Bài Giảng chuyển hóa GLUCID

CHUYỂN HÓA GLUCID CHUYỂN HÓA GLUCID GV DƯƠNG THỊ MINH THOA 1 Mục tiêu Sau khi học xong 2 tiết bài này sinh viên có khả năng Trình bày được quá trình tiêu hóa và hấp thu glucid Mô tả được quá trình phâ.

CHUYỂN HÓA GLUCID

GV: DƯƠNG THỊ MINH THOA

Mục tiêu

Sau khi học xong 2 tiết bài này sinh viên có khả năng:

1 Trình bày được quá trình tiêu hóa và hấp thu glucid

2 Mô tả được quá trình phân ly glycogen

3 Trình bày được quá trình thoái hóa glucose

4 Mô tả được quá trình tổng hợp glucid

5 Trình bày được một số rối loạn chuyển hóa glucid

Đại cương

- Chuyển hóa glucid là chuyển hóa quan trọng, chủ yếu

nhằm cung cấp năng lượng, liên quan chặt chẽ với các chuyển hóa khác

- Thoái hóa glucid gồm:

• Thoái hóa glycogen thành glucose ở gan và G6P ở cơ

• Thoái hóa glucose theo 3 con đường: đường phân, pentose phosphat, uronic

1 Tiêu hóa và hấp thu 1.1 Tiêu hóa

- Vị trí: khoang miệng, ruột non

- Enzyme: amylase, disaccarase

- Sản phẩm: Monosaccarid

1 Tiêu hóa và hấp thu

1.2 Hấp thu

- Vị trí: Đầu ruột non

- Theo 2 cơ chế

• Vận chuyển thụ động: fructose, mannose

• Vận chuyển chủ động: glucose, galactose

- Các monosaccarid theo tĩnh

mạch cửa về gan Tại gan các monosaccarid khác sẽ chuyển thành glucose

2 Thoái hóa glucid

2.1 Thoái hóa glycogen

2.2 Thoái hóa glucose

3 con đường:

• Đường phân (hexose diphosphat)

• Pentose phosphat (hexose monophosphat)

• Uronic.

2.2.1 Con đường đường phân

- Định nghĩa: Là một chuỗi các phản ứng hóa học chuyển hóa glucose (6C) thành 2 phân tử pyruvat (3C)

- Vị trí: xảy ra ở bào tương

- Qua 2 giai đoạn với 10 phản ứng:

• Giai đoạn 1: gồm 5 phản ứng Glucose (6C) được

phosphoryl hóa và chặt đôi thành

glyceraldehyd-3-phosphat (3C), cần 2 ATP

• Giai đoạn 2: gồm 5 phản ứng glyceraldehyd-3-phosphat được chuyển hóa thành thành pyruvat

2.2.1 Con đường đường phân

- Phản ứng 1:

- Phản ứng 2

2.2.1 Con đường đường phân

- Phản ứng 3:

- Phản ứng 4:

2.2.1 Con đường đường phân

- Phản ứng 5:

- Phản ứng 6:

2.2.1 Con đường đường phân

- Phản ứng 7:

- Phản ứng 8:

2.2.1 Con đường đường phân

Con đường thoái hóa và tổng hợp 2.3 DPG là một phần của con đường đường phân

2.2.1 Con đường đường phân

- Phản ứng 9:

- Phản ứng 10

CON ĐƯỜNG ĐƯỜNG PHÂN

2.2.1 Con đường đường phân

Phản ứng tổng quát

Năng lượng:

Phản ứng 1 - 1 ATP Phản ứng 3 - 1 ATP Phản ứng 6 + 2 NADH (6 ATP) Phản ứng 7 + 2ATP

Phản ứng 10 + 2 ATP

Số phận pyruvat

Điều kiện kị khí

Số phận pyruvat

Điều kiện ái khí

Số phận pyruvat

2.2.1 Con đường đường phân

- Đặc điểm:

• Xảy ra ở bào tương

• 2 lần phosphoryl hóa con đường hexose

diphosphat

• 1 lần chặt đôi phân tử fructose-1-6-diphosphat thành hai triose con đường đường phân

• Chiếm tỉ lệ trên 90%

- Kết quả: Thoái hóa hoàn toàn 1 phân tử glucose

• Trong điều kiện hiếm khí: 2ATP và 2 acid lactic

• Trong điều kiện ái khí: 38 ATP, CO2 và H2O

- Ý nghĩa: cung cấp năng lượng và sản phẩm trung gian

2.2.1 Con đường pentose

- Vị trí: xảy ra trong bào tương tế bào, ưu thế ở gan, hồng cầu, mô

mỡ, tuyến sữa thời kì hoạt động

- Giai đoạn 1

- Giai đoạn 2: Khi nhu cầu ribose-5- phosphat đã đủ hoặc cần NADPHH, đường 5C sẽ tiếp tục chuyển hóa thành đường 6C

2.2.1 Con đường pentose

- Đặc điểm:

• Xảy ra ở bào tương

• 1 lần phosphoryl hóa con đường hexose monophosphat

• Sản phẩm pentose con đường pentose

2.2.1 Con đường uronic

- Vị trí: gan

- Kết quả và ý nghĩa:

• Acid glucuronic là chất có

vai trò quan trọng trong

quá trình khử độc của gan

• Acid ascorbic (vitamin C

nội sinh)

2.3 Thoái hóa các monosaccarid khác

3 Tổng hợp glucid

3.1 Tổng hợp glucose

- Vị trí: chủ yếu ở gan, 1 phần nhỏ ở thận và ruột

- Các nguồn nguyên liệu

• Từ các ose khác

• Từ sản phẩm trung gian của quá trình chuyển hóa glucid, lipid, protid

3.1 Tổng hợp glucose

 Từ pyruvat

- Là quá trình đi ngược

lại con đường

3.1 Tổng hợp glucose

 Từ protein

3.1 Tổng hợp glucose

• Từ acid lactic: chu trình cori

3.2 Tổng hợp glycogen

- Vị trí: bào tương các tế bào, chủ yếu ở gan và cơ

- Nguyên liệu

• Cơ: glucose từ máu

• Gan: glucose từ máu hoặc do gan tổng hợp

- Gồm 2 giai đoạn

• Tạo mạch thẳng

• Tạo mạch nhánh

3.2 Tổng hợp glycogen

4 Rối loạn chuyển hóa glucid

4.1 Đái tháo đường

• ĐTĐ thai nghén: khởi phát khi có thai, thường khỏi sau sinh

Đặc điểm Typ I Typ II

Triệu chứng Rầm rộ Từ từPhụ thuộc insulin Có KhôngBiến chứng Toan ceton Rối loạn L máu

4 Rối loạn chuyển hóa glucid

4.1 Đái tháo đường

- Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh đái tháo đường (WHO- 2012), dựa vào một trong các tiêu chí:

• Mức glucose huyết tương lúc đói ≥7,0mmol/l

(≥126mg/dl).

• Mức glucose huyết tương ≥ 11,1 mmol/l

(200mg/dl) ở thời điểm 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống

• HbA1c ≥ 6,5%

• Có các triệu chứng của đái tháo đường (lâm

sàng); mức glucose huyết tương ở thời điểm bất

kỳ ≥ 11,1 mmol/l (200mg/dl).

4 Rối loạn chuyển hóa glucid

- Do thiếu enzyme tham gia vào quá trình thoái hóa

glycogen (gồm 10 typ) ứ glycogen ở mô, cơ quan

- Triệu chứng: gan to, rối loạn hoạt động cơ, hạ đường huyết

4 Rối loạn chuyển hóa glucid

4.4 Bệnh galactose niệu

- Thiếu hụt enzyme chuyển hóa galactose tăng galactose máu có galactose niệu

- Triệu chứng: nôn, tiêu chảy sau ăn sữa, chậm

phát triển trí tuệ, đục thủy tinh thể

- Điều trị: chế độ ăn không lactose

4.5 Bệnh Beri-beri:

- Do thiếu vitamin B1

- Triệu chứng: yếu cơ, tê bì, rối loạn cảm giác, suy tim

Tóm tắt

 Quá trình tiêu hóa glucid ở miệng và ruột non, nhờ

amylase, disaccarase, sản phẩm là monosaccarid, hấp thu

ở đầu ruột non, đến gan các ose khác glucose

 Thoái hóa glycogen ở gan và cơ, enzyme phosphorylase, enzyme chuyển nhánh, enzyme cắt nhánh, kết quả ở gan: glucose, cơ: G6P

 Thoái hóa glucose theo 3 con đường:

– Đường phân: 38 ATP, sản phẩm trung gian

– Pentose phosphat: NADPHH+, đường 5C

– Uronic: acid glucuronic và vitamin C nội sinh

Tóm tắt

 Tổng hợp glucose: từ ose khác, pyruvat, acid lactic, acid

amin, glycerol

 Tổng hợp glycogen: bào tương các tế bào gan và cơ, từ

glucose, gồm 2 giai đoạn tạo mạch thẳng và tạo mạch nhánh

 Rối loạn chuyển hóa glucid

- Đái tháo đường

- Hạ đường huyết

- Beri-beri

- Ứ glycogen

- Galactose niệu