Ý 2: Hình ảnh bếp lửa, rất tự nhiên, khơi dậy, đánh thức trong lòng cháu nỗi nhớ thương bà: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”.. Cái vị cay xè của khói hun nơi bếp lửa những nhà nghèo sẽ
Trang 1BẾP LỬA (thêm) Phân tích khổ 1:
Ý 1: Cảm xúc của cháu được khơi nguồn từ hình ảnh bếp lửa:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
+ Hình ảnh bếp lửa chờn vờn trong sương sớm đầy sức gợi hình và gợi
cảm Từ láy “chờn vờn” gợi bếp lửa thực, bập bùng lúc nhỏ, lúc to, lúc ẩn lúc
hiện trong màn sương sớm ở làng quê Hình ảnh bếp lửa rất đỗi thân quen trong
mỗi gia đình Việt Nam từ bao đời nay Hình ảnh bếp lửa đó đã in đậm trong kí ức
của tác giả, hiện về lung linh trong màn sương kỉ niệm phủ dày
+ Các từ ngữ “ấp iu”, “nồng đượm” gợi bàn tay khéo léo, tảo tần, chi chút
nhóm bếp lửa mỗi sáng, mỗi chiều, một bếp lửa ấm áp, nồng đượm sưởi ấm lòng
người Bếp lửa ấy đã sưởi ấm tâm hồn cháu trong những tháng ngày xa quê
+ Ba tiếng “Một bếp lửa” trở thành điệp khúc mở đầu bài thơ với giọng
điệu sâu lắng, nhấn mạnh, làm nổi bật ấn tượng sấu sắc của tác giả đối với bếp lửa
tuổi thơ Nó sống mãi trong tâm hồn tác giả, luôn đi về trong nỗi nhớ
=> Hình ảnh bếp lửa vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa tượng trưng, khơi
nguồn bao kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ gắn với hình ảnh người bà yêu dấu.
Ý 2: Hình ảnh bếp lửa, rất tự nhiên, khơi dậy, đánh thức trong lòng cháu nỗi
nhớ thương bà: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”.
+ Cách biểu cảm trực tiếp “cháu thương bà ”cho thấy: nhắc đến bếp lửa tuổi
thơ, lòng cháu phương xa lại trào dâng nỗi nhớ thương bà da diết, khôn nguôi Nỗi
niềm thương nhớ đó ăm ắp, dâng trào, không sao nén nổi, khiến cho nhà thơ phải
bật lên ba tiếng “cháu thương bà”
+ Ẩn dụ “Biết mấy nắng mưa” gợi nỗi vất vả, gian truân, cơ cực của cuộc đời bà
không sao kể xiết Cuộc đời ấy của bà gắn với biết bao biến cố, thăng trầm của dân tộc
Phân tích khổ 2,3,4: Dòng hồi tưởng kỉ niệm
* Kỉ niệm khi mới " lên bốn tuổi" :
- Giọng thơ trầm buồn, trĩu xuống: có bóng đen ghê rợn của nạn đói 1945, mẹ cha
đi công tác xa nhà => Kỉ niệm về một thời đen tối, đói khổ
- "Mùi khói", "khói hun nhèm mắt cháu", "sống mũi còn cay" => Khói bếp ở đây
không phải là dấu hiệu ấm no mà là dấu hiệu của cuộc sống lầm than, đói nghèo
Trang 2- Nhà thơ vừa tự sự (lên bốn tuổi Năm ấy là năm ); vừa miêu tả (đói mòn đói mỏi, khô rạc ngựa gầy, khói hun nhèm mắt ), vừa biểu cảm (nghĩ lại đến giờ sống mũi vẫn còn cay)
Cảnh tượng bà nhóm lửa "khói hun nhèm mắt cháu" và "Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy" gợi lên cuộc sống thê thảm như thân trâu thân ngựa của nhân dân ta dưới ách cai trị của thực dân Pháp trước cách mạng tháng Tám Cái vị cay xè của khói hun nơi bếp lửa những nhà nghèo sẽ mãi mãi bám lấy bao tâm hồn tuổi thơ, cho dù năm tháng trôi qua nhưng kí ức ấy mãi trở thành một vết thương lòng
* Kỉ niệm về những năm khỏng chiến chống Phỏp:
- Bếp lửa tuổi thơ :
“Mẹ cùng cha bận công tác không về
Cháu ở cùng bà, bà bào cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học”
- Cuộc sống gia đình thật hoang vắng, quạnh hiu Mẹ và cha bận công tác, bận chiến đấu không về, cháu sống trong sự cưu mang, dạy dỗ của bà Đó cũng là hoàn cảnh chung của nhiều gia đình Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp
- Từ ngữ: "bà bảo", "bà dạy", "bà chăm" + điệp từ "bà", "cháu" gợi hình ảnh người bà: tần tảo, chịu thương chịu khó, đôn hậu, hết lòng yêu thương cháu; tình bà cháu quấn quýt yêu thương
- Tiếng tu hú :
+ Xuất hiện nhiờu lần : "tu hú kêu trên những cánh đồng xa", "khi tu hú kêu",
"tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!", "Tu hú ơi! chẳng đến ở cùng bà- kêu chi hoài trên những cánh đồng xa" => Lúc mơ hồ văng vẳng "từ những cách đồng xa", lúc gần gũi nghe sao mà "tha thiết ", lúc như than thở sẻ chia; có lúc kêu gióng dả, dồn dập "kêu chi hoài" => Tiếng chim tu hú trở thành một mảnh tâm hồn tuổi thơ + Tiếng tu hú là âm thanh quen thuộc ở đồng quê, người xa nhà nhớ quê là nhớ tiếng tu hú => Nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương, nhớ người bà của tác giả ; tâm hồn gắn bó sâu nặng với quê hương, đất nước
+ Tu hú là loài chim không tự làm tổ được, nó thường sống lẻ loi, nay đây mai đó, cất tiếng kêu khắc khoải Tiếng chim tu hú gợi ra tình cảnh vắng vẻ và nhớ mong của hai bà cháu Trong cảnh sống đơn côi của hai bà cháu giữa đói nghèo và chiến tranh, phải chăng tiếng tu hú còn là một sự sẻ chia, đồng cảm Cháu thương bà vất
vả, lo toan, không biết ngỏ cùng ai, chỉ có thể tâm tình với chim tu hú Lời tâm tình
đó là lời giãi bày tình cảm yêu thương, lo lắng của người cháu đối với người bà
- Bếp lửa :
.Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc”
Hình ảnh "bếp lửa "và việc "nhóm lửa" làm hiện lên hình ảnh người bà âm thầm, tần tảo bên ánh lửa để chăm chút miếng ăn, để sưỏi ấm chỗ ở, để soi sáng trí tuệ và tâm hồn cho người cháu => Tình cảm ấm áp, thân thương
Trang 3Cảm xúc của người cháu : thương bà một cách nồng hậu, thiết tha.
* Kỉ niệm về " năm giặc đốt làng" :
“Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi Hàng xúm bốn bờn trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh Vẫn vững lũng, bà dặn chỏu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố cũn việc bố, Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bỡnh yờn!”
- "Giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi", "hàng xóm trở về lầm lụi", "đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh"
=> Tội ác của giặc, những năm tháng gian nan mà ấp áp tình người Hoàn cảnh riêng mang tính phổ quát
- Bà vẫn vững lòng, dặn cháu: không để bố biết, cứ bảo nhà vẫn được bình yên => Người bà kháng chiến, nghị lực, bản lĩnh, giàu đức hi sinh, vì sự nghiệp chung
=> Bếp lửa được nhen nhóm trong những năm giặc đốt làng làm hiện lên hình ảnh người bà kháng chiến, người bà yêu nước, gan góc, kiên cường
Phân tích khổ 5:
- Bếp lửa của bà đã ấp ủ, chở che cháu qua bao nhiêu năm tháng gian khổ, nhọc nhằn để “rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen Điệp từ “rồi” tiếp nối
giữa hai khoảng thời gian sớm – chiều gợi ra dòng thời gian chảy trôi theo năm tháng cùng hành động nhóm bếp cần mẫn, chi hút của bà Từ ấu thơ cho đến lúc cháu trưởng thành, trải qua bao mưa nắng, bà vẫn lặng lẽ nhóm lên ngọn lửa ấp iu nồng đượm Bếp lửa của bà vẫn sớm chiều ấm áp, lung linh trong dòng chảy của thời gian, trong biến động của cuộc đời
- Từ bếp lửa nhỏ bé, thân quen, bình dị, cháu đã cảm nhận được ngọn lửa của lòng bà
Tuổi thơ trải qua bao biến cố, thang trần bên bà và bếp lửa, cháu chợt nhận ra những phẩm chất đẹp đẽ, cao cả của bà Bếp lửa được bà thắp lên hàng ngày – bếp lửa đã nhen sự sống, sưởi ấm tâm hồn cháu, nuôi cháu lớn lên không chỉ bằng củi rơm, bằng nhiên liệu bên ngoài mà bằng chính ngọn lửa của lòng bà Đó là ngọn lửa của tình thương yêu vô hạn: “Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn / Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng”, niềm tin về tương lai, về ngày mai chiến thắng của dân
Trang 4tộc Ngọn lửa của lòng bà là ngọn lửa trường tồn, bất diệt qua bao biến động, thăng trầm
- Từ bếp lửa tới ngọn lửa, ý thơ tỏa sáng, lung linh hơn và mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc Ngọn lửa tỏa sáng từ lòng bà chính là cội nguồn sức mạnh giúp bà
vượt qua mọi gian lao, thử thách Từ bếp lửa đến ngọn lửa là hành trình từ cái đơn
sơ, giản dị đến cái thiêng liêng, cao cả, từ cái thực đến linh hồn Hình ảnh ngọn lửa
đã làm nổi bật hơn bao phẩm chất đẹp đẽ của bà trong cảm nhận của người cháu
Phân tích khổ cuối:
“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhỏ:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? ”
* Ý 1: Sự thay đổi hoàn cảnh sống của cháu:
“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả”
Điệp ngữ “trăm”, “có” kết hợp phép liệt kê và hình thức câu thơ ngắt đôi, vắt dòng
đã diễn tả những đổi thay trong cuộc sống của người cháu đồng thời vẽ nên một chân trời bao la, rộng lớn với bao đều mới mẻ, vui tươi Xa rồi những năm tháng quẩn quanh bên bà, bên bếp lửa trong căn nhà nhỏ Xa rồi tuổi thơ vất vả, cực nhọc, đói kém với khói hun nhèm mắt cháu Khép lại những năm tháng côi cút, bơ
vơ một bà một cháu; khép lại những mất mát, đau thương trong những năm làng xóm tan hoang, điều tàn vì tội ác của giặc Giờ đây, cháu đã trưởng thành, đã xa vòng tay bà, xa bếp lửa quê hương để đi đến những chân trời mới Cuộc sống của cháu đầy ắp niềm vui và bao điều mới lạ
*Ý 2: Nhưng dù hoàn cảnh đổi thay, tấm lòng của cháu vẫn vẫn một lòng nhớ thương bà tha thiết:
“Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhỏ:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? ”
- Ở phương trời mới với bao niềm vui, nềm hạnh phúc, cháu vẫn không lúc nào nguôi nỗi nhớ bà, nhớ bếp lửa quê hương Bếp lửa của bà đã trở thành kỉ niệm ấm lòng, thành niềm tin kì diệu nâng bước chân cháu trong suốt hành trình dài rộng
Trang 5của cuộc đời Đoạn thơ sử dụng nghệ thuật đối lập: cuộc sống dù vui, đầy đủ nhưng cháu vẫn luôn nhắc nhở “bà nhóm bếp lên chưa?” Vậy là cái động lại, hạnh phúc lớn nhất trong cuộc sống của người cháu là có bà, có sự đùm bọc, chở che, yêu thương… từ bà Điều đó thêm lần nữa cho thấy nỗi nhớ bà da diết, khôn nguôi trong tâm hồn người cháu phương xa Kết thúc bài thơ là một câu hỏi tu từ, như một lời tự nhắc nhở của người cháu: không được quên những lận đận đời bà; không được quên tấm lòng ấm áp của bà; không được quên những tận tuỵ, hi sinh
vì tình nghĩa của bà
- Mở đầu bài thơ là hình ảnh bếp lửa, kết thúc bài thơ là hình ảnh bà nhóm bếp lửa Kết cấu đầu – cuối tương ứng ấy làm nổi bật nỗi nhớ bà da dết, khôn nguôi Người phụ nữ trong gia đình nói chung luôn gắn với những gì gần gũi, thân thiết nhất Họ giữ cho nhịp sống của tổ ấm được duy trì; là nói bình yên để ta trở về sau những thăng trầm của cuộc đời Trong dáng hình bình dị, khiêm nhường ấy ẩn chứa một trái tim nhân ái, để học trở thành hiên thân của gia đình, của quê hương đất nước Đối với người cháu, nhớ bà cũng là nhớ quê hương, đất nước; cuộc đời bà là hiện thân của cuộc đời dân tộc; những nét phẩm chất có ở bà là những nét đẹp của con người Việt Nam
-> Từ tự cảm của người cháu, ta hiểu rằng: cuộc sống đủ đầy, niềm vui muôn mặt, điều đó có thể khiến ta quên mất những điều bình thường mà thiêng liêng, kì diệu như bếp lửa của bà Đây cúng chính là biểu hiện của chất trí tuệ trong bài thơ
=> Đánh giá: Bằng thể thơ tự do; giọng thơ tha thiết, thủ thỉ, tâm tình; hình ảnh
thơ bình dj, gần gũi mà giàu sức gợi; bằng các biện pháp tu từ đặc sắc như điệp ngữ, liệt kê, câu hỏi tu từ, đối lập,… đoạn thơ đã diễn tả nỗi nhớ bà da diết, khôn nguôi trong tâm hồn người cháu Từ đó, nhà thơ gửi đến người đọc một triết lí sâu sắc: Những gì bình dị, thân thiết, gắn bó với tuổi thơ mỗi người đều có ý nghĩa hết sức thiêng liêng, luôn tỏa sáng, nâng đỡ suốt hành trình dài rộng của cuộc đời Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chính là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương, đất nước Qua đó, ta thấy được tình yêu quê hương, đất nước và lẽ sống ân tình ân nghĩa, thủy chung trong tâm hồn nhà thơ