Chương 8 một số vấn đề kinh tế xã hội

MỤC ĐÍCH YÊU CẦU • Trình bày các khái niệm: Dân chủ, bản chất của hệ thống chính trị, Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; Văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa; Vấn đề dân tộc và tôn giáo t

MỤC ĐÍCH YÊU CẦU

• Trình bày các khái niệm: Dân chủ, bản chất của hệ

thống chính trị, Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; Văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa; Vấn đề dân tộc và tôn giáo trong xã hội chủ nghĩa.

• Phân tích: tính tiến bộ về chất của nền dân chủ xã

hội chủ nghĩa so với các nền dân chủ trước đây; những nhiệm vụ đổi mới hệ thống chính trị và dân chủ hóa đời sống xã hội ở nước ta Quan điểm chỉ đạo và phương hướng của Đảng và Nhà nước ta trong việc giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo, gia đình.

• Nhận thức trách nhiệm của người thanh niên Việt

Nam trong việc tham gia vào quá trình đổi mới,

kiện toàn hệ thống chính trị, trách nhiệm của

người thanh niên Việt Nam đối với sự phát triển

của đất nước trong giai đoạn mới.

Xây dựng nền dân chủ XHCN và nhà nước XHCN

1

NỘI DUNG CƠ BẢN

Xây dựng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa

2

vấn đề dân tộc và tôn giáo

3

- Theo tiếng Hy Lạp cổ đại, dân chủ (demokratode) là quyền lực thuộc về nhân

dân, nhân dân lao động làm chủ những vấn đề có liên quan đến cuộc sống của

mình.

- Dân chủ là một hình thái nhà nước, một chế độ xã hội trong đó thừa nhận về

mặt pháp luật quyền tự do, bình đẳng của nhân dân… được cụ thể hóa thành cơ chế để thực thi trong cuộc sống.

- Dân chủ là một phạm trù chính trị vì nó gắn liền với bản chất của giai cấp thống trị xã hội, bảo vệ lợi ích cho giai cấp thống trị Vì vậy, dân chủ bao giờ cũng gắn liền với một hệ thống chính trị (Đảng chính trị, nhà nước và các đoàn thể chính trị

xã hội)

- Dân chủ còn được hiểu là một nguyên tắc sinh hoạt của các tổ chức chính trị -

xã hội, cộng đồng dân cư theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số.

- Tóm lại, dân chủ còn là một phạm trù lịch sử khi gắn với chế độ nhà nước, là

thành qủa đấu tranh của nhân dân lao động chống áp bức, bóc lột đòi quyền tự

do, quyền làm chủ của mình.

Phương thức thực hiện Dân chủ xã hội chủ nghĩa thực hiện thông

qua nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Phạm trù quyền lực Tất cả mọi quyền lực thuộc về nhân dân

Cơ sở thực hiện

Dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực hiện trên cơ sở kinh tế là công hữu hóa các tư liệu sản xuất chủ yếu

Chế độ nhất nguyên chính trị

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa do Đảng cộng sản lãnh đạo - yếu tố quan trọng bảo đảm quyền lực thực sự thuộc về nhân dân

Vì tính tất yếu xãy ra và thắng lợi của

nền dân chủ XHCN gắn liền với CNXH

Trên lĩnh vực kinh tế :

của thời đại

Trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa :

* Quan niệm về nhà nước:

Nhà

nước

Bộ máy duy trì sự thống trị của giai cấp này đối với giai cấp khác

Là cơ quan quyền lực của một giai cấp đối với toàn xã hội

Là công cụ chuyên chính (quyền lực) của một giai cấp

Là công cụ bảo vệ cho lợi ích của giai cấp thống trị

* Khái niệm nhà nước xã hội chủ nghĩa:

Nhà nước XHCN thực chất là một nền chuyên chính của giai cấp

vô sản Đó là sự thống trị chính trị của giai cấp vô sản do cách mạng

xã hội chủ nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnh xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ trên tất

cả các mặt của đời sống xã hội trong một xã hội cao hơn chủ nghĩa

tư bản.

Tóm lại: Muốn thực hiện tốt các chức năng trên, nhà nước XHCN phải luôn luôn chú

trọng các nhiệm vụ sau:

- Chăm lo xây dựng và kiện toàn các cơ quan từ trung ương đến địa phương, cơ cấu gọn nhẹ, hoạt động hiệu qủa, đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị, tinh thần trách nhiệm cao và thành thạo nghiệp vụ.

- Thường xuyên giáo dục pháp luật, xây dựng ý thức sống và làm việc theo pháp luật

trong nhân dân.

- Thực hiện các cơ chế và biện pháp kiểm soát trong hoạt động ngăn ngừa và trừng trị

tệ quan liệu, tham nhũng… xâm phạm đến quyền dân chủ của nhân dân.

-Tổ chức hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, chống cục bộ, phát huy tính dân

chủ trong toàn dân

- Chức năng đối nội

- Chức năng đối ngoại

Chức năng giai cấp

www.nhandan.com.vn

Chức năng, nhiệm vụ của nhà nước XHCN

Đảng cộng sản Việt Nam là đội tiên phong

của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên

phong của nhân dân lao động và của dân

tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích

của giai cấp công nhân, nhân dân lao động

và của dân tộc (ĐCSVN: Văn kiện Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb,

CTQG,HN, 2006, tr.130)

Chức năng xã hội

Chức năng, nhiệm vụ của nhà nước XHCN

 Một là, trong xã hội chủ nghĩa vẫn tồn tại một cách tất yếu những giai cấp

và mâu thuẫn giai cấp Những mâu thuẫn này mặc dù không có tính đối kháng, nhưng luôn có những xung đột nhau về lợi ích, nhất là lợi ích kinh tế

 Hai là, trong xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là trong giai đoạn quá độ, vẫn tồn

tại những thế lực phản động trong nước và ngoài nước Vì vậy, cấn thiết phải

có một cơ quan quyền lực cách mạng của nhân dân để trấn áp và cải tạo những thế lực này

 Ba là, quá trình xây chế độ xã hội chủ nghĩa trên mọi lĩnh vực nhất là lĩnh

vực kinh tế, là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp và lâu dài Để hoàn thành nhiệm vụ ấy cần một sức mạnh tổng hợp toàn dân, mọi nguồn lực về

vĩ mô, cần thiết phải có một trung tâm đầu nảo xây dựng chiến lược tổng thể, thống nhất, nhất trí các lợi ích của xã hội, xác định hệ thống các giải pháp…

để đưa xã hội tiến lên và phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa.

• Cải cách nhà nước trong TKQĐ lên CNXH là một quá trình

tất yếu và được thực hiện thường xuyên liên tục Đảng CS

là tổ chức chính trị trực tiếp lãnh đạo quá trình cải cách nhà nước.

• Cải cách nhà nước là quá trình cải cách về tổ chức và hoạt

động của các cơ quan quyền lực trong bộ máy nhà nước bao gồm:

- Cơ quan lập pháp (Quốc hội, HĐND các cấp…): công tác bầu cử

và ứng cử, công tác xây dựng hệ thống pháp lý và giám sát việc thực hiện luật pháp

- Cơ quan hành pháp (bộ máy chính phủ: bộ,ban, ngành, UBND

các cấp…): công tác quản lý xã hội và thực thi các ch/s chủ

trương bằng luật pháp…

- Cơ quan tư pháp (viện kiểm sát, tòa án…): công tác xử lý các

quá trình thực thi luật pháp: khen thưởng và xử phạt…

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người và loài người sáng tạo ra nhờ lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình.

 Quan niệm về văn hóa:

 Khái niệm văn hóa:

 Khái niệm nền văn hóa:

Nền văn hóa là một khái niệm

dùng để chỉ sự kết tinh của

những thang bậc, những giá

trị văn hóa của con người

trong một điều kiện lịch sử cụ

thể, trong một giới hạn không

gian và thời gian nhất định

Theo ý nghĩa đó, nền văn hóa

là sự gián đoạn trong tính liên

tục của lịch sử văn hóa, là sự

tổng kết, là bước ngoặc của

lịch sử

 Khái niệm nền văn hóa:

Nền văn hóa là một khái niệm

dùng để chỉ sự kết tinh của

những thang bậc, những giá

trị văn hóa của con người

trong một điều kiện lịch sử cụ

thể, trong một giới hạn không

gian và thời gian nhất định

Theo ý nghĩa đó, nền văn hóa

là sự gián đoạn trong tính liên

tục của lịch sử văn hóa, là sự

tổng kết, là bước ngoặc của

lịch sử

 Khái niệm nền văn hóa XHCN:

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

là nền văn hóa kết hợp được truyền thống với hiện đại, vừa giữ gìn và phát huy được bản sắc, tinh hoa của dân tộc vừa

kế thừa được những thành quả tốt đẹp, ưu tú nhất của văn hóa nhân loại qua các thời kỳ lịch

sử

 Một là, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa vị nhân sinh

Đứng trên lập trường chính trị của giai cấp công nhân, trong xã hội chủ nghĩa những giá trị văn hóa đều do giai cấp công nhân và nhân dân lao động sáng tạo ra với ý thức trách nhiệm và tinh thần tự giác cao độ, nhằm phục cho lợi ích cộng đồng, cho toàn xã hội

 Hai là, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là một nền văn hóa cách mạng

Dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, trong xã hội chủ nghĩa, hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tinh thần của xã hội Khi

ấy, trên tinh thần biện chứng và cách mạng, cùng với sự nỗ lực của các giá trị văn hóa sẽ không ngừng được phong phú và phát triển phù hợp với sự phát triển chung của các mặt khác của đời sống xã hội.

 Ba là, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa mở, nền văn hóa

thống nhất trong cái đa dạng.

• TÍNH TẤT YẾU, NỘI DUNG VÀ TÍNH CHẤT

CƠ BẢN CỦA NỀN VĂN HÓA XHCN:

- Là kết quả tất yếu của cuộc cách mạng XHCN trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng

- Là thực hiện việc giải phóng người lao động về mặt tinh thần – một trong mục tiêu của CM

XHCN.

• VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA BAO

GỒM NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH SAU ĐÂY:

Một là, cần phải nâng cao trình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức của xã hội mới:

- Giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin

- Phát triển sự nghiệp giáo dục

- Thực hiện chiến lược phát triển khoa học công nghệ

Hai là, xây dựng con người mới phát triển toàn diện.

Ba là, xây dựng lối sống mới xã hội chủ nghĩa:

- Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn minh của nhân loại

Bốn là, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng

• XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA – MỘT

TRONG NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NHIỆM VỤ XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Khái niệm gia đình:

Gia đình văn hóa mới XHCN:

- Cách mạng xã hội chủ nghĩa là tiền đề quan trọng để xây dựng gia đình văn hóa mới xã hội chủ nghĩa.

- Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa có tác động trực tiếp và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụ quyết định nhất đến việc xây dựng gia đmh văn hóa mới xã hội chủ nghĩa.

- Thực chất của việc xây dựng gia đình văn hóa mới XHCN là nhằm góp phần xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Quan điểm này xuất phát từ mối quan hệ giữa gia đình và xã hội Gia đình là ''tế bào'' của xã hội, mỗi gia đình hòa thuận, hạnh phúc, ổn định sẽ góp phần cho sự phát triển ổn định lành mạnh của xã hội; và ngược lại

XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA –

MỘT TRONG NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NHIỆM VỤ

XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

XÂY DỰNG GIA ĐÌNH MỚI TRONG

TKQĐ LÊN CNXH

• Được xây dựng, tồn tại và phát triển trên cơ sở giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xóa bỏ những yếu tố lạc hậu, những tàn tích của chế độ cũ, đồng thời tiếp thu những giá trị tiến bộ của nhân loại về gia đình

• Gia đình văn hóa mới xã hội chủ nghĩa là gia đình tiến bộ, đánh dấu bước phát triển của các hình thức gia đình trong lịch sử nhân loại

• Xây dựng gia đình văn hóa mới xã hội chủ nghĩa đem lại lợi ích cho cả cá nhân và xã hội.

• Việc xây dựng gia đình văn hóa mới xã hội chủ nghĩa trở thành một nội dung quan trọng của nềnvvăn hóa xã hội chủ nghĩa Là sự thể hiện tính ưu việt của nền văn hóa XHCN so với các nền văn hóa trước nó.

Nội dung quan trọng cần phải thực hiện trong quá

trình xây dựng gia đình văn hóa mới XHCN

• Với tính chất cơ bản của gia đình trong CNXH, thì việc xây dựng mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và giữa gia đình với xã hội là nội dung quan trọng nhất:

- Mối quan hệ trong gia đình là một bộ phận của quan hệ xã hội, đồng thời là biểu hiện của quan hệ xã hội

- Phải tạo dựng mối quan hệ vợ chồng bình đẳng, thương yêu giúp đỡ nhau về mọi mặt

- Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em trong gia đình là mối hệ huyết thống, tình cảm của tình thương yêu và trách nhiệm

• Tạo dựng được mối quan hệ tất đẹp giữa các thành viên trong gia đình và giữa gia đình và xã hội là yếu tố cơ bản

để xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.

• Làm cho gia đình thực sự là ''tế bào'' lành mạnh của xã

hội, là tổ ấm của mỗi con người, góp phần trực tiếp xây dựng cuộc sống mới, xã hội mới.

Phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

• Thứ nhất, giữ vững và tăng cường vai trò chủ đạo

của hệ tư tương giai cấp công nhân trong đời sống tinh thần của xã hội.

• Thứ hai, không ngừng tăng cường sự lãnh đạo

của Đảng Cộng sản và vai trò quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa đôi với hoạt động văn hóa

• Thứ ba, xây dụng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

phải theo phương thức kết hợp việc kế thừa những giá trị trong di sản văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của văn hóa nhân loại.

• Thứ tư, tổ chức và lôi cuốn quần chúng nhân dân

vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa.

VẤN ĐỀ DÂN TỘC TRONG QUÁ TRÌNH

• LÀ VẤN ĐỀ CÓ Ý NGHĨA CHIẾN LƯỢC ĐỐI

VỚI CÁCH MẠNG VN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

DÂN TỘC Ở NƯỚC TA LÀ GIẢI PHÓNG DÂN

TỘC VÀ ĐƯA DÂN TỘC LÊN CNXH

DÂN TỘC VÀ HAI XU HƯỚNG KHÁCH QUAN

CỦA SỰ PHÁT TRIỂN CÁC DÂN TỘC.

1 Khái niệm và những đặc trưng cơ

bản của dân tộc.

a Khái niệm dân tộc:

- Lịch sử ra đời:

• Ở phương Tây: dân tộc xuất hiện khi

phương thức sản xuất TBCN được

xác lập.

• Ở phương Đông: dân tộc xuất hiện

trước khi CNTB ra đời, nhưng ở

trình độ thấp.

Khái niệm và những đặc trưng

cơ bản của dân tộc.

- Khái niệm dân tộc (có hai nghĩa):

• (Tộc người) Dùng để chỉ một cộng đồng

người có mối liên hệ chăt chẽ và bền vững, có nền kinh tế chung, ngôn ngữ riêng, văn hóa đặc thù, xuất hiện sau bộ lạc, bộ tộc, có ý thức tự giác về tộc người cao hơn những cộng đồng người trước

đó

• (Quốc gia dân tộc) Chỉ một cộng đồng người ổn

định hợp thành nhân dân của một nước, có lãnh thổ quốc gia, nền kinh tế thống nhất, ngôn ngữ chung, có ý thức về sự thống nhất quốc gia, gắn

bó với nhau bởi lợi ích chính trị.

DÂN TỘC VÀ HAI XU HƯỚNG KHÁCH QUAN

CỦA SỰ PHÁT TRIỂN CÁC DÂN TỘC.

2 Hai xu hướng phát triển của DT.

+ Xác lập cộng đồng độc lập dân tộc riêng rẽ:

- Hình thành : các hệ thống quốc gia, dân tộc độc lập

- Quan hệ: Bình đẳng, tự nguyện; tương trợ giúp đỡ

nhau; xích lại gần nhau về nhiều mặt; tôn trong bản

sắc văn hóa, lợi ích của các cộng đồng.

+ Sự liên hiệp lại của nhiều quốc gia:

- Xâm lược: chủ nghĩa thực dân cũ và mới sự áp

đặt, ép buộc, bóc lột thù hằn, mâu thuẫn.

- Hợp tác:

quyết, lợi ích của các dân tộc, giúp đỡ nhau cùng

tiến bộ.

đôi bên cùng có lợi.

NỘI DUNG CƯƠNG LĨNH DÂN TỘC

CÁC DÂN TỘC ĐƯỢC QUYỀN

TỰ QUYẾT

LIÊN HIỆP

CN TẤT CẢ CÁC DÂN TỘC

QUAN HỆ HƠP TÁC HỮU NGHỊ

TỰ DO PHÂN LẬP

TỰ DO LIÊN HIỆP

TỰ NGUYỆN, BÌNH ĐẲNG, TÔN TRỌNG LỢI ÍCH CÁC DT

TỰ NGUYỆN BÌNH ĐẲNG TÔN TRONG QUYẾN TỰ QUYẾT, LỢI ÍCH CỦA

VẤN ĐỀ DÂN TỘC Ở VIỆT NAM VÀ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA HIỆN NAY

NGÔN NGỮ VĂN HÓA TÂM LÝ

VẤN ĐỀ DÂN TỘC Ở VIỆT NAM VÀ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA HIỆN NAY

CH/S

VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

TĂNG CƯỜNG ĐẦU TƯ KẾT CẤU

HẠ TẦNG VÀ XH PHÁT TRIỂN NÂNG CAO ĐỜI SỐNG

TINH THẦN, DÂN TRÍ

VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CNXH

I BẢN CHẤT, NGUỒN GỐC VÀ TÍNH CHẤT CỦA TÔN GIÁO

1 Bản chất của tôn giáo

PHẢN ẢNH TÔN GIÁO

BẢN CHẤT, NGUỒN GỐC VÀ TÍNH CHẤT CỦA TÔN GIÁO

NIỀM TIN TÔN GIÁO

Niềm tin

Niềm tin Tôn giáo

Niềm tin Hiện thực

Thế giớiHiện thực

Thế giới

Hư ảo

Cuộc sốngCon ngườiNiềm tin

Niềm tin Hiện thực

Niềm tin Tôn giáo

Niềm tin

Niềm tin Hiện thực

Thế giới

Hư ảo

Niềm tin Tôn giáo

Niềm tin

Niềm tin Hiện thực Hiện thựcThế giới

Thế giới

Hư ảo

Niềm tin Tôn giáo

Niềm tin

Niềm tin Hiện thực

Cuộc sống Con người

Thế giới Hiện thực

Thế giới

Hư ảo

Niềm tin Tôn giáo

Niềm tin

Niềm tin Hiện thực