THÂN BÀI: Luận điểm 1: Trước hết, tình bà cháu thể hiện ở lòng yêu thương sâu nặng bà dành cho cháu khiến ta xúc động: “Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa Tu hú kêu trên những cánh đồn
Trang 1BẾP LỬA (Bằng Việt)
1 Cảm nhận tình bà cháu trong đoạn thơ sau:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
MỞ BÀI: Bằng Việt thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.
Thơ ông thường trong trẻo, mượt mà, thiên về khai thác những kỉ niệm, uớc mơ tuổi trẻ
“Bếp lửa” là bài thơ tiêu biểu cho mạch cảm xúc ấy Đến với bài thơ là ta đến với tình bà cháu thiết tha, sâu nặng làm xúc động lòng người, đặc biệt là ở đoạn thơ thứ 3 của baig thơ
THÂN BÀI:
Luận điểm 1: Trước hết, tình bà cháu thể hiện ở lòng yêu thương sâu nặng bà dành cho cháu khiến ta xúc động:
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!”
- Đoạn thơ đầy xúc động, nhắc lại những kỉ niệm bên bà về những ngày gian khổ Những năm chiến tranh bom đạn vẫn hằn sâu trong kí ức cháu Suốt tám năm ròng cháu ở cùng bà
Mẹ và cha đi kháng chiến không về, cháu được bà chăm sóc, nuôi nấng, dạy dỗ suốt cả quãng đờ tuổi thơ Cuộc sống gia đình thật hoang vắng, quạnh hiu, chỉ có hai bà cháu nương tựa vào nhau Đây cũng là hoàn cảnh chung của nhiều gia đình Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp
- Trong tám năm ròng ấy, bà và cháu đã nhen nhóm lên bếp lửa Đó là ngọn lửa của tình yêu thương mà bà đã sưởi ấm tâm hồn đứa cháu từ khi cháu lên bốn tuổi Những năm
Trang 2tháng đó, bà đã cùng lúc đảm nhiệm cả ba vai trò: làm cha, làm mẹ, làm thầy để chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo ban cháu nên người
“Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học”
Các câu thơ được tách làm hai vế cân xứng, hài hòa Từ “bà – cháu” được điệp lại hai lần cùng các động từ “bảo’, “dạy”, “làm”, “chăm”, “học” đã diễn tả sự quấn quýt, gắn bó của tình bà cháu đồng thời cho thấy được công lao to lớn của bà trong việc nuôi dạy cháu nên người Cháu lớn khôn từ đôi tay nâng niu, chăm bẵm của bà, từ tấm lòng yêu thương vô hạn của bà Tám năm ròng bà thức khuya dậy sớm “nhóm lửa” để nuôi cháu khôn lớn Tâm hồn cháu được sưởi ấm, tuổi thơ cháu được chở che dẫu thiếu vắng cha mẹ cạnh bên Không chỉ chăm lo cho cháu từng miếng ăn giấc ngủ mà bà còn là người thầy dạy cho cháu làm, dạy cho cháu học bà dạy cháu công việc, bà dạy cháu những bài học quý giá về cách sống, đạo làm người Những bài học đó sẽ là hành trang cháu mang theo suốt cả cuộc đời Bên bếp lửa, tình bà sáng mãi…
Luận điểm 2: Đọc đoạn thơ, ta còn xúc động và trân trọng trước tấm lòng yêu thương, biết ơn vô hạn của cháu dành cho bà.
Luận cứ 1: Tình cảm ấy được thể hiện qua nỗi nhớ bà da diết, khôn nguôi
Mang nặng công ơn của bà, trong sâu thẳm tâm hồn cháu, hình ảnh bà chẳng bao giờ mờ phai Cháu không thể nào quên được tiếng tu hú kêu trên những cánh đồng xa Tiếng chim kêu khắc khoải, da diết còn ám ảnh gợi cho cháu nhớ về bà
“Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
Âm điệu câu thơ thật nhẹ nhàng, tha thiết, sâu lắng, gợi lên những rung cảm man mác, bâng khuâng về những năm tháng xưa nghèo đói Tiếng chim tu hú từ kí ức xa xưa vọng vào tâm hồn đứa cháu phương xa Tiếng kêu thiết tha, khắc khoải của chim tu hú trên những cánh đồng xa gợi nhớ gợi thương Tiếng chim tu hú làm sống dạy cả một thời tuổi thơ bên bà, nghe bà kể chuyện “những ngày ở Huế” Trong cuộc sống đơn côi của hai bà cháu giữa chiến tranh và đói nghèo phải chăng tiếng tu hú như một lời sẻ chia, đồng cảm? Cháu thương bà vất vả, lo toan, không biết chia sẻ cùng ai nên chỉ biết tâm tình cùng chim
tu hú: “Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà” Lời tâm tình đó cũng là lời giãi bày tình cảm yêu thương, loa lắng của cháu đối với bà Âm thanh tiếng chim tu hú cứ trở đi trở lại trong đoạn thơ cho thấy nỗi nhớ bà da diết, khôn nguôi của cháu Bếp lửa và tiếng chim tu hú mang vẻ đẹp nhân văn của tình quê nồng hậu, của kỉ niệm tuổi thơ bên bà thật ấm áp yêu thương
Luận cứ 2: Càng nhớ về bà, cháu lại càng thương bà biết bao Yêu thương bà nên cảm
xúc được gọi thành tên:
“Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc”
Trang 3Nghĩ về những năm tháng cùng bà bên bếp lửa, cháu càng thương bà trải qua bao vất vả, thăng trầm của cuộc sống để nuôi cháu lớn khôn Câu thơ với cách biểu cảm trực tiếp đã cho thấy rõ tình thương của chaus dành cho bà Bà đã tảo tần suốt cả cuộc đời, bươn chải qua những năm đói kém, vượt qua những đau thương mất mát bởi chiến tranh để bao bọc cháu Chỉ một chữ “thương” thôi mà gói trọn bao niềm yêu thương, sự sẻ chia và lòng biết
ơn sâu sắc của cháu dành cho bà
=> Đánh giá: Bằng thể thơ tự do; bằng giọng thơ tha thiết, sâu lắng; hình ảnh thơ bình dị
mà sâu sắc; bằng ngôn ngữ thơ giàu sức gợi,… bài thơ đã thể hiện thật xúc động tình bà cháu thiết tha, sâu nặng Qua tình cảm của người bà, ta thấy được những phẩm chất đáng quý và đáng tự hào của người phụ nữ Việt Nam qua bao thế hệ Qua tình cảm của người
cháu, ta thấy được lẽ sống ân nghĩa thủy chung Đó là lối sống cao đẹp của con người, của dân tộc Việt Nam Tình cảm gia đình là cội nguồn làm nên những tình cảm lớn lao: tình yêu quê hương, đất nước
KẾT BÀI: Tình bà cháu đã góp phần làm nên sức sống cho bài thơ, neo đậu lại trong trái
tim người đọc về một thứ tình cảm bình dị mà thiêng liêng, cao đẹp Bài thơ khép lại mà hình ảnh bà, bếp lửa và tình bà cháu vẫn còn ngân vang trong trái tim người đọc với bao nỗi xúc động, yêu thương…
2 Hình ảnh người bà qua đoạn thơ:
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữa thói quen dậy sớm Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
MỞ BÀI: Bằng Việt là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ Thơ ông
thường trong trẻo, mượt mà, thiên về khai thác những kỉ niệm, uớc mơ tuổi trẻ “Bếp lửa”
là bài thơ tiêu biểu cho mạch cảm xúc ấy Đọc bài thơ, ta vô cùng xúc động và trân trọng hình ảnh người bà với bao vẻ đẹp đáng quý, đặc biệt là ở đoạn thơ sau:
(trích dẫn đoạn thơ)
THÂN BÀI:
Khái quát: Hình ảnh người bà là hình ảnh trung tâm xuyên suốt bài thơ, luôn gắn liền với hình ảnh bếp lửa Qua những kỉ niệm về bà, về bếp lửa tuổi thơ, nhân vật trữ tình – người
Trang 4cháu phương xa đã gửi gắm tất cả tình yêu, nỗi nhớ, lòng biết ơn vô hạn với bà, với quê hương
Luận điểm 1: Trước hết, đọc đoạn thơ, ta xúc động trước hình ảnh người bà tảo tần, vất vả, chịu thương chịu khó:
“Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữa thói quen dậy sớm”
-Nghệ thuật đảo ngữ kết hợp với phép tu từ ẩn dụ “biết mấy nắng mưa” đã làm nổi bật cuộc đời vất vả, tảo tần, lận đận của bà Cuộc đời bà trải qua bao biến cố, thăng trầm với những năm đói kém cơ hàn rồi những năm “giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi” Bà đã đi qua những năm tháng đó với nghị lực kiên cường và sự tảo tần
- Cách tính thời gian “mấy chục năm rồi” mang tính khái quát, từ quá khứ đến hiện tại Trong thời gian vời vợi đó, mọi điều đều có thể đổi thay, chỉ duy nhất có một điều không bao giờ thay đổi: “Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm” Nói cách khác, bao nhiêu năm đã trôi qua, tình bà dành cho cháu không bao giờ thay đổi, vẫn yêu thương nồng hậu biết bao Đoạn thơ tái hiện lại một cách xúc động hình ảnh người bà một đời tần tảo, lo toan, chịu thương chịu khó Trong những vần thơ ấy, ta bắt gặp bao tình cảm yêu thương và lòng biết
ơn sâu nặng cháu dành cho bà
Luận điểm 2: Bà còn là người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa để vun đắp tâm hồn
cháu, thắp lên trong lòng cháu những khát vọng tương lai, thắp sáng tình yêu quê hương,
xứ sở
“Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!”
Người cháu không chỉ suy ngẫm về cuộc đời bà mà còn suy ngẫm về lẽ sống của bà, phát hiện ra bao điều kì diệu từ hành động nhóm bếp thường ngày bình dị của bà Bà là người “giữ lửa”, là người nhóm bếp Điệp từ “nhóm” trong bốn câu thơ vừa khẳng định, vừa nhấn mạnh về công việc, về lẽ sống của bà Từ “nhóm” được điệp lại gắn với hành động “nhóm lửa” nhưng lại khác nhau ở ý nghĩa cụ thể Khi thì nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm để sưởi ấm cho cháu qua cái lạnh của sương sớm, của mùa đông Cũng có khi nhóm bếp lửa để luộc nồi khoai sắn cho cháu đỡ đói lòng Nhưng hơn thế, bà còn đem đến cho cháu cảm nhận cái ngọt bùi của tình yêu thương vô hạn Cùng hành động nhóm lửa, bà đã
đem đến tình làng nghã xóm đoàn kết, ngọt bùi, sẻ chia Điệp từ “nhóm” ở câu thơ “Nhóm
Trang 5dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ” đã hoàn toàn mang nghĩa biểu tượng Bếp lửa của bà
nhóm dậy, khơi dậy, đánh thức những ước mơ, khát vọng của cháu Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn truyền lửa Như thế, bếp lửa của bà đã nuôi cháu lớn lên cả về thể chất lẫn tâm hồn Ngọn lửa của bà đã thắp sáng những niềm tin, hi vọng và tỏa sáng cuộc đời cháu Từ ngọn lửa yêu thương mà bà nhóm lên mỗi sớm mỗi chiều, tâm hồn cháu
đã được nuôi dưỡng từ trong khốn khó, gian nan Bà đã chắp cánh ước mơ để cháu bay cao, bay xa đến những chân trời mới lạ, để cháu được trưởng thành
=> Bà tiêu biểu cho người phụ nữ Việt Nam nói riêng, con người Việt Nam nói chung: chăm chỉ, lam lũ, kiên cường, vượt lên những thăng trầm của lịch sử; tâm hồn ấm áp, nhân hậu, yêu thương con cháu vô cùng Bà còn là hình ảnh biểu trưng cho sức sống
cội nguồn dân tộc, cho gia đình, quê hương mà cháu luôn hướng về, luôn nhớ tới Đến
bây giờ, khi đã khôn lớn, trưởng thành, nghĩ về bà, cháu không khỏi ngỡ ngàng, ngạc nhiên trước vẻ đẹp tâm hồn bà, trước những phẩm chất cao cả, thiêng liêng mà vô cùng bình dị của bà Mãi trong lòng cháu bà chính là quê hương, đất nước, cội nguồn đã nuôi dưỡng cháu lớn lên, nhóm dậy trong cháu bao ước mơ khát vọng Bà chính là điểm tựa tinh thần vững chắc trong suốt chặng hành trình dài rộng của cuộc đời cháu
* Đánh giá:
- Bằng thể thơ tự do; giọng thơ tha thiết, tâm tình; hình ảnh thơ vình dị mà già sức gợi, bài thơ đã xây dựng thành công hình tượng người bà vừa thân thương, bình dị vừa cao cả đẹp
đẽ Hình ảnh người bà trong bài thơ luôn gắn liền với hình ảnh bếp lửa, hoà quyện ấm áp trong dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình – người cháu phương xa
- Với bài thơ này, Bằng Việt không chỉ thành công trong việc diễn tả bao cảm xúc thân thương, nồng ấm trong lòng cháu mà nhà thơ đã ngợi ca vẻ đẹp tinh thần, vẻ đẹp tâm hồn của người bà – người phụ nữ với bao vất vả, lo toan những luôn ngời sáng bao phẩm chất cao đẹp Bà là đại diện tiêu biểu cho bao người bà, người mẹ trong chiến tranh, trong cuộc sống đời thường với tấm lòng yêu thương, với niềm tin cháy bỏng, với nghị lực can trường chính họ là hậu phương vững chắc làm nên sức mạnh chiến thắng của dân tộc
KẾT BÀI: Hình ảnh người bà đã góp phần làm nên sức sống cho bài thơ, neo đậu lại trong
trái tim người đọc về một thứ tình cảm bình dị mà thiêng liêng, cao đẹp Bài thơ khép lại
mà hình ảnh bà, bếp lửa vẫn còn ngân vang trong trái tim người đọc với bao nỗi xúc động, yêu thương, trân trọng,…