả lại những chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng tác giả còn gửi gắm niềm tự hào sâu sắc trớc truyền thống đạo lý của dân tộc Truyền thống đó đã đúc kết thành một chân lý vĩnh hằng, giống nh quy luật bất biến của tự nhiên, sông BĐ cứ "Đêm ngày luồng to sóng lớn chảy về bể Đông." Những kẻ bất nghĩa nh Lu Cung thì bị tiêu vong Anh hùng nh Ngô Quyền, Trần Hng Đạo thì mãi mãi lu danh
Trang 6cảm hứng yêu nớc đợc
thể hiện ntn? Hãy kể
tên một số TP, tác giả
đợc học?
Tình yêu TN, con
ng-ời trong bài "cảnh
ngày hè" đợc NT thể
hiện ntn?
Tìm dẫn chứng minh
hoạ trong bài tựa
minh hoạ cho cảm
hứng yêu nớc thể hiện
trong tác phẩm ?
Tấm lòng trung quân
ái quốc của TQT dợc
thể hiện ở những
điểm nào?
thiên cổ
* Bài "Đại Cáo Bình Ngô" - Nguyễn Trãi
Đây là một áng văn yêu nớc lớn Nội dung yêu nớc của TP đợc thể hiện trên các phơng diện
- Khẳng định truyền thống yêu nớc , truyền thống nhân nghĩa của dân tộc: "
Nh nớc Đại Việt đã lâu."
" Đem đại nghĩa cờng bạo"
- Lên án kẻ thù XL: " Nớng dân
đen Tai vạ "
ca ngợi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:
" Nhân dân bốn cõi một nhà "
- Tin tởng vững chắc vào nền độc lập của dân tộc
" Muôn thuở nền thái bình sạch lau."
2 Khi đất n ớc hoà bình:
Chủ nghĩa yêu nớc đợc các tác giả thể hiện qua cảm hứng về thiên nhiên, sự gắn bó thiết tha với quê hơng, qua ý thức giữ gìn và chấn hng nền vh của DT Thể hiện sâu đậm nội dung này là các TP:
- Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi.
- Tựa " Trích Diễm thi tập "- Hoàng
Đức Lơng.
- Hng Đạo Vơng Trần Quốc Tuấn - Ngô
sĩ Liên
Chuyện chức phán sự Đền Tản viên
-Nguyễn Dữ.
* Bài " Cảnh ngày hè" - Nguyễn Trãi.
Dới ngòi bút của NT, mùa hè hiện lên với những nét rất đặc trng của làng quê VN Cây cối trớc sân, bên hiên, ngoài ao đều ở trạng thái
đầy sức sống đua nhau trổ khoe dáng vẻ, sắc hơng: "Hoè lục .tiễn mùi
h-ơng."
Cảnh sắc ngày hè tràn đầy sức sống ấy càng sinh động hơn bởi những âm thanh của cuộc sống con ngời
"lao xao chợ cá lầu tịch
d-ơng."
-> Cảnh vật thanh bình, bình yên vui, đầy sức sống là bởi tấm lòng nhà thơ vốn yêu thiên nhiên, yêu con ngời tha thiết
Hơn thế nữa NT còn mơ có đợc cây đàn của vua THuấn để gảy lên khúc Nam Phong cầu cho nhân dân đợc ấm no hạnh phúc: "
Trang 7Câu chuyện của
Nguyễn Dữ đề cập
đến nội dung yêu nớc
ở điểm nào?
Qua các tác phẩm đã
tìm hiểu em rút ra
nhận xét gì?
Dẽ có ngu cầm đủ khắp mọi
ph-ơng."
* Tựa "Trích diễm thi tập "- Hoàng Đức Lơng
ở bài tựa nổi tiếng này cảm hứng yêu nớc lại
đợc thể hiện ở TY văn hoá, niềm tự hào trớc
di sản của cha ông để lại ý thức trách nhiệm cao trớc hậu thế Hoàng Đức Lơng đã xác
định điều đó trong bài tựa:" Nớc ta từ nhà
Lý nhà Trần dựng nớc đến nayvẫn có tiếng
là nớc văn hiến, những bậc thi nhân tài tử
đều đem sở trờng của mình để thổ lộ ra lời nói, lẽ nào không có ngời hay "
* Bài " Hng Đạo Vơng Trần Quốc Tuấn -Ngô Sĩ Liên.
Tác phẩm đề cập đến tấm gơng một a/ h dân tộc vĩ đại tiêu biểu cho lòng trung quân ái quốc Phẩm chất này đợc thể hiện
rõ ở những điểm sau:
- Hết lòng lo tính kế sách giúp vua giữ
n-ớc an dân
- Bỏ qua hiềm khích cá nhân, đặt chữ trung lên trên chữ hiếu, nợ nớc lên trên tình nhà
- Vì nớc sẵn sàng lắng nghe ý kiến của gia nô và con
cái nhng cũng sẵn sàng trừng trị những ngời thân chỉ biết chữ "hiếu" một cách ích kỉ
mà quên đi việc nớc cao cả
- Vì dân, ông quan tâm lo lắng một cách sâu sắc, luôn nhắc nhở vua " phải khoan sức dân" khi ông còn sống, và cả khi chết vẫn " hiển linh giúp dân" chống tai nạn và dịch bệnh
- TQT còn sử dụng hết tài năng và mu lợc
để làm nên những việc hiếm có, sẵn sàng quên thân vì nớc : " Nếu bệ hạ muốn hàng thì trớc hết hãy chém đầu tôi đi đã "
* Chuyện chức phán sự ở đền Tản Viên
Với bút pháp đan xen giữa hai yếu tố hiện thực và kì ảo,
chuyện chức phán sự ở đền Tản viên là một trong những chuyện tiêu biểu trong tập truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ Nhằm khẳng định tinh thần yêu nớc và ý chí
Trang 8chống nô dịch bất công, kiên quyết đấu tranh cho chính nghĩa ,lẽ phải Hành động châm lửa đốt đền của Ngô Tử Văn xuất phát từ việc tên bách bộ họ Thôi nhà Minh tử trận ở gần ngôi đền thờ vị thần ngời Việt, sau đó hồn ma họ Thôi tranh giành cớp quyền vị thần ngời Việt và làm yêu quái trong nhân gian
Với trí dũng có thừa Ngô Tử Văn đã đốt đền, sẵn sàng chịu chết xuống tận cõi âm để làm rõ sự thật Tất cả cốt chuyện và nội dung đều hớng tới mục đích giáo huấn, đề cao phẩm chất cứng cỏi, tiết tháo của một con ngời vì lẽ phải vì cuộc sống yên bình của nhân dân Việc Ngô Tử Văn đợc phong thần còn cho thấy khát vọng của quần chúng nhân dân: Tôn vinh những anh hùng có công với nớc, khao khát có đợc cuộc sống hoà bình
ấm no nhờ sự giúp đỡ của các vị anh hùng ngay cả khi họ đã qua đời
Tóm lại: Cảm hứng yêu nớc trong VHTĐ xuất phát từ tình yêu con ngời, yêu quê hơng xứ
sở, ý thức bảo vệ chủ quyền đất nớc và niềm tự hào trớc di sản tinh thần và non sông gấm vóc mà cha ông để lại Nền VH thời TĐ
đã phản ánh xuất sắc nội dung yêu nớc có giá trị nh một động lực, một nguồn sức mạnh truyền thống và trở thành nhân tố hàng
đầu trong bảng giá trị tinh thần của ngời
VN, đúng nh chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết:" Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nớc và cớp nớc."
III Luyên tập :
Phần I : Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Dòng nào dới đây không phải là
biểu hiện của cảm hứng yêu nớc trong VHTĐ?
A ý thức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc
B Lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến quyết thắng
C Tự hào trớc chiến công của thời đại
D Cảm thông với nỗi khổ của con ngời*
E Tự hào trớc truyền thống lịch sử
G Biết ơn, ca ngợi những con ngời đã hi sinh vì đn
H Tình yêu thiên nhiên đất nớc
Trang 9
Củng cố và
HDVN:
L u ý:
Câu 2: Trong bài " Bình Ngô Đại Cáo ", "
Nhân nghĩa "
của NT đợc thể hiện
A Mối quan hệ tốt đẹp giữa ngời với ngởi trên cơ sở tình thơng và đạo lý
B Tiêu trừ tham tàn bạo ngợc, an dân
C Tiêu trừ bọn cớp nớc, bán nớc, mang lại cuộc sống bình yên hạnh phúc cho dân
D Cả A B C đều đúng *
Câu3 : Trong tựa " Trích diễm thi tập "
điều gì đã thôi thúc tác giả vợt mọi khó khăn
để biên soạn tác phẩm
A Để thành ngời nổi tiếng
B ý thức giữ gìn thơ ca DT
C Chống lại âm mu của kẻ thù muốn huỷ diệt nền VH độc đáo của DT ta
D Cả B C đều đúng *
Câu 4: Nhận xét nào sau đây không đúng
với Trần quốc Tuấn
A Là một vị tớng anh hùng đầy tài năng mu lợc
B Là một ngời đặt tình nhà lên trên nợ nớc
*
C Là một ngời cha nghiêm khắc trong giáo dục con cái
D Là một ngời cống hiến cho đời sau nhiều tác phẩm có giá trị
Câu 5: ý nào sau đây cha nói chính xác về
" Chuyện chức phán sự ở đền Tản Viên "
A Thể hiện thái độ của ngời trí thức muốn
đả phá sự mê tín thần linh của quần chúng nhân dân
B Thể hiện sự khẳng khái chính trực của ngời trí thức nớc Việt dám đấu tranh chống lại cái ác, trừ hại cho dân
C Thể hiện tinh thần đấu tranh mạnh mẽ qua việc diệt trừ hồn ma tên XL hung bạo bảo
vệ thổ thần nớc Việt
D Cả B, C đều đúng
Phần II: Tự luận
Đề 1: Nhận xét về nội dung yêu nớc trong
văn học trung đại, có ý kiến cho rằng: " Nội dung yêu nớc trong văn học TĐ không có gì khác hơn là tình yêu con ngời, yêu quê hơng
xứ sở, ý thức bảo vệ chủ quyền đất nớc, niềm tự hào trớc di sản tinh thần và non sông
Trang 10gấm vóc mà cha ông để lại."
Bằng những hiểu biết của em về thơ văn Nguyễn Trãi và một số tác phẩm văn học trung đại trong chơng trình học kì 2 lớp 10 Hãy làm sáng tỏ nhận định trên
Đề 2: Hãy viết một bài văn thuyết minh
về tác giả Nguyễn Trãi và nội dung yêu nớc trong "Bình Ngô Đại Cáo"
1 Nhắc lại các khía cạnh chủ yếu của cảm hứng yêu nớc trong văn học trung đại
2 Hớng dẫn HS làm các bài tập còn lại
3 Dặn HS chuẩn bị cho CĐ sau
Dấu (*) đánh dấu phơng án trả lời đúng