BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUÂṬ HIẾN PHÁP

C愃Āc kh愃Āi niê ̣m liên quan v nhà nươꄁc Quyền lực nhà nươꄁc là quyền lực công cộng, do giai cấp có thế lực nhất đại diện cho xã hội, sư뀉 d甃⌀ng sức mạnh của nhà nươꄁc buộc chủ thể khác t

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN LUẬT HIẾN PHÁP

Đ쨃

Hà Nội, 2022

Họ và Tên :

Thomas Jefferson (vào năm 1789) đã nói rằng: “Trong các vấn đề về quyền lực, đừng nói thêm gì về lòng tin vào đức tính tốt của con người, mà phải trói anh ta lại bằng sợi dây Hiến pháp để anh ta không còn làm được điều ác”

Bằng kiến thức môn học Luật Hiến pháp Việt Nam, em hãy bình luận về câu nói trên và liên hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay

M唃⌀C L唃⌀C

PH숃 PH숃

1 CƠ SƠꀉ L䤃Ā LUẬN 4

1.1 C愃Āc kh愃Āi niê ̣m liên quan v nhà nươꄁc 4 1.2 C愃Āc tư tươꄉng, học thuyĀt kiऀm so愃Āt, phân chia quy 1.3 Vai tr漃

2 LIÊN HỆ THƯ꼣C TI쨃̀N V숃ĀN Đ쨃 NH䄃 PH숃 DANH M唃⌀C T䄃

PHẦN MƠꀉ ĐẦU

Thomas Jefferson (vào năm 1789) đã nói rằng: “Trong các vấn đề về quyền lực, đừng nói thêm gì về lòng tin vào đức tính tốt của con người, mà phải trói anh

ta lại bằng sợi dây Hiến pháp để anh ta không còn làm được điều ác” Con người khi có trong tay quyền lực s攃̀ dễ gây nên tình trạng tha hóa, lạm quyền, đă ̣c biê ̣t là khi các cơ quan trong bô ̣ máy Nhà nươꄁc được trao cho quyền lực tối cao như vâ ̣y thì s攃̀ càng dễ dàng gây ra hiê ̣n tượng chuyên quyền khiến xã hô ̣i không thể được dân chủ và tự do Vì vâ ̣y, không thể trông chờ vào sự tự giác hay đạo đức như quan điểm đức tr椃⌀ của Khऀng Tư뀉 mà phải d甃 hạn của mình trong Hiến pháp

Đây c甃̀ng là một trong những tư tươꄉng căn bản, thể hiện sâu sắc, đầy đủ bản chất nhà nươꄁc pháp quyền Việt Nam, sự tiếp thu chọn lọc những hạt nhân hợp lý của nguyên tắc tऀ chức quyền lực nhà nươꄁc các nươꄁc phát triển trên thế giơꄁi để áp d甃⌀ng, thể hiê ̣n trong bản Hiến pháp của nươꄁc mình Trong đó có Viê ̣t Nam và sự phân công thực thi quyền lực đã được thể hiện trong các bản Hiến pháp của Việt Nam ngày càng được hoàn thiê ̣n qua các năm Nhằm duy trì tính toàn v攃⌀n, thống nhất quyền lực nhà nươꄁc, đảm bảo sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nươꄁc gi甃Āp tránh tình trạng chuyên quyền, lạm quyền, xâm hại tơꄁi các quyền, lợi ích hợp pháp của xã hô ̣i Sau đây là bài tiểu luâ ̣n đưa ra quan điểm, bình luâ ̣n của em

về vấn đề này Vì kiến thức của em v̀n còn nhiều thiếu sót nên em mong s攃̀ nhâ ̣n được sự góp ý của thầy cô để hoàn thiê ̣n bài luâ ̣n của mình hơn Em xin chân thành cảm ơn thầy cô ạ!

PHẦN NỘI DUNG

1 CƠ SƠꀉ L䤃Ā LUẬN

“Khi mà quyền lập pháp và hành pháp nhập lại trong tay một người hay một Viện nguyên lão, thì không có gì là tự do nữa, vì người ta sợ rằng chính ông ta

hoặc viện ấy chỉ đặt ra những luật độc tài để thi hành một cách độc tài C甃̀ng không có gì là tự do nếu như quyền tư pháp không tách rời quyền lập pháp, thì người ta s攃̀ độc đoán vơꄁi quyền sống, quyền tự do của công dân; quan tòa s攃̀ là người đặt ra luật Nếu quyền tư pháp nhập lại vơꄁi quyền hành pháp thì quan toà s攃̀

có cả sức mạnh của kẻ đàn áp”.1

1.1 C愃Āc kh愃Āi niê ̣m liên quan v nhà nươꄁc

Quyền lực nhà nươꄁc là quyền lực công cộng, do giai cấp có thế lực nhất đại diện cho xã hội, sư뀉 d甃⌀ng sức mạnh của nhà nươꄁc buộc chủ thể khác trong xã hội phải ph甃⌀c t甃2

Kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc là toàn bộ cách thức, quy trình, quy đ椃⌀nh mà thông qua đó có thể ngăn ngừa, loại bỏ những nguy cơ, những việc làm sai trái của nhà nươꄁc, cơ quan, cán bộ, công chức nhà nươꄁc trong việc tऀ chức và thực hiện quyền lực nhà nươꄁc nhằm đảm bảo cho quyền lực nhà nươꄁc được sư뀉 d甃⌀ng đ甃Āng m甃⌀c đích và hiệu quả.3

1.2 C愃Āc tư tươꄉng, học thuyĀt kiऀm so愃Āt, phân chia quy nươꄁc

Các tư tươꄉng phân chia quyền lực nhà nươꄁc từ lâu đã có mầm mống từ thời cऀ đại và dần được kế thừa, phát triển bơꄉi J.Locke, Montesquieu, Rousseau từ đó được xây dựng thành học thuyết phân chia quyền lực, trong đó lâ ̣p luâ ̣n rằng sự tự

do cá nhân chỉ có thế được bảo vệ, bảo đảm khi không cho phép tập trung hai quyền hay ba quyền vào tay một cơ quan nhà nươꄁc d甃 (tऀng thống, vua) hay một tập thế do dân bầu ra, nếu khác đi s攃̀ d̀n đến tuỳ tiện và

lạm d甃⌀ng quyền lực Đây là nguyên tắc phân chia quyền lực nhà nươꄁc thành nhiều

1 Montesquieu, Tinh thần pháp luật, Nxb Giáo d甃⌀c - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Khoa Luật,

1996, người d椃⌀ch: Hoàng Thanh Đạm.

2 TS Nguyễn Mạnh Bình, Hoàn thiện cơ chế pháp lý giám sát xã hội đối với thực thi quyền lực nhà nước ở Việt

Nam hiện nay, Nxb Chính tr椃⌀ quốc gia, Hà Nội, 2012, tr.8.

3 Nguyễn Minh Đoan, Kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc vơꄁi việc sư뀉a đऀi Hiến pháp năm 1992, T愃⌀p ch椃Ā Luật học, số

8/2012, tr 3.

quyền khác nhau (quyền lâ ̣p pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp, ) cho các cơ quan đô ̣c lâ ̣p đảm nhiê ̣m, kiềm chế, đối trọng, chế ươꄁc l̀n nhau nhằm hạn chế tình trạng lạm quyền, chuyên chế

Vì quyền lực nhà nươꄁc không phải là một đại lượng có thể cân, đong, đo, đếm xác đ椃⌀nh được một cách chính xác, để có thể giao quyền một cách c甃⌀ thể Điều đó lại càng đòi hỏi phải kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc để ngăn chă ̣n sự lộng quyền, mâu thu̀n chồng chéo trong quá trình thực thi quyền lực nhà nươꄁc giữa các

cơ quan nhà nươꄁc, làm cho hiệu lực và hiệu quả thực thi quyền lực nhà nươꄁc b椃⌀ hạn chế

Sự phân công quyền lực nhà nươꄁc không chỉ là theo nghĩa phân chia, tách biê ̣t giữa các nhánh quyền lực nhà nươꄁc vơꄁi nhau mà còn hươꄁng tơꄁi tăng cường phối hợp, bऀ sung, h̀ trợ l̀n nhau để vận hành chỉnh thể quyền lực nhà nươꄁc được thuận lợi và tốt nhất, đảm bảo được tính công bằng, nghiêm minh, bảo đảm được quyền và lợi ích của toàn xã hô ̣i nói chung và nhân dân nói riêng

1.3 Vai tr漃

Hiến pháp là hê ̣ thống các quy phạm pháp luâ ̣t có hiê ̣u lực pháp lí cao nhất quy đ椃⌀nh những vấn đề cơ bản nhất về chủ quyền quốc gia, chế đô ̣ chính tr椃⌀, chính sách kinh tế, văn hóa, xã hô ̣i, tऀ chức quyền lực nhà nươꄁc, đ椃⌀a v椃⌀ pháp lí của con người và công dân.1

Chính vì là văn bản quy phạm pháp luâ ̣t có tính pháp lí tối cao quy đ椃⌀nh tऀ chức quyền lực nhà nươꄁc cho nên Hiến pháp vừa trao quyền cho các chủ thể, cơ quan có thऀm quyền, c甃̀ng vừa kiểm soát, hạn chế quyền lực đó nhằm tránh tối đa hiê ̣n tượng lạm d甃⌀ng quyền hạn, chồng chéo chức năng giữa các cơ quan

Hiến pháp có vai trò quan trọng trong viê ̣c kiểm soát, phân chia quyền lực nhà nươꄁc bơꄉi vì tiền đề của sự ra đời Hiến pháp là các nhánh quyền lực thực hiê ̣n bơꄉi các cơ quan nhà nươꄁc khác nhau, không để xảy ra tình trạng hê ̣ thống pháp luâ ̣t

hà khắc, đô ̣c đoán và quyền lực chỉ nằm trong tay mô ̣t cá nhân hay cơ quan nào

1 Trường Đại học Luâ ̣t Hà Nô ̣i, Giáo tr椃

Vâ ̣y nên để đảm bảo cho sự “tồn tại” của Hiến pháp thì Hiến pháp phải là sự ràng buô ̣c hiê ̣u quả đối vơꄁi các chủ thể được giao phó quyền lực trong quá trình thực thi chức năng, nhiê ̣m v甃⌀ của mình Nhờ đó c甃̀ng đảm bảo được m甃⌀c đích của Hiến pháp – hươꄁng tơꄁi bảo vê ̣ quyền, lợi ích hợp pháp của toàn thể nhân dân

Như vâ ̣y, sự “cám d̀” của quyền lực khiến con người tha hóa, dễ gây nên lạm d甃⌀ng quyền lực của mình do đó phải d甃 làm biê ̣n pháp “trói buô ̣c” khiến họ “không còn làm được điều ác” Vấn đề phân chia và kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc trươꄁc nay v̀n là vấn đề tất yếu của các nhà nươꄁc và cả của Viê ̣t Nam Nhờ có những học thuyết, tư tươꄉng hạt nhân này mà Viê ̣t Nam đã tiếp thu và áp d甃⌀ng trên cơ sơꄉ ph甃 trong l椃⌀ch sư뀉 lâ ̣p hiến và cho đến ngày nay v̀n còn được kế thừa, phát triển

2 LIÊN HỆ THƯ꼣C TI쨃̀N V숃ĀN Đ쨃 LƯ꼣C NH䄃

Ơꀉ nươꄁc ta, các nguyên tắc phân quyền không được chính thức thừa nhâ ̣n, song những hạt nhân hợp lí của nguyên tắc này đã được thừa nhâ ̣n và áp d甃⌀ng sáng

tạo trong tऀ chức bô ̣ máy Nhà nươꄁc, c甃⌀ thể: “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có

sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp”.1

Mô ̣t là, Hiến pháp xác đ椃⌀nh quyền lực nhà nươꄁc là thống nhất Vì trong Hiến

pháp còn quy đ椃⌀nh rằng quyền lực nhà nươꄁc là thuô ̣c về nhân dân2 hay “nguyên tắc chủ quyền nhân dân” c甃 quyền lực của mình.3 Cho nên, mọi quyền lực đều tâ ̣p trung thống nhất từ Nhân dân về phương diê ̣n chính tr椃⌀ còn về phương diê ̣n tऀ chức thực hiê ̣n, quyền lực nhà nươꄁc thống nhất ơꄉ Quốc hô ̣i – cơ quan đại diê ̣n cho ý chí, nguyê ̣n vọng của Nhân

1 Khoản 2 Điều 3 Hiến pháp Viê ̣t Nam năm 2013.

2 Khoản 2, điều 2 Hiến pháp 2013: “Nước Cô ̣ng h漃

lực nhà nước thuô ̣c về Nhân dân”.

3 “Nhân dân thực hiê ̣n quyền lực nhà nước bằng dân ch甃ऀ trực tiếp, bằng dân ch甃ऀ đ愃⌀i diê ̣n thông qua Quốc hô ̣i, Hô ̣i

đ

dân Thông qua Hiến pháp và pháp luâ ̣t, Nhà nươꄁc chế ươꄁc quyền lực của chính mình, qua đó hạn chế hiê ̣n tượng lạm quyền của những chủ thể được trao quyền lực nhà nươꄁc mà xâm phạm đến quyền con người, quyền công dân trong quá trình thực thi quyền lực nhà nươꄁc trên thực tế

Hai là, các Điều 69, 94 và 102 Hiến pháp năm 2013 tiếp t甃⌀c ghi nhận

nguyên tắc phân công, phối hợp quyền lực nhà nươꄁc, đồng thời quy đ椃⌀nh rõ các

chủ thể thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp: “Quốc hội thực hiện quyền

lập hiến, lập pháp”; “Ch椃Ānh ph甃ऀ là cơ quan thực hiện quyền hành pháp”; “T漃 nhân dân là cơ quan thực hiện quyền tư pháp” Ngoài ra, còn xác đ椃⌀nh sự phối hợp

giữa các cơ quan Nhà nươꄁc vơꄁi nhau trong các điều khoản của Hiến pháp nhằm tránh sự chồng chéo về chức năng, nhiê ̣m v甃⌀, hạn chế sự chuyên quyền, đô ̣c đoán trong bô ̣ máy nhà nươꄁc Không những vâ ̣y, sự phân công hợp lý còn góp phần tạo

ra sự chủ đô ̣ng, linh hoạt của m̀i cơ quan nhà nươꄁc c甃̀ng như cả bô ̣ máy nhà nươꄁc,

và còn gi甃Āp các cơ quan “thông cảm” hơn cho nhau từ đó đưa ra những giải pháp

để hoàn thiê ̣n hơn trong quá trình thực thi quyền lực nhà nươꄁc

Theo cách tऀ chức và hoạt đô ̣ng của bô ̣ máy nhà nươꄁc được luâ ̣t đ椃⌀nh trong Hiến pháp 2013 không chỉ đảm bảo sự thống nhất theo chiều ngang giữa các quyền hành pháp, tư pháp, lâ ̣p pháp mà còn là sự thống nhất theo chiều dọc giữa các cơ quan từ trung ương đến đ椃⌀a phương theo Khoản 1 Điều 113.1

Ba là, đă ̣c biê ̣t ơꄉ ch̀ điều mà các bản Hiến pháp trươꄁc của nươꄁc ta còn thiếu

sót thì trong bản Hiến pháp 2013 đã được bऀ sung – nguyên tắc “kiểm soát” trong Khoản 2 Điều 3 quy đ椃⌀nh các cơ quan kiểm soát l̀n nhau và quy đ椃⌀nh quyền giám sát tối cao của Quốc hô ̣i2 đối vơꄁi các tऀ chức, cơ quan khác Nguyên tắc kiểm soát này chính là cơ sơꄉ hiến đ椃⌀nh để xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc

1 “Hô ̣i đ

ch甃ऀ c甃ऀa Nhân dân, do Nhân dân đ椃⌀a phương b nước cấp trên”.

2 Tại Khoản 2 Điều 70, Hiến pháp năm 2013 quy đ椃⌀nh, Quốc hội “Thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo

Hiến pháp, luật và ngh椃⌀ quyết c甃ऀa Quốc hội; xét báo cáo công tác c甃ऀa Ch甃ऀ t椃⌀ch nước, 唃ऀy ban Thường vụ Quốc hội, Ch椃Ānh ph甃ऀ, T漃 nước và cơ quan khác do Quốc hội thành lập”.

nhằm phòng, chống sự tha hóa của quyền lực nhà nươꄁc, đảm bảo cho quyền thực nhà nươꄁc thực sự thuô ̣c về Nhân dân

Bốn là, kiểm soát quyền lực bằng các chế đ椃⌀nh về bầu cư뀉, bऀ nhiê ̣m, miễn

nhiê ̣m Đây là phương thức để kiểm soát quyền lực chính tr椃⌀, bảo đảm quyền lực được thực thi đ甃Āng đắn, ngăn chă ̣n hiê ̣n tượng lạm quyền, đảm bảo viê ̣c lựa chọn đ甃Āng người, đ甃Āng viê ̣c, thể hiê ̣n được ý chí, nguyê ̣n vọng và quyền dân chủ của Nhân dân

Ngoài sự kiểm soát quyền lực bên trong thì trong Hiến pháp còn quy đ椃⌀nh sự kiểm soát quyền lực từ bên ngoài, chính là quyền kiểm soát nhà nươꄁc của công dân thông qua viê ̣c tham gia vào quản lí nhà nươꄁc, quản lí xã hô ̣i thông qua dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diê ̣n, Nhân dân có quyền bãi miễn đối vơꄁi các đại biểu không còn được tín nhiê ̣m Ngoài ra còn có sự kiểm soát quyền lực được thực hiê ̣n thông qua chức năng lãnh đạo của Đảng Cô ̣ng sản Viê ̣t Nam1 c甃 phi nhà nươꄁc (đă ̣c biê ̣t là Mă ̣t trâ ̣n tऀ quốc) giám sát, phản biê ̣n xã hô ̣i trong Khoản

1 Điều 9 và Điều 10 Hiến pháp 2013.2

Sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nươꄁc trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp ơꄉ Việt Nam đã tạo ra cơ chế pháp lý tऀ chức và thực hiện quyền lực nhà nươꄁc ph甃 tiễn đất nươꄁc Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả, an toàn trong tऀ chức, thực hiện quyền lực nhà nươꄁc, ngăn chặn sự t甃 hóa” quyền lực nhà nươꄁc, bảo vệ quyền lực của nhân dân

PHẦN KẾT LUẬN

Hiê ̣n nay, viê ̣c phân công quyền lực nhà nươꄁc và kiểm soát quyền lực của các cơ quan v̀n còn mô ̣t số thiếu sót vì trong quá trình thực thi không thể tránh nऀi những sai sót và con người thì không thể hoàn hảo mà s攃̀ dễ mắc sai lầm c甃̀ng như

dễ b椃⌀ cám d̀ làm cho “tha hóa” Vì vâ ̣y, ta cần khắc ph甃⌀c, cải thiê ̣n những sai sót

1 Khoản 1 Điều 4, Hiến pháp Viê ̣t Nam, 2013.

2 “Công đoàn Viê ̣t Nam tham gia qu愃ऀn l椃Ā nhà nước, qu愃ऀn l椃Ā kinh tế – xã hô ̣i; tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát

ho愃⌀t đô ̣ng c甃ऀa cơ quan nhà nước về những vấn đề liên quan đến quyền, ngh椃̀a vụ c甃ऀa người lao đô ̣ng”.

đó và hạn chế nhất có thể Mô ̣t số thiếu sót còn tồn tại như chưa xây dựng được cơ chế pháp lí để c甃⌀ thể hóa quyền trưng cầu ý dân, những quy đ椃⌀nh về “hành vi không còn xứng vơꄁi sự tín nhiê ̣m của Nhân dân” và cách thức, quy trình cách thức cư뀉 tri bãi nhiê ̣m đại biểu còn chưa rõ ràng, cơ chế kiểm soát của Mă ̣t trâ ̣n tऀ quốc Viê ̣t Nam c甃̀ng chưa được quy đ椃⌀nh c甃⌀ thể

Từ đó cần phải nâng cao, hoàn thiê ̣n hơn nữa cơ chế kiểm soát, phân công, phối hợp quyền lực nhà nươꄁc sao cho hiê ̣u quả, bảo đảm tính khách quan trong kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc Hoàn thiê ̣n cơ chế nhân dân kiểm soát quyền lực góp phần ngăn chă ̣n hiê ̣n tượng quan liêu, tham nh甃̀ng ph甃 Đảng Cơ chế này không chỉ gi甃Āp các cơ quan phát hiê ̣n, xư뀉 lý các trường hợp vi phạm mà còn tạo ra áp lực xã hô ̣i có tính thường trực, đủ lơꄁn để không tiếp diễn những tình trạng trên

Vấn đề kiểm soát quyền lực các cơ quan nhà nươꄁc ơꄉ nươꄁc ta là vấn đề đă ̣c biê ̣t tất yếu, là chủ trương chính tr椃⌀ trơꄉ thành nguyên tắc quan trọng trong tiến trình xây dựng và hoàn thiê ̣n nhà nươꄁc pháp quyền xã hô ̣i chủ nghĩa, là phương thức để mơꄉ rô ̣ng dân chủ và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, ngăn ngừa hiê ̣u quả sự tha hóa quyền lực nhà nươꄁc và đảm bảo thành công m甃⌀c tiêu “dân giàu, nươꄁc mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” và bảo đảm Nhà nươꄁc Viê ̣t Nam thực sự là Nhà nươꄁc của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân

DANH M唃⌀C TÀI LIỆU THAM KH䄃ऀO

1 Trường Đại học Luâ ̣t Hà Nô ̣i, Giáo tr椃

luâ ̣t, Nxb Tư pháp, Hà Nô ̣i, 2021.

2 Trường Đại học Luâ ̣t Hà Nô ̣i, Giáo tr椃

pháp, Hà Nô ̣i, 2021

3 Khoa Luâ ̣t - Đại học Quốc gia Hà Nô ̣i, Giáo tr椃

nước và pháp luâ ̣t, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nô ̣i, Hà Nô ̣i, 2015.

4 Trần Ngọc Đường, Kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc trong xây dựng nhà nươꄁc

pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, T愃⌀p ch椃Ā Nghiên cứu lập pháp, số

16/2011, tr 5 - 9, 18

5 Trương Hồ Hải, Đặng Viết Đạt, Hoàn thiện cơ chế pháp lý phân công, phối

hợp và kiểm soát quyền lực nhà nươꄁc Việt Nam hiện nay, T愃⌀p ch椃Ā Lý luận

ch椃Ānh tr椃⌀, 2021 - Số 2, tr 114 - 120.

6 Nguyễn Minh Đoan, Nguyên tắc quyền lực nhà nươꄁc là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nươꄁc trong việc thực hiện các

quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, T愃⌀p ch椃Ā Nhà nước và Pháp luật, Viện

Nhà nươꄁc và Pháp luật, số 5/2007, tr 3 - 8