BÁO cáo BIỆN PHÁP dạy học NHẠN

Dạy học trải nghiệm là một phương pháp trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh được hoạt động, được thực hành, được trải nghiệm để từ đó học sinh rút ra được tri thức mới, dựa trên cơ sở

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Hoàng Mai, ngày 12 tháng 10 năm 2020

BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY

Tên biện pháp: Dạy học trải nghiệm trong môn khoa học lớp 4

Tác giả: Nguyễn Thị Nhạn

Đơn vị: Trường Tiểu học Quỳnh Lập A

1 Lý do chọn biện pháp

a) Thực trạng

Ở Tiểu học, môn Khoa học là môn học giúp học sinh có những hiểu biết về thế giới xung quanh, những hiện tượng khoa học, những vấn đề về thiên nhiên Nó có tính lôgic và gắn liền với thực tiễn đời sống, mở ra nhiều cơ hội để học sinh học tập theo kiểu tìm tòi, khám phá, học tập từ trải nghiệm thực tế

Định hướng chung của chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Dạy học trải nghiệm là định hướng quan trọng và đáp ứng được yêu cầu đổi mới

đó

Tuy nhiên thực tế việc dạy học các môn học ở Tiểu học nói chung và dạy học môn Khoa học lớp 4 nói riêng phần đa chúng ta còn thiên về lý thuyết, tập trung vào dạy học sinh theo tiến trình, nội dung trong sách giáo khoa Giáo viên dạy học sinh ghi nhớ các khái niệm một cách máy móc nên không kích thích được tư duy sáng tạo, khả năng làm việc tích cực của học sinh nên hiệu quả giờ học chưa cao Giáo viên chưa hiểu sâu về lý thuyết dạy học cũng như cách thức tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm

b) Nguyên nhân

- Một số giáo viên nếu có tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh thì chưa bài bản, hiệu quả chưa cao, việc chuẩn bị đồ dùng, tư liệu chưa chu đáo

- Việc chuẩn bị đồ dùng cho các tiết dạy Khoa học còn mất khá nhiều thời gian nên một số giáo viên chưa có sự chuẩn bị chu đáo dẫn đến việc cho HS thực hành chưa hiệu quả

- Công tác tuyên truyền chưa thực sự được quan tâm và có sự phối kêt hợp giữa tất các các đoàn thể nên việc vận dụng kiến thức môn Khoa học vào thực tiễn như vệ sinh thôn xóm, các biện pháp phòng bệnh mang tính cộng đồng chưa được quan tâm

Xuất phát từ các nguyên nhân trên, có thể thấy rằng việc dạy học môn Khoa học lớp

4 theo hướng trải nghiệm cho học sinh là rất quan trọng và cần thiết Vì thế bản thân tôi đã

mạnh dạn nghiên cứu nội dung “Dạy học trải nghiệm trong môn Khoa học lớp 4” và áp

dụng dạy học thấy hiệu quả nên xin phép được chia sẻ hôm nay

c) Yêu cầu cần giải quyết

Điều tra nguyên nhân của thực trạng và đưa ra các giải pháp thiết thực giúp học sinh đam mê và hứng thú với môn Khoa học từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói chung và môn Khoa học nói riêng Đồng thời giúp giáo viên tiếp cận dần các phương pháp dạy học mới, đáp ứng yêu cầu của chương trình dạy học 2018

2 Mục tiêu

- Phân tích, đánh giá thực trạng của việc dạy học môn Khoa học lớp 4 nhằm tìm ra cách thức thực hiện để ứng dụng vào dạy học môn Khoa học lớp 4 sao cho đạt hiệu quả cao nhất

3 Nội dung, cách thức thực hiện

1 Giáo viên cần hiểu rõ về dạy học trải nghiệm và vai trò của nó.

1.2 Dạy học trải nghiệm.

Dạy học trải nghiệm là một phương pháp trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh được hoạt động, được thực hành, được trải nghiệm để từ đó học sinh rút ra được tri thức mới, dựa trên cơ sở trải nghiệm và vốn kinh nghiệm, kiến thức sẵn có của mình

1 3 Vai trò của dạy học trải nghiệm

- Tri thức được hình thành bền vững và sâu sắc

- Học sinh học được cách tìm kiếm và khám phá tri thức khoa học

- Học sinh phát triển được các năng lực thiết yếu của con người hiện đại

2 Tuyên truyền nâng cao nhận thức trong phụ huynh về dạy học trải nghiệm

Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi đã trao đổi với phụ huynh về vai trò của dạy học trải nghiệm cũng như hướng đổi mới của dạy học hiện nay nhằm giúp phụ huynh hiểu rõ hơn Từ đó, phụ huynh đồng tình với phương pháp dạy học cũng như sẵn sàng phối hợp với giáo viên trong việc học sinh học trải nghiệm ở nhà

3 Nghiên cứu, rà soát các bài ở môn Khoa học lớp 4 có thể tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm.

Không phải nội dung nào trong chương trình cũng thích hợp với việc tổ chức học tập trải nghiệm Nội dung phù hợp với học tập trải nghiệm thường là những nội dung gắn với thực tiễn của học sinh

Trong chương trình Khoa học 4, ngoài các bài có thể tổ chức dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” thì dưới đây là một số bài học có thể áp dụng dạy học trải nghiệm một cách có hiệu quả

mà giáo viên và chuyên môn trường tôi đã lựa chọn phù hợp với điều kiện dạy học ở nhà trường và địa phương:

T

T

T

Tên bài học

Địa chỉ trong SGK Định hướng hoạt động trải nghiệm theo một số hoạt động

1

1 Trao đổi chất người(Bài

2 – trang 6)

Học sinh trực tiếp ăn uống, hít thở không khí hàng ngày, quan sát sự vật và hiện tượng mà bản thân và những người trong gia đình lấy từ môi trường và thải ra môi trường

2

2 Một số cách bảo quản thức ăn quản thức ăn mà bố mẹ hay người thân đã thực hiện.Học sinh trải nghiệm ở nhà: quan sát, tìm hiểu cách bảo 3

3 Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hóa(Bài

14 – trang 30)

Thực hành nhặt rác, phát quang xung quanh trường, rửa tay bằng xà phòng

5

4 Nước cần cho sự sống

(Bài 24 - Trang 50)

HS thực hành quan sát nhu cầu sử dụng nước của bản thân, gia đình Tham gia hoạt bảo vệ và tiết kiệm nguồn nước

6

5 Bảo vệ bầu không khí

trong sạch.(Bài 40 –

trang 80)

Học sinh thực hành quan sát các việc làm của gia đình và địa phương nhằm bảo vệ không khí(ví dụ : thu gom và xử lý rác, bảo vệ rừng, trồng cây xanh ) và thực hành nhặt rác, trồng cây xanh ở trường

7

6 Nhu cầu nước của thực vật(Bài 58 – Trang 116) HS quan sát môi trường sống khác nhau của thực vật để

biết nhu cầu nước của thực vật, biết cách chăm sóc cây 8

7 Thực vật cần gì để sống?(Bài 62 – Trang 124) kiện cần để cây sống và phát triển bình thường.HS trực tiếp trồng và chăm sóc cây, theo dõi những điều

9

8 Động vật ăn gì để sống?

(Bài 63 –Trang 126)

Học sinh quan sát những vật nuôi ở nhà xem các con vật

ấy ăn gì để sống và điền kết quả vào phiếu kết hợp xem băng hình, tham gia hoạt động chăm sóc động vật có ích

4 Thực hiện dạy học theo hướng trải nghiệm

4.1 Thực hiện dạy học trải nghiệm trong lớp học:

Với môn khoa học lớp 4, chúng ta có thể thực hiện dạy học trải nghiệm trong lớp học, đặc biệt với các bài học thực hiện theo phương pháp bàn tay nặn bột Phương pháp Bàn tay nặn bột chú trọng tới việc hình thành kiến thức cho học sinh bằng các tiến trình tìm tòi nghiên cứu qua thực hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra… để chính các em tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống

Ở môn khoa học lớp 4 có 19 bài có thể dạy theo phương pháp bàn tay nặn bột Khi thực hiện dạy các bài theo phương pháp BTNB thì cần dạy theo đúng quy trình các bước của nó Dạy học theo phương pháp BTNB là một phương pháp dạy học trải nghiệm Giúp cho học sinh kĩ năng thực hành, diễn đạt, tạo lập cho học sinh thói quen làm việc như các nhà khoa học giúp phát triển tốt các năng lực và phẩm chất cho học sinh

4.2 Tổ chức hoạt động dạy trải nghiệm ngoài lớp học:

Bên cạnh các bài có thể áp dụng Phương pháp Bàn tay nặn bột, ở một số bài có thể tổ chức cả bài hoặc một số hoạt động thành hoạt động trải nghiệm cho HS

Tổ chức dạy học trải nghiệm ngoài lớp học tôi đã thực hiện theo 5 bước sau đây:

Bước 1: Chuẩn bị: Ở bước này, GV cần thực hiện một số hoạt động sau:

- Xác định chính xác, rõ ràng mục tiêu của bài học, định hướng sản phẩm đầu ra cho HS

- Xác định hình thức và địa điểm tổ chức HĐTN

- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức để tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp

Ngoài ra trong bước này giáo viên cần phải dự kiến các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết các tình huống đó trong quá trình thực hiện hoạt động

Bước 2: Tổ chức hoạt động trải nghiệm

- GV giới thiệu, giao nhiệm vụ trải nghiệm cho học sinh

- GV hướng dẫn học sinh cách thức tiến hành hoạt động trải nghiệm đó theo các bước

cụ thể, rõ ràng GV có thể kiểm tra mức độ nắm rõ nhiệm vụ của HS bằng cách yêu cầu 1-2 HS nhắc lại

- Tổ chức cho học sinh trải nghiệm

Trong bước này để hoạt động trải nghiệm có hiệu quả giáo viên cần chú ý thực hiện tốt vai trò của người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh, tạo điều kiện cho các nhóm (hoặc cá nhân) đều được tham gia; ghi nhận những kết quả, ý tưởng mà học sinh tạo ra; sử dụng những câu hỏi gợi mở hỗ trợ học sinh trong quá trình trải nghiệm và xử lí kết quả trải nghiệm

Ví dụ: Bài 58: Nhu cầu nước của thực vật

Đầu tiên, giáo viên giao nhiệm vụ trải nghiệm:

+ Yêu cầu học sinh quan sát môi trường sống của các cây trong vườn trường và ở cánh đồng lúa trước cổng trường theo nhóm 4 và điền kết quả vào phiếu: Điền tên các cây em quan sát được vào các nhóm sau đây:

TT Cây ưa sống

trên cạn Cây ưa sống dướinước Cây ưa sốngnơi ẩm ướt Cây vừa sống trên cạnvừa sống dưới nước 1

2

…

Học sinh thực hành trải nghiệm:

+ Học sinh tiến hành trải nghiệm theo nhóm 4

+ Nhóm trưởng điều hành hoạt động của nhóm, thống nhất ý kiến để hoàn thành nhiệm

vụ được giao

Trong hoạt động dạy học trải nghiệm, giáo viên cần nghiên cứu lựa chọn hình thức học sinh trải nghiệm sao cho phù hợp Có những bài có thể tổ chức cho học sinh trải nghiệm cả bài nhưng cũng có những bài chỉ tổ chức cho học sinh trải nghiệm ở 1, 2 hoạt động

Ví dụ:Bài 14: Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hóa:

Có thể tổ chức cho học sinh trải nghiệm ở hoạt động 2: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh thực hành các bước rửa tay bằng xà phòng

Bước 3: Phản hồi, chia sẻ, phân tích

Đây chính là bước giáo viên tổ chức để học sinh phân tích, khái quát hóa từ những kết quả thu được ở bước 2, từ đó giáo viên gợi ý, dẫn dắt để học sinh rút ra kiến thức mới Ở bước này, HS có nhiệm vụ quan sát, đối chiếu giữa kết quả của mình với các thành viên trong lớp hoặc giữa nhóm mình với các nhóm Kết hợp với kinh nghiệm của bản thân, HS liệt kê những điểm chính rút ra được sau quá trình, kết luận

Ví dụ: Bài 58: Nhu cầu nước của thực vật:

Bước 1: - Giáo viên tổ chức cho các nhóm trình bày kết quả thu được trong quá trình trải nghiệm: + Đại diện các nhóm chia sẻ, nhóm khác nhận xét

+ Giáo viên nhận xét các nhóm làm việc tích cực

Bước 2: Giáo viên tổ chức cho các nhóm thảo luận, phân tích kết quả thu được theo các nội dung sau:

+ Phân loại các cây em quan sát được theo 4 nhóm: cây sống ở trên cạn, nơi ẩm ướt, cây sống dưới nước, cây sống cả trên cạn và dưới nước

+ Dựa vào hiểu biết của mình để tìm thêm các loại cây khác

+ Em có nhận xét gì về nhu cầu nước của các loài cây?

Từ kinh nghiệm thực tế, học sinh thảo luận để biết những loài cây ở các giai đoạn khác nhau thì cần nhu cầu nước có khác nhau không? Hay thời tiết thay đổi thì nhu cầu nước của cây có thay đổi không?

Lưu ý: Giáo viên nên tạo tâm lý thoải mái, thân thiện, khuyến khích học sinh phát biểu những suy nghĩ của mình Mọi sai lầm tất yếu có xảy ra, thậm chí nó giá trị bởi học sinh có thể học được từ những sai lầm đó và trưởng thành hơn

Bước 4: Tổng kết hoạt động trải nghiệm.

Từ các ý kiến chia sẻ, giáo viên để học sinh tự liên hệ với kinh nghiệm bản thân, liệt

kê những điểm chính rút ra được sau quá trình, kết luận.(có thể thông qua câu hỏi chốt để học sinh nêu lên ý kiến của bản thân) Giáo viên ghi nhận các ý kiến và rút ra kết luận cuối cùng

Ví dụ: Khi dạy bài 58: Nhu cầu nước của thực vật.

Giáo viên để HS tự nhận xét, rút ra kết luận:

Các loài cây khác nhau có nhu cầu nước khác nhau Có cây ưa ẩm, có cây chịu được khô hạn

- Cùng một cây, trong những gia đoạn phát triển khác nhau cần lượng nước khác nhau

Ví dụ: Cây lúa cần nhiều nước từ lúc mới gieo cây đến lúc lúa uốn câu, vào hạt Giai đoạn lúa gần chín đến chín cần ít nước hơn Cây rau su hào, xà lách, bắp cải cần có nước thường

xuyên…

- Ngoài ra khi thời tiết thay đổi, nhu cầu nước của cây cũng thay đổi Vào ngày nắng

nóng, lá cây thoát nhiều hơi nước hơn nên nhu cầu nước của cây cũng cao hơn

Bước 5: Vận dụng

GV giúp HS vận dụng những điều đã học vào giải quyết nhiệm vụ hoặc vấn đề học tập gắn liền với thực tiễn hoặc vận dụng những điều đã học vào tình huống khác (xử lí tình huống, trò chơi…) Thông qua vận dụng, HS tự nhận thức kết quả học tập, mức độ thành công hay thiếu sót của mình, từ đó tự điều chỉnh, rèn luyện để hoàn thiện hơn

Ví dụ: Bài 58: Nhu cầu nước của thực vật: GV tổ chức cho học sinh chơi trò chơi

“Canh tác”: GV tổ chức học sinh trồng và chăm sóc cây Mỗi tổ sẽ tự trồng và chăm sóc

một hoặc vài cây xanh Cây được lựa chọn có thể là những cây lâu năm hoặc những cây ăn

quả, cây cảnh… Các loại cây nhỏ có thể trồng ở bồn hoa lớp hoặc ở sảnh lớp vào các chậu nhỏ tạo thành góc cây xanh và có một hình thức đánh giá, thời gian cụ thể (trong 1 tuần hay

1 tháng) để tạo tính thi đua cho hoạt động

4.3 Tổ chức học sinh trải nghiệm ở nhà.

Trong môn khoa học lớp 4, có một số bài tôi lựa chọn cho học sinh thực hành trải nghiệm ở nhà như bài: Trao đổi chất ở người, Một số cách bảo quản thức ăn, Động vật cần

gì để sống?

Ví dụ: Bài 11: Một số cách bảo quản thức ăn: Trước khi tiến hành bài học khoảng 1

tuần, tôi yêu cầu học sinh trải nghiệm ở nhà: quan sát, tìm hiểu cách bảo quản thức ăn mà bố

mẹ hay người thân đã thực hiện và điền vào phiếu bài tập:

1

2

Ví dụ bài 63: Động vật cần gì để sống? GV giao nhiệm vụ cho học sinh trải nghiệm ở

nhà: Quan sát các con vật có ở gia đình em, xung quanh em (hay theo dõi trên ti vi ) và ghi lại thức ăn của chúng Thời gian thực hiện nhiệm vụ là 3 ngày Lưu ý khi học sinh quan sát tránh làm ảnh hưởng đến đời sống các con vật mình quan sát và đảm bảo an toàn cho bản thân trong qua trình quan sát

Với các hoạt động trải nghiệm ở nhà, giáo viên cần thông báo cho phụ huynh biết để tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ các em trong quá trình quan sát

5 Vận dụng phối hợp linh hoạt các phương pháp, HTTC dạy học trải nghiệm.

Không có một phương pháp dạy học nào là vạn năng Do vậy, để tổ chức dạy học theo hướng trải nghiệm, GV cần phối hợp linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nhằm phát huy tối đa sự tích cực, sự sáng tạo của HS GV lường trước các tình huống có thể xảy ra trong tiết học để từ đó chủ động trong quá trình dạy học, không phụ thuộc vào sách Mỗi tiết dạy giáo viên cần chủ động thay đổi các hình thức tổ chức, tạo cơ hội cho học sinh thắc mắc, tranh luận nhằm cuốn hút mọi đối tượng học sinh tham gia (không nhất thiết giáo viên dạy theo cách trình bày như SGK, SGV )

Trong dạy học trải nghiệm, giáo viên có thể vận phương pháp dạy học tích cực như: Bàn tay nặn bột, hoạt động nhóm, thuyết trình, quan sát, đóng vai, trò chơi, học tập từ thực tiễn…

Ví dụ: Trong bài: Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hóa: HS thảo luận nhóm,

đóng vai trong các tình huống khác nhau nêu cách phòng bệnh lây qua đường tiêu hóa

Ví dụ: Bài: Không khí cần cho sự cháy : GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm,

quan sát, thuyết trình, làm thí nghiệm tìm hiểu vai trò của ô-xi đối với sự cháy; cách duy trì

sự cháy và ứng dụng trong cuộc sống

4 Hiệu quả

- Biện pháp thiết thực phù hợp với đối tượng học sinh và thực tiễn nhà trường, dễ áp dụng

- Biện pháp này đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm Biện pháp phù hợp với việc kiểm tra đánh giá theo thông tư hiện hành

c) Kết quả cụ thể

Sau quá trình vận dụng dạy học theo hướng trải nghiệm trong môn Khoa học lớp 4, kết quả dạy học ở lớp tôi đạt được rất khả thi Học sinh rất hứng thú với môn học Các năng lực của học sinh được hình thành và phát triển Các em có các kĩ năng cơ bản trong cuộc sống như KN quan sát, KN thuyết trình, KN làm việc nhóm…tính tích cực trong học tập được phát huy

Qua thời gian nghiên cứu và áp dụng trong năm học 2019 – 2020, tôi nhận thấy việc dạy học theo hướng trải nghiệm là rất cần thiết và đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Đây là kết quả dạy học của môn Khoa học lớp 4A năm học 2019 - 2020:

Lớp Sĩ

số gian KT Thời Kết quả giáo dục Năng lực Phẩm chất

4A 30

Tốt Hoàn

thành Chưa HT Tốt Đạt Chưa đạt Tốt Đạt Chưa đạt

Giữa học kì 1 10

(33%)

15 (50%)

5 (17%)

11 (36%)

15 (50%)

4 (14%)

12 (40%)

16 (53%)

2 (7%) Cuối năm

học

15 (50%)

14 (47%)

1 (3%)

16 (53%)

13 (44%)

1 (3%)

19 (63%)

11 (47%)

0 (0%) d) Khả năng phát triển/mở rộng/vận dụng của biện pháp

Biện pháp này đã được áp dụng tại lớp đang trực tiếp giảng dạy có hiệu quả và được

toàn bộ giáo viên khối 4 áp dụng Biện pháp này cũng có thể áp dụng rộng rãi cho các đơn

vị khác trên địa bàn thị xã

5 Minh chứng (nhờ anh góp ý)

Các giáo viên có thể cung cấp minh chứng kèm theo ở các dạng sau:

- Bản thông kê/ khảo sát chi tiết về hiệu quả của biện pháp, bảng xử lý dữ liệu…;

- Bản ghi hình, hình chụp quá trình triển khai, kết quả thực hiện biện pháp; (Phần

này nếu là hình ảnh, âm thanh chỉ ghi “có minh chứng kèm theo bài nói” trong Báo cáo

này

- Các nhận xét/đánh giá của đơn vị/cá nhân áp dụng hoặc các chuyên gia…;

………