Từ các vấn đề được thảo luận trong chương 2, giáo trình truyền thông đối ngoại (nxb chính trị quốc gia sự thật, 2021 trang 62 126), anh chị hãy phân tích 2 3 ví dụ trong thực tiễn hoạt động báo c

Từ đó dẫn đến sự xuất hiện của một loại hình truyền thông mới, được gọi là Báo chí di động, trong đó những người làm báo chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạ

BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM

-TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

Đề bài:

Từ các vấn đề được thảo luận trong Chương 2, Giáo trình Truyền thông đối ngoại(NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, 2021 Trang 62-126), anh chị hãy phân tích 2-3 ví dụtrong thực tiễn hoạt động báo chí truyền thông để chứng minh cho các vấn đề đó

MỤC LỤC

I Ví dụ 1: Phân tích hoạt động của BBC trên ứng dụng di động Instagram 4

2 Hoạt động của BBC trên ứng dụng di động Instagram 6

2 Hoạt động của The Washington Post trên ứng dụng di động TikTok 19

2.1 Nền tảng đọc báo mới của người dùng điện thoại di động 19

MỞ ĐẦU

Sự phát triển của công nghệ số và sự xuất hiện của thiết bị di động thông minh đãlàm thay đổi cách mà con người sản xuất và tiếp cận thông tin Ở những thập kỷ trước, khicác phương tiện truyền thông còn lạc hậu, mạng Internet chưa được sử dụng rộng rãi; conngười cập nhật tin tức hàng ngày thông qua những tờ báo in truyền thống, radio, hay loa đàiđịa phương, mà không có sự tương tác với những người sản xuất ra thông tin đó Ngàynay, trong thời kỳ “số hóa”, con người đã thay đổi cách tiếp cận thông tin của mình, khôngchỉ là người đọc tiếp nhận một chiều như trước, mà mong muốn được kết nối trực tiếp vớinhững người làm báo, viết báo Họ muốn có những cuộc trò chuyện giao lưu mà ở đó họ cóthể đặt ra những câu hỏi và được giải đáp, có thể nêu lên những ý kiến và được lắng nghe.1

Các tổ chức, cơ quan báo chí cũng thay đổi cách sản xuất thông tin bằng việc tận dụng tối

đa truyền thông xã hội, và các tính năng ưu việt của điện thoại di động, chuyển sang tíchhợp báo chí với mạng xã hội trên điện thoại thông minh

Điện thoại thông minh ra đời đã trở thành một công cụ đắc lực trong ngành báo chítruyền thông nói chung và trong hoạt động sản xuất thông tin nói riêng, cũng như trong việctiếp cận thông tin của công chúng Bởi vì nó có đầy đủ các tính năng để có thể thực hiện cáccông việc mà trước đây chỉ làm được bằng các thiết bị và máy tính chuyên dụng Từ đó dẫn

đến sự xuất hiện của một loại hình truyền thông mới, được gọi là Báo chí di động, trong đó

những người làm báo chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng là có thể viếtbáo và chuyển tải chúng đến với người đọc, và cũng bằng một chiếc điện thoại, người đọccó thể cập nhật tin tức mọi lúc mọi nơi 2Như vậy, có thể hiểu, báo chí di động là một

phương tiện truyền thông, sử dụng thiết bị di động để làm báo và truyền tải thông tin Thuật

ngữ “Báo chí di động” lần đầu tiên được nhắc đến vào năm 1990 trong báo cáo của James

Katz về nghiên cứu những tác động của truyền thông đến công chúng, với tên tiếng Anh là

“Mobile Media” hay “Mobile Journalism”.3 Trong báo cáo này, James Katz đã chỉ ra loại

hình truyền thông mới là báo chí di động, và dự đoán nó sẽ trở thành phương tiện được sử

1 Salah Mohammedsalid (2017), Mobile Journalism: Using smartphone in journalistic work, Uppsala Universitet, trang 7.

2 Châu An (2014), “Xu hướng báo chí mobile trong kỷ nguyên di động”, VnExpress Truy cập đường link:

https://vnexpress.net/xu-huong-bao-chi-mobile-trong-ky-nguyen-di-dong-2990858.html

3 Phan Quốc Hải (2016), Báo di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học - Đại học Huế, tập 4, số 2, trang 155.

dụng nhiều nhất trong hệ thống các phương tiện truyền thông.4

Có thể thấy, điện thoại thông minh cùng với mạng xã hội từ khi ra đời đã trở thànhđiều thiết yếu trong cuộc sống của con người Theo cuộc khảo sát của Pew Research Centervào năm 2016, lượng người sở hữu và sử dụng điện thoại thông minh nhiều hơn nhữngngười sử các thiết bị công nghệ khác.5 Đặc biệt, một cuộc khảo sát gần đây (2021) về thiếtbị được sử dụng phổ biến để cập nhật tin tức ở Mỹ đã cho thấy, hầu hết (khoảng 86%) người

Mỹ sử dụng di động để đọc báo tiếp cận tin tức.6 Với những tính năng đặc biệt đáp ứngđược thị hiếu của công chúng báo chí ngày nay, điện thoại thông minh và mạng xã hội luôn

đi đôi với nhau đã thu hút rất nhiều các “gã khổng lồ” truyền thông tham gia sử dụng nềntảng mạng xã hội trên điện thoại di động để truyền tải thông tin đến người đọc và đạt được

những thành công đáng kể Đặc biệt, không thể không kể đến thành công của BBC News

trên nền tảng Instagram và The Washington Post trên Tik Tok.

4 James Katz, The Future of Mobile News, Pew Research Center, New Media & Society, trang 547 - 564.

5 Jacob Poushter (2017), Smartphones are common in advanced economics, but digital divides remain, Pew Research Center Truy cập đường link: https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/21/smartphones-are-common-in-

advanced-economies-but-digital-divides-remain/ , ngày truy cập: 01/06/2021

6 Elisa Shearer (2021), More than eight - in - ten Americans get news from digital devices, Pew Research Center Truy cập đường link:

https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/01/12/more-than-eight-in-ten-americans-get-news-from-digital-devices,

ngày truy cập: 01/06/2021

NỘI DUNG

I Ví dụ 1: Phân tích hoạt động của BBC trên ứng dụng di động Instagram

1 Khái quát chung

1.1 Giới thiệu về BBC News

BBC News là một trong những trang tin tức lớn nhất trên thế giới, trực thuộc hãngthông tấn quốc gia BBC của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, chịu trách nhiệmthu thập và truyền tải những tin tức, thời sự trong nước và quốc tế.7 BBC News không chỉphát triển tại Anh quốc mà còn là trang tin tức nổi tiếng được truy cập tại nhiều quốc giatrên thế giới

Tháng 11 năm 1997, website của BBC News lần đầu tiên ra mắt công chúng, cungcấp tin tức đa dạng trong nhiều lĩnh vực như thời sự quốc tế, giải trí, thể thao, khoa học,chính trị…, trở thành một trong những websites đọc báo phổ biến và được ưa chuộng nhấttại Anh quốc.8 Vào năm 2010, BBC tiếp tục phát triển thêm những cách thức mới để truycập BBC News, phù hợp với xu hướng truyền thông xã hội, trong đó có phiên bản BBCNews cho các thiết bị di động.9

Tuy nhiên, chưa dừng lại ở đó, BBC News tiếp tục được phát triển trên các nền tảngmạng xã hội dành cho điện thoại di động như Facebook, Twitter, và nổi bật nhất là hoạtđộng của BBC News trên Instagram vào năm 2014

1.2 Giới thiệu về Instagram

Instagram là một nền tảng mạng xã hội trên điện thoại di động cho phép người dùngchỉnh sửa và chia sẻ hình ảnh, videos ngắn với bạn bè trên toàn thế giới Lần đầu tiên xuấthiện phiên bản dành cho người dùng IOS vào năm 2010, và chỉ 2 năm sau đó được ông lớnFacebook mua lại, Instagram đã nhanh chóng thu hút được đông đảo sự chú ý của côngchúng, đặc biệt là các bạn trẻ và dần trở thành một trong những mạng xã hội có nhiều lượt

7 Richard Sambrook, About BBC News, BBC News Truy cập đường link:

http://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/hi/this_is_bbc_news/newsid_3281000/3281229.stm , ngày truy cập: 01/06/2021

8 BBC News (2017), How the BBC Website has changed over the past 20 years Truy cập đường link:

https://www.bbc.com/news/uk-41890165, ngày truy cập: 01/06/2021.

9 BBC News (2010), BBC News Iphone and Ipad app launches in UK Truy cập đường link:

https://www.bbc.com/news/technology-10738882,ngày truy cập: 01/06/2021.

đăng ký nhất.10 Tính đến tháng 6 năm 2018, Instagram đạt được một tỷ người dùng, trởthành một trong những mạng xã hội phổ biến nhất trên thế giới.11

Kể từ khi ra đời và phát triển, Instagram đã cập nhật nhiều những tính năng mới, đápứng được nhu cầu sử dụng của người dùng cá nhân và doanh nghiệp, nổi bật như tính năngđăng tin trong 24 giờ (stories), Instagram Live, IG TV, Instagram Reels, 12

Những tính năng độc đáo của Instagram trên điện thoại, kết hợp với yếu tố phổ biếncủa di động thông minh, đã đáp ứng được xu hướng phát triển của báo chí di động Điều đódẫn đến sự xuất hiện của rất nhiều những trang báo lớn trên nền tảng mạng xã hội Instagram

và đạt được nhiều thành công trong việc sản xuất và truyền tải tin tức đến công chúng, đặcbiệt phải kể đến BBC News

1.3 Giới thiệu về BBC News trên Instagram

Trong thời đại “số hóa” hiện nay; các trang báo, tạp chí đã chuyển mình từ báo intruyền thống sang báo mạng, báo điện tử BBC News cũng không nằm ngoài cuộc khi bắtkịp xu hướng, cho ra mắt những ứng dụng đọc báo trên điện thoại, nhưng thành công hơn cảvẫn là việc tham gia vào mạng xã hội Instagram để sản xuất thông tin và chuyển tải đếnngười dùng Instagram trên toàn thế giới

Vào năm 2014, BBC News lần đầu tiên bắt tay với Instagram bằng việc cho ra đờiInstafax - một dạng tin tức ngắn bằng video được đăng trên Instagram.13 Trải qua 7 năm cảitiến và phát triển trên Instagram như hiện nay, BBC News giờ đây không chỉ đăng tin tứcdưới dạng video ngắn; mà còn có những hình ảnh với headlines tin tức, được thiết kế phùhợp với giao diện, kích cỡ của người dùng điện thoại

Nhìn chung, sự kết hợp giữa báo chí và mạng xã hội trên điện thoại di động là một

thành công lớn của BBC News trong bối cảnh truyền thông xã hội (truyền thông mới) phát

triển Sau 7 năm phát triển trên nền tảng Instagram, BBC News đã đạt được những thànhtựu đáng kể với lượt người theo dõi tính đến năm 2021 là hơn 18 triệu lượt, trở thành mộttrong những trang tin tức có lượng người theo dõi nhiều nhất trên Instagram Từ 04/2018

10 Brian Holak (2017), Definition Instagram, Tech Target Truy cập đường link:

https://searchcio.techtarget.com/definition/Instagram , ngày truy cập: 01/05/2021.

11 Josh Constine (2018), Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800 million in September Truy cập đường link: https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ , ngày truy cập: 01/06/2021.

12 Kayla Lee (2019), The complete list of Instagram features for marketing experts, Sproutsocial Truy cập đường link:

https://sproutsocial.com/insights/instagram-features/ , ngày truy cập: 01/06/2021.

13 Leila Haddou (2014), BBC targets social media users with Instagram video news, The Guardian Truy cập đường link: https://www.theguardian.com/media/2014/jan/20/bbc-targets-social-media-users-with-instagram-video-news , ngày truy cập: 01/06/2021.

đến 10/2019, bình quân mỗi ngày tài khoản BBC News đạt được 10,000 lượt người theo dõi

và lên tới con số cao nhất là hơn 21,000 lượt theo dõi một ngày.14 Có thể thấy, “gã khổnglồ” truyền thông BBC News đã có một bước đi thành công khi sử dụng điện thoại thôngminh kết hợp mạng xã hội Instagram làm phương tiện để tác nghiệp báo chí, sản xuất thôngtin và chuyển tải thông tin đến công chúng

2 Hoạt động của BBC trên ứng dụng di động Instagram

2.1 Nền tảng đọc báo mới của người dùng điện thoại di động

Cùng với sự phát triển của công nghệ, báo chí những năm gần đây “đã có nhữngbước phát triển vượt bậc về công nghệ làm báo và truyền tải thông tin”15 trên các thiết bị diđộng “Có rất nhiều cách thú vị để truyền tải tin tức và kết nối với công chúng mà tưởngchừng như bất khả thi trước đây”16 Từ trang web truyền thống đến ứng dụng đọc báo, từứng dụng đọc báo đến mạng xã hội, hãng thông tấn lâu đời của Anh - BBC đã phát triển rấtnhiều nền tảng đọc báo khác nhau để phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của độc giả Nhưng

“mạng xã hội sẽ không là gì cả nếu thiếu điện thoại di động”17, khi giờ đây phần lớn côngchúng, đặc biệt là giới trẻ (69%)18 sử dụng các ứng dụng mạng xã hội trên điện thoại di độngthay vì trên máy tính để bàn, thì BBC cũng đã bắt kịp xu hướng bằng cách phát triển, thiết

kế riêng các nội dung trên Facebook, Twitter và đặc biệt là Instagram sao cho phù hợp,tương thích với điện thoại Giờ đây, chỉ với chiếc điện thoại di động trên tay, người sử dụngcó thể dễ dàng cập nhật tin tức báo chí không chỉ mới nhất mà còn phù hợp với cách tiếpnhận thông tin qua thiết bị di động của mình mọi lúc mọi nơi từ Instagram của BBC

Có thể thấy, BBC đã tận dụng và khai thác thông minh ba tính năng nổi tiếng củamạng xã hội Instagram bao gồm: Instagram stories, IGTV và newsfeed để mang lại trảinghiệm đọc báo tốt nhất cho người dùng điện thoại di động

2.1.1 Với Instagram stories

14 Faisa Kalim (2019) How to gain 10,000+ followers a day, and other Instagram insights from the BBC, Economist

and Bloomberg, What’s new in publishing Truy cập đường link: 10000-followers-a-day-and-other-instagram-insights-from-the-bbc-economist-and-bloomberg / , ngày truy cập:

https://whatsnewinpublishing.com/how-to-gain-01/06/2021.

15 Phan Quốc Hải (2016), Báo chí di động tại Việt Nam - Một loại hình truyền thông mới, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế, tập 4, số 2, trang 155.

16 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 119.

17 Ivo Burum (2020), The MOJO handbook: Theory to praxis, Routledge, trang 7.

18 Reuters Institute for the Study of Journalism, Digital News Report 2019, trang 54

Tính năng Stories - mà như Sasha Koehn,

nhà sáng lập của Buck Mason nhận định là “một

cách để kể những câu chuyện ngắn đầy sáng

tạo”19 - đã được đội ngũ nhà báo ở BBC sử dụng

tinh tế, nhắm vào tâm lý không muốn đi tìm các

tin tức mà muốn tin tức “tự tìm” đến mình của

giới trẻ20

Về nội dung, để phù hợp với thị hiếu của

những người trẻ thích sự đơn giản, tiện lợi và có

thói quen cập nhật tin tức qua điện thoại di động,

các Stories của BBC được ứng dụng như một

chuyên mục điểm tin nóng trong ngày, mà mỗi

story gồm ba phần: tiêu đề, hình ảnh nổi bật kèm

theo link đính kèm dẫn trực tiếp đến bài viết đầy

đủ trên website21 Nhờ vậy, người dùng không

cần phải sử dụng những chiếc laptop nặng nề hay

truy cập vào trang cá nhân trên Instagram của

BBC, mà vẫn có thể tận hưởng bài viết mình

quan tâm mọi lúc, mọi nơi chỉ bằng thao tác vuốt

Story của BBC ngày 30/5/2021 Nguồn: @bbcnews.

tay lên trên

Về hình thức, tất cả Stories đều được BBC thiết kế “bắt mắt, gọn gàng, dễ đọc”22 vàđặc biệt phù hợp cho người sử dụng điện thoại di động với những hình ảnh chân thực, sốngđộng hay những hình đồ họa đẹp mắt cùng những dòng tiêu đề ngắn gọn (các dòng tiêu đềcủa BBC luôn dưới 55 kí tự)23 được bố trí phù hợp theo khổ dọc của điện thoại

Đối với một số tin tức quan trọng, BBC sẽ dành ba đến bốn stories để tóm tắt các ýchính trong bài đó, giúp người đọc có thể nhanh chóng cập nhật tin tức khi đang xem chuỗistories của hãng mà không cần phải thao tác vuốt lên trên

19 Katerina Bojkov (2021), Instagram Stories for Business 2021 [Complete Guide], EmbedSocial Truy cập đường link: https://embedsocial.com/blog/instagram-stories-for-business/

20 Reuters Institute for the Study of Journalism, How Young People Consume News and the Implications for

Mainstream Media, trang 3.

21 Sophie Eyears (2019), How BBC News Built a More Engaged Audience on Instagram, Facebook Journalism Project Truy cập đường link: https://www.facebook.com/journalismproject/bbc-news-instagram

22 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 125.

23 Nathalie Malinarich (2017), Writing for Mobile: Bite-Size Basics, BBC Academy Truy cập đường link:

http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/article/art20141202144618106

Stories của BBC ngày 29/5/2021 Nguồn: @bbcnews.

Thông thường, các Stories sẽ biến mất sau 24 giờ nhưng đội ngũ nhà báo của BBC đãrất thông minh khi sử dụng mục Highlights ở trang cá nhân để lưu các Stories tin tức đótheo từng chủ đề Vậy nên, người sử dụng điện thoại di động có thể dễ dàng theo dõi nhữngchủ đề mình hứng thú mà không cần phải vào trang web của BBC và đánh từ khóa vào mụctìm kiếm như trước Đặc biệt hơn nữa, các dòng tiêu đề của một chuỗi Stories trong cùngmột Highlight khi được đọc lên sẽ tạo cảm giác liền mạch như đang kể một câu chuyện,giúp người sử dụng không tốn quá nhiều thời gian để có thể hiểu bao quát được chủ đề màmình đang hứng thú.

Stories trong Highlight “Sport 2050” của BBC Nguồn: @bbcnews.

2.2.2 Với IGTV

Bên cạnh những đồ họa và hình ảnh đẹp mắt, đội ngũ nhà báo của BBC còn luôn

“thử nghiệm các định dạng khác nhau để truyền tải tin tức một cách thú vị và giàu tính

tương tác hơn, đem đến những góc nhìn khác nhau về một vấn đề”24 Và IGTV chính là mộttrong những thử nghiệm đáp ứng các tiêu chí đó Chỉ sau khi tính năng này được ra mắt, cóđến 90% lượng tin tức hàng tháng của BBC trên Instagram được đăng dưới định dạngvideo25

Điều gì đã dẫn đến sự chuyển dịch ấy? Câu trả lời chính là ở tính linh hoạt và tươngthích với điện thoại di động mà tin tức dạng video mang lại Những dòng tin tức dài đượcBBC chuyển đổi thành dạng video ngắn đầy sinh động và trực quan, đi kèm là giọng đọcthuyết minh và phụ đề để phù hợp với những nhu cầu sử dụng khác nhau của người dùng.Nếu như các video tin tức trên các nền tảng mạng xã hội hay ứng dụng khác thường ở dướidạng chiều ngang, thích hợp cho người sử dụng máy tính để bàn hơn thì nay các video tintức theo chiều dọc trên IGTV được tạo ra để phục vụ thói quen sử dụng điện thoại di độngcủa công chúng26 Ngoài ra, các video tin tức còn giúp người xem ghi nhớ tới 95% thôngđiệp so với 10% khi đọc dưới dạng văn bản27 Nhờ đáp ứng được xu hướng và thói quen củangười sử dụng điện thoại di động, các video tin tức của BBC trên IGTV đã đón nhận đượcrất nhiều sự yêu thích, bằng chứng là có không ít video có trên một triệu lượt xem

2.2.3 Với newsfeed

Nội dung các bài viết trên newsfeed của BBC phần lớn được chuyển hóa lại từ nộidung các bài viết trên website và các nền tảng khác28 để phù hợp cấu hình điện thoại diđộng

Về hình thức, các bài viết luôn được viết rất ngắn gọn và chia thành nhiều đoạn nhỏ,tạo sự thoải mái cho người dùng và đặc biệt phù hợp với kích thước màn hình nhỏ của điệnthoại Đi kèm với bài viết vẫn là những hình đẹp, chân thực và sống động

Về nội dung, bài viết sẽ tóm tắt ý chính của tin tức, giúp cho người đọc không cầnvào website mà vẫn có thể nhanh chóng cập nhật được tin mới khi đang lướt Instagram trênđiện thoại di động Phóng viên của BBC tin rằng “mọi từ ngữ đều đáng giá”, và điều đó đặc

24 Caroline Scott (2017), How BBC News is experimenting with Instagram Stories to engage younger audiences Truy cập đường link:

https://www.journalism.co.uk/news/bbc-news-experiments-with-instagram-stories-to-engage-younger-audiences-/s2/ a697503/

25 Max Willens (2017), Instagram video is soaring for publishers, Digiday Truy cập đường link:

biệt quan trọng khi viết bài cho các định dạng mobile: “Người dùng điện thoại di động rấtdễ cảm thấy mất hứng thú, bởi vậy bạn phải nhanh chóng gây sự chú ý và thu hút họ ngay từnhững dòng đầu”29 Bởi vậy, dù là những dòng tin tức vắn tắt, nhưng chúng vẫn luôn đượcđội ngũ nhà báo của BBC chau chuốt để đảm bảo chất lượng nội dung, giúp cho người dùngcó trải nghiệm tốt nhất, dù cho cập nhật tin tức trên điện thoại hay máy tính để bàn

2.2 Nền tảng tác nghiệp mới của phóng viên

Giờ đây, “điện thoại di động không chỉ là nền tảng đọc báo mà còn là nền tảng tácnghiệp”30 Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, một phóng viên của BBC thậm chí có thểchụp ảnh, quay phim phỏng vấn mà không cần tới các thiết bị camera chuyên dụng trongsuốt hai năm31 hay kết hợp với phần mềm chỉnh video trên máy tính xách tay để tạo ranhững video tin tức đầy chất lượng32 Không chỉ vậy, đội ngũ phóng viên BBC còn sử dụngcác hiệu ứng hình ảnh và đồ họa sẵn có trên ứng dụng điện thoại Instagram để biên tập cácchuỗi Stories, giúp tin tức đến với công chúng nhanh hơn nhưng chất lượng vẫn được đảmbảo33

Không chỉ cố gắng đưa tin tức nhanh hơn, mà báo chí truyền thông thế giới nóichung và BBC nói riêng còn đang cạnh tranh để “mobile-first” - đăng trên mobile - nơi phầnlớn công chúng cập nhật tin tức trước Xu hướng này đòi hỏi các phóng viên chia sẻ tin tứctrên các thiết bị di động và mạng xã hội đầu tiên, trước cả khi đăng trên website hay phátsóng trên truyền hình34 Với camera phân giải cao được tích hợp trong điện thoại thôngminh và đường truyền mạng nhanh, các phóng viên giờ đây đã có thể truyền phát trực tiếptin tức nóng từ mọi nơi mà chiếc điện thoại có thể chạm tới35

Có thể nói, BBC đã đáp ứng mấu chốt của “mobile-first” - “Khán giả tôi là ai và họcần những gì?”36 bằng cách truyền phát trực tiếp (livestream) các tin nóng trên điện thoại rấtthông minh Cụ thể, trong buổi tối ngày Tổng tuyển cử Anh quốc tháng 6/2017, BBC đã sử

29 Ivo Burum (2020), The MOJO handbook: Theory to praxis, Routledge, trang 135.

30 PGS TS Lê Thanh Bình (Chủ biên) (2021), Giáo trình Truyền thông đối ngoại, Nxb Chính trị Quốc gia sự thật, trang 105

31 Dougal Shaw (2018), My Mojo Diet: Two years on, BBC Academy Truy cập đường link:

34 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 38.

35 Salah Mohammedsalih (2017), Mobile Journalism: Using smartphone in journalistic work, Uppsala University, trang 12.

36 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 38.

dụng các thiết bị di động (trong đó có điện thoại thông minh) để livestream lên InstagramStory, cập nhật thông tin xuyên đêm từ lúc phiếu bầu bắt đầu được kiểm đếm Buổilivestream này được đã được đánh giá là một trong những màn trình diễn tuyệt vời nhất củaBBC trên điện thoại di động Bắt đầu bằng một cuộc phỏng vấn khảo sát một số cử tri Anh,buổi livestream tiếp nối với một phân đoạn phía sau hậu trường (behind the scenes) củachương trình bầu cử đang phát sóng trên kênh truyền hình của BBC cùng sự xuất hiện củabiên tập viên chương trình này - David Dimbleby, sau đó là tin tức bầu cử từ các phóng viên

ở những vùng khác nhau trên đất nước rồi kết thúc là kết quả của cuộc bầu cử.37 Nếu nhưchương trình bầu cử phát trên sóng truyền hình có vẻ “cứng nhắc”, hàn lâm hơn và khôngquá thu hút với giới trẻ thì BBC đã tạo ra hẳn một buổi phát sóng khác, với phong cách “trẻtrung”, bắt mắt hơn ngay trên ứng dụng điện thoại Instagram để hướng tới nhóm khách hàngnày Chỉ với chiếc điện thoại kết nối mạng trên tay, những cử tri trẻ tuổi của Anh quốc đã cóthể cập nhật tin tức bầu cử nóng nhất được cập nhật xuyên đêm dù là đang dạo phố, đi tàuđiện ngầm hay ở trong quán ăn

3 Đánh giá

3.1 Điểm mạnh

3.1.1 Tính tương thích với điện thoại di động

Như đã nói ở trên, các nội dung trên nền tảng Instagram của BBC đều được thiết kếđể phù hợp với thói quen sử dụng điện thoại cập nhật tin tức của công chúng nói chung vàgiới trẻ nói riêng Không còn những đoạn văn dài thiếu phù hợp với kích thước màn hìnhnhỏ, mà thay vào đó là những dòng tiêu đề nổi bật, những dòng tin tức thật ngắn gọn, rõràng, được cách nhỏ ra thành nhiều đoạn tạo cảm giác thoải mái cho mắt Hình ảnh, đồ họa

và video đều sắc nét, chân thực, sống động và bắt mắt

3.1.2 Tính linh động

Với người dùng, một điểm cộng rất lớn của việc cập nhật tin tức qua Instagram củaBBC đó chính là chỉ với chiếc điện thoại di động kết nối mạng trên tay, họ có thể dễ dàngcập nhật tin tức nóng nhất mọi lúc, mọi nơi và dưới nhiều hình thức khác nhau: văn bản,hình ảnh, Stories, video, livestream,

37 Jessica Davies (2017), BBC News is betting on Instagram Stories over Snapchat, Digiday Truy cập đường link:

https://digiday.com/media/bbc-news-betting-instagram-stories-snapchat/

Với phóng viên của BBC, thiết bị di động là một trợ thủ đắc lực cho việc tác nghiệp

ở những nơi có địa hình hiểm trở, thiên tai động đất38 hay thu thập tin tức ở những nơi nguyhiểm, bạo loạn khủng bố39 Nhờ có thiết bị di động, tin tức có thể được sản xuất rất dễ dàngvới chi phí thấp và phóng viên có thể truyền tải tin ở bất kì đâu trên thế giới40

3.1.3 Độ tin cậy

Là một trong những hãng thông tấn lâu đời và đáng tin cậy nhất trên thế giới41 nênkhông ngạc nhiên khi BBC là sự lựa chọn của tới hơn 18,1 triệu người dùng mạng xã hộiInstagram để cập nhật tin tức

3.1.4 Tính tương tác

Điện thoại di động và mạng xã hội đem đến cho công chúng một thứ mà các trangweb truyền thống và báo in thiếu - sự giao tiếp hai chiều giữa phóng viên và nhà báo42 Việcsản xuất và truyền tải tin tức sẽ ngày càng giống một cuộc hội thoại, hay một hội thảo hơn43.Công chúng muốn được lắng nghe Và điều đó sẽ xây dựng một mối quan hệ gắn bó và tintưởng44

Đương nhiên, đội ngũ nhà báo BBC sẽ không bỏ qua một cơ hội như vậy Thườngxuyên nhất có thể, họ luôn cố gắng tương tác với người theo dõi, bao gồm việc nhấn nútthích và trả lời bình luận của người dùng45 Khi điện thoại là phương tiện chính để cập nhậttin tức và vật bất ly thân của phần lớn công chúng, những tương tác như vậy sẽ tạo cảm giácgần gũi như đang ở trong một cuộc đối thoại, giúp độc giả cảm thấy “BBC không chỉ là mộtcái tên và logo”46

38 Nick Garnett (2015), Reporting Nepal: One man, his mobile kit and the battle to connect, BBC Blogs Truy cập đường link: https://www.bbc.co.uk/blogs/collegeofjournalism/entries/1ea0273d-c585-4362-91e0-f1cffeb9a50a

39 Valerie Belair-Gagnon (2015), Social Media at BBC News: The Re-Making of Crisis Reporting, Routledge, trang

32

40 Elly Vansevenant, Mobile war reporting through live streaming, Medium Truy cập đường link:

https://medium.com/journalism-trends-technologies/mobile-war-reporting-through-live-streaming-64a8cba3cbe8#_ftn37

41 Global Web Index (2019), News media consumption report, trang 12.

42 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 51.

43 Dan Gillmor (2004), We the Media: Grassroots Journalism By the People, For the People, O'Reilly Media, trang 8.

44 Anthony Adornato (2017), Mobile and Social Media Journalism: A Practical Guide, SAGE Publications, trang 51.

45 Sophie Eyears (2019), How BBC News Built a More Engaged Audience on Instagram, Facebook Journalism

Project Truy cập đường link: https://www.facebook.com/journalismproject/bbc-news-instagram

46 Sophie Eyears (2019), How BBC News Built a More Engaged Audience on Instagram, Facebook Journalism

Project Truy cập đường link: https://www.facebook.com/journalismproject/bbc-news-instagram

3.2 Điểm yếu

Bên cạnh những ưu điểm kể trên, nền tảng đọc báo mới này của BBC cũng bộc lộmột số điểm yếu của báo chí di động

Thứ nhất, chất lượng âm thanh, hình ảnh không đảm bảo Ở những khu vực có tình

hình thời tiết hoặc chính trị bất ổn, việc sử dụng điện thoại di động để tác nghiệp chắc chắn

sẽ thuận tiện hơn Tuy nhiên, micro của thiết bị di động khi thu âm dễ bị lẫn các tạp âm từmôi trường xung quanh, điển hình nhất là tiếng gió thổi Ngoài ra, khi không sử dụng thêmthiết bị hỗ trợ như chân máy ảnh (tripod), video thu được thường sẽ bị rung lắc, chất lượngtruyền tải không cao Có thể thấy rõ điều đó trong video về làn sóng di cư bất hợp pháp từMaroc sang Ceuta (Tây Ban Nha) được đăng tải trên IGTV của BBC ngày 19/5.47 Song sốlượng những video như trên không nhiều, phần lớn BBC đều đã xử lý, biên tập kỹ càngtrước khi đăng tải Ngoài ra, các thiết bị di động cũng đang ngày càng nâng cấp để đem đếnchất lượng âm thanh, hình ảnh chuyên nghiệp hơn

Thứ hai, do giới hạn kích thước của màn hình, các bài đăng thường chỉ viết vắn tắt,

để nắm được thông tin một cách kỹ lưỡng, người đọc phải nhấn vào liên kết trong phần tiểu

sử của BBC hay link đính kèm trong story (Tap the link in bio/Swipe up) Điều này khá

“cồng kềnh” đối với người dùng, nhất là giới trẻ - bộ phận ưa thích sự đơn giản, nhanh gọn

Thứ ba, để có được những trải nghiệm tốt nhất như xem video trên IGTV, Reels,

người dùng phải cập nhật điện thoại lên phiên bản mới nhất Điều đó cũng có nghĩa lànhững đối tượng đang sử dụng điện thoại cấu hình thấp sẽ ít có cơ hội, thậm chí là khôngthể tiếp cận với một số tin tức mà BBC đăng tải trên Instagram

3.3 Cơ hội

Việc tích hợp giữa báo chí và phương tiện truyền thông xã hội, cụ thể là mạng xã hộitrên điện thoại di động Instagram đã mang đến cho BBC News nhiều những cơ hội để pháttriển

Thứ nhất, phóng viên BBC News có thể tác nghiệp, cập nhật những tin tức mới nhất

mọi lúc mọi nơi dựa vào những tính năng có sẵn trên điện thoại di động và mạng xã hội

Instagram “Điện thoại di động không chỉ là nền tảng đọc báo mà còn là nền tảng tác nghiệp Các nhà báo trước đây dùng bút, máy chữ, sau đó chuyển sang máy tính và giờ đây

47 I have to leave to save myself Truy cập đường link: https://www.instagram.com/tv/CPCRLecMYJk/?

utm_medium=copy_link&fbclid=IwAR2ygMCI30y23mwUTjiB3vw8MzWcB61D00QtduCdi7Re_mVQ8mC1CRYo97

Q , ngày truy cập: 30/5/2021.

chỉ cần dùng điện thoại di động là kết hợp cả máy tính lẫn máy ảnh và máy quay phim.”48

Nếu như trước kia; nhà báo, phóng viên phải trải qua nhiều những công đoạn từ phỏng vấn,ghi chép, quay phim chụp ảnh sau đó biên tập lại để tạo nên một bài báo hoàn chỉnh thì giờđây; chỉ với một chiếc di động thông minh; họ có thể sử dụng trực tiếp camera, record củađiện thoại và những hiệu ứng có sẵn để chụp hình, ghi âm; kết hợp với các tính năng nhưstories, IG TV, Instagram Live trên Instagram Ngay lập tức, họ có thể đăng tải những hìnhảnh, videos vừa thực hiện bằng điện thoại di động lên tài khoản Instagram BBC News đểtruyền tải đến công chúng Điều này giúp cho BBC News cập nhật những tin tức nóng, đángchú ý nhất trong ngày đến người đọc một cách nhanh nhất mà chất lượng thì vẫn được đảmbảo tính xác thực và minh bạch nhất

Thứ hai, BBC News có thể thu về một lượng người theo dõi khổng lồ cho tài khoản

Instagram của mình nhờ vào những tiện ích của điện thoại di động và mạng xã hội đã đápứng được thị hiếu tiếp cận thông tin của công chúng hiện nay, đặc biệt là giới trẻ

Theo một cuộc khảo sát từ Pew Research Center vào đầu năm 2021 về cách thức và

xu hướng tiếp cận thông tin của công chúng tại Mỹ, phần lớn người trẻ ở Mỹ ( 86%) sửdụng di động là thiết bị chủ yếu để cập nhật tin tức trong khi ti vi đạt 68%, radio là 50% vàbáo in truyền thống là 32%.49 Như vậy, điện thoại thông minh chiếm một số lượng ngườidùng áp đảo so với những loại thiết bị còn lại Tại Việt Nam, một cuộc khảo sát năm 2019của Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP HCM với 300 đáp viên là sinh viên vànhững người sinh sống, làm việc tại TP HCM từ độ tuổi 16 đến 30 cho thấy, 93% người trẻ

sử dụng mạng xã hội là nguồn tiếp cận thông tin thường xuyên, 95% đáp viên lựa chọn điệnthoại thông minh là thiết bị chính cho việc cập nhật tin tức của mình 50

Từ những số liệu trên, có thể thấy, sở dĩ mạng xã hội trên điện thoại di động được sửdụng nhiều để cập nhật tin tức là do nó đáp ứng được đầy đủ nhu cầu tiếp nhận thông tin củacông chúng Trong bối cảnh xã hội công nghiệp, công chúng có xu hướng cập nhật tin tứcngắn gọn, nhưng phải súc tích, đầy đủ, mọi lúc mọi nơi.51 Đặc biệt, những thông tin bằng

48 PGS, TS Lê Thanh Bình - Chủ biên (2021), “Giáo trình Truyền thông đối ngoại”, NXB Chính trị Quốc gia sự thật, trang 105, Hà Nội.

49 Elisa Shearer (2021), More than eight - in - ten Americans get news from digital devices, Pew Research Center Truy cập đường link: https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/01/12/more-than-eight-in-ten-americans-get-news- from-digital-devices/ , ngày truy cập: 02/06/2021.

50 Minh Bằng (2019), Xu hướng mới trong thói quen tiếp cận thông tin báo chí của giới trẻ TPHCM 2019, Khoa Báo chí và Truyền thông ( ĐHKHXH&NV- ĐHQGTPHCM) Truy cập đường link: http://baochi.hcmussh.edu.vn/?

ArticleId=593e6937-992e-4b2f-b5a3-cbd8cd810345 , ngày truy cập: 02/06/2021.

51 TS Phạm Thị Thanh Tịnh (2014), Báo chí trên điện thoại di động - xu hướng tiếp cận của công chúng hiện đại, Lý luận chính trị Truy cập đường link: http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/thuc-tien/item/829-bao-tren-dien-thoai-di- dong-xu-huong-tiep-nhan-cua-cong-chung-hien-dai.html , ngày truy cập: 02/06/2021.

hình ảnh có khả năng thu hút công chúng báo chí nhiều hơn là những bài báo dài hàng trang

mà không có hình ảnh minh họa.52 Bên cạnh đó, ngày nay người đọc đã không còn tiếp nhậnthông tin một chiều mà không có sự tương tác với người sản xuất ra nó; thay vào đó, họ cóthể kết nối trực tiếp với người làm báo, đặt ra những câu hỏi, nêu ra những quan điểm vàngay lập tức những người làm báo có thể phản hồi với người đọc thông qua chiếc điện thoại

di động ở mọi không gian và thời điểm.53 Chính vì vậy, nền tảng cung cấp thông tin trênmạng xã hội di động đã hấp dẫn được công chúng ở mọi độ tuổi, mọi quốc gia trên thế giới

Từ đó thấy được, BBC News đã xây dựng thành công nền tảng sản xuất và truyền tảithông tin trên Instagram cho thiết bị di động, đáp ứng được xu hướng tiếp cận báo chí củacông chúng trong thời đại công nghệ số hiện nay Điều đó đã tạo nên cơ hội cho BBC Newsthu hút được hàng trăm, hàng nghìn người theo dõi và truy cập mỗi ngày BBC News đãthiết kế tin tức dưới dạng hình ảnh, videos bắt mắt, với những dòng headlines trọng tâm; đặcbiệt là kích cỡ và định dạng tương thích với cấu hình của điện thoại di động, phù hợp với xuhướng sử dụng điện thoại thông minh của giới trẻ Kết quả thu được là, tính đến tháng05/2021, số lượng người theo dõi tài khoản Instagram của BBC News là hơn 18 triệu người,tăng hơn 2 triệu lượt theo dõi so với tháng 11/2020 Tính từ tháng 04/2020 đến nay, BBCNew tăng gần 6 triệu người theo dõi trên Instagram và sẽ tiếp tục tăng hơn nữa với lượt theodõi bình quân mỗi ngày tăng hơn 21000 người Cùng với đó, lượng người tương tác bằngbình luận và yêu thích trên những bài đăng của BBC News bình quân lần lượt là 20000 và

61000 lượt.54

Việc có nhiều lượt theo dõi cũng chứng tỏ sức ảnh hưởng của BBC News đến côngchúng, tạo cơ hội cho BBC News gây ấn tượng và phát triển thương hiệu để cạnh tranh vớicác trang báo lớn trên thế giới

3.4 Thách thức

Thứ nhất, BBC sẽ mất một khoản chi phí nhất định để đào tạo chuyên môn cho một

nhóm nhân viên riêng Bởi họ đang phát triển Instagram song song cùng với các nền tảngđưa tin khác như đài phát thanh, truyền hình, website cho máy tính,… Vì vậy, cần một bộ

52 TS Đỗ Thị Thu Hằng (2013), Tâm lý tiếp nhận và kỹ năng viết báo thuyết phục, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Truy cập đường link: https://ajc.hcma.vn/Pages/nghien-cuu-khoa-hoc.aspx?CateID=679&ItemID=3313 , ngày truy cập: 02/06/2021.

53 Salah Mohammedsalid (2017), Mobile Journalism: Using smartphone in journalistic work, Uppsala Universitet, trang 7.

54 Speakrj, BBC News followers statistics Truy cập đường link:

https://www.speakrj.com/audit/report/bbcnews/instagram , ngày truy cập: 02/06/2021.

phận chuyên để đăng tải thông tin cho nền tảng di động này Tuy nhiên, thách thức trênkhông quá lớn vì trong quá khứ, hãng tin này đã phát triển khá nhiều khóa đào tạo tương tự.Kể từ năm 2009, BBC đã sử dụng Học viện BBC trong chiến lược trở thành đơn vị dẫn đầuvề chất lượng báo chí trên mạng xã hội Tính đến năm 2012, hơn 3.000 nhân viên của BBCNews đã được đào tạo về Twitter, Facebook, LinkedIn hoặc Flickr, theo nhóm hoặc cáckhóa học cá nhân (Walton, 2012)55 Ngoài ra, trường Đại học Báo chí BBC (The BBCCollege of Journalism) đã đào tạo hơn 400 nhà báo trong và ngoài Vương quốc Anh về cách

sử dụng điện thoại thông minh để thu thập và phân phối tin tức (Settle - Blank, 2012).56

Thứ hai, những tin tức hàng ngày đều tiếp cận người dùng chủ yếu qua những bài

đăng hay video ở chế độ dọc (portrait) do đó, chúng cần được biên tập và thiết kế một cáchphù hợp Với kích thước giới hạn của màn hình di động, nội dung các bài báo phải được tối

ưu hóa và trình bày một cách ngắn gọn, súc tích, phù hợp nhất với phiên bản mobile(mobile-friendly) Nếu tiêu đề, video quá nhàm chán hoặc phần mô tả (caption) chứa quánhiều thông tin, người dùng có thể lướt qua tin tức Biên tập viên của BBC News, NathalieMalinarich, đã chỉ ra rằng: Khác với trên website, trên phiên bản di động, tiêu đề cần ngắngọn và thực tế, tránh để phần giới thiệu quá dài và cần diễn giải các trích dẫn dài để câuchuyện trở nên “dễ chịu”.57 Nhiệm vụ đặt ra cho mọi phóng viên BBC hiện nay là suy nghĩvề cách mà câu chuyện của họ hiển thị trên nền tảng di động Tất nhiên để trở thành một nhàbáo giỏi, kỹ năng viết vẫn là yêu cầu cơ bản nhưng trên Instagram – nền tảng chuyên được

sử dụng để chia sẻ hình ảnh và video; họ không thể không biết cách chèn ảnh, clip âm thanhhay truyền tải tin tức đến người xem qua video

Thứ ba, khi phát trực tiếp trên Instagram nói riêng hay thiết bị di động nói chung, các

vấn đề kỹ thuật có thể phát sinh vì phát trực tiếp phụ thuộc vào kết nối internet Ví dụ nhưvào 30/5/2019 – ngày ra mắt 5G, một phóng viên đang phát sóng trực tiếp từ trung tâmLondon bằng công nghệ này thì mạng đã bị ngắt.58 Người dẫn chương trình BBC CliveMyrie đã phải xin lỗi khán giả vì sự cố kỹ thuật trên Mặc dù trên nền tảng Instagram củaBBC chưa ghi nhận trường hợp như vậy nhưng không có gì đảm bảo là điều tương tự sẽkhông xảy ra

55 Valerie Belair-Gagnon, Social Media at BBC News: The Re-Making of Crisis Reporting, Routledge, trang 102.

56 Marc Blank-Settle, BBC College of Journalism, e-mail exchange 2012.

57 Mădălina Ciobanu (2015), Tip: Remember this advice when writing news for mobile Truy cập đường link:

https://www.journalism.co.uk/tip-of-the-day/tip-remember-this-advice-when-writing-news-for-mobile-/s419/a566286/ , ngày truy cập: 31/5/2021.

58 Live BBC broadcast over 5G network on launch day fails Truy cập đường link:

https://www.bbc.com/news/av/business-48463651 , ngày truy cập: 30/5/2021.

Thứ tư, để giữ vững được vị thế như hiện nay, BBC phải duy trì kết nối với độc giả,

nhất là giới trẻ - bộ phận người dùng chủ yếu của Instagram Sự phát triển mạnh mẽ của các

tờ báo như New York Times, The Guardian,… đang tạo ra một môi trường cạnh tranh đầykhốc liệt cho BBC Để vừa duy trì, vừa phát triển độ phổ biến của mình đòi hỏi các bản tincủa BBC phải được thể hiện một cách sáng tạo, thiết kế theo phong cách trẻ, bắt kịp xuhướng; nội dung phải đổi mới, cập nhật liên tục; chất lượng video, hình ảnh cũng phải đượcnâng cao;… Là hãng thông tấn lâu đời của Anh quốc, chắc chắn BBC sẽ có những phươngán thích hợp để giải quyết những thách thức trên

II Ví dụ 2: Phân tích hoạt động của The Washington Post trên ứng dụng di động TikTok

1 Khái quát chung

1.1 Giới thiệu về The Washington Post

The Washington Post (còn gọi là The Post 59 , hay WaPo) là nhật báo hàng đầu nước

Mỹ60, xuất bản lần đầu tiên ở Washington D.C Được thành lập vào năm 187761, TheWashington Post là một trong số ít tờ báo truyền thống còn tồn tại cho tới ngày nay với tuổiđời là 144 Tờ báo này tạo được sự khác biệt với các cơ quan truyền thông khác nhờ báo cáochính trị về hoạt động của Nhà Trắng, Quốc hội và các khía cạnh khác của chính phủ Hoa

Kỳ.62

Sau khi được ông chủ Amazon mua lại vào năm 201363, tờ báo này ngày càng khởisắc, sau khoảng thời gian khó khăn do sự cạnh tranh dữ dội của truyền thông điện tử TheWashington Post đã thực hiện cải tiến lại trang web và nâng cấp các ứng dụng trên di độngđể có thể tương tác tốt hơn với người dùng.64 Chiến lược phân phối nội dung của

59 Mike Masnick (2018), PEN America Sues Donald Trump For 1st Amendment Violations In Attacking The Press,

Techdirt Truy cập đường link: trump-1st-amendment-violations-attacking-press.shtml

https://www.techdirt.com/articles/20181016/10070540849/pen-america-sues-donald-60 Mondo Times (2012), Washington Post – Daily Newspaper in Washington DC, USA with Local News and Events Truy cập đường link: http://www.mondotimes.com/1/world/us/51/474/6821

61 The Washington Post, Washington Post: General Information, History, Early History (1877–1933) Truy cập đường link: https://www.washingtonpost.com/wp-srv/polls/washpost/gi_hi.htm

62 Merrill, John C and Harold A Fisher (1980), The world's great dailies: profiles of fifty newspapers, New York:

Hastings House, trang 342–352.

63 Michelle Fleury (2013), Amazon boss Jeff Bezos buys Washington Post for $250m, BBCNews.

truy cập đường link: https://www.bbc.co.uk/news/av/business-23582797

64 Ngọc Vũ (2016), Washington Post 'lột xác' hoàn toàn nhờ CEO Amazon, Thời báo tài chính Việt Nam.

truy cập đường link: nho-ceo-amazon-31757.aspx