PowerPoint Presentation CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH VIẾT ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT KHỔ THƠ I Yêu cầu chung 1 Học sinh thuộc lòng bài thơ 2 Nắm chắc kiến thức về văn bản tác giả, tác phẩm (hoàn cảnh s[.]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ :
HƯỚNG DẪN HỌC SINH VIẾT ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT KHỔ THƠ
I Yêu cầu chung :
1 Học sinh thuộc lòng bài thơ.
2 Nắm chắc kiến thức về văn bản : tác giả, tác phẩm (hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, nhan đề, mạch cảm xúc, bố cục, nội dung – nghệ thuật chính…)
3 Nắm chắc kiến thức về tiếng Việt : từ, cụm từ, câu, dấu câu, các phép tu từ…
4 Nắm chắc kiến thức về Tập làm văn : cách trình bày đoạn văn, các phép liên kết trong đoạn…
Trang 2II Lỗi học sinh thường mắc :
1 Lúng túng viết câu chủ đề.
2 Khó khăn trong việc tìm ý.
3 Diễn đạt thiếu mạch lạc.
4 Hiểu sai về hình ảnh thơ.
Trang 3III Giải pháp :
1 Viết câu chủ đề :
a Công thức chung :
a1 Câu chủ đề trong đoạn văn diễn dịch :
Khổ thơ… + Tác phẩm + Tác giả + Đánh giá khái quát về nội dung, nghệ thuật
VD : Trong khổ thơ đầu bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”, chỉ bằng vài nét chấm phá, Thanh Hải đã thể hiện cảm xúc say sưa, ngây ngất của mình trước mùa xuân đất trời.
a2 Câu chủ đề trong đoạn văn quy nạp :
Nói tóm lại, bằng (với) Nghệ thuật + Đánh giá khái quát về nội dung
VD : Nói tóm lại, chỉ bằng vài nét vẽ tài hoa, nhà thơ Hữu Thỉnh đã nắm bắt, tái hiện được
vẻ đẹp mơ hồ, tinh tế của khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu (pt khổ thơ đầu)
a3 Câu chủ đề trong đoạn văn tổng-phân-hợp :
* Câu chủ đề 1 : Khổ thơ… + Tác phẩm + Tác giả + Đánh giá khái quát về nội dung, nghệ thuật
* Câu chủ đề 2 : Nói tóm lại, bằng (với) Nghệ thuật + Nâng tầm khái quát cao về nội dung
VD :
- Khổ thơ cuối trong bài “Đồng chí”, nhà thơ Chính Hữu đã khắc họa thành công vẻ đẹp của tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng.
- Nói tóm lại, với sự kết hợp hài hòa giữa cảm hứng hiện thực và cảm hứng lãng mạn, ngôn ngữ cô đọng,gợi hình gợi cảm, nhà thơ đã dựng lên bức tượng đài tuyệt đẹp về người lính cụ Hồ trong kháng chiến chống Pháp.
Trang 4b Đối với đề bài sẵn có câu chủ đề hoặc có sẵn nội dung yêu cầu nghị luận :
Học sinh sẵn viết
c Đối với đề bài không có sẵn câu chủ đề hoặc không có sẵn nội dung yêu cầu nghị luận :
- Học sinh nhớ nội dung chủ đề toàn bài
- Nhớ bố cục của bài thơ
VD : Trong bài thơ “Đồng chí” (Chính Hữu) :
- Khổ 1 : Cơ sở hình thành tình đồng chí
- Khổ 2 : Biểu hiện đẹp đẽ của tình đồng chí.
- Khổ 3 : Kết tinh vẻ đẹp của tình đồng chí.
d Đối với một số bài thơ có nhiều khổ thơ, khó nhớ nội dung cụ thể : lấy nội dung chủ đạo
toàn bài áp cho từng đoạn vẫn hợp lí
VD :
- Bài “Bếp lửa” :
Khổ thơ… trong bài thơ “Bếp lửa” (Bằng Việt) đã lay động trái tim người đọc về tình bà cháu thiêng liêng qua hình tượng bếp lửa
- Bài “Đoàn thuyền đánh cá” :
Khổ thơ… trong bài “Đoàn thuyền đánh cá” (Huy Cận) là sự kết hợp hài hòa, tuyệt đẹp giữa bức tranh thiên nhiên vũ trụ và bức tranh lao động của con người.
→ Viết thành câu chủ đề
Trang 5a Bổ ngang khổ thơ : Tìm những câu thơ cùng thể hiện một khía cạnh nội dung -> ý
VD : Khổ 1 bài thơ “Đồng chí” :
- Câu thơ 1 + 2 : Chung giai cấp, hoàn cảnh xuất thân → Ý 1.
- Câu 3 + 4 : Chung lý tưởng, lòng yêu nước → Ý 2.
- Câu 5 : Chung hàng ngũ, nhiệm vụ → Ý 3.
- Câu 6 : Chung khó khăn, thiếu thốn nơi chiến trường → Ý 4.
- Câu 7 : hệ quả của những cơ sở trên, là kết tinh cảm xúc mãnh liệt → Ý 5.
- Tìm các từ ngữ then chốt, các phép tu từ, nhịp điệu, giọng điệu… trong khổ thơ.
b Bổ dọc khổ thơ :
VD : Khổ thơ đầu bài “Sang thu” (Hữu Thỉnh) :
- Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa tuyệt đẹp → Ý 1.
+ Hương ổi (khứu giác).
+ Phả.
+ Gió se (xúc giác).
+ Sương chùng chình (thị giác)…
- Cảm nhận tinh tế của nhà thơ → Ý 2.
+ Bỗng : Ngạc nhiên, thích thú, ngỡ ngàng.
+ Hình như : Cảm giác mơ hồ, mong manh, hồn thơ tinh tế, nhạy cảm, tâm trạng bâng khuâng…
c Định lượng số câu ứng với số ý :
- Gạch chân các từ ngữ then chốt, các hình ảnh thơ và tín hiệu nghệ thuật đặc sắc cần phân tích.
- Nếu số tín hiệu nghệ thuật trùng với số câu trong yêu cầu của đề bài → Mỗi tín hiệu viết thành một câu.
- Nếu số tín hiệu ít hơn dung lượng yêu cầu của đề bài → Tín hiệu nào đặc sắc hơn, ý nào chính hơn thì tăng số câu ở đó.(Ý chính là ý quan trọng, chủ yếu thể hiện tư tưởng, cảm xúc, chủ đề của khổ thơ, bài thơ)
2 Hướng dẫn tìm ý : Tùy vào bố cục và mạch cảm xúc của khổ thơ:
Trang 63 Cách diễn đạt đoạn văn mạch lạc :
- Cách 1 :
+ Giới thiệu ý 1 + Dẫn chứng + Phân tích, đánh giá
+ Chuyển sang ý 2, giới thiệu ý 2 + Dẫn chứng + Phân tích, đánh giá
…
- Cách 2 : ngược lại :
+ Dẫn dẫn chứng + Phân tích, đánh giá → Chốt ý 1
+ Chuyển sang ý 2, dẫn dẫn chứng, phân tích, đánh giá → Chốt ý 2
…
VD (Cách 1) : Phân tích khổ thơ đầu “Sang thu” :
Khổ thơ đầu bài thơ “Sang thu” (Hữu Thỉnh) là những cảm nhận tinh tế của tác giả về khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu ở không gian gần và hẹp :
Bỗng nhận ra hương ổi
… Hình như thu đã về
* Ý 1 : Thật vậy, đầu tiên người đọc vô cùng ấn tượng trước bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa :
“hương ổi”… → “phả”… → “gió se”… → ”sương chùng chình”…
* Ý 2 : Sau khi thưởng lãm bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ ấy, trong tim ta dâng lên sự ngưỡng
mộ về ngòi bút tài hoa, khéo léo, tâm hồn nhạy cảm, tinh tế và trái tim tha thiết yêu đời của thi nhân : “Bỗng” : reo vui, ngạc nhiên, ngỡ ngàng, thích thú… →tg phát hiện ra sự mới mẻ, quyến
rũ từ hình ảnh thân thuộc, dân dã (hương ổi)(giống Phạm Tiến Duật phát hiện sự thú vị, độc đáo
từ những chiếc xe không kính vốn đầy rẫy trong chiến tranh…)… → “Hình như” : cảm giác mơ
hồ, mong manh, tinh tế, nhạy cảm, bâng khuâng…
Trang 74 Hiểu đúng hình ảnh thơ :
- “Đặc sản” của ngôn ngữ nghệ thuật là tính đa nghĩa , cho phép người đọc phát huy trí tưởng tượng với những liên tưởng phong phú… Tuy nhiên→ Đòi hỏi người đọc phải có vốn sống,
sự trải nghiệm, trí tưởng tượng, vốn từ… sâu rộng mới hiểu đúng và diễn đạt chuẩn xác, sinh động hình ảnh thơ
Vì vậy :
- Giáo viên phải nghiên cứu tài liệu và phân tích kĩ lưỡng cho học sinh
- Học sinh phải đọc tư liệu tham khảo, huy động vốn sống, phát huy trí tưởng tượng
- Học sinh phải liên tưởng hướng vào chủ đề, không được thoát ly chủ đề
Trang 876 chân bước thật êm VIẾNG LĂNG BÁC mà con tim nghẹn ngào!
77 hương ổi xuyến xao Gió se phả vị ngọt ngào SANG THU…
Ba năm sạch bóng quân thù (1978) ÁNH TRĂNG nhắc sống thủy chung nghĩa tình
80 NÓI VỚI CON mình (Làm) MÙA XUÂN NHO NHỎ đẹp xinh dâng đời
48 ĐỒNG CHÍ về LÀNG Đào hào, đắp ụ, quy hàng quân Tây
58 miền Bắc dựng xây ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ lướt mây biển bằng
62- bé có nhớ chăng CON CÒ chở nắng trong ngần lời ru…
À ơi… Bố ở chiến khu…
63- năm ấy- hoang vu cánh đồng
Bà ta áo vá nâu sồng
Ấp iu BẾP LỬA đượm nồng sắn thơm
Nhớ năm 66 tủi hờn CHIẾC LƯỢC NGÀ – kỉ vật thiêng mãi còn
“Cho dù đốt cháy Trường Sơn…”
Hồn thiêng sông núi vẫn còn đinh ninh
69 bão đạn thất kinh BÀI THƠ… KHÔNG KÍNH tôn vinh bác tài!
70 LẶNG LẼ chàng trai Đóa xuân mãi nở đẹp hoài SA PA
71 NHỮNG NGÔI SAO XA (XÔI)
Lung linh mắt lá rừng già đêm đêm