Trách nhiệm môi trường – một phương diện của trách nhiệm xã hội

TRÁCH NHI ỆM MÔI TRƯỜNG – MỘT PHƯƠNG DIỆN CỦA TRÁCH NHI ỆM XÃ HỘI Trong bài vi ết này, tác gi ả tập trung l àm rõ trách nhi ệm môi trư ờn g v ới tính cách m ột phương di ện củ a trách

TRÁCH NHI ỆM MÔI TRƯỜNG – MỘT PHƯƠNG DIỆN CỦA

TRÁCH NHI ỆM XÃ HỘI

Trong bài vi ết này, tác gi ả tập trung l àm rõ trách nhi ệm môi trư ờn g v ới tính cách m ột phương di ện củ a trách n hi ệm xã hội T rách nhi ệm môi trường là khái niệm tương đối mới, là nội dung căn bản của đạo đức môi trường Theo tác giả, trách nhiệm môi trường của con người ngày càng quan trọng không k ém so v ới trách nhi ệm của con ngư ời đối với con người; nó không đơn thu ần là trách nhiệm với giới tự nhiên, mà quan trọn g h ơn, con ngư ời phải hành đ ộng khôn n goan đ ể không l àm tổn h ại đ ến môi trư ờng vì l ợi ích củ a chính con ngư ời và các sinh th ể khác

Ngày nay, khi con người đang trong tiến trình toàn cầu hóa mạnh mẽ, với

sự phát t ri ển ngày càng l ớ n m ạnh củ a các công t y đa và xuyên qu ốc gia, vớ i

sự phụ thu ộc chặt ch ẽ của các qu ốc gi a, khu v ực vào một n ền kinh t ế toàn cầu, một nền kinh t ế, về cơ b ản, l à kinh t ế thị t rường tự do thì nh ững m âu thu ẫn, gi ữa con ngườ i với con ngư ời và con ngư ờ i vớ i thi ên nhiên ngày càng hi ển hiện rất rõ ràng Nh ững mâu thu ẫn này ngày càng căng th ẳng đ ến mức t ất cả các bên tham d ự vào quá t rì nh sản xu ất v ật ch ất cho xã h ộ i, vào nền ki nh t ế t oàn c ầu, đều cảm nhận rằng nếu họ không ng ồi l ại, th ảo lu ận, bàn b ạc và nh ất t rí v ới nhau v ề n hững vấn đ ề cơ bản t hì có nguy cơ t ất cả đều bị hủy diêt Vì thế, trách nhiệm xã hội là một trong những cụm từ ngày nay chúng ta được chứng kiến nhiều nhất, cả trên các phương tiện thông tin đại chúng lẫn trong các hội thảo mang tính học thuật ở phạm vi quốc gia hay qu ốc t ế Mâu thu ẫn ngày càng t ăng gi ữa tăng trưởng ki nh t ế và b ảo vệ, giữ gìn môi t rường s ống đã bu ộc chúng t a ph ải nhìn nh ận v ấn đề trách nhi ệm củ a con người với chính b ản t hân mình và v ới tự nhi ên với m ột t hái

độ nghiêm túc hơn và khoa h ọc hơn Xuất phát từ những lý do đó, bài vi ết này góp phần tì m hi ểu một trong nh ững v ấn đề cấp bách hi ện nay, đó l à trách nhiệm củ a con ngườ i đ ối v ới môi t rường số ng của mình t ừ góc nhìn trách nhiệm xã hội

Trách nhi ệm m ôi t rư ờng l à thu ật ng ữ t ươ ng đ ối mớ i t rong h ệ các thu ật ng ữ bàn v ề t rách nhi ệm, như trách nhi ệm cá nhân, t rách nhi ệm doanh nghi ệp, trách nhiệm nhà nư ớ c, hay t rách nhi ệm chính trị , t rách nhi ệm pháp lý,… Ở đây, chúng tôi sẽ tập trung xem xét mối quan hệ giữa trách nhiệm môi trường với trách nhiệm, trách nhiệm xã hội cũng như một số quan niệm về trách nhiệm môi t rườ ng t rên cơ s ở củ a đạo đ ức họ c m ôi t rường

Trá ch nhi ệm và trách nhi ệm xã hội

Kể từ khi con ngư ời bướ c vào gi ai đo ạn lị ch sử thành văn, t ứ c là t ồn t ại với

tư cách một cộng đồng, một xã hội thì cũng là lúc con người bắt đầu hình thành ý th ức và hành vi t rách nhi ệm

Thu ật ngữ t rách nhi ệm xu ất hiện khá mu ộn Theo m ột s ố h ọc giả, trong văn hóa phương Tây, thuật ngữ trách nhiệm ‘là sản phẩm của thời hiện đại’, tức

là t hời đại cách m ạng công nghi ệp t hế kỷ XVII – XVIII Tuy nhi ên, nh ững nội dung củ a thuật ngữ này đã xu ất hiện t ừ rất l âu t rư ớc đó dư ới d ạng các phạm t rù, như nghĩ a v ụ, bổn ph ận Ngày nay, trách nhi ệm đư ợc hiểu

không chỉ là kh ả năng nh ận th ức v ề bổn phận, nghĩ a vụ và h ậu qu ả do

những hành động củ a mình đưa l ại , m à còn đư ợc hi ểu rộng hơn, t rách

nhi ệm - đó l à t hái đ ộ củ a cá nhân đ ối với cộng đ ồng Thái đ ộ này bi ểu t hị ở việc t hực t hi nghĩ a v ụ đ ạo đức và tuân th ủ các ti êu chu ẩn của luật pháp, t ức

là t uân th ủ các quy chu ẩn đ ạo đ ức và sau này l à lu ật pháp, m à các cá nhân trong cộng đồng đã t hỏa thuận(1) Cùng v ới sự phát triển m ạnh m ẽ củ a xã hội hiện đại, n ội dung c ủa t rách nhi ệm ngày càng đư ợ c mở rộng, l àm giàu

và dẫn đ ến kết qu ả l à sự xuất hiện ph ạm t rù trách n hi ệm xã h ội Hi ện tại , trong lĩnh vực nghiên cứu học thuật người ta đang không ngừng xây dựng nên nh ững h ọc thuy ết v ề t rách nhiệm xã h ội t rên cơ s ở n hững quan đi ểm tri ết h ọc, đ ạo đ ức họ c và th ậm chí c ả nh ững quan đi ểm ki nh t ế và lu ật pháp hết sức khác nhau

Thông thường, nói đến trách nhiệm là nói đến mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đ ồng Thực thi trách nhi ệm l à cách t h ức đ ể con ngườ i đi ều chỉnh hành

vi của mình sao cho l ợi í ch của cá nhân phù h ợp với l ợi í ch c ủa cộng đ ồng, hoặc ít nhất cũng không l àm ph ương h ại đến lợi ích của các cá nhân khác hay toàn c ộng đồng Như v ậy, có t hể th ấy, người ta chỉ có th ể ý th ức và

thực hiện đượ c t rách nhi ệm khi người t a t ồn t ại t rong m ột cộ ng đồ ng nh ất định Điều đó có nghĩa trách nhi ệm là trách nhiệm đối với xã hội hay trách nhi ệm xã hội V ề thực ch ất, trách nhi ệm l à phươ ng ti ện đ ể con người kích thích hay ki ềm ch ế hành độ ng của mình t heo hư ớng s ao cho đ ạt đượ c sự thống nh ất gi ữa lợi í ch củ a cá nhân v ới l ợi í ch củ a cộ ng đồng Bởi vậy, trách nhiệm không ch ỉ l à năng l ực, ý th ức v ề h ậu qu ả củ a hành vi, m à còn

là bản thân vi ệc th ực hi ện hành vi đó củ a chủ th ể đối với đối t ượng

Bên cạnh đó, nói đ ến trách nhi ệm l à nói đ ến mối quan hệ cụ t h ể, xác định

Nó t r ả lờ i cho câu h ỏ i: chủ t hể chịu trách nhi ệm l à ai và ch ịu t rách nhi ệm trước ai , t rư ớc cái gì (đ ối t ượng m à nó t ác đ ộng)? Với câu hỏi thứ nh ất , t a

có th ể th ấy ngay câu tr ả lời rằng chủ th ể chịu t rách nhi ệm l à con ngư ời có ý thức (con v ật t hì không ph ải chịu trách nhi ệm về hành vi c ủa nó, vì nó hoàn

toàn không có ý th ức) C on người ở đây có th ể l à cá nhân, doanh nghi ệp, tổ

ch ức, nhà nướ c, chí nh ph ủ, t h ậm chí là c ả các nhóm hành đ ộng xã hộ i hay các cộng đồ ng địa phương… Tóm l ại , đó l à con ngư ời với t ất c ả các ki ểu tổ

ch ức hay th ể ch ế củ a nó Vớ i câu h ỏi t hứ hai , câu t rả lời rộng nhất s ẽ l à: con người phải chịu trách nhiệm trước bản thân mình và trước môi trường

tự nhi ên m à nhờ đó nó có t h ể tồn t ại đượ c Cụ th ể, đó l à trách nhi ệm củ a con người trước con người (bao gồm cả thế hệ hiện tại và các thế hệ tương lai), trước tự nhiên (gồm các nguồn tài nguyên, như rừng, đất, nước, không khí, thực v ật, động v ật…), tức l à toàn b ộ môi t rườ ng tự nhi ên xung quanh con người trong chừng mực con người có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đ ến nó

Trách nhi ệm xã hội l à b ắt bu ộc, song cao hơn đó l à sự tự nguy ện Nó vượt qua nh ững gì đượ c coi l à vì và b ằng l uật pháp (trách nhi ệm pháp lý), đ ồng thời kéo theo tư tư ởng cho r ằng l à hãy hành đ ộng trướ c khi xảy ra nh ững tình huống có v ấn đề hơn là ph ản ứng l ại những tì nh huố ng đó Trách

nhi ệm xã hội nghĩa l à l oại bỏ nh ững hành vi vô t rách nhi ệm và phi đ ạo đức

- n hững t hứ mang lại sự thi ệt hại cho c ộng đồ ng, cho chính b ản thân và môi trường

Trong thời đ ại ngày nay, khi n ền ki nh t ế thị t rườ ng phát t ri ển ở quy mô toàn cầu, đi kèm v ới nó l à s ự t iêu tốn m ột lượ ng khổng l ồ t ài nguyên thi ên

nhi ên và sự li ên kết ch ặt ch ẽ giữa các cá nhân không phân bi ệt v ề m ặt đ ịa

lý, thì người ta ngày càng đề cập nhiều hơn đến trách nhiệm xã hội Điều này cho th ấy ph ạm vi c ủa trách nhi ệm xã hội đang đượ c m ở rộ ng Nó không chỉ giới h ạn trong ph ạm vi một cộng đ ồng, khu v ực nhỏ hẹp, m à l à t rách nhi ệm đ ối v ới t oàn b ộ xã h ội l oài người Ngư ời t a cũng không ch ỉ bàn đ ến trách nhiệm đ ối v ới con người , m à còn bàn đ ến t rách nhi ệm đ ối với tự

nhi ên hay t rách nhi ệm môi t rường – một vấn đ ề cấp bách đối với t ất cả m ọi người muốn tồn tại trên hành tinh của chúng ta Vì thế, khi đề cập đến nội dung c ủa t rách nhi ệm xã h ội, người t a cũng t hư ờng bàn đến hai phương diện của nó, đó l à trách nhi ệm con ngư ời và trách nhi ệm m ôi t rườ ng (2)

Trách nhi ệm con ngư ời (hum an responsi bility) l à m ột phương di ện của

trách nhiệm xã hội Nó có nghĩa l à ch ủ t hể của hành vi ph ải chịu t rách nhi ệm t rướ c con ngư ời, chị u t rách nhi ệm về các hoạt độ ng ảnh hưở ng đ ến con người Trách nhiệm con người biểu hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống, như trách nhi ệm kinh t ế, trách nhi ệm chính tr ị, t rách nhi ệm văn hóa Trách nhi ệm con ngư ời cũng l à phươ ng di ện đượ c đ ề cập đ ến nhiều nhất và đôi khi, cũng được hiểu là nội dung duy nhất của trách nhiệm xã hội

Trách nhi ệm con người, t rên t hực t ế, nh ấn mạnh nhi ều hơn đ ến hậu quả t rực tiếp của nh ững hành vi m à m ột th ực th ể gây ra cho con ngư ời xung quanh Chẳng h ạn, t rong l ĩnh v ực kinh t ế, trách nhi ệm củ a m ột doanh nghi ệp t rướ c hết là ph ải tìm kiếm, tối đa hóa l ợi nhu ận cho các c ổ đông, đ ồ ng th ời ph ải

có trách nhi ệm đối v ới cộng đồ ng xung quanh Đó có th ể là những người làm việc cho doanh nghi ệp, nh ững khách hàng, đ ối tác, hay dân cư nơi doanh nghi ệp đó đang ho ạt độ ng Vi ệc đ ố i xử với khách hàng, ngư ờ i l àm công và đối tác một cách có trách nhiệm không phải là vấn đề mới Điểm mới ở đây l à doanh nghi ệp không chỉ quan t âm đ ến vi ệc thu được lợi nhuận

từ khách hàng; hơn t h ế, còn ph ải t hực sự quan t âm đến h ọ Khi x ảy ra hành

vi thi ếu t rách nhi ệm thì doanh nghi ệp phải bi ết nhận l ỗi và tí ch cực khắc phục những hậu quả của nó t hay vì bao bi ện, che đ ậy hay t rố n tránh trách nhi ệm

Ở nhiều nước trên thế giới, luật pháp quy định trách nhiệm của một công ty

là kiếm đượ c càng nhi ều ti ền cho các c ổ đông càng t ốt (đó l à trách nhi ệm

kinh tế), đồng t hời phải tuân t heo l u ật pháp (t rách nhi ệm pháp lý) Trách nhi ệm xã hội bu ộc các công t y và các t ổ chức phải có t rách nhi ệm với

những ngư ời m à họ có ảnh hư ởng đ ến, k ể cả ảnh hư ởng gi án ti ếp Trách nhi ệm xã hội cũng gi ữ cho một công ty ph ải năng động, quy ết đoán t rong hoạt đ ộng kinh t ế để có đủ sức m ạnh giúp đỡ m ọi ngư ời, ho ặc ít nh ất cũng không làm phương hại đến họ Đó cũng chính là trách nhi ệm đạo đức của một doanh nghi ệp

Phương diện thứ hai của trách nhiệm xã hội là trách nhiệm môi

trường (environmental responsibility) Trách nhi ệm môi trường là một khái

niệm tương đối mới, nó xuất hi ện cùng vớ i đ ạo đức m ôi t rư ờng và l à n ội dung căn bản của đạo đức môi trường Về mặt thời gian, trách nhiệm môi trường xuất hiện khi con người bắt đầu ý thức được rằng những hành vi, hoạt đ ộng của mình đang t ác đ ộng hủy hoại đ ến m ôi t rư ờng, đe dọ a s ự sống

củ a h ọ Mặc dù v ậy, những nghi ên c ứu v ề trách nhi ệm m ôi t rư ờng m ới chỉ thực s ự đượ c nhìn nh ận đúng m ức t rong kho ảng vài th ập ni ên gần đây, khi những ho ạt đ ộng c ủ a con ngư ời ảnh hưởng đ ến thi ên nhi ên ngày càng t r ầm trọng Nh ững t ác độ ng hủy hoại môi t rườ ng khi ến con người d ần nh ận th ức được rằng, nếu không quan tâm đến môi trường sống tự nhiên của mình thì sớm mu ộn, con ngườ i cũng bị t ự nhi ên tr ả thù, bị hủ y di ệt Trách nhi ệm môi t rườ ng cho r ằng, con ngư ời không nh ững ph ải ch ịu t rách nhi ệm v ề hành vi của mì nh đối với các cá nhân khác và đ ối với xã h ội, mà còn ph ải chị u t rách nhi ệm v ề các hành vi củ a mình trướ c t ự nhiên – môi trường số ng

củ a con người

Về mặt h ọc thu ật , t rách nhi ệm m ôi t rường với t ư cách n ội dung c ốt l õi củ a đạo đức môi trường – một nhánh nghiên cứu triết học ứng dụng các truyền thống đ ạo đức khác nhau nh ằm lý gi ải và gi ải quy ết các v ấn đ ề m ôi t rườ ng – có cơ sở lý luận từ các học thuyết triết học đạo đức Đạo đức môi trường

là nhánh nghiên c ứu hiện đang rất phát tri ển tại phương Tây Hai v ấn đ ề cơ

bản trong những quan t âm c ủ a nó l à: thứ nhất, mối quan h ệ đạo đ ức phù hợp giữa con ngườ i và môi t rường tự nhi ên là gì; và thứ hai , cơ sở t ri ết h ọc

của m ối quan h ệ giữa con người với môi trư ờng tự nhi ên l à gì ? Khi đi tì m

cơ sở lý luận để trả lời các câu hỏi trên, một số nhà triết học đã vận dụng các lý l uận về chu ẩn mực đ ạo đức trong l ị ch sử, như thuyết vị lợi, t huy ết

hậu qu ả, hay bổ n phận lu ận đ ể gi ải quyết vấn đ ề này Tuy nhi ên, câu t r ả lời thực s ự còn khá mơ h ồ B ên cạnh đó, vi ệc v ận dụ ng các quan đi ểm mang tính tôn giáo để giải quyết mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, trong nhi ều t rư ờng hợ p, dư ờng như l ại t húc đ ẩy vi ệc hủ y hoại và l àm thoái hóa môi trường hơn là gìn giữ và bảo vệ nó Triết học phương Tây truyền thống phủ nhận bất cứ mối quan h ệ đ ạo đức t rực tiếp nào tồn t ại giữ a con ngư ời

và môi trường tự nhiên Những lý thuyết mang tính đạo đức chuẩn mực nhất trong ph ạm vi c ủ a t ruyền t hống này cho r ằng, chỉ có con ngườ i mới có vị trí đạo đức; tất cả những sự vật khác, nếu có giá trị đạo đức, thì cũng chỉ trong ch ừng mực chúng ph ụ c v ụ cho những lợi ích của con ngư ời Vì th ế, khi cân nh ắc một quyết định môi t rườ ng nhất đị nh, một chủ t hể đạo đ ức chỉ cần hỏi quy ết định này sẽ ảnh hư ởng đ ến con người như t hế nào? Như v ậy, trong ch ừng mực này, t a th ấy cơ sở lý lu ận của “đ ạo đức m ôi t rườ ng” d ựa

trên t huyết vị l ợi và t huyết hậu quả (consequential ist ethics) Theo đó, s ự

tốt x ấu v ề m ặt m ôi t rường ph ụ t huộ c vào hậu qu ả của hành vi đó đ ối v ới

con người Mặc dù con người phải có trách nhiệm về (regarding) giới tự nhiên, song con người không phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với

(to) g iới t ự nhi ên(3)

Bên cạnh quan đi ểm về trách nhi ệm m ôi t rườ ng dựa t rên thuy ết vị l ợi và thuy ết hậu qu ả, quan đi ểm dựa t rên bổn phận l uận cho r ằng con ngườ i phải

có trách nhi ệm t rực t iếp đối với giới tự nhiên Trách nhi ệm đó không ph ụ thuộ c vào vi ệc nó có gây ra h ậu qu ả cho con người hay không B ởi vì, b ất

kỳ s ự t ác đ ộng nào c ủa con ngư ời đ ến môi trường dù mu ốn, dù không cũng gây ảnh hư ởng đ ến các loài khác và d ẫn đ ến nh ững h ậu qu ả không l ườ ng trước được Sự thay đổi về mặt quan niệm này đánh dấu một sự thay đổi từ những l ý thuy ết đạo đức l ấy con ngư ời l àm trung tâm s ang các lý t huy ết đạo đức lấy phi con người làm trung tâm(4)

Tình hình t rên cho th ấy, một mặt, cho th ấy con người đang t h ực s ự quan

tâm đến vấn đề môi trường và cố gắng lý giải trách nhiệm của mình đối với

môi trường trên phương diện lý luận; mặt khác, nó cũng chỉ ra rằng việc

giải quyết v ấn đ ề này th ực s ự không đơn gi ản, và hi ện vẫn còn r ất nhi ều tranh cãi xung quanh vi ệc tìm kiếm một cơ sở l ý l uận thuy ết phục cho vi ệc xác định nội dung, phạm vi trách nhiệm của con người đối với môi trường

Khi nhìn nh ận hai phương di ện của trách nhi ệm xã hội như t rên, theo chúng tôi, có th ể t hấy s ự khác bi ệt giữa chúng như s au:

Trách nhi ệm con ngư ời có t hể được hi ểu l à ý th ức v ề nghĩ a vụ và hành vi sao cho nh ững hành vi đó không l àm phương h ại đ ến nh ững cá nhân hay cộng đ ồng người có quan h ệ trực ti ếp với nhau Rõ ràng, t rách nhi ệm con người nhấn mạnh vào hậu quả trực tiếp mà những thực thể xã hội gây ra cho con người Vì lẽ đó, người ta dễ dàng nhận ra trách nhiệm con người khi đánh giá, xem xét vi ệc thực thi nghĩa vụ đạo đức và luật pháp của một thực t hể nào đó, như nhà nư ớ c, doanh nghi ệp, tổ chức hay cá nhân và t h ậm chí , cả các nhóm hành đ ộ ng hay các c ộng đồng đị a phương Tác đ ộng đ ến con người bao giờ cũng là tác động đầu tiên và dễ nhận thấy nhất Trong khi đó, trách nhiệm nhiệm môi trường thường khó nhận thấy ngay, song nó lại có t ác độ ng xa xôi, l âu dài và l ớn hơn rất nhiều

Bàn đến trách nhiệm con người và trách nhiệm môi trường, về thực chất, là bàn đến hai phương diện của trách nhiệm xã hội Nếu trách nhiệm con người là sự nhấn mạnh, chú trọng nhiều hơn đến các mối quan hệ giữa con người với con người, thì trách nhiệm môi trường nhấn mạnh vào mối quan

hệ giữa con ngư ời v ớ i tự nhi ên Hai phương di ện này g ắn bó chặt chẽ và không th ể tách r ời nhau Trách nhi ệm con người chỉ đ ầy đủ khi nó đượ c đ ặt trong m ối quan h ệ v ới trách nhi ệm môi trường, còn t rách nhi ệm môi t rường không phải l à t hứ trách nhi ệm t r ừu t ượ ng xa rời th ực t ế h oặc không g ắn với các lợi í ch của con người Thực t ế cho t h ấy, trong xã h ội hi ện đại, t rách nhi ệm mô i t rườ ng củ a con người ngày càng n ặng quan t rọ ng không kém s o với t rách nhi ệm của con người với con người Các m âu thu ẫn về lợi í ch giữa các tập đoàn, các nhóm ngư ời, th ậm chí là c ả các cá nhân gi ờ đây không chỉ bó h ẹp t rong ph ạm vi lợi ích ki nh t ế, mà còn được mở rộng v ề phương diện môi trường

Trách nhi ệm m ôi t rư ờng không đơn thu ần là trách nhi ệm với giới tự nhiên Hơn thế, con người phải hành động một cách khôn ngoan để không làm phương hại đến môi trường với tư cách toàn bộ hệ thống sinh tồn của con người và các sinh thể khác vì lợi ích của chính con người và các sinh thể

đó Chúng ta bảo vệ môi trường cũng chính là tự bảo vệ lợi ích của mình và lợi í ch của các th ế hệ t ương l ai

Ý th ức đượ c v ấn đ ề này, t rong m ấy chụ c năm qua các h ộ i nghị thư ợng đỉnh

về môi t rường ở cấp độ toàn cầu đã di ễn ra t hườ ng xuyên và t ập trung bàn đến những vấn đề môi trường cấp bách nhất Mặc dù còn những điểm bất đồng hay chưa nhất trí tuyệt đối, song nỗ lực trên đã cho thấy sự cố gắng rất lớn củ a nhân lo ại đối với các v ấn đ ề môi t rườ ng toàn c ầu Đ ặc bi ệt, trách nhiệm môi t rườ ng củ a cộng đồng th ế giới ngày càng đư ợ c quan tâm , thảo lu ận và nh ất t rí gi ữa các qu ốc gi a v ề các v ấn đề rất cụ th ể Một trong những cột mố c quan trong ghi d ấu cho quan tâm này là Tuyên b ố Xơ - un

về đạo đ ức m ôi t rườ ng với 4 nguyên t ắc cơ bản, t rong đó có nguyên

tắc chia s ẻ tr ách nhi ệm Nội dung củ a nguyên t ắc này l à “m ọi thành vi ên

củ a xã hội loài ngư ời đều có trách nhi ệm duy t rì s ự toàn v ẹn c ủa môi

trường toàn cầu như một hệ thống – sự sống tổng thể Chúng ta cần phải nhận t hấy t rách nhi ệm này l à sự th ể hi ện quy ết t âm thực thi nghĩ a v ụ và sự kiên định trong bảo vệ tính toàn vẹn của môi trường toàn cầu trong cuộc sống hàng ngày C ác n ỗ l ực đ ộc l ập đó c ần được t ăng cường h ỗ trợ b ằng việc xây d ựng các m ạng lư ới li ên k ết và các nhóm t rong qu ần chúng xã h ội

và chính ph ủ, giới công nghi ệp và doanh nghi ệp, cũng như các t ổ chức phi chí nh phủ (NGOs ) Nh ờ sự tham gia và ph ối hợp hợ p t ác như v ậy, nh ững chí nh s ách thí ch h ợp sẽ có t hể được xây d ựng và th ực hi ện một cách có hiệu quả”(5)

Tóm l ại , vi ệc nghi ên c ứu sâu cơ s ở lý lu ận cũng như cơ s ở t hực ti ễn cho việc xác định t rách nhi ệm môi trường t hực s ự l à vấn đ ề cấp bách Trong phạm vi v ấn đề này, một s ự p hối hợp nghiên c ứu và hành đ ộng gi ữa lý lu ận

và thực tiễn, giữa tri ết họ c và các khoa h ọc nghiên cứu môi t rường th ực s ự

là con đường tối ưu để đưa ra những phương án khả thi nhằm giải quyết hiệu quả những v ấn đề môi t rường toàn c ầu mà nhân lo ại đang ph ải đối mặt

(*) Ti ến sĩ , Viện Tri ết họ c,

(1) Xem: M.M.Rozentan Từ đi ển Tri ết h ọc Nxb Ti ến bộ, M átxcơva,1986,

tr.55

(2) Xem: htt p:// en.wi kipedi a.org/ wiki/ Soci al R esponsi bilit y

(3) Xem: Envi ronmental Ethi cs , An Intr oduction to Envir onment al

Philosophy, S econd Edition, Jos eph R Des Jardi ns -Coll ege of Saint

Benedi ct, 1997 by Wads wort h Publ ishi ng Company, Int roduct i on of

Chapter 5, p.90 -p.91

(4) Xem: Envi ronmental Ethi cs , An Intr oduction t o Envir onment al

Philosophy, S econd Edition, Jos eph R Des Jardi ns -Coll ege of Saint

Benedi ct, 1997 by Wads worth Publ ishi ng Company, Int roduct i on of

Chapter 5, p.91

(5) Tuyên bố Xơ un v ề Đạo đức môi t rườ ng, C am kết củ a quần chúng, 1997