DỊ ỨNG THUỐC CHẬM BỆNH DA LIỄU

Type A Pharmacological/toxic drug reaction• Phản ứng bình thường • Phản ứng dự kiến được • Người bình thường Type B Hypersensitivity reactions • Quá mẫn cảm • Phản ứng ko dự kiến trước đ

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

DỊ ỨNG THUỐC CHẬM

TS.BS Vũ Nguyệt Minh

Liên hệ: nhắn tin tới 0936416887

Bộ môn Da liễu – Trường ĐHYHN

TT Thử nghiệm lâm sàng - BVDLTW

01.2021

Type A (Pharmacological/toxic drug reaction)

• Phản ứng bình thường

• Phản ứng dự kiến được

• Người bình thường

Type B (Hypersensitivity reactions)

• Quá mẫn cảm

• Phản ứng ko dự kiến trước được

• Người có cơ địa

M RAFFARD HNMR 2015 3

World Allergy Organization (WAO) White Book on Allergy www.worldallergy.org

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

Phản ứng thuốc Ví dụ

Type A: Phản ứng xảy ra ở hầu hết các bệnh nhân bình thường, với đủ liều và thời gian điều trị

- Toan chuyển hóa (aspirin) Tác dụng phụ - Buồn nôn, nhức đầu (methylxanthine)

-Nấm miêng hoặc Candida âm đạo (glucocorticoid)

- Độc tính trên thận (aminoglycosid) Phản ứng phụ hoặc gián tiếp -Tiêu chảy do rối loạn vi khuẩn chí (kháng sinh)

- Nhạy cảm ánh sáng (doxycycline hoặc lasilic) Tương tác thuốc Kháng sinh macrolid và theophyllin, digoxin, thuốc mỡ máu nhóm statin

Type B: phản ứng quá mẫn với thuốc, hiếm, không đoán trước được

Không dụng nạp Ù tai sau 1 liều aspirin

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

Định nghĩa quá mẫn cảm với thuốc (type B)

White Book on Allergy World Allergy Organization (WAO)

• Phản ứng không dự kiến gây ra bởi thuốc

• Đôi khi dẫn đến tử vong

• Dấu hiệu hoặc triệu chứng có thể tạo lại

• Với liều dung nạp được ở người bình thường

• Dị ứng: cơ chế miễn dịch : 5%

M RAFFARD HNMR 2015 5

không phụ thuộc IgE

Nọc độc Thuốc

Ký sinh trùng

Chàm

Viêm mũi-kết mạc DƯ Hen

IgG

Khác

Lympho

phụ thuộc IgE

thanh

Mày đay, hen, phản vệ Điển hình < 1h, hiếm gặp > 12h

Dị ứng thuốc thể ban đỏ 4-14 ngày

AGEP: acute generalized exanthematous pustulosis

SJS: Stevens-Johnson syndrome; TEN: toxic epidermal necrolysisDRESS: drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms

9

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

 - Rất hay gặp

 - Thời gian: 4-14 ngày

 - Lâm sàng:

• Ban đỏ với sẩn CỐ ĐỊNH, ít ngứa

 - Xét nghiệm: test áp hoặc tiêm trong da đọc muộn (24/48h)

 - Sinh lý bệnh: quá mẫn cảm muộn thông qua tế bào lympho T

 - Thuốc có thể gây ra: rất nhiều, kháng sinh…

 - Điều trị nhanh: 4 đến 10 ngày

 - Tiên lượng: tốt

13

• Hồng ban đa dạng do virut – vi khuẩn

• Phát ban liên quan đến bệnh hệ thống và các

bệnh da khác

• Các thể dị ứng khác nặng hơn

• Không dùng corticosteroid toàn thân

• Giảm ngứa: corticosteroid bôi mạnh (nhóm 1-3)

1-2 lần/ngày * 1 tuần

• Kháng His đường uống

• Tổn thương tròn một hoặc nhiều

• Đôi khi có bọng nước

• Bán niêm mạc, đầu chi

• Tăng sắc tố

• Tái phát đúng vị trí khi dùng lại

 - Test áp tại vị trí tổn thương: đọc 48h

 - Test dùng thử

• Không dùng corticosteroid toàn thân

• Giảm ngứa: corticosteroid bôi mạnh (nhóm 1-3)

1-2 lần/ngày * 1 tuần

• Kháng His đường uống

• Thuốc bôi giảm sắc tố sau viêm

• Mụn mủ đơn dạng vô khuẩn (rất giống vảy nến thể mủ)

• Có thể tổn thương nội tạng: gan, thận

- Khỏi trong vòng 1 tuần

- Tiên lượng: 5% tử vong23

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

• CĐ phân biệt các trường hợp mụn mủ không

• Tự giới hạn (self-limiting course)

→ không cần điều trị đặc hiệu

• Không có phương pháp nào để ngăn chặn thương tổn

• Điều trị:

- Ngừng thuốc nghi ngờ

- Điều trị triệu chứng (hạ sốt…, bồi phụ nước – điện giải, loại trừ NN gây bệnh)

- Corticosteroid: không cần thiết

• Chẩn đoán sớm giúp tránh những điều trị không cần thiết

• Pemphigus vulgaris, Pemphigus á u

• Pemphigoid niêm mạc, Pemphigoid bọng nước

• Lupus ban đỏ thể bọng nước

• Đánh giá nước vào ra: Đảm bảo đủ nước

• Đặt sonde tiểu nếu tổn thương gây khó đái, bí đái

• Đánh giá dinh dưỡng: Đường miệng

• Nếu không đặt sonde dạ dày

• Điều trị triệu chứng, nâng cao thể trạng 32

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

ĐIỀU TRỊ TOÀN THÂN

• IVIg, corticoid toàn thân, ciclosporin, lọc máu, antiTNF

• 374 nhận IVIg: tỷ lệ chết 20% (không khác biệt với hồi sức tích cực đơn thuần), như nhau giữa liều >3g/kg và <3g/kg, cần nghiên cứu thêm

• Corticoid toàn thân: liều cao sớm giảm tỷ lệ chết so với hồi sức tích cực đơn thuần, nguy cơ nhiễm khuẩn huyết

• Cyclosporin: giảm tỷ lệ chết, lành da nhanh hơn và giảm thời gian nằm viện so với cơrticoid toàn thân và IVIg 33

 Cách vào viện 5 ngày bệnh nhân xuất hiện ban

đỏ vùng cẳng chân, vùng đùi sau lan ra thân mình, cẳng tay ngứa nhiều, không bong vảy kèm theo sốt 38-38,5˚C Bệnh nhân vào bệnh viện tỉnh, được chẩn đoán dị ứng thuốc và điều trị 4 ngày nhưng không đỡ → BVDLTW điều trị.

• Tiền sử: Chưa phát hiện tiền sử dị ứng

35

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

CA LÂM SÀNG 5

 Không phù, hạch ngoại biên không sờ thấy.

• Triệu chứng cơ năng: Ngứa nhiều.

DIHS (Drug Hypersensitivity Syndrome)

- Thời gian: 2-8 tuần

- Lâm sàng: ban đỏ thâm nhiễm lan rộng, phù mặt, tổn thương nội tạng

- Xét nghiệm: BCAT > 1500, bất thường lympho, tổn thương gan – thận – phổi

- Sinh bệnh học: Lympho gây độc tế bào + Phản ứng với virut (Herpès, HHV-6, EBV, đôi khi CMV, HHV-7)

- Đáp ứng điều trị: lâu dài, tái phát liên quan đến virus

- Tiên lượng: tử vong 10%39

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo SCAR-Japan

 Phát ban sau > 3 tuần dùng thuốc.

 Triệu chứng tồn tại sau 2 tuần ngừng thuốc.

 Sốt > 38˚.

 Bất thường về gan (ALT ≥100U/l)*

 Bất thường về bạch cầu:

o Tăng số lượng bạch cầu ≥ 11000/mm3.

o Lympho không điển hình (≥5%).

o Tăng bạch cầu ưa acid (≥1500/mm3).

 Hạch ngoại biên to.

 HHV-6 hoạt động.

Chẩn đoán xác định khi có ≥5 tiêu chuẩn trên.

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

BS VŨ NGUYỆT MINH

0936416887

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

• CĐ phân biệt các trường hợp đỏ da toàn thân

khác

- Dị ứng thuốc thể ban đỏ

- Đỏ da toàn thân do bệnh da khác

- Đỏ da toàn thân do nhiễm khuẩn

- Đỏ da toàn thân do bệnh máu