+ Tóm tắt hay nói cách khác là kể lại một cách thật ngắn gọn hoàn cảnh của béHồng và nhắc lại tình cảm của bé Hồng đối với mẹ.- Luận điểm 2: Chứng minh tình yêu thương của bé Hồng đối vớ
Trang 1MỤC LỤC
Đề bài 1: Có ý kiến cho rằng: Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người.Theo em, mạch nguồn tình cảm ấy được thể hiện như thế nào qua nhân vật bé Hồng qua đoạn trích “Trong lòng mẹ” (trích hồi kí “Những ngày thơ
ấu - Nguyên Hồng) 1
Đề bài 2.1: Có người không hiểu: Vì sao Nam Cao lại để cho lão Hạc tìm dến cái chết
trong khi vẫn còn nguyên nguồn sống, còn vườn, còn tiền Họ lại càng không hiểu vì sao: một người tốt đẹp như thế lại phải tự tử bằng cách ăn bả chó - một cái chết đau đớn và dữ dội? Hãy viết một bài văn nhằm giải đáp những thắc mắc trên để mọi người cùng thấy:
Đó là những sáng tạo nghệ thuật sâu sắc có khả năng giúp người ta nhận rõ thực chất đời sống và con người nông dân trước Cách Mạng 8
Đề bài 3: Chứng minh lòng yêu nước, thương dân của các vị vua, chủ tướng thông qua:
“Thiên đô chiếu” (“Chiếu dời đô” - Lý Công Uẩn); “Hịch tướng sĩ” (Trần Quốc Tuấn);
“Hịch tướng sĩ” (Nguyễn Trãi) 17
Đề bài 4: Có ý kiến cho rằng: Văn học luôn ca ngợi tình yêu thương giữa người và người Bằng những tác phẩm đã học trong chương trình Ngữ Văn 8, em hãy làm sáng tỏ nhận định trên 21
Đề bài 1: Có ý kiến cho rằng: Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi
trong tâm hồn mỗi con người.Theo em, mạch nguồn tình cảm ấy được thể hiện như thế
nào qua nhân vật bé Hồng qua đoạn trích “Trong lòng mẹ” (trích hồi kí “Những ngày thơ ấu - Nguyên Hồng)
Dàn ý bài chi tiết (bài viết bên dưới)
Mở bài: - Dẫn dắt một câu thơ nào đó để làm toát lên vẻ đẹp trong văn của nhà văn
Nguyên Hồng hoặc có thể giới thiệu nhà văn Nguyên Hồng
- Dẫn dắt vấn đề: Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người.
Thân bài: Chứng minh ý kiến trên là đúng thông qua tác phẩm “Trong lòng mẹ” (trích
“Những ngày thơ ấu”) của Nguyên Hồng
- Luận điểm 1: Đoạn chuyển
+ Giải thích thế nào là tình mẫu tử? (khẳng định đó là một thứ tình cảm thiêng liêng
và không bao giờ có thể giải thích được dẫn dắt nhân vật bé Hồng sau phần giải thích
-có thể so sánh với các nhân vật khác ở truyện khác)
Trang 2+ Tóm tắt hay nói cách khác là kể lại một cách thật ngắn gọn hoàn cảnh của béHồng và nhắc lại tình cảm của bé Hồng đối với mẹ.
- Luận điểm 2: Chứng minh tình yêu thương của bé Hồng đối với mẹ thông qua cuộc đốithoại với bà cô độc ác
+ Bà cô: Các câu hỏi của bà cô thì như muốn cắt vào từng miếng thịt cảu bé, bà tamuốn gieo rắc vào tâm trí non nớt của bé những hình ảnh xấu xa nhất, còm cõi nhất vềngười mẹ đẹp trong lòng cậu bé bây lâu nay (nêu rõ từng cử chỉ, hành động và thái độ của
bà cô sau khi nói và trước mặt bé Hồng) - dẫn chứng cụ thể trích từ tác phẩm (các câu hỏi
- câu trả lời của bà cô)
+ Bé Hồng: Từng khung bậc cảm xúc của bé được thể hiện ngay trên khuôn mặt và
bé đã nấc lên trong tiếng khóc khi những lời nói cảu bà cô nói ra Bé đã sớm nhận ranhững rắp tâm tanh bẩn của bà cô và chính cái rắp tâm đó đã giúp sợi dây mẫu tử kia càngthêm gắn kết - dẫn chứng cụ thể trích từ tác phẩm (các câu trả lời - câu hỏi của bé Hồng vàkhung bậc cảm xúc nhân vật)
Lưu ý: Khi chứng minh tình yêu thương qua cuộc đối thoại với bà cô thì nên đan xen những câu hỏi, câu trả lời và khung bậc cảm xúc của nhân vật để nghị luận Mỗi lần chứng minh thì nên tác đoạn, không nên kể nhiều, cần phải láy lại tình yêu thương của bé Hồng đối với mẹ và khẳng định cuối đoạn.
- Luận điểm 3: Chứng minh tình yêu thương của bé Hồng đối với mẹ trong hoàn cảnh
“mẫu tử đoàn viên”
Lưu ý: Trước khi sang luận điểm 3 cần phải có một đoạn chuyển từ luận điểm này sang luận điểm khác Vì trong hai luận điểm thì đều có cái chung là chứng minh tình yêu thương của bé Hồng đối với mẹ nên cần phải khẳng định lại một lần nữa tình yêu thương nồng nàn, được nén lại rồi bùng lên một cách dữ dội hơn khi bé Hồng gặp mẹ (cần liên kết sang luận điểm 3).
+ Dường như, lúc cậu gần như là tuyệt vọng thì sợi dây tình mẫu tử lại tiếp thêm sứcmạnh cho cậu - mẹ cậu đã về trong sự tha thiết của đứa con khao khát tình mẹ bấy lâu
+ Chứng minh tình yêu thương của bé Hồng bằng chính khung bậc cảm xúc của békhi: 1, được gặp mẹ ; 2, được nhìn mẹ ; 3, được ngồi trong lòng mẹ (phải đáp ứng đủ 3điều trên thông qua các dẫn chứng cụ thể)
+ Khẳng định tình mẫu tử đẹp và tuyệt vời đã giúp bé thoát khỏi đám bùn lầy đaukhổ và làm tan biến đi tất cả những ý nghĩ cay độc mà bà cô đã gieo rắc vào đầu cậu bé
Lưu ý: Vì đây là trọng tâm của đề bài nên khi làm bài cần xoáy sâu vào luận điểm này, các luận điểm khác tuy phải đầy đủ ý những không nên viết dài và đầu tư, nên tập trung vào luận điểm này vì đây mới là dịp để tình yêu của bé Hồng được thể hiện Khẳng định tình mẫu tử là tình cảm bất diệt.
Trang 3- Luận điểm 4: Mở rộng vấn đề (đánh giá vấn đề, phản đề, liên hệ - mở rộng).
+ Đánh giá vấn đề: Khẳng định, tình mẫu tử sẽ mãi không bao giờ phai trong béHồng và đặc biệt hơn là sẽ không bao giờ mất đi trong những con người có trái tim bất tử
+ Phản đề: Thường có trong văn nghị luận về tư tưởng đạo lí, đời sống, hiện tượng xã hội, nếu là học sinh có sức viết tốt, biết cân chỉnh thời gian hợp lí thì nên cho
mục phản đề này vào: khẳng định, trong xã hội hiện nay, không có ít những trường hợp
“bán rẻ” tình mẫu tử, không coi đó là một tình cảm chân chính và có những hành vi tráingược với vấn đề chứng minh Qua đó, ta có thể lên án những hành vi đó
+ Liên hệ - mở rộng: bao gồm liên hệ bản thân và liên hệ với các tác phẩm khác.Khi liên hệ bản thân: ta nên liên hệ với thực tế đời sống và với bản thana mình rồi đưa ranhững việc làm tốt (những việc làm trái ngược thì đã có ở mục phản đề, nếu không viếtmục phản đề thì nên lướt qua) Khi liên hệ với các tác phẩm khác: liện hệ với những tácphẩm có chung chủ đề (vd: Huệ Chi trước lễ cưới, Mợ Du, không nhất thiết phải cùngtác giả) và nêu nổi vật những điểm chung của các tác phẩm rồi đánh giá, nhận xét vấn đềchứng minh
Lưu ý: Ngoài ra, ta có thể nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, nghệ thuật
kể chuyện và đánh giá giọng văn của nhà văn Nguyên Hồng để khẳng định: trong văn ông luôn có tình người
Kết bài: Khẳng định lại vấn đề theo hướng mở rộng của bản thân.
(trải nghiệm kiến thức bản thân)
Bài làm mẫu
“Con suốt đời vẫn là con của mẹ
Đi suốt đời, lòng mẹ vẫn theo con”
(Tố Hữu)
Mẹ dù thế nào đi chăng nữa vẫn mãi theo ta Chính sợi dây thiêng liêng gắn kết giữa
mẹ và con mà được gọi với cái tên thiêng liêng, cao quý - tình mẫu tử đã làm làm nền tảngvững chắc cho con chập chứng bước đi trên con đường đời Mẹ đã mang đến cho con tìnhthương da diết, mẹ đã trao cho con trái tim hi vọng, trao cho con hơi thở nồng ấm, ru đờicon khôn lớn Nhà văn Nguyên Hồng cũng vậy, những câu chữ ông viết ra dường như rấtthiêng liêng ẩn hằn trong đó là toàn bộ suy nghĩ và cảm xúc về người mẹ bất tận của ông.Đến với đoạn trích “Trong lòng mẹ”, ta bỗng xót xa trước nhân vật bé Hồng, mang theocái dư vị đắng chát của một tuổi thơ khao khát tình mẹ Cho đến tận bây giờ, khi đọc lạinhững trang viết này, người đọc vẫn lây lan cái cảm giác của cậu bé sớm phải chịu cảnhthiếu thốn tình cảm để rồi, những đồng giả chúng ta bất chợt nhận ra rằng: “Tình mẫu tử làmạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người”
Trang 4Nếu có người hỏi tôi: Tình mẫu tử là gì? thì có lẽ, tôi sẽ đáp lại rằng: tình mẫu tửkhông thể giải thích được vì đó là thứ tình cảm tuyệt diệu Nó đơn sơ, giản dị những vẫnthể hiện được cái gì đó phập phồng, thổn thức trong trái tim Và đặc biệt hơn, nó lại càngphập phồng hơn, thổn thức hơn khi được thể hiện qua nhân vật bé Hồng Tình cảm ấy nhưánh sáng dịu mát, như bóng cây trên cao, như dòng sữa ngọt ngào vẫn chảy mãi trong tráitim những người con như chúng ta Cuộc đời thật công bằng biết bao khi mỗi người chúng
ta vẫn gọi đó là “tình mẫu tử”
Tuy đoạn trích với dung lượng không dài nhưng điều ta bắt gặp trong đó không phải
là cảnh khốn cùng như trong “Lão Hạc” hay cùng cột như trong “Tức nước vỡ bờ” Tuyvẫn thể hiện được chất văn của dòng văn hiện thực phê phán nhưng đoạn trích lại ẩn chứasâu một thứ tình cảm thiêng liêng, mặn nồng - tình mẫu tử Và khi đọc những dòngvăn như trút cả bao điều đóng đót vào trái tim người đọc để rồi ta mới cảm nhận được thếnào là thứ tình cảm chân chình
Với một hoàn cảnh đặc biệt và đáng thương, bé Hồng sinh ra và lớn lên trong mộtmái gia đình không có hạnh phúc Bố mất sớm, mẹ phải đành rời bỏ quê hương, rời xa đứacon mà mình đã rứt ruột đẻ ra để đi “tha hương cầu thực” khiến bé Hồng phải cô đơn, tủicực giữa sự ghẻ lạnh của gia đình họ nội Và trong tâm trí cậu bé lúc nào cũng luôn tồnđọng cái dư vị đắng cay về một người mẹ hiền hậu, luôn chở che trong quá khứ Xungquanh cậu, luôn có những rắp tâm tanh bẩn muốn reo rắc vào tâm trí cậu để cậu ruồng rẫy,khinh rẻ mẹ Nhưng cũng chính từ cái rắp tâm tanh bẩn, cay độc đó, bé Hồng mới có cơhội bộc lộ rõ những tình cảm của mẹ đối với mẹ đã được ấp ủ bấy lâu
“Gần đến giỗ đầu thấy tôi, mợ tôi ở Thanh Hóa vẫn chưa về” Có lẽ, niềm ước mong
mẹ của cậu bé đã đến mức cực độ Cậu sống giữa cảnh đau đớn về mặt tinh thần: mất cha thiếu mẹ, vậy mà, luôn có những mối rắp tâm bẩn thỉu muốn dấy vào tâm trí non nớt củacậu bé Một hình ảnh người mẹ: “bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vànghương” Câu chuyện đã hé lộ ra một bà cô tậm địa độc ác, bà ta cố ý nói cho cậu bé biếtnhững cảnh ngộ đáng thương của mẹ cậu để có thể cười nhạo, giễu cợt mẹ Nhưng bà tahoàn toàn không hề biết, càng làm như vậy thì tình cảm của bé Hồng giành cho mẹ lại tănglên gấp bội, tiếp thêm tình cảm và sức mạnh để cậy vượt qua cái xã hội “hỗn mang”, tàn ácấy
-Và rồi, cuộc đối thoại giữa Hồng và bà cô bắt đầu từ những câu hỏi đầy tanh bẩnhằn chứa một rắp tâm phá đi sợ dây tình cảm giữa bé Hồng và mẹ “Một hôm cô tôi gọi tôiđến và bảo: Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?” Một câu hỏiđầy “uy lực”, lay động đến thứ tình cảm thiêng liêng của bé Hồng với mẹ, gợi nên trongchú bao buồn tủi xen lẫn sự nhớ nhung dồn nén bây lâu nay Cậu bé “định toan trả lời có”nhưng rồi, Hồng lại trả lời một cách chắc chắn “Không! cháu không vào Cuối năm, thế
Trang 5nào mợ cháu cũng về” Thật bất ngờ! Có lẽ, Hồng đã sớm nhận ra trong niềm vui “hụt”một điều gì đó tanh bẩn của bà cô Cậu đã đoán ra được ý định cảu bà cô như “muốn gieorắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi” Một ý định tànbạo! Nhưng may thay, chính cái thiêng liêng, cao quý cảu tình mẫu tử đã kéo cậu lên từ
“đám bùn lầy” với những rắp tâm tanh bẩn - “nhưng đời nào lòng yêu thương và sự kínhmến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn kia xâm phạm đến” Và những điều đó phần nào
đã làm rạng lên một tình cảm cao đẹp
Phải chia tay với một cơ hội gặp mẹ “hiếm có”, bé Hồng muốn chạy thật nhanh,tránh đi “câu nói cay độc” của bà cô Nhưng bà ta lại vẫn chưa tha cho một tâm hồn thơdại Bà an ủi bé Hồng bằng một câu nói chứa đầy những ý nghĩ tanh bẩn: “Sao lại khôngvào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!” Giọng nói như mỉa mai, giếu cợt, đang
“long lanh chằm chằm” chờ đợi phản ứng của cậu bé Đôi mắt cậu đã “khóe cay nhưmuốn khóc” Dường như, những câu nói đó như “mũi tên” bắng thẳng vào một trái timkhao khát tình mẹ Liệu rằng, rắp tâm xấu xa, tanh bẩn của bà cô có thực hiện được haykhông? Thái độ của bé Hồng ra sao? Tình cảm của bé đối với mẹ có thay đổi hay không?
Câu chuyện vẫn diên ra và tiếp đó là một ý định cay độc: “Mạy quá, cứ vào đi, taocho tiền tàu, vào mà bắt mợ mày may vá, sắm sửa rồi còn cho thăm em bé nữa chứ!” Thậttủi nhục và cau đắng biết bao! Hai tiếng “em bé” được bà cô “ngân ra thật dài” như sự mỉamai hay điều ám chỉ gì đó Phải chăng, bà ta muốn “ép” bé Hồng phải nhận ra rằng: “Mợtôi chưa đoạn tang thầy tôi mà đã chửa đẻ với người khác” Dường như, tình cảm thiêngliêng đó như “lá bùa” hay là một “tấm bia đỡ đạn” giúp cậu cố cầm cự để hỏi trong tiếngkhóc xót xa: “Sao cô biết mợ con?” Có lẽ, câu nói đó đã nói trúng tim đen tàn ác của bà
cô Nhưng thật đáng khinh bỉ, “cô tôi vẫn cứ cười trong tiếng khóc của tôi” “Tình cảnhthê thảm của mẹ tôi” như khiến chú như “cắt từng miếng thịt”
Đến lúc này, tâm trạng đau đớn, uất ức của bé Hồng xen lẫn tình yêu tha thiết đã lêntới cực điểm Từ nỗi đau vì thương mẹ và đặc biệt hơn là sợi dây tình cảm đã khiến béphải thốt lên từng câu chữ ngậm ngùi, xót xa: “Giá mà những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi lànhững thứ như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ thì tôi quyết vồ lấy mà cắn, mà nhai,
mà nghiền cho kì nát vụn mới thôi” Qua đây, ta mới bất chợt tìm thấy được thứ tình cảmthiêng liêng trong tâm hồn ngây dại Và cũng có lẽ, bà cô độc ác đã thỏa được ước nguyệnnên đã đổi giọng như “nghiêm nghị” và tỏ ra ngậm ngùi, thương xót Thì ra, nỗi đau đớnmất mát của đứa bé đã lên đến đỉnh điểm, đồng thời, sự tàn nhẫn, thâm hiểm của bà cô đãlên đến mức tận cùng Hỏi rằng, liệu tình mẫu tử cao quý, thiêng liêng ấy có được trọn vẹncho đến cuối cùng hay không?
Và rồi qua đó, tuy ý đồ độc ác của bà cô vẫn chưa thực hiện được nhưng nó vẫn làphần nào giúp bé Hồng vượt lên trên tất cả để hướng đến một chân trời tình yêu thương
Trang 6đích thực Để rồi điều đó sẽ chứng minh cho ý nghĩa của tình mẫu tử cao quý, vẫn luôn “làmạch nguồn cảm xúc không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người” Dù qua bao chônggai, thử thách, vượt lên những “hố sâu tuyệt vọng”, một “vũng đầm lầy” hằn chứa nhữngxấu xa của một xã hội đen tối, không chút tình người Chỉ qua những câu nói ngắn gọn,hàm súc được thể hiện qua sự đối thoại với bà cô, Nguyên Hồng đã chứng minh cho tathấy, sức mạnh của tình mẫu tử không bao giờ kiệt, càng trong cùng cực, cô đơn, sức mạnh
đó bị đè nén rồi lại bùng lên dữ dội, ánh lên một sức mạnh bất diệt - và đó cũng chính làtriết lí nhân sinh của nhà văn Nguyên Hồng
Nhưng rồi, điều đó còn đặc biệt hơn nữa khi người mẹ hiền hậu mà cậu bé mơ ướcbấy lâu nay trở về Dường như, “cái khóa” bị trói buộc lúc trước đang dần dần mở ra.Bóng tối của những ngày qua đã tan biến, nhường chỗ cho ánh sáng diệu kì tràn ngậptrong một tâm hồn trong sáng, đi đôi với đó là tiếng gọi khao khát tình mẹ: “Mợ ơi mợ
ơi mợ ơi!” Ba tiếng gọi cứ ngân dài ra tha thiết mà đằm thắm tột cùng Dường như, linhcảm xuất phát từ trái tim khao khát của cậu bé hoàn toàn đúng “Chiếc xe kéo” chỉ vừa
“thoáng qua” là chú đã cảm nhận được hương vị ngọt ngào, đằm thắm mà thiếu thốn bấylấu
Nhưng linh cảm đó lại không làm cậu lay động mà xen vào đó là “ảo ảnh của dòngnước trong suốt, chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước mắt gần rạn nứt của người bộhành giữa sa mạc” Có lẽ, niềm tin vững chắc lúc trước của cậu đã cạn kiệt mà đúng hơn làgần tuyệt vọng Phải chăng, chỉ có dòng sữa ngọt ngào cảu người mẹ mới bồi đắp được vếtrạn nứt trong trái tim non nớt ấy
Giây phút cậu bé gần như là tuyệt vọng thì bỗng “xe chạy chầm chậm mẹ tôi cầmnón vẫy tôi” Bây giờ thì không còn là những giọt lệ đau đớn nữa mà thay vào đó là nhữnggiọt nước mắt chảy dài trên khuôn mặt hạnh phúc, thấm đẫm trong trái tim ấm nồng chứachan bao niềm hạnh phúc, mãn nguyện “Vài giây sau, tôi đuổi kịp”, trái tim băng giá sắpđược mẹ sưởi ấm đã “trỗi dậy” sâu một giấc ngủ dài Bao nhiêu mệt nhọc, nỗi giận hờn, đãtan biến Trong phút chốc đã mở ra một thế giới tình cảm “mơn man” khắp người cậu bé.Trước đây, nước mắt của cậu bé đã từng “chan hòa” bởi sự đau khổ, tủi nhục Và giờ đây,những giọt nước mặt ấy vẫn tuôn nhưng lại vì một niềm sung sướng bất tận Đó là dòngnước mắt nhân lên vì niềm vui, nở bừng ánh sáng hạnh phúc tỏa rực tình mẫu tử thiêngliêng, trong sáng
Chính xuất phát từ lòng thương, từ tình cảm thiêng liêng, tha thiết, khi ngồi tronglòng mẹ, cậu đã có những cảm hứng rung động lòng người Và lúc này, một hình ảnhngười mẹ khác hẳn lời kể của bà cô đã hiện lên với “gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng vớiđôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của gò má” - một hình ảnh đẹp như
cô Tấm thảo hiền, hoàn toàn trái ngược vời sự “còm cõi, xơ xác như lời nói của bà cô cay
Trang 7độc” Bé Hồng thấy mẹ không có gì khác xưa, “vẫn tươi đẹp như thuở còn sung túc” - đócũng là hình ảnh người mẹ lúc nào cũng tồn đọng trong tâm trí cậu bé dù những rắp tâmtanh bẩn vẫn bao quanh cậu.
Được ôm ấp, được chở che và đặc biệt là được nằm gọn trong lòng mẹ, trái tim cậu
đã tràn ngập tình yêu thương, trái tim băng giá đã ấm nồng: “đùi áp đùi mẹ, đầu ngả vàocánh tay mẹ tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp dathịt” Từng cử chỉ, hành động của cậu cho ta thấy rõ sự hồi sinh bất diệt cảu tình mẫu tử.Chỉ có như thế, cậu mới nhanaj thấy rõ cái hương vị thiếu thốn lâu nay: “hơi quần áo mẹtôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn, nhai trầu phả vào lúc thơm tho lạ thường”.Lúc này, ắt hẳn cái ý nghĩ vẫn luôn thoáng qua đầu cậu bé như một cơn gió thoảng qua:
“phải chăng, trên đời này không còn phút giây nào hạnh phúc hơn nữa?” Thật vậy, câu hỏinghe ngây thơ nhưng cũng xót xa, thương cảm biết chừng nào! Có lẽ, phải bắt nguồn từtình yêu thương mẹ tha thiết, toát lên một thứu ánh sáng diệu kì mới giúp cậu cảm nhậnđược cái hương vị mất đi bấy lâu, giờ mới có dịp bộc lộ
Thật đẹp làm sao cái giây phút hạnh phúc của một đứa trẻ lâu nay khao khát tình mẹ
và giờ đây đã thỏa được ước nguyện: “pahir bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặtvào bầu sữa nóng cảu người mẹ, để mẹ vuốt ve từ trán tới cằm và gãi rôm ở sống lưng chomới thấy mẹ có một êm dịu vô cùng” Thật vậy, bao trùm lên tâm trí cậu bé là một nỗi vuisướng khôn xiết Phải thương nhớ mẹ, yêu quý mẹ, thèm khát được gần mẹ đến chừng nàothì bé Hồng mới cảm thấy sung sướng tột đỉnh khi được ôm ấp trong vòng tay êm dịu của
mẹ sau bao ngày trắc trở xa cách
Có lẽ, bàn tay người mẹ như sức mạnh thiêng liêng, che chở, ôm ấp con đã tạothành những “chuỗi giai thoại” Và chắc có lẽ vậy nên “từ ngã tư đầu trường cho đến vềnhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi những câu gì và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gìnữa!” Và thế rồi, những câu nói xúc xiểm, cay độc của bà cô như muốn “gieo rắc vào đầutôi để tôi ruồng rẫy, khinh miệt mẹ” cũng chỉ là “ù ù bên tai hay thoáng qua như một cơngió” Có lẽ, chính vì sợi dây tình mẫu tử gắn kết thiêng liêng hay tình yêu nồng nàn của bévới mẹ mà giúp bé có thể vượt qua từng hố sâu tanh bẩn, nâng đỡ bé thoát khỏi những cáicảnh sống “trườn” qua một cuộc đời bất hạnh với một trái tim khao khát tình mẹ Dườngnhư, thứ tình cảm thiêng liêng, ấm nồng đó sẽ mãi “không bao giờ vơi” trong trái tim củanhững con người bất tử Và rồi, mọi chông gai hay những câu nói đáng “nguyền rủa” kia
sẽ mãi không bao giờ bám lên sợi dây “trơn tuột” kia, chứa chan bao niềm tha thiết
Qua đấy, ta mới bất chợt hiểu rằng: tình yêu thương mẹ là nét nổi bật trong tâm hồn
ta - những con người mang một trái tim thiên thần Và bé Hồng cũng vậy, tình cảm thiêngliêng, sâu nặng đã giúp bé có những cách nhìn xác thực hơn về con người và cuộc đời
“hỗn mang” Cho dù cảnh ngộ có éo le đến mấy, thứ tình cảm thiêng liêng được gọi với cái
Trang 8tên giản dị - mẫu tử ấy sẽ không bao giờ nhạt phai trong tâm trí những con người mangtâm hồn của một tình yêu đích thực.
Mỗi dòng văn, câu chữ của tác giả đã “lôi” bối cảnh qua cách kể giản dị, giàu sứcsống, thấm dẫm tình người - khác hoàn toàn với “Mợ Du” hay “Huệ Chi trước lễ cưới”.Kết cục của nó hoàn toàn bi thảm, như một sự giải thoát khiến người đọc phải sửng sốt,đau đớn tột cùng Mặc dù vẫn là những cảm giác êm đềm về mẹ nhưng “Trong lòng mẹ”lại mang một triết li nhân sinh sâu sắc về mẹ, một kết cục tốt đẹp “mẹ con đoàn viên trongmột niềm vui tột cùng” Dường như, đây là sự bồi đắp cho tâm hồn thánh thiện của mộtđứa con hiếu thảo, khao khát tình mẹ bây lâu
Tóm lại, chỉ với những dòng văn giản dị mà thấm đẫm tình người, Nguyên Hồng đãchứng mình cho ta thấy rõ: “Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trongtâm hồn mỗi con người” Khi bài ca về tình mẫu tử cất lên từ tận đáy lòng thì tình cảm ấy
sẽ cho ta cái cảm giác thế nào là thứ tình cảm thực sự trong trái tim thực sự
Dẫu rằng, thời gian có ngừng trôi, Trái Đất có đổi vòng quay đi chăng nữa, nhưngtrong trái tim mỗi con người vẫn dấy lên một thứ tình cảm bất diệt - tình mẫu tử Thật vậy,
“Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng sẽ mãi là một bài ca bất diệt ẩn hằn một sức mạnh kìdiệu, đem ánh sáng tình yêu đến nhân loại để rồi, bất chợt, mỗi con người chúng ta phảisuy ngẫm:
“Mẹ có nghĩa là tất cả
Là cho đi không đòi lại bao giờ”
Đề bài 2.1: Có người không hiểu: Vì sao Nam Cao lại để cho lão Hạc tìm dến cái chết
trong khi vẫn còn nguyên nguồn sống, còn vườn, còn tiền Họ lại càng không hiểu vì sao: một người tốt đẹp như thế lại phải tự tử bằng cách ăn bả chó - một cái chết đau đớn và dữ
dội? Hãy viết một bài văn nhằm giải đáp những thắc mắc trên để mọi người cùng thấy:
Đó là những sáng tạo nghệ thuật sâu sắc có khả năng giúp người ta nhận rõ thực chất đời sống và con người nông dân trước Cách Mạng.
Hoặc Đề bài 2.2: Tóm tắt văn bản “Lão Hạc” (SGK Ngữ văn 8 - tập 1) và trình bày suy
nghĩ của em về cái chết đau đớn, dữ dội của nhân vật lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam Cao.
Dàn ý bài chi tiết (bài viết bên dưới)
Mở bài: - Đánh giá phong cách viết văn và cách nhìn đúng đắn về người nông dân của nhà
văn Nam Cao trong trào lưu hiện thực phê phán 1930 - 1945
- Dẫn dắt vấn đề (có hai vấn đề phải dẫn dắt):
Trang 91, Vì sao Nam Cao lại để cho lão Hạc tìm đến cái chết trong khi vẫn còn nguyên nguồn sống, còn vườn, còn tiền Vì sao một người tốt đẹp như như lão Hạc lại phải tự tử bằng cách ăn bả chó?
2, Những sáng tạo nghệ thuật của Nam Cao có khả năng giúp người ta nhận rõ thực chất đời sống và con người nông dân trước Cách mạng tháng Tám
(trong thời thực dân nửa phong kiến).
Lưu ý: - Ở một số đề thi HSG, các ý cần học sinh chứng minh sẽ không được in đâm hay in nghiêng hoặc tạo ra một kí hiệu nào đó mà bắt học sinh phải tự nhận biết để chứng minh Vì thế, khi đọc đề cần phải gạch chân trước những từ ngữ/ý quan trong để khi làm bài không thừa hoặc thiếu luận điểm Trên đó là một trong những ví dụ cụ thể, nếu không được in đậm thì đa số sẽ không thế xác định được vấn đề phải chứng minh (chủ yếu là vấn
đề 2)
- Ở đề bài 1.2 thì không có vấn đề nghị luận nhưng HS cũng phải nếu khái quát về nhân vật lão Hạc để làm tiền đề cho phần thân bài.
Thân bài: Chứng minh ý kiến trên là đúng thông qua nhân vật lão Hạc trong tác phẩm
“Lão Hạc” của Nam Cao
- Luận điểm 1: Đoạn chuyển
+ Đối với cách làm của HSG thì nên trích dẫn một câu nói nào đó để chứng minh
vấn đề [vd: “Đối với tôi, văn chương không phải là sự thoát ly hay sự quên lãng Vănchương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực Nó có thể thay đổi cả một thế giới giả dối
và tàn ác, ca ngợi sự công bình, làm người gần người hơn” (Thạch Lam)]
Lưu ý: Khi trích dẫn câu nói thì phải cho vào ngoặc kép, cuối câu nói là tên của người nói/viết (nếu đã giới thiệu rồi thì không cần) Khi trích dẫn cần phải đầy đủ, chính xác, nếu không nhớ rõ câu nói thì nên phác họa lại nội dung câu nói, không nên trích sai câu nói Sau khi đã trích thì nên giải thích ý nghĩa câu nói để làm sao liên hệ được đến với vấn đề cảu tác phẩm (trong trường hợp câu nói của Thạch Lam và đối với đề bài này thì câu nói chỉ có tác dụng với vấn đề 1 - cái chết của lão Hạc).
+ Tóm tắt hay nói cách khác là kể lại một cách thật ngắn gọn hoàn cảnh của LãoHạc (vật chất và tinh thần) để làm sao toát lên sự vất vả, khổ cực của lão qua đó đánh giátrước nghệ thuật miêu tả tâm lí hay phong cách viết văn của nhà văn Nam Cao
- Luận điểm 2: Hoàn cảnh thiếu thốn về vật chất lẫn tinh thần của lão Hạc
+ Vật chất: một căn nhà cũ nát, một sào vườn cằn cỗi, một con chó Vàng
+ Tinh thần: vợ mất sớm, sống cũng với đứa con trai con trai bỏ đi đồn điền cao
su, lão cô đơn một mình với cậu Vàng (chó Vàng)
+ Hoàn cảnh cùng cực sau khi lão ốm và đứa con trai ra đi:
Trang 101, Gia sản chỉ có một sào vườn nhỏ đủ để cho lão bòn mót và một con chó màlão thường gọi là Cậu Vàng.
2, Sức khỏe của lão càng ngày càng đuối, bão đến cuốn đi vụ hoa màu trênmảnh vườn lão, các việc nhỏ nhẹ trong làng thì bị cướp mất
3, Do hoàn cảnh ép buộc, lão đành phải bán cậu Vàng với giá 5đ
4, Ép mình phải ăn củ chuối, củ sung; làng xóm giúp đỡ lão thì lão từ chốinhư một kẻ hách dịch, từ chối lời mời của ông Giáo
=> Lão đành sống một mình trong sự cô đơn và giằng buộc của bản thân và rồi lãotìm đến cái chết
Lưu ý: Khi làm luận điểm này cần phải đan xen những khó khăn về mọi mặt của lão Hạc theo một trình tự nhất định để làm nổi bật lên sự khó khăn của lão và giới thiệu lão chết.
- Luận điểm 3: Cái chết đau đớn của lão Hạc, ông Giáo hiểu ra và hé lộ phẩm chất tốt đẹpcủa lão Hạc => Giải thích vấn đề 1
Lưu ý: Trước khi sang luận điểm 3 cần phải có một đoạn chuyển từ luận điểm này sang luận điểm khác: nên đánh giá hoàn cảnh của lão Hạc.
+ Sau khi bán cậu Vàng, lão đã đến tìm đến Binh tư xin một ít bả chó Sau khi ngheBinh tư kể lại, ngay cả ông Giáo cũng nghi ngờ lão Hạc
+ Cái chết đau đớn, dữ dội của lão Hạc: “lão đang vật vã Cái chết thật dữ dội!”.Đến lúc này, ông Giáo và Binh Tư mới hiểu ra
+ Phẩm chất của lão Hạc: yêu thương con (muốn chết để giữ lại tiền cho con), giàulòng tự trọng (không muốn liên lụy đến hàng xóm), muốn giữ lại những phẩm chất tốt đẹpcủa mình, không muốn bị cái xấu xâm phạm đến
+ Chứng minh luận điểm:
1, “Vì sao lão hạc phải tìm đến cái chết trong khi vẫn còn nguyên nguồnsống, còn tiền, còn vườn”: tuy lão vẫn còn tiền, còn vườn nhưng lão ăn mãi sẽ hết, khi contrai lão về sẽ không có vốn làm ăn Vì thương con, nên lão đành chết để giữ lại tiền chocon
2, “Vì sao lão phải chết bằng cách ăn bả chó”: có lẽ, lão muốn chứng minhmình không hề theo gót Binh Tư làm bậy Mặt khác, cái chết của lão như lời tạ tội với chóVàng, hình ảnh cái chết của lão cũng như hoàn cảnh chết của chó Vàng
3, Khẳng định: “Đó là những sáng tạo nghệ thuật sâu sắc của Nam Cao cókhả năng giúp người ta nhận rõ thực chất đời sống và con người nông dân trước CáchMạng”
- Luận điểm 4: Mở rộng vấn đề, đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật của t/g
+ Đánh giá vấn đề (có 3 vấn đề để đánh giá - như trên),
Trang 11+ Phản đề: Thường có trong văn nghị luận về tư tưởng đạo lí, đời sống, hiện tượng xã hội, nếu là học sinh có sức viết tốt, biết cân chỉnh thời gian hợp lí thì nên cho
mục phản đề này vào: khẳng định, trong xã hội hiện nay, không có ít những trường hợp
“coi rẻ” phẩm chất của mình Qua đó, đánh giá và phê phán những hành động đó
+ Liên hệ - mở rộng: bao gồm liên hệ bản thân và liên hệ với các tác phẩm khác.Khi liên hệ bản thân: ta nên liên hệ với thực tế đời sống và với bản thana mình rồi đưa ranhững việc làm tốt (những việc làm trái ngược thì đã có ở mục phản đề, nếu không viếtmục phản đề thì nên lướt qua) Khi liên hệ với các tác phẩm khác: liện hệ với những tácphẩm có chung chủ đề (vd: nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên ) và nêu nổivật những điểm chung của các tác phẩm rồi đánh giá, nhận xét vấn đề chứng minh
Lưu ý: Ngoài ra, ta có thể nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, nghệ thuật
kể chuyện và đánh giá giọng văn của nhà văn Nam Cao để khẳng định: trong văn ông luôn có tình người và đề cao phẩm chất con người dù trong bất cứ hoàn cảnh nào đi chăng nữa.
Kết bài: Khẳng định lại vấn đề theo hướng mở rộng của bản thân.
(trải nghiệm kiến thức bản thân)
Bài làm mẫu
Nam Cao - một nhà văn nhân đạo - một trong những cây bút sáng giá đã để lạinhững trang viết tâm huyết về người nông dân trước Cách mạnh tháng Tám mang đậm giátrị hiện thực trong trào lưu hiện thực phê phán 1930 - 1945 Với nhân vật Lão Hạc trongtruyện ngắn cùng tên, cách nhìn đúng đắn, sâu sắc, nhất là tình thương da diết và niềm tinmãnh liệt vào những “người cùng khổ” của Nam Cao đã được bộc lộ rõ Một lão Hạc với
số phận bi đát, khổ cực nhưng lại ánh lên một tâm hồn trong sáng dường như đang hiệndiện lên mắt người đọc chúng ta Truy nhiên, lão lại phải chết một cách dữ dội và đau đớn
để giữ một vẻ đẹp tâm hồn trong sáng Có lẽ, Nam Cao rất đau đớn khi để nhân vật củamình “ tìm đến cái chết trong khi vẫn còn nguyên nguồn sống” Nhưng chính cái chết đauđớn đó, ta mới cảm nhận được “những sáng tạo nghệ thuật sâu sắc” của ông toát lên mộtthứ ánh sáng diệu kì soi đường cho những người nông dân giữa một bầu trời đen tối
Sinh thời, nhà phê bình văn học Thạch Lam đã từng nói: “Đối với tôi, văn chươngkhông phải là sự thoát ly hay sự quên lãng Văn chương là một thứ khí giới thanh cao vàđắc lực Nó có thể thay đổi cả một thế giới giả dối và tàn ác, ca ngợi sự công bình, làmngười gần người hơn” Thật vậy, “Lão Hạc” đã thể hiện rõ điều đó Xuyên suốt qua tácphẩm, dường như, Nam Cao đã đưa người đọc đến một xã hội bất công, không chút tìnhngười, cho ta thấy rõ bản chất và số phận của những người nông dân thực sự Có lẽ, nó
“chuyên chú đến con người” hơn là mang đậm ý nghĩa văn chương Hoàn toàn khác với
“loại văn chương không đáng thờ” chỉ “chuyên chú ở văn chương” dễ nhàm chán và