Lịch sử Kiến trúc phương Tây: Kiến trúc Cổ đại Trung đại (Tiểu luận cuối khóa)

B. NỘI DUNG7 1.Các nhận thức, bài học thu nhận được từ nền kiến trúc giai đoạn từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic (3000TCN-TK XV)7 1.1. Kiến trúc Hy Lạp cổ đại7 1.1.1.Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội7 1.1.2.Sự kế thừa và cách tân9 1.1.3.Thức cột10 1.1.4.Phương pháp hiệu chỉnh thị sai14 1.2. Kiến trúc La Mã cổ đại16 1.2.1.Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội16 1.2.2.Sự kế thừa và cách tân17 1.2.3.Thức cột17 1.3. Kiến trúc Byzantine (TK IV – XVI)18 1.3.1.Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội18 1.3.2.Sự kế thừa và cách tân19 1.3.3.Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người20 1.4. Kiến trúc Romanesque (TK IX – XII)24 1.4.1.Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội24 1.4.2.Sự kế thừa và cách tân24 1.5. Kiến trúc Gothic (TK XII – XV)24 1.5.1.Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội24 1.5.2.Sự kế thừa và cách tân25 1.5.3.Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người25

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HỒ CHÍ MINH

ĐỀ BÀI: NHẬN THỨC CỦA BẠN QUA MÔN HỌC:

NHỮNG BÀI HỌC VỀ KIẾN TRÚC GIAI ĐOẠN CỔ ĐẠI- TRUNG ĐẠI

HCM, 28 THÁNG 6 NĂM 2021

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

TP HỒ CHÍ MÌNH

BÀI THU HOẠCH MÔN: LỊCH SỬ KIẾN TRÚC PHƯƠNG TÂY

Họ và tên sinh viên:……… Hồ Khánh Vân………… ………

Họ tên và chữ ký của cán bộ chấm thi thứ 1

Họ tên và chữ ký của cán bộ chấm thi thứ 2

Thành phố Hồ Chí Minh, Ngày…… tháng……năm 2021

Sinh viên nộp bài

Ký tên

MỤC LỤC

1.3.1 Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội 18

1.3.2 Sự kế thừa và cách tân 19

1.3.3 Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người 20

1.4.1 Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội 24

1.4.2 Sự kế thừa và cách tân 24

1.5.1 Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội 24

1.5.2 Sự kế thừa và cách tân 25

1.5.3 Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người 25

2 Vận dụng những bài học, nhận thức trên vào thực tiễn thiết kế kiến trúc ngày nay 2

9 2.1 Thức cột 2

A. MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Architecture is the biggest unwritten document of history”- Daniel Libeskind

Lịch sử kiến trúc nghiên cứu sự phát triển và lịch sử của nền kiến trúc thế giới thông qua việc nghiên cứu các ảnh hưởng ở các góc độ khác nhau như nghệ thuật, văn hoá, chính trị kinh tế và kĩ thuật Nhìn chung, nhiệm vụ của lịch sử kiến trúc là phải xây dựng được mối quan hệ giữa ý nghĩa biểu cảm vô hình của công trình kiến trúc (ngữ nghĩa, chức năng, biểu tượng…) với sự thể hiện hữu hình của các đối tượng kiến trúc (kích thước, vật liệu, thành phần của kiến trúc…) và đặt vào trong một nghiên cứutổng thể của thời điểm lịch sử (Trích Bách khoa toàn thư về kiến trúc, 1729)

Qủa thật như vậy, qua hàng ngàn năm hình thành và phát triển lịch sử loài người,Kiến trúc đã và vẫn luôn là một trong những chứng nhân lớn nhất của quá trình pháttriển của nhân loại Lịch sử kiến trúc thể hiện những thành tựu về xã hội, khoa học kĩthuật, trí tuệ và tâm hồn con người Nghiên cứu lịch sử kiến trúc, ta thấy được nhữngbài học quý giá về xây dựng và thiết kế kiến trúc đã trải qua hàng ngàn năm đúc kết,thử nghiệm

Là một sinh viên kiến trúc, sau khi học về lịch sử kiến trúc phương Tây, em đã nhận thức được nhiều điều, học hỏi được nhiều bài học vô giá Qua bài tiểu luận này,

em sẽ phân tích sâu vào một số nhận thức, kỹ năng, bài học về Kiến trúc mà bản thâncảm thấy tâm đắc nhất, mà những bài học đó được thể hiện rõ nhất từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic (3000TCN-TK XV)- đây sẽ là giai đoạn thời gian được phân tích trong bài tiểu luận này

Những nhận thức, kỹ năng, bài học:

- Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội

- Sự kế thừa và cách tân kiến trúc giữa các thời kì

- Thức cột, Phương pháp hiệu chỉnh thị sai

- Tỉ lệ vàng

- Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người

5

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Kiến trúc giai đoạn từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic

(3000TCN-TK XV)

- Phạm vi nghiên cứu chung: Các yếu tố xã hội, khoa học kĩ thuật có ảnh hưởng đếnđặc điểm kiến trúc Những thành tựu, tinh hoa, đặc điểm thiết kế kiến trúc nổi bật màbản thân em tiếp thu được và có thể vận dụng

- Phạm vi nghiên cứu về không gian: kiến trúc phương Tây

4. Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp lịch sử: tìm hiểu tổng quát về kiến trúc giai đoạn từ KT Hy Lạp cổ đạiđến KT Gothic

- Phương pháp phân tích và tổng hợp: thu thập thông tin, bài nghiên cứu, phân tích cáccông trình kiến trúc và phát hiện ra bản chất, đặc điểm của kiến trúc từng thời kì

5. Đóng góp của đề tài

- Bằng những định nghĩa, phân tích, hình ảnh,…Em đã trình bày một cách trực quansinh động và có hệ thống nhằm giúp người đọc có thể dễ dàng thu nhận thông tin vềkiến trúc giai đoạn từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic và những bài học tâm đắc, vậndụng kiến thức - kỹ năng từ môn học cho ngành nghề kiến trúc, xây dựng

- Tài liệu có thể sử dụng để phục vụ cho nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viênlĩnh vực kiến trúc, nội thất, xây dựng Cung cấp một đề cương sơ bộ, có thể phát triểnnghiên cứu sâu hơn thành một đề tài nghiên cứu khoa học

6 Bố cục bài tiểu luận

1. Mở đầu

2. Những nhận thức, bài học tâm đắc rút ra được, được tổng hợp và phân tích qua từngthời kì từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic

3. Vận dụng những bài học, nhận thức trên vào thực tiễn thiết kế kiến trúc ngày nay

B. NỘI DUNG

giai đoạn từ KT Hy Lạp cổ đại – KT Gothic (3000TCN-TK

XV)

1.1 Kiến trúc Hy Lạp cổ đại

1.1.1 Sự ảnh hưởng của các yếu tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội

Hy Lạp có nền kiến trúc phát triển vượt bậc vì họ có nhiều tiền đề về tự nhiên, xã hội,con người,…

+ Về tín ngưỡng:

- Đa thần giáo: Zeus-Jupiter (thần tối cao), Hera-Junon (vợ Zeus), Apollo (thần pháp luật, nghệ thuật), Athena-Minerva (thần kiến thức), Poseidon-Neptune (thần biển), Dionisos-Bacchus (thần rượu), Artemis-Diana (thần săn bắn), Hermes-Mercury (thần

đưa tin), Aphrodite-Venus (thần sắc đẹp),

- Thần thoại Hy Lạp là nguồn đề tài và cảm hứng vô tận cho người Hy Lạp cổ đại pháttriển nghệ thuật của họ, nó đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và nuôi

dưỡng những phẩm chất tốt đẹp của nghệ thuật Hy Lạp để có thể phát triển lên thành

cổ điển

+ Về chính trị, xã hội:

Đất nước bị chia cắt bởi địa hình tự nhiên, tạo thành các quốc gia tự trị (gọi là thành ban), dẫn đến việc chế độ chiếm hữu nô lệ bớt hà khắc hơn so với những thời kì khác, không có vua và đặc quyền Là nền tảng dân chủ cho xã hội thế giới hiện đại

• Các công trình vì cộng đồng hơn chứ không chỉ phục vụ cho thần linh hay riêng một tầng lớp nào nữa Xuất hiện các thể loại công trình cho nhân dân: kịch trường, nghị trường,…

• Đặc điểm kiến trúc Hy Lạp: phục vụ cho con người, vì cộng đồng, vì nhân sinhCông trình có tính thẩm mỹ cao, hấp dẫn, thu hút, hài hòa gần gũi với nhân dân

là Trung Âu, phía Đông là Lưỡng Hà.

• Hàng hải phát triển, giao thương buôn bán phát triển, hấp thu tinh hoa của cácdân tộc như Lưỡng Hà, Ai Cập,…tạo tiền đề phát triển văn minh, kiến trúc

- Địa hình đa số rừng cây, núi đá, đồng bằng nghèo nàn, ít đất nông nghiệp, nhiều biểnthiếu lương thực

• Thôi thúc phát triển hàng hải, buôn bán trao đổi lương thực → tiếp thu thành tựu văn minh nước ngoài

- Điều kiện địa hình tự nhiên bao gồm núi đá, rừng cây, biển cả và đồng bằng tạo nêncho Hy Lạp cảnh vật ngoạn mục và nên thơ, trữ tình, say đắm lòng người

• Tâm hồn và trí tuệ của người Hy Lạp lãng mạng, thi vị, yêu cái đẹp, có thiênphú về nghệ thuật, tạo hình Là tiền đề phát triển kiến trúc

- Khí hậu ôn đới cận nhiệt đới: Khí hậu dễ chịu và cảnh quan đẹp đẽ tạo điều kiện chongười Hy Lạp yêu thích và gần gũi với thiên nhiên, sinh hoạt ngoài trời, giao lưu,cởi mở, hoạt động tập thể

• Các thể loại công trình nảy sinh: sân vận động, kịch trường, nghị trường,… đểphục vụ cho nhu cầu ca hát múa kịch, vận động, thể dục thể thao ngoài trời

1.1.2 Sự kế thừa và cách tân

+

Triết

Phục vụ cho cuộc sống linh hồn, thần Phục vụ cho con người, vì cộng đồng,

lí: linh → Khối tích công trình to lớn để

Tư thế linh thiêng, nghiêm trang Tả thực theo vẻ đẹp của con người

thần: Con vật như đại bàng, nhân sư Tư thể giống với con người, tính cách

Có tính chất siêu hình, thẩn bí gần gũi, tự nhiên với con người ChỉTuân theo các quy ước và công thức khác với con người là các vị thần bấtCàng quyền lực, linh thiêng, kích

đền cần nhất là sự áp chế từ kích thước - Bên trong đơn giản

thờ: công trình, tạo cảm giác linh thiêng, - Không gian sử dụng chính là không

- Bên ngoài đơn giản, bên trong phức ngưỡng, sinh hoạt, nhảy múa bêntạp Không gian sử dụng chính là ngoài → Chú trọng cái đẹp

không gian bên trong - Thanh thoát, mềm mại, kiêu sa

- To lớn, mạnh mẽ, đồ sộ

Đền

Philae

Đền thờ thần Athena

Đền thờ

thần ZeusĐền Abu Simbel

1.1.3 Thức cột

- Định nghĩa: Thức cột không chỉ là hình thức trang trí cây cột Thức cột là hệ

thống nguyên tắc thiết kế xây dựng của người Hy Lạp sao cho công trình vừa đảm bảo bền vững, chắc chắn vừa đảm bảo thẩm mỹ, hài hòa và tiết kiệm kinh tế trong quátrình thi công công trình Mà trong đó, mỗi cây cột chỉ là một thành phần đại diện

- Ba thức cột quan trọng nhất là Doric, Ionic và Corinthian:

• Thức Doric:

o Do người Dorian sáng tạo nên, đặc điểmcủa nó là thấp, nặng, không chân đế mà đặttrực tiếp lên nền, tạo được cảm giác

Đền thờ Apollo ở Denlos

• Thức Ionic:

o Xuất hiện đầu tiên ở thành Ionia của ngườiIonian Đặc điểm của nó là giàu tính trang trí hơn thức Doric bởi đầu cột có những búp hình xoắn trôn ốc, chân cột không đặt trực tiếp lên nền nhà mà có đế cột

o Cột có dáng thanh thoát, mảnh dẻ và được coi là biểu trưng cho vẻ đẹp của nữ giới

o Vật liệu xây dựng là đá cẩm thạch trắng lấy

từ đảo Palos

o Kích thước chiều cao gấp 16 lần bán kínhđáy cột

Đền thờ Erechtheion, Athens

Đền thờ Garni, Yerevan

• Thức Corinthian:

o Do người vùng Corinth sáng tạo nên từ ýtưởng cách điệu bó lá cây Acanthus (phiênthảo) trên đầu cột để tăng cường tính trangtrí Chân cột không đặt trực tiếp lên nền nhà mà có chân đế

o Dáng dấp mảnh mai hơn cả cột Ionic vàđược coi là biểu trưng cho vẻ đẹp củangười thiếu nữ

o Kích thước chiều cao gấp 18- 20 lần bán kính đáy cột

Đền thờ thần Zeus, Olympia

Cơ sở của thức cột chính là xây dựng mối tương quan, hài hòa giữa các đặc tính củavật liệu- kĩ thuật- nghệ thuật:

- Về mặt thẩm mỹ: các thức cột mang lại cho công trình kiến trúc một hình thức,

vẻ đẹp khỏe khoắn, sức sống, chịu đựng được thử thách của thời gian, vẻ đẹp trong

sáng, khỏe mạnh và tinh tế Thức cột thể hiện được mốiliên kết của công trình kiến trúc với con người Biểu trưng cho vẻ đẹp tự nhiên của con người

- Về mặt cấu trúc: Mỗi một cây cột đều được hình

thành từ những khoang đá cẩm thạch được gọt đẽo cẩn thận, xếp chồng lên nhau để chịu tải trọng của các bộ phận bên trên nó Chính vì vậy mà đáy cột là điểm chịuđựng toàn bộ sức nặng của ngôi nhà và thông qua đó truyền trực tiếp lên nền nhà

• Bán kính đáy cột là rất quan trọng Hệ thống

tỉ lệ so với bán kính đáy cột chi phối toàn bộ công trình.Khi tính toán sao cho tiết diện, kích thước cột đẹp, vừachịu lực được cho ngồi đền vững chãi nhất, không bị

chọc thủng đều phụ thuộc vào diện tích đáy cột cũng như bán kính đáy cột

➔ Tỉ lệ giữa chiều cao và bán kính đáy cột củatừng thức cột là chuẩn mực mà người Hy Lạp đã rút ra được sau một quá trình lịch sử lâu dài Tỉ lệ đó vừa đảm bảo tiết kiệm vật liệu xây dựng, vừa đem lại sự hàihòa, chắc chắn, thẩm mỹ nhất cho cây cột

➔ Mũ cột, độ rộng dầm, chiều cao tráng tường,chiều rộng ngôi đền,…Tất cả kích thước các bộ phận trong ngôi đền đều có một hệ sốquan hệ nhất định với bán kính đáy cột

➔ Hệ thống tỉ lệ giúp các thành phần liên kết với nhau tạo nên một tổ hợp chồngchất, kết chặt với nhau đem lại sự hài hòa Thuận lợi cho việc thi công, lắp đặt công trình (làm chuyên biệt từng bộ phận với kích thước thống nhất, trùng khớp với

nhau), tiết kiệm vật tư, công sức và thời gian thi công

13

➔ Các bộ phận được lắp đặt theo trật tự nhất định:

1.1.4 Phương pháp hiệu chỉnh thị sai

- Thị sai, tiếng Hy Lạp: παραλλαγή nghĩa là sự thay đổi, là góc giữa hai đường

thẳng đi qua hai điểm trong không gian đến vật thể được quan sát Thị sai còn được

dùng để định nghĩa sự thay đổi vị trí biểu kiến của một điểm trên một nền quan sát, khi

nó được quan sát từ hai vị trí khác nhau Vật thể càng xa vị trí quan sát, thì thị sai càngnhỏ

- Người Hy Lạp đã tính đến sự sai lệch của mắt nhìn và từ đó tự điều chỉnh, trừhao khi thiết kế, xây dựng tác phẩm điêu khắc/ kiến trúc, sao cho khi chiếu vào

mắt người nhìn sẽ đẹp nhất, hài hòa nhất

VD: Màu sáng, màu tối làm cho vật có cảm giác to ra hoặc nhỏ lại Phân vị dọc, nganglàm vật mảnh hơn hoặc to ra

- Phương pháp hiệu chỉnh thị sai cùa người Hy Lạp cổ bao gồm:

+ Hiệu chỉnh mặt đứng công trình

+ Hiệu chỉnh thị sai cột

+ Hiệu ứng ánh sáng/ màu sắc

• Hiệu chỉnh mặt đứng công trình:

Nếu xây bình thường sẽ đạt hiệu ứng như hình (F), vì vậy người Hy Lạp xây như hình (G) để kết quả cuối cùng khi nhìn từ mắt người quan sát sẽ là như hình (E)

➔ Hiệu chỉnh độ nghiêng của cột và các phương vị đứng

➔ Sử dụng những đường cong phương vị ngang trên mặt

➔ Độ nghiêng của cột (như phần hiệu chỉnh mặt đứng công trình) so với trục thẳng đứng tại tâm cột được quyđịnh như trong hình

• Hiệu ứng ánh sáng:

➔ Sử dụng màu sắc tương phản giữa nềntường và cột để tạo nên cảm giác cột thanhmảnh hơn, cao hơn hoặc ngược lại- to hơn, vững chãi hơn tùy thuộc vào mong muốn người xây dựng

15

Năm 337, một hoàng đế La Mã lúc đó là Constantinus Đại đế đã gia nhập đạo Kitô,dẫn tới sự truyền giáo được mở rộng.

→ Kiến trúc đền thờ phát triển

+ Về tự nhiên:

- Đế quốc La Mã là một trong những đế quốc lớn nhất trong lịch sử, với những vùnglãnh thổ tiếp giáp nhau khắp châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông

→ Tiếp thu được nhiều nguồn văn minh, văn hóa các nước

- Với biên giới ba mặt giáp biển, khí hậu ở đây quanh năm ấm áp, ôn hòa

→ Người dân nơi đây có thể hoạt động sản xuất quanh năm, tàu thuyền đi lại thuận lợi, kinh

tế phát triển Từ đó giao lưu trao đổi tri thức văn hóa với nước ngoài, tạo tiền đề

phát triển kiến trúc, xây dựng

+ Về chính trị, xã hội:

Pháp luật được coi trọng và có tính bầu cử, dù vẫn phân cấp bậc nhưng mọi tầng lớp không phân biệt sang hèn đều được sử dụng những công trình công cộng như: nhà tắm,đấu trường,… →Phát triển nhiều loại hình kiến trúc dân dụng

Xã hội giàu có và mật độ dân số cao tại các thành phố buộc người La Mã cổ đại

khám phá các giải pháp kiến trúc mới của riêng mình → Xác lập được hệ thống đô thị văn minh, khoa học

1.2.2 Sự kế thừa và cách tân

Do sự bành trướng của cộng hòa La Mã và sự ảnh hưởng văn hóa, học hỏi tri thức, màcác công trình kiến trúc La Mã có nhiều nét tương đồng với kiến trúc Hy Lạp Mặc dùvậy, vẫn có sự khác nhau giữa hai trường phái La Mã và Hy Lạp về kiểu cách trong xây dựng Dù vậy, người La Mã không duyên dáng, tỉ mỉ và đẹp đẽ trong điêu khắc bằng người Hy Lạp

- Ba thức cột quan trọng

là Doric, Ionic và Corinthian người La Mã phát triển thêm haiThức cột - Là hệ thống nguyên tắc thức cột mới là Toscan và

thiết kế xây dựng của người Composite

Hy Lạp

- Công trình có tính thẩm mỹ

- Có quy mô lớn với rất nhiều

cao, hấp dẫn, thu hút, duyên những công trình kiến trúc đồ sộ

thểdáng, gần gũi với nhân dân hiện quyền lực và sự bền vững

Về hình

thức,

- Coi trọng tính thẩm mỹ và - Công trình thưởng có hình thể to

quy mô tiện dụng Thể hiện sự hài lớn, quy mô đồ sộ, trang trí nhiều,

hòa giữa kiến trúc và hình phô trương uy quyền, tạo không

khí

- Coi trọng vẻ đẹp bên ngoài - Có vẻ đẹp thu hút hơn ấn tượngBên trong đơn giản hơn và phức tạp hơn Những công

- Không gian sử dụng chính trình đáp ứng được nhiều nhu cầu

Về tổ hợp là không gian bên ngoài: dân đa dạng hơn trong cuộc sống

không gian chúng chiêm ngưỡng, sinh - Kiến trúc La Mã được đánh giá

hoạt, nhảy múa ngoài trời cao hơn về mặt tiến bộ của kỹ thuật

xây dựng qua đó mang lại nhữngkhông gian lớn hơn, hiệu quả hơn

1.2.3 Thức cột

- Người La Mã thừa kế 3 thức cột Hy Lạp với ít nhiều biến tấu theo cách riêng của mình Từ ba thức cột tiếp thu từ Hy Lạp, người La Mã phát triển thêm hai thức cột mới

là Toscan và Composite:

• Thức Toscan:

- Tạo nên từ thức cột Doric

- Khỏe khoắn, chịu tải trọng ổn định

Cột Toscan mảnh mai hơn, nhỏ hơn

cột Doric Trục cột Toscan thường

trơn tru, nhẵn bóng chứ không có các

đường rãnh như thức cột Doric Đôi

khi cột Toscan còn có thêm chân đế

- Phù hợp hơn với các công trình bình

thường và có thể áp dụng rộng rãi hơn

vì tính khỏe khoắn, đơn giản

- - Là thức cột “bình dị và đơn giản

nhất trong các thức cột”

• Thức Composite:

- Một sự kết hợp giữa thức cột Ionic vàCorinthian với lối trang trí cầu kỳ và tạohình phức tạp hơn

- Các yếu tố trang trí lá của phong cáchCorinthian kết hợp với các thiết kế cuộnđặc trưng cho phong cách Ionic

1.3 Kiến trúc Byzantine (TK IV – XVI)

1.3.1 Sự ảnh hưởng của các yếu

tố tín ngưỡng, kinh tế, chính trị, xã hội

+ Về tín ngưỡng:

Vào đầu thế kỷ 1 SCN, Cơ đốc giáo ra đời tại Judea, thời gian đầu bị chính quyền La Mã cấm gắt gao Năm 313 SCN, Hoàng đế Constantine công nhận Thiên Chúa giáo là tôn giáo chung của Đế Chế La Mã, Thiên Chúa giáo phổ biến khắp nơi

➔ Nhu cầu về các công trình phục vụ cho các tín đồ nảy sinh Sự phát triển về hình thức kiến trúc của thời Kỳ này tập trung chủ yếu ở kiếntrúc Nhà Thờ Thiên Chúa giáo Ta gọi kiến trúc thời

kỳ này là Thiên Chúa giáo Tiên kỳ

+ Về chính trị- xã hội:

Tây La Mã sụp đổ -> di cư về Đông

La Mã -> thợ thuyền, kĩ sư, nguồn nhân lực lớn tạo tiền đề cho sự phát triển kiến trúc Byzantine

Nhà nước Byzantíne là một trong những nhà nước đầu tiên mang tính chất phong kiến hoá, xoá bỏ tàn tích nô

lệ, vừa là nơi giao lưu giữa Đông và Tây, nên kiến trúc Byzantine có nhiều loại hình mang đậm màu sắc phương Đông và tinh lọc được những đặc sắc của kiến trúc phương Tây

+ Về kinh tế:

Các đợt di cư về Đông La Mã đem đến một lượng thợ thuyền, kỹ sư, nhân lực,… lớn Thủ đô Constantinople nằm trên con đường giao thương Á – Âu, kiểm soát tuyến giaothương giữa biển Địa Trung Hải – Biển Đen

Giữ độc quyền phát hành tiền đúc

➔ Kiểm soát nền kinh tế -> tạo tiền đề cho sự phát triển kiến trúc Byzantine

+ Về tự nhiên:

Đế chế Byzatine là một nơi an toàn và có thể phát triển vượt bậc là do:

- Thủ đô là một bán đảo Bao quanh bởi bờ biển Bosporus, Aegean và Biển Đen cung cấp sự bảo vệ khỏi những kẻ xâm lược

- Khí hậu: thuộc vùng khí hậu ôn đới Địa Trung Hải, quanh năm ấm áp, ôn hòa

Thế kỷ V và VI, đế quốc Bỵzantine rất rộng lớn, bao gồm cả Syrie, Palestine, Tiểu Á

Tế Á, Bancăng, Ai Cập, Bắc Phi và Italia, nên có điều kiện thu hút những tinh hoa của

cả hai nền văn minh Đông, Tây

1.3.2 Sự kế thừa và cách tân

Thức cột Các thức cổ điển Các cột Byzantine khá đa dạng, chủ yếu phát

Doric, Ionic, triển từ Corinthian cổ điển Nhưng có xu hướngCorinthian, Toscan, làm các bề mặt nhẵn, với các chi tiết trang tríComposite khoét rỗng tạo hoa văn

Vật liệu Kết cấu vì kèo gỗ, Có sự cải tiến, nâng cấp lớn về thạch cao, gạch

xây dựng tường và hình học

gạch ốp đá, cuốn/ Không chỉ có chức năng là đá trang trí cho cấuvòm các loại bằng trúc của các công trình kiến trúc công cộng, các

đá, gạch, bê tông với

vật liệu trên đã dần được sử dụng một cách tự do

sự hài hòa cao về kết hơn, những mảnh ghép thay thế cho chạm khắc,cấu và hình thể hình ảnh những mái vòm phức tạp, họa tiết cổ

điển được sử dụng tự do hơn.

1

Công Nghi thức tôn giáo Nghi thức tôn giáo được cử hành bên trong nhà

trình tôn và lễ hội dân gian thờ, Giáo hội quản lý toàn bộ cuộc sống của tín

giáo thường được cử đồ nên nhà thờ là nơi tụ tập, hội họp của nhân

hành ngoài trời nên dân

diện tích công trình Kiến trúc tôn giáo Byzantine đòi hỏi phải cólớn hay nhỏ không những không gian lớn, sức chứa lớn và cảm giácđược quan tâm vô hạn về không gian Vì vậy mặt bằng kiểu tậpnhiều, không gian trung hay kiểu chữ thập có diện tích lớn, khôngngoài nhà lúc đó rất gian phong phú dần dần được sử dụng rộng rãi.quan trọng

1.3.3 Dùng không gian dẫn dắt cảm xúc con người

+ Mặt bằng Basilica được phát triển thành nhà thờ Thiên chúa giáo vì:

Cần không gian có diện tích lớn để phục vụ cho một lượng lớn tín đồ hành lễ, cókhông gian, tính chất phù hợp→ Basilica đáp ứng được, vì:

- Vốn là nơi giao lưu buôn bán, pháp đình nên có diện tích lớn, không gian mặt bằngphù hợp, không có phòng ốc không cần thiết

- Nằm ở trung tâm thành phố nên dễ tiếp cận

- Tính chất phù hợp: nơi trang nghiêm, không phải là nơi hưởng thụ, ăn chơi

- Basilica có không gian nhấn đặc biệt để đặt tượng thờ

➔ Kiến trúc tôn giáo Byzantine đòi hỏi phải có những không gian lớn, sức chứalớn và cảm giác vô hạn về không gian Vì vậy mặt bằng kiểu tập trung hay kiểu chữthập có diện tích lớn, không gian phong phú dần dần được sử dụng rộng

rãi Phân tích công trình: Vương cung thánh đường thánh Peter, Rome

Thánh đường ST Peter hiện tại

được xây dựng trên nền nhà thờ

Constantine dỡ bỏ trước đó

Dưới quyết định của đại thượng

phụ Julius II 4 giai đoạn phát

triển của thánh đường ST Peter

do 4 kiến trúc sư đảm nhiệm

Vì thế, công trình hoàn thành bởi tư duy kiến trúc đa dạng Thể hiện lối kiến trúc

phong phú có chiều sâu của những kiến trúc sư tài năng bậc nhất thời bấy giờ

Quảng trường có hình ovan được xác định

bởi hai hệ thống dãy cột uốn cong Mỗi

dãy cột có bốn hàng (tổng số với 284 cột),

kiểu cột Doric cổ điển, đơn giản nhưng đồ

sộ tạo ra ba hành lang hun hút Trên kiến

trúc vòng cung có hơn 100 tượng thánh

đứng nhìn xuống quảng trường

➔ Bernini thiết kế quảng trường hoà hợp với vòm thánh đường: “Để các tín hữu cảm nhận được cánh tay mẹ hiền giáo hội bao bọc khi bước vào không gian này Hàng cột kép hai bên sẽ tạo nên một khung ấn tượng trong toàn bộ kiến trúc của nhà thờ bao bọc đám đông khi họ ở giữa Đây cũng là nơi tổ chức cácđám rước và hoạt động thiêng liêng khác”

+ Phân tích MB:

- Lối vào (Portico) -> Sân trong và hiên (Atrium, Natex) nơi đặt bệ nước thanh tẩy (Cantharus): thanh tẩy, cắt đứt thế tục -> Chỗ ngồi của tín đồ (Nave): không gian chocon người -> Nơi hành lễ (Bema transept): là nơi trung gian, ngăn cách hai thế giới ->Nơi đặt tượng (Apse): không gian cho thánh thần (yêu cầu hình thức, vị trí đặc biệttrong nhà thờ)

-Một trục lối vào → nghiêm trang

-Bít cửa hai bên → tín đồ tập trung nghe giảng, không lấy sáng hai bên (thế tục) nữa mà lấy sáng từ trên cao → Tạo cảm giác linh thiêng, thích hợp làm nhà thờ

21

+ Phân tích MC:

- Basilica chênh lệch chiều cao 3 khối chính

(mặt cắt) → Tạo cảm giác linh thiêng

- Không gian đệm trước khi vào Nave

→ Sự thay đổi, nhấn nhả không gian tạo cảm

giác choáng ngợp: từ một không gian lớn

(Atrium) - nhỏ (Natex) – rất lớn (Nave)

Thánh đường thánh Peter xưa và nay

- Trên cao lấy ánh sáng linh thiêng xuống Bernini cũng là người được giao thiết kế hào quang cung thánh với đơn đặt hàng tạo không gian đặc biệt để tôn thêm vẻ uy nghicho ngai thánh Peter Cuối cùng, ông tạo nên đám mây vàng, được tô điểm nhờ hình