Lịch sử kiến trúc phương Tây

Khí hậu: nóng khô → không cần nhiều cửa sổ mảng tường lớn trang trí, không cần mái dốc để thoát nước nhanh, kiến trúc tồn tại gần như vĩnh cửu.. Lịch sử các thời kỳ kiến trúc: + Thời kỳ

-   -

Lịch sử kiến trúc phương

Tây

Lịch sử kiến trúc phương Tây

Bài 1 : KIẾN TRÚC AI CẬP CỔ ĐẠI

Chương I : CÁC ẢNH HƯỞNG TỰ NHIÊN & XÃ HỘI

1 Địa lý:

- Đầu mối giao thông quan trọng giữa Châu Á, Âu và Phi

- Tập trung ở dải phù sa hẹp ven 2 bờ sông Nile Đất đai màu mỡ → tập trung dân cư đông Toán học, thiên văn học ↑ (đo đạc ruộng sau mùa lũ lụt) → XD chính xác

2 Khí hậu: nóng khô → không cần nhiều cửa sổ (mảng tường lớn trang trí), không

cần mái dốc để thoát nước nhanh, kiến trúc tồn tại gần như vĩnh cửu

3 Vật liệu xây dựng:

- Nhiều đá: đá vôi trắng (ốp mặt KTT), sa thạch (mềm, đễ đục, làm lõi KTT), đá hoa cương đỏ để trang trí, đá đen, thạch anh

- Gỗ ít → ít dùng trong kiến trúc, làm hòm ướp xác

- Bùn trộn lau sậy → làm mái bằng, vách, tường → tạo gờ Ai Cập (gorge l’Egypte)

4 Xã hội:

- Chiếm hữu nô lệ, pharaon ngự trị tuyệt đối nhờ đồng nhất thần qyền và vương quyền (pharaon đồng nhất với thần linh) Kiến trúc thô nặng, bí hiểm (khó gặp pharaon) Khắc phục thiên nhiên → cúng bái → XD nhiều đền thờ

- Giai cấp : pharaon → tăng lữ → thư lại (ghi chép trên giấy papyrus), quan lại, quý tộc → nông dân công xã (do phải hợp sức làm nông nghiệp), thợ thủ công → nô lệ

5 Tôn giáo:

- Đa thần giáo: Ammon (Thần mặt trời), Osiris (Thần chết), Seth (Thần ác), Serapis Thần bò), Hathor (Thần tình yêu)

- Người Ai Cập tin vào sự tồn tại vĩnh viễn của kiếp sau, coi kiếp sống hiện tại chỉ là tạm thời Ướp xác để sau này linh hồn K’a tái nhập vào → sống ở kiếp sau → Xây lăng mộ bề vững lâu dài để bảo quản thân xác

6 Kinh tế:

- Nông nghiệp ↑ → thiên văn và toán học ↑

- Các nghề thủ công phục vụ pharaon và tăng lữ, quan lại ↑

7 Lịch sử các thời kỳ kiến trúc:

+ Thời kỳ Cổ Vương quốc (3000-2000 TrCN): thủ đô Memphis, xuất hiện và phát triển loại hình mastaba và kim tự tháp

+ Thời kỳ Trung Vương quốc (2000-1600 TrCN): thủ đô Thebes, lăng mộ nhỏ hơn thời Cổ Vương quốc, kết hợp mastaba và KTT, xuất hiện kiến trúc Pylon (tháp môn)

+ Thời kỳ Tân Vương quốc (1600-1100 TCN): bắt đầu suy tàn, thủ đô Thebes, kiến trúc chuyển thành địa mộ (hypogee) hay semi-hypogee

+ Thời kỳ bị đô hộ (660 TCN-30 SCN): bị Hy Lạp rồi La Mã thống trị Sau thời

kỳ này, Ai Cập chuyển thành một tỉnh của La Mã

Chương II : ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC

1 Cấu tạo:

+ Kết cấu tường dầm hay cột dầm chịu lực Cột rất lớn và khoảng cách giữa các cột nhỏ → gây cảm giác áp chế nặng nề, thần bí

+ Móng cạn → nhà lớn mà không cao

+ Tường xây đá hoặc gạch Xây không trùng mạch

+ Mái lau sậy trộn bùn hoặc lợp dale đá Xây vòm nôi → hành lang hẹp chạy dài

2 Nghệ thuật kiến trúc:

+ Công trình có quy mô lớn, kích thước đồ sộ, cách bố trí tôn nghiêm chặt chẽ, thần bí, nặng nề, có tính áp chế con người

+ Phong cách kiến trúc liên tục thống nhất qua các thời kỳ thể hiện trong bố cục, điêu khắc trang trí (do tự phát triển, không chịu nước khác thống trị)

+ Thể thức hóa:

- Gờ mái : gờ cong Ai Cập (gorge l’Egypte)

- Thức cột: thức bông sen (lotuforme), thức papyrus, thức hình chuông (campaniforme), thức cây chà là (palmiforme), thức hathorique (4 mặt hình nữ thần tình yêu), thức hỗn hợp (composite)

+ Trang trí có tính quy ước (hội họa và điêu khắc)

Chương III : LOẠI HÌNH KIẾN TRÚC TIÊU BIỂU

1 Kiến trúc lăng mộ: có 3 loại là mastaba, pyramid và hypogee

+ Mastaba: XD hướng B-N, chia 2 đường tách biệt người sống-người chết Là

tiền thân của KTT Có 4 thời kỳ phát triển :

- Thời kỳ 1: bắt chước ngôi nhà giả, có nhiều ô phòng, ô giữa để xác ướp, các

ô còn lại để đồ cúng tế Khối nhà hình chữ nhật, chìm sâu xuống dưới đất, lợp mái gỗ Tường gạh dày xây có gân Công trình tiêu biểu là Mastaba của Aha-Sakkara

- Thời kỳ 2: có cầu thang từ hướng Bắc sâu xuống phòng để xác Vách không còn gân vạch, không còn bắc chước ngôi nhà giả, tường ngoài nghiêng 750 Công trình tiêu biểu là Mastaba tại Beit Khallaf

- Thời kỳ 3: thêm đền cúng tế Hầm mộ sâu hơn Làm bằng đá vôi Tiêu biểu

là Mastaba tại Gizeh

- Thời kỳ 4: Đền thờ được trang trí chau chuốt hơn, hình thành 1 sảnh nhiều cột Có phòng đặt tượng người chết được xây kín chỉ chừa 1 của sổ tròn nhìn thẳng vào tượng làm tăng không khí linh thiêng Tiêu biểu là Mastaba tại Sakkara

+ Kim tự tháp (Pyramid) – Các kim tự tháp tiêu biểu

- Hiện Ai Cập còn khoảng 100 KTT Gồm các kiểu KKT có bậc → KTT có 2 dốc → KTT có 1 dốc Tượng trưng cho chùm tia sáng từ trời xuống Người sáng tạo ra KTT là tể tướng Imhotep

- Các thành phần của KTT là: 1 Đền đón tiếp (từ bờ sông), 2 Đường dẫn từ đền đón tiếp tới KTT, 3 Tường bao quanh toàn khu, 4 Đền cúng tế, 5 Đền tang nghi 6 KTT (có phòng đặt mộ nằm trong lõi hay phía dưới KTT)

- Phương pháp thi công hiện vẫn chưa biết chính xác

KTT tiêu biểu:

- KTT Zoser tại Sakkara (2778 TCN) có 6 bậc, đáy hình CN 105m x 123m Bọc đá vôi trắng, do Imhotep thiết kế Có tường cao 9m bao quanh toàn khu rộng 545m x 278m Là công trình đá lớn đầu tiên của thế giới

- KTT tại Medum của vua Huni: ban đầu 7 bậc, sau sửa thành 8 bậc rồi lại lát phẳng Cạnh 146m, cao 90m, dốc 510

- KTT của Seneferu tại Dashur: Mặt nghiêng có 2 dốc, cạnh 188m, cao 97m

- Quần thể KTT tại Gizeh (2680-2565 TCN) là cụm KTT lớn và thú vị nhất Gồm 3 KTT lớn, 8 KTT nhỏ và 400 Mastaba Gồm :

• KTT Khuphu (Cheops) cao 146 m, cạnh đáy 230 m, mặt nghiêng

500 52’

• KTT Khaphra (Khephren) cao 143 m, cạnh đáy 215m, dốc 520 20

• KTT Menkaura (Mykerinos) cao 66m, cạnh đáy 108m, dốc 510

• Nhân sư Sphinx

- KTT của pharaon Mentuhotep III (2095 TCN) là đền tang nghi kết hợp hang

mộ sâu trong núi Có hành lang cột bao bọc xung quanh đền

+ Địa mộ (Hypogeé) phát triển từ thời Trung và Tân Vương quốc Xây tại Thung

lũng các vì vua và Thung lũng các hoàng hậu gần Thebes Cửa hang mộ là mặt đứng đá dùng cột Tiền Doric Mộ có dạng hang sâu, từ 100m-230m

2 Kiến trúc tôn giáo: đền thờ, xây dọc sông hoặc đục trong núi

+ Đền thờ 1 vị thần: tiêu biểu là quần thể tại Karnak gồm đền thờ thần Ammon, thần Mon, thần Khons MB hình chữ nhật theo 4 hướng Đ-T-N-B Lối vào có tượng nhân sư hai bên, cổng có hai pylon Đền không cao mà kéo dài, cột to nhưng sát nhau tạo nên sảnh nhiều cột Ở giữa cao lên, hai bên thấp Không có cửa sổ, tách biệt với bên ngoài Đền hang của Ramesses II được đục vào trong núi

+ Đền thờ Mặt trời

+ Đền tang nghi: theo dây chuyền sau: Đưa tang từ sông Nile → Đền tiếp nhận ướp xác → Đưa xác theo một đường dài lợp vòm nôi → Đền tang nghi → Kim

tự tháp

3 Kiến trúc cung điện:

+ Cung tiếp tân: nơi ở của vua và hoàng gia

+ Hành cung: xây ngoài tp để vua nghỉ khi đi săn hay đi chơi + Cung miếu : để vua nghỉ tạm khi trông coi xây KTT

4 Kiến trúc nhà ở

+ Nhà ở thị dân + Nhà ở kiểu doanh trại cho dân xây dựng KTT ở

5 Kiến trúc cột kỷ niệm Obelisk (Timbi)

Bài 2 : KIẾN TRÚC LƯỠNG HÀ –

BA TƯ CỔ ĐẠI

Chương I : CÁC ẢNH HƯỞNG TỰ NHIÊN & XÃ HỘI

1 Địa lý

2 Khí hậu

3 Vật liệu xây dựng

4 Chế độ xã hội, giai cấp

5 Lịch sử các thời kỳ kiến trúc

Chương II : ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC

1 Cấu tạo

2 Nghệ thuật kiến trúc

Chương III : LOẠI HÌNH KIẾN TRÚC TIÊU BIỂU

1 Cung điện

2 Thành trì

3 Kiến trúc tôn giáo

KIẾN TRÚC LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI KIẾN TRÚC BA TƯ CỔ ĐẠI

(Iraq ngày nay) (Iran ngày nay)

Chương I : CÁC ẢNH HƯỞNG TỰ NHIÊN & XÃ HỘI

1 Địa lý :

- Vùng Mesopotamia (Iraq) nằm giữa 2

sông Tigris và Euphrates

- Địa hình ít núi non hiểm trở, không có

chướng ngại tự nhiên → chiến tranh liên

miên → kiến trúc luôn thay đổi

1 Địa lý :

- Ngày nay là nước Iran Nằm kế bên và cách với Mesopotamia bởi dãy núi thấp Zargos

-Là vùng cao nguyên cằn cỗi

2 Khí hậu :

- Phương Nam rất nóng vào mùa hè

Phương Bắc mùa đông rất lạnh

- Ít mưa, hạn hán Nhờ làm nhiều công trình

thủy lợi nên ít thiệt hại → hệ thống kênh

nhân tạo phát triển

2 Khí hậu :

-Nóng khô → kiến trúc phải chống được nóng

3 Vật liệu xây dựng :

- Vùng đồng bằng cho đất sét xây dựng Từ

đó có gạch sống, gạch nung, gạch men sứ,

ngoài ra còn vách đất trộn rơm

- Vùng núi cho đá xây dựng ở xa CT

- Vùng sông cho đá cuội xây dựng

3 Vật liệu xây dựng :

- Có nhiều đất sét nên nhiều gạch, gạch nung

- Ít rừng, ít gỗ đá nhưng xâm lược các nước lân cận để đem về

- Rừng gỗ khá hiếm, phải nhập từ Liban

- Vật liệu kết dính : hồ vôi và bitum

4 Chế độ xã hội, giai cấp :

- Cư dân LH có tài thiên văn, toán học,

không tin sâu sắc vào tôn giáo như Ai Cập

Phát triển thờ cúng do hạn hán nhiều

- XH có các giai cấp : nông dân công xã, nô

lệ, quý tộc quân phiệt, vua (tối cao, thay

mặt thần linh để cai trị)

- Đế quốc chỉ là liên minh quân sự của các

bộ tộc Khá phồn vinh

4 Chế độ xã hội, giai cấp :

- Phong kiến quân phiệt cầm quyền rất hiếu chiến Thường xuyên xâm lược để cướp bóc Bóc lột dân trong nước dã man để xây dựng cung điện xa hoa

5 Lịch sử các thời kỳ kiến trúc :

- Là nơi giao lưu nhiều tộc người: người

Hamite (tổ tiên người Ai Cập), người

Semite và người Sumer

- Gồm 4 thời kỳ chính: thời kỳ Babylon,

thời kỳ Đế quốc Assyria, thời kỳ Tân

Babylon, thời kỳ Ba Tư Có 3 nền văn

minh: VM Assyria, VM Babylon cũ và mới,

VM Ba Tư

5 Lịch sử các thời kỳ kiến trúc :

Chia ra 2 thời kỳ:

- Thời kỳ vương triều Achaemenian, tức vương triều Ba Tư thuần túy

- Thời kỳ bị Hy Lạp, Macedonia đô hộ

Chương II : ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC

- Tường dày chịu lực và cách nhiệt Xây

tường gạch sống, ốp gạch nung bên ngoài

- Nền yếu : dùng móng bè nhưng không đào

sâu CT lớn dùng tấm đan đá Không dùng

nhiều cột

- Biết xây vòm nôi, bổ trụ Kỹ thuật còn

kém

Vì thế, CT có không gian hẹp dài, không

lớn

- Tường dày xây gạch, ốp đá bên ngoài (Đá thường dành cho các thành phần quan trọng)

- Dùng nhiều cột, làm bằng đá

- Mái bằng với hệ dầm gỗ, trên lát đất sét trộn cỏ Mái vòm xây với KT cao hơn LH: vòm nôi và vòm bán cầu đỡ bởi các vòm buồm trên MB vuông, vòm bán cầu có lỗ

như tổ ong (vòm tổ ong)

2 Nghệ thuật kiến trúc :

- Nổi bật là cung điện, đền đài (ziggurat)

Đền đài còn là nơi sinh hoạt CC

- Các mảng tường lớn có các rãnh đứng tạo

bóng đổ Trang trí cả bên trong lẫn bên

ngoài Bên ngoài ốp gạch nung, có khi sơn

màu Bên trong trang trí phù điêu có sơn

màu và tượng tròn Tượng tròn súc vật, nổi

tiếng là tượng sư tử đầu người 5 chân Cửa

sổ ít, đặt trên cao

2 Nghệ thuật kiến trúc :

- Sử dụng nhiều cột tạo ra các phòng vuông (Sảnh Trăm cột tại Persepolis) Cột mảnh, bước cột 5-6 d Đầu cột chiếm 1/3 thân, trang trí bằng tượng 2 đầu ngựa hoặc 2 đầu

bò với các đai kim loại

- Trang trí phong phú, điêu khắcđẹp, màu sắc rực rỡ Đặc sắc nhất là sử dụng lan can

đá có chạm nổi

Chương III : CÁC LOẠI HÌNH KIẾN TRÚC TIÊU BIỂU

-Cung và mộ phần của Cyrus Đại đế ở

-Xây gạch ốp đá

-Phòng hẹp dài (kỹ thuật xây cuốn vòm ít

↑)

-Mái lợp gạch kg nung

-MB gồm các khối HCN, kết hợp các sân

trong

-Nền tôn cao tránh ẩm 4 góc thành xoay

theo 4 hướng Đ-T-N-B

-Cung điện xây vắt qua thành để đối phó

trong ngoài (cai trị hà khắc nên đễ nội loạn),

gồm 3 phần: phần triều kiến, phần cho vua

và phi tần, phần cho lính, phục vụ, kho

tàng

Tiêu biểu:

- Cung điện Sargon II (722-705 TrCN): 10

ha (305x234m) Nền cao 14m, 300 phòng,

30 sân và 1 Ziggurat MĐ chính đồ sộ, phân

vị đứng, đỉnh tường hình răng cưa

- Cung Goudea tại Lagash (2340 TrCN):

50mx53m,

2 Thành trì : mẫu mực cho thời Trung cổ ở

Châu Âu (chiến tranh nhiều)

- Thành Babylon (605-563 TrCN) Thịnh

nhất vào thời Hammurabi và

Nabuchodonosor Trong thành có Vườn

Parsagadae, phản ánh kiến trúc du mục của các bộ lạc thời kỳ đầu (550 TrCN) Mộ có 6 bậc, hình dáng như 1 ngôi đền

-Thành Susa với Cung vua Darius I Trang trí xa hoa với vật liệu và nhân lực tập hợp từ nhiều nơi

-Mộ vua Darius đục trong đá

-Thành Persepolis (518-486 TrCN) với cung điện của các vua Darius, Xerses và Artaxerses : MB hcn 500x300m, cao 17 m

Tp chính: Điện triều kiến 83x83m, tường dày 6m, có 36 cột, phòng Ngai vua tức Sảnh Trăm cột 75mx75m, cột 12m

2 Thời kỳ Seleucia, Parthia và Sassanian :

(chịu ảnh hưởng Hy-La)

- Điện Feruz-Abad tại phía Nam Persepolis (250 SCN.) MB có 3 vòm bán cầu

- Điện Sarvistan (Sassanian): phía trước có 3 vòm nôi Ở giữa là 1 vòm tổ ong đặt trên các vòm buồm nằm trên cột, MB hình vuông

- Điện Ctesiphon (TK IV S.CN): MĐ chính

có 1 vòm nôi lớn

treo Babylon nổi tiếng Tháp Babel cũng tại

thành Babylon Các cửa thành trang trí lộng

lẫy, ốp gạch lưu ly, khảm hình động thực

vật

- Vườn treo Babylon (thuộc 7 kỳ quan thế

giới cổ đại) MB 246x246m, cao 77m, có 5

bậc giật cấp, có hệ thống bơm nước trồng

cây

- Thành Khorsabad

- Thành Sinjerli (TK III TrCN) MB hình

oval, trên 1 đồi cao, có nhiều dãy tường

ngăn thành các cụm phòng thủ

3.Đền thờ : (Ziggurat)

-Thời kỳ đầu là Ziggurat xây trên 1 bậc nền

(3500-3000 TrCN) vách nền có sọc tạo

bóng, tiêu biểu là Ziggurat Trắng ở Warka

-Cuối thiên niên kỷ thứ ba TrCN: Ziggurat

có hai hay nhiều bậc, MB hình cn, cầu

thang có 3 vế, 4 góc hướng về 4 hướng địa

dư, vách có sọc nhưng bớt nghiêng (kỹ

thuật xd ↑)

-Thiên niên kỷ thứ 2 TrCN Ziggurat có MB

vuông, vách thẳng đứng, tỷ lệ các bậc cao

hơn

-Thời Assyria, ziggurat có MB vuông 7 bậc

chạy xoắn ốc

-Thời Tân Babylon, ziggurat có 7 bậc, trên

đặc đền thờ

+Đặc biệt đền thờ hình oval: đền tại

Khafaje (thiên niên kỷ thứ 3 TrCN.) MB

oval có 3 bậc gồm sân trong, nơi ở tăng lữ,

nơi làm việc, kho tàng…

Bài 3 : KIẾN TRÚC HY LẠP CỔ ĐẠI

Chương I : CÁC ẢNH HƯỞNG TỰ NHIÊN & XÃ HỘI

1 Địa lý:

-Nằm trên bờ ĐTH (giữa biển Adriatic và biển Aegea), gồm Hy Lạp, Nam bán đảo Balkan, Tiểu Á, một phần Italia, Pháp, TBN và Ai Cập Trung tâm là Hy Lạp và đảo Crete → tiếp thu VM Ai Cập, Lưỡng Hà, Ba Tư Gồm tập hợp nhiều thành bang (do địa hình chia cắt), nổi bật là Athens và Sparta

-Bờ biển quanh co, xen lẫn những núi đá → Chia Hy lạp ra nhiều thành bang Phong cảnh tuyệt đẹp, ánh nắng rực rỡ

-Ít đất nông nghiệp, nhiều biển → phát triển thương mại đường biển → tiếp thu thành tựu văn minh

2 Khí hậu:

-Ôn đới và bán nhiệt đới ĐTH, ấm áp dễ chịu → con người gắn bó thiên nhiên, ưa sinh hoạt công cộng ngoài trời như thờ cúng, hội họp, diễn thuyết, diễn kịch, thi đấu thể thao … → xuất hiện thể loại nhà hát ngoài trời, hành lang trống portic, sân vận động ngoài trời v.v

3 Xã hội:

-XH chiếm hữu nô lệ: thành Athens là chế độ dân chủ chủ nô, thành Sparta là chế

độ cộng hòa quý tộc Không có vua và đặc quyền Là nền tảng dân chủ cho xã hội thế giới hiện đại

4 Tôn giáo:

-Đa thần giáo: Zeus-Jupiter (thần tối cao), Hera-Junon (vợ Zeus), Apollo (thần pháp luật, nghệ thuật), Athena-Minerva (thần kiến thức), Poseidon-Neptune (thần biển), Dionisos-Bacchus (thần rượu), Artemis-Diana (thần săn bắn), Hermes-Mercury (thần đưa tin), Aphrodite-Venus (thần sắc đẹp), Hephaitos-Vulcano (thần thợ rèn), Ares-Mars (thần chiến tranh), … thần thoại HL phát triển đạt đỉnh cao về nghệ thuật

-Tăng lữ Hy Lạp không có đặc quyền

5 Nghệ thuật:

Ban đầu chịu ảnh hưởng nghệ thuật Ai Cập Về sau phát triển rực rỡ với những đặc trưng riêng Là nền tảng phát triển của nghệ thuật Châu Âu và thế giới

-Điêu khắc sáng tạo tự do dựa trên nghiên cứu tự nhiên Nghệ sĩ nổi tiếng: Pythagoras, Miron (tượng người ném đĩa) và nhất là Phidias với việc trang trí đền Parthenon Athena

-Văn học: thần thoại, anh hùng ca, thơ ca như Iliad và Odyssey (Homer), Eschyle với Quân Ba Tư, Promete bị xiềng…, Euripide với Mede, Sophocle với Oeudipe

làm vua …

-Triết học: đặt nền móng cho triết học Duy vật và Duy tâm Châu Âu: Heraclite (Duy vật), Socrates (Duy tâm)

6 Lịch sử các giai đoạn kiến trúc:

a Thời kỳ Tiền Hy Lạp (thời kỳ Homer, tk Pre-Hellenic 3000 – 1100 TrCN.):

Từ 3000 TrCN phát triển tại đảo Crete, chiến tranh với Tiểu Á (thành Troy) tới 1600-1400 TrCN là tuyệt đỉnh Gồm 3 giai đoạn Aegea, Creta và Mycenae Sau đó bị xâm lược và suy thoái

b Thời kỳ Hy Lạp Chính thống (650-30 TrCN):