Cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia

Với sự phát triển mạnh mẽ của internet tốc độ cao, điện toán công suất mạnh và cảmbiến có kích thước ngày càng nhỏ với giá ngày càng rẻ, cuộc cách mạng số được khởinguồn trong cách mạng

Đề Tài: Cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 đối với các quốc gia

đang phát triển Liên hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị GiangHọc viên thực hiện: Nguyễn Công LongLớp: YDK 14-02

Mã sinh viên: 1457720061

Hà Nội, ngày 29 tháng 05 năm 2021

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 3

1.Khái niệm cách mạng công nghiệp 3

2.Quá trình hình thành cách mạng công nghiệp 4.0 4

2.1.Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (1.0) 4

2.2.Cách mạng công nghiệp lần thứ hai (2.0) 5

2.3.Cuộc cách mạng cộng nghiệp lần thứ ba (3.0) 5

2.4.Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) 6

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 7

1.Những tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 7

1.1.Tác động đối với chính phủ 8

1.2.Tác động đối với doanh nghiệp kinh doanh 9

1.3.Tác động đối với người dân 12

1.4.Tác động đối với việc làm và nhân lực lao động 14

2.Công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 16

2.1 Quan điểm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 16

2.2 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.017 2.3 Lợi thế của Việt Nam trước cách mạng công nghiệp 4.0 18

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TRƯỚC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 19

1 Xây dựng và phát triển hạ tầng kỹ thuật về công nghệ thông tin và truyền thông 19

2.Phát triển ngành công nghiệp 20

3.Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn 21

4.Phát huy những lợi thế trong nước để phát triển du lịch, dịch vụ 22

5.Phát triển hợp lý các vùng lãnh thổ 22

6.Phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao 22

7.Tích cực, chủ động hội nhập quốc tế 23

Với sự phát triển mạnh mẽ của internet tốc độ cao, điện toán công suất mạnh và cảmbiến có kích thước ngày càng nhỏ với giá ngày càng rẻ, cuộc cách mạng số được khởinguồn trong cách mạng công nghiệp 3.0 đang đạt đến giai đoạn đỉnh điểm để tạo được

sự kết nối ngày càng chặt chẽ giữa thế giới thực và không gian số với hàng chục tỷ vậtthể và hàng tỷ người được kết nối với nhau thông qua internet kết nối vạn vật để tạo

ra dữ liệu lớn làm cơ sở cho sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ phá vỡ giúptạo ra những thay đổi lớn trong mọi mặt của thế giới đương đại Trong thời đại ngàynay, mọi hoạt động diễn ra trong thế giới thực được sự hỗ trợ ngày càng mạnh mẽ bởicác hoạt động trên không gian số, giúp thế giới trở nên ngày một hiệu quả và thôngminh hơn Những đột phá công nghệ trong cách mạng công nghiệp 4.0 đang làm thayđổi những nền tảng phát triển kinh tế và xã hội như sở hữu, quy mô sản xuất, các khâutrung gian, tầm quan trọng tương đối của các loai nguồn lực

Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang mở ra nhiều cơ hội cho các nước, đặcbiệt là các nước đang phát triển giúp nâng cao năng suất và rút ngắn khoảng cách pháttriển.Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra với tốc độ nhanh đang làmthay đổi bối cảnh toàn cầu và có tác động ngày một gia tăng đến những nước đangphát triển như Việt Nam, cả tác động tích cực cũng như bất lợi

CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 1.Khái niệm cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp là những bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của

tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ trongquá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động

xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ áp dụng mộtcách phổ biến những tính năng mới trong kỹ thuật - công nghệ đó vào đời sống xã hội

2.Quá trình hình thành cách mạng công nghiệp 4.0

Về mặt lịch sử, cho đến nay, loài người đã trải qua ba cuộc cách mạng côngnghiệp và đang bắt đầu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tự (cách mạng côngnghiệp 4.0) Cụ thể:

2.1.Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (1.0)

Khởi phát từ nước Anh, bắt đầu từ giữa thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX.Tiền đề của cuộc cách mạng này xuất phát từ sự trưởng thành về lực lượng sảnxuất cho phép tạo ra bước phát triển đột biến về tư liệu lao động, trước hết trong lĩnhvực dệt vải sau đó lan tỏa ra các ngành kinh tế khác của nước Anh

Nội dung cơ bản của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất là chuyển từ laođộng thủ công thành lao động sử dụng máy móc, thực hiện cơ giới hóa sản xuất bằngviệc sử dụng năng lượng nước và hơi nước

Những phát minh quan trọng tạo tiền đề cho cuộc cách mạng này là: Phát minhmáy móc trong ngành dệt như thoi bay của John Kay (1733), xe kéo sợi Jenny (1764),máy dệt của Edmund Cartwright (1785) làm cho ngành công nghiệp dệt phát triểnmạnh mẽ Phát minh máy động lực, đặc biệt là máy hơi nước của James Watt là mốc

mở đầu quá trình cơ giới hóa sản xuất Các phát minh trong công nghiệp luyện kimcủa Henry Cort, Henry Bessemer về lò luyện gang, công nghệ luyện sắt là nhữngbước tiến lớn đáp ứng cho nhu cầu chế tạo máy móc Trong ngành giao thông vận tải,

sự ra đời và phát triển của tàu hoả, tàu thủy đã tạo điều kiện cho giao thông vận tảiphát triển mạnh mẽ

Nghiên cứu về cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, C.Mác đã khái quát tínhquy luật của cách mạng công nghiệp qua ba giai đoạn phát triển là: hiệp tác giản đơn,công trường thủ công và đại công nghiệp C.Mác khẳng định đó là ba giai đoạn tăngnăng suất lao động xã hội; ba giai đoạn phát triển của lực lượng sản xuất gắn với sự

xã hội hóa lao động và sản xuất diễn ra trong quá trình chuyển biến từ sản xuất nhỏ,thủ công, phân tán lên sản xuất lớn, tập trung, hiện đại

2.2.Cách mạng công nghiệp lần thứ hai (2.0)

Diễn ra vào nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX

Nội dung của cách mạng công nghiệp lần thứ hai được thể hiện ở việc sử dụngnăng lượng điện và động cơ điện, để tạo ra các dây chuyền sản xuất có tính chuyênmôn hoá cào, chuyển nền sản xuất cơ khí sang nền sản xuất điện - cơ khí và sang giaiđoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai là sự tiếp nối cuộc cách mạng côngnghiệp lần thứ nhất, với những phát minh về công nghệ và sản phẩm mới được ra đời

và phổ biến như điện, xăng dầu, động cơ đốt trong Kỹ thuật phun khí nóng, côngnghệ luyện thép Bessener trong sản xuất sắt thép đã làm tăng nhanh sản lượng, giảmchi phí và giá thành sản xuất Ngành sản xuất giấy phát triển kéo theo sự phát triểncủa ngành in ấn và phát hành sách, báo Ngành chế tạo ô tô, điện thoại, sản phẩm cao

su cũng được phát triển nhanh Sự ra đời của những phương pháp quản lý sản xuấttiên tiến của H.For và Taylor như sản xuất theo dây chuyền, phân công lao độngchuyên môn hóa được ứng dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp đã thúc đẩy nângcao năng suất lao động Cuộc cách mạng công nghiệp lân thứ hai cũng đã tạo ranhững tiến bộ vượt bậc trong giao thông vận tải và thông tin liên lạc

2.3.Cuộc cách mạng cộng nghiệp lần thứ ba (3.0)

Bắt đầu từ khoảng những năm đầu thập niên 60 thế kỷ XX đến cuối thế kỷ XX.Đặc trưng cơ bản của cuộc cách mạng này là sử dụng công nghệ thông tin, tựđộng hóa sản xuất Cách mạng công nghiệp lần thứ ba diễn ra khi có các tiến bộ về hạtầng điện tử, máy tính và số hóa vì nó được xúc tác bởi sự phát triển của chất bán dẫn,siêu máy tính (thập niên 1960), máy tính cá nhân (thập niên 1970 và 1980) và Internet(thập niên 1990) Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba đã đưa tới những tiến bộ kỹ

thuật công nghệ nổi bật trong giai đoạn này là: hệ thống mạng, máy tính cá nhân, thiết

bị điện tử sử dụng công nghệ số và robot công nghiệp

2.4.Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0)

Được đề cập lần đầu tiên tại Hội chợ triển lãm công nghệ Hannover (CHLBĐức) năm 2011 và được Chính phủ Đức đưa vào “Kế hoạch hành động chiến lượccông nghệ cao” năm 2012

Gần đây tại Việt Nam cũng như trên nhiều diễn đàn kinh tế thế giới, việc sửdụng thuật ngữ cách mạng công nghiệp lần thứ tư với hàm ý có một sự thay đổi vềchất trong lực lượng sản xuất trong nền kinh tế thế giới Cách mạng công nghiệp lầnthứ tư được hình thành trên cơ sở cuộc cách mạng số, gắn với sự phát triển và phổbiến của Internet kết nối vạn vật với nhau (Internet of Things - IoT) Cách mạng côngnghiệp lần thứ tư có biểu hiện đặc trưng là sự xuất hiện các công nghệ mới có tính độtphá về chất như trí tuệ nhân tạo, big data, in 3D

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 không chỉ là về các máy móc, hệ thốngthông minh và được kết nối, mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều Đồng thời là cáclàn sóng của những đột phá xa hơn trong các lĩnh vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gencho tới công nghệ nano, từ các năng 6 lượng tái tạo tới tính toán lượng tử Cuộc cáchmạng công nghiệp lần thứ 4 là sự dung hợp của các công nghệ này và sự tương táccủa chúng trên các lĩnh vực vật lý, số và sinh học, làm cho Cuộc cách mạng côngnghiệp lần thứ tư về cơ bản khác với các cuộc cách mạng trước đó

Bản chất của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 là dựa trên nền tảng công nghệ

số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thứcsản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ

in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, ngườimáy,

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

1.Những tác động của cách mạng công nghiệp 4.0

Cuộc CMCN lần thứ 4 sẽ có tác động mạnh mẽ tới mọi mặt đời sống, kinh tế,

xã hội, chính phủ, doanh nghiệp/kinh doanh, tổ chức, cá nhân, an ninh… Đối với kinh

tế là những thay đổi về tăng trưởng, việc làm và bản chất công việc Đối với chínhphủ, đó là những tác động tới chỉ đạo và điều hành trong thời đại số, sự tương tác giữachính quyền và người dân Đối với doanh nghiệp/kinh doanh là kỳ vọng của ngườitiêu dùng, dữ liệu/thông tin sản phẩm, hợp tác đổi mới và các mô hình hoạt động mới,các dịch vụ và mô hình kinh doanh Đối với xã hội là sự bất bình đẳng giữa các cộng

đồng, và bất lợi cho tầng lớp trung lưu Đối với cá nhân là quan hệ giữa người vớingười, vấn đề đạo đức, quản lý thông tin cá nhân…

1.1.Tác động đối với chính phủ

Khi thế giới vật lý, số và sinh học đang tiếp tục xích lại gần nhau hơn thì côngnghệ và thiết bị sẽ ngày càng cho phép người dân tiếp cận gần hơn tới chính phủ đểnêu ý kiến, cùng phối hợp hoạt động Đồng thời, các chính phủ cũng sở hữu sức mạnh

về công nghệ để tăng cường sự lãnh đạo của mình đối với người dân dựa trên những

hệ thống giám sát rộng rãi và khả năng điểu khiển hạ tầng số Tuy nhiên, xét về tổngthể, các chính phủ sẽ ngày càng phải đối mặt với áp lực phải thay đổi cách thức tiếpcận hiện nay của họ đối với sự tham gia của công chúng và quy trình đưa ra quyếtđịnh khi vai trò trung tâm của họ trong việc thực thi chính sách suy giảm trước sựxuất hiện của các nguồn cạnh tranh mới, sự phân phối lại và phân bổ quyền lực dưới

sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ

Xét cho cùng, khả năng các cơ quan chính phủ và tổ chức xã hội có thể thíchứng sẽ quyết định sự tồn tại của họ Nếu chứng minh được khả năng có thể bắt kịpmột thế giới với những thay đổi đột phá, cải thiện cơ cấu để đạt mức minh bạch vàhiệu quả để cho phép họ duy trì được lợi thế cạnh tranh của mình, họ sẽ tồn tại.Ngược lại, nếu không thể cải thiện, họ sẽ phải đối mặt với ngày càng nhiều vấn đề

Điều này đặc biệt đúng trong hệ thống điều hành Các hệ thống chính sách công

và quy trình ra quyết định hiện nay được phát triển cùng với cuộc CMCN lần thứ 2khi các nhà hoạch định chính sách có thời gian để nghiên cứu một vấn đề cụ thể vàđưa ra cách ứng phó cần thiết hoặc khuôn khổ quy định phù hợp Toàn bộ quá trìnhnày được vận hành trơn tru và có hệ thống, theo mô hình chặt chẽ từ cao xuống thấp

Tuy nhiên, một cách thức như vậy hiện nay không còn khả thi Trước tốc độthay đổi nhanh chóng và tác động sâu rộng của cuộc CMCN lần thứ 4, các nhà lập

Cuộc CMCN lần thứ 4 cũng sẽ ảnh hưởng sâu sắc tới vấn đề an ninh quốc gia

và quốc tế, tác động tới cả bản chất và khả năng xảy ra xung đột Lịch sử chiến tranh

và an ninh quốc tế là lịch sử của sự sáng tạo về công nghệ, và ngày nay cũng khôngphải ngoại lệ

1.2.Tác động đối với doanh nghiệp kinh doanh

Cuộc CMCN lần thứ 4 sẽ ảnh hưởng đến doanh nghiệp/kinh doanh Một số lĩnhvực tác động quan trọng nổi lên: kỳ vọng của người tiêu dùng, dữ liệu/thông tin sảnphẩm, hợp tác đổi mới và các mô hình hoạt động mới, các dịch vụ và mô hình kinhdoanh, độ tin cậy và năng suất liên tục, an toàn công nghệ thông tin, an toàn tronghoạt động của cơ khí, vòng đời sản phẩm, chuỗi giá trị công nghiệp, giáo dục và kỹnăng lao động cho công nhân

Một chủ đề cơ bản thường được các nhà lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu bànluận là sự tăng tốc của đổi mới và tốc độ của sự đổ vỡ là khó hiểu hay khó dự đoán vàcác động lực này liên tục gây bất ngờ, ngay cả đối với các hiện tượng liên kết tốt nhất

và được thông báo tốt nhất Thật vậy, xuyên suốt tất cả các ngành công nghiệp, bằng

chứng rõ ràng rằng các công nghệ là nền tảng cho cuộc CMCN thứ 4 đang có tácđộng lớn đến các doanh nghiệp.

Về phía cung, nhiều ngành công nghiệp đang thấy sự ra đời của các công nghệmới tạo ra những phương thức hoàn toàn mới đáp ứng các nhu cầu hiện tại và phá vỡđáng kể các chuỗi giá trị công nghiệp hiện có Sự phá hủy cũng xuất hiện từ nhữngđối thủ cạnh tranh sáng tạo, nhanh nhạy, những người nhờ tiếp cận với các nền tảng

kỹ thuật số toàn cầu cho nghiên cứu, triển khai, tiếp thị, bán hàng và phân phối, có thểlật đổ những người đương nhiệm nhanh hơn bao giờ hết bằng cách cải thiện chấtlượng, tốc độ, hay giá cả đối với giá trị cung cấp

Những thay đổi lớn về phía cầu cũng đang xảy ra, như minh bạch ngày càngtăng, sự tham gia của người tiêu dùng, và các hình mẫu mới về hành vi của người tiêudùng (ngày càng được xây dựng dựa trên sự truy cập vào các mạng di động và dữ liệu)buộc các công ty thích nghi với cách họ thiết kế, tiếp thị và cung cấp các sản phẩm vàdịch vụ

Một xu hướng chính là sự phát triển của các nền tảng công nghệ tạo khả năng,cho phép kết hợp cả cung và cầu để phá vỡ cấu trúc ngành công nghiệp hiện có, chẳnghạn như những nền tảng mà chúng ta thấy trong nền kinh tế "chia sẻ" hoặc "theo yêucầu" Những nền tảng công nghệ, dễ dàng sử dụng với các điện thoại thông minh, tậphợp con người, tài sản, và dữ liệu - do đó tạo ra những cách thức tiêu thụ hàng hóa vàdịch vụ hoàn toàn mới trong quá trình này Ngoài ra, chúng hạ thấp các rào cản đốivới các doanh nghiệp và cá nhân để tạo ra sự giàu có, làm thay đổi môi trường cánhân và chuyên môn của người lao động Các doanh nghiệp nền tảng mới này đangnhanh chóng nhân ra nhiều dịch vụ mới, từ giặt là đến mua sắm, từ việc nhà đến đỗ xe,

từ thư giãn đến du lịch

Cuộc CMCN thứ 4 có bốn tác động chính đối với doanh nghiệp:

vụ dựa trên dữ liệu và hiệu suất tài sản thông qua phân tích đòi hỏi phải có các hìnhthức hợp tác mới, đặc biệt là với tốc độ đang diễn ra của đổi mới và phá hủy Và cuốicùng, sự xuất hiện của các nền tảng toàn cầu và các mô hình kinh doanh mới khác cónghĩa là tài năng, văn hóa và hình thức tổ chức sẽ phải được xem xét lại.

Nhìn chung, sự thay đổi không tránh khỏi từ số hóa đơn giản (CMCN lần thứ 3)sang đổi mới dựa trên sự kết hợp của các công nghệ (CMCN lần thứ 4) đang buộc cáccông ty phải xem xét lại cách thức kinh doanh Tuy nhiên, điểm mấu chốt là như nhau:các nhà lãnh đạo kinh doanh và điều hành cấp cao cần phải hiểu môi trường thay đổicủa họ, thách thức các giả định của nhóm điều hành của họ, đổi mới không ngừng vàliên tục

Các chuyên gia cho rằng, trong tương lai không xa, sản phẩm, con người vàmáy móc sẽ giao tiếp với nhau như trên mạng xã hội Để duy trì tính cạnh tranh, cácnhà máy sẽ phải cung cấp các thiết kế tùy chỉnh và có khả năng thay đổi sản phẩmnhanh chóng; sử dụng IoT và các công nghệ khác để số hóa toàn bộ qui trình, rút ngắnthời gian đưa sản phẩm ra thị trường; hợp nhất mạng lưới sản xuất dùng giải phápquản lý vòng đời sản phẩm (PLM) dựa trên Internet để nhân viên có thể làm việcthông qua mạng; dùng robot bán tự động làm việc bên cạnh con người để tăng năng

Downloaded by nhung nhung (nhungnguyen949595@gmail.com)

suất và vẫn đảm bảo chất lượng; phân tích dữ liệu thu thập được về khách hàng đểcung cấp các dịch vụ kỹ thuật số mới.

Như vậy, các công ty có cơ hội đưa sản xuất về lại nước mình, giành lại côngviệc từ các nước có giá nhân công thấp, như Trung Quốc (vốn được mệnh danh là

“công xưởng của thế giới”) Đó là lý do tại sao Công nghiệp 4.0 đang được chính phủcác nước phương Tây quan tâm

Thuận lợi cho khởi nghiệp

Một đặc điểm khác của Cuộc CMCN lần thứ 4 là số vốn đầu tư ban đầu có thểkhông lớn, nhưng lợi nhuận thu về cao Thí dụ trường hợp của WhatsApp, khởi đầuvới nhóm nhỏ nhà đầu tư, vốn bỏ ra cũng nhỏ nhưng đến nay được định giá rất lớn.Tháng 2/2014, Facebook đã đồng ý chi 22 tỷ USD cho công ty có 55 nhân viên này.Trong khi đó, hãng hàng không Hoa Kỳ United Continental có giá thị trường cũng chỉ

là 22 tỷ USD tính đến tháng 12/2015, nhưng có tới 82.300 nhân viên Giá trị doanhnghiệp lên đến 400 triệu USD cho mỗi nhân viên như ở WhatsApp là ví dụ về khảnăng thu lời lớn từ các mô hình kinh doanh vốn thấp trong tương lai

Trong tương lai, nhờ robot, các đơn đặt hàng theo màu sắc, hình dạng và kích

cỡ riêng sẽ được thực hiện ngày càng nhiều hơn Nó hoàn toàn khác cách thức sảnxuất hiện nay Chẳng bao lâu nữa, hầu như tất cả công ty sản xuất ở mọi nơi trên thếgiới đều sẽ chịu ảnh hưởng của Công nghiệp 4.0 Chiến lược và cách thức hoạt độngcủa họ sẽ phải thay đổi

1.3.Tác động đối với người dân

Cuối cùng, cuộc CMCN lần thứ 4 sẽ thay đổi không chỉ những gì chúng ta làm

mà cả ngay chính con người chúng ta Nó sẽ làm thay đổi bản sắc của chúng ta và tất

cả những vấn đề liên quan tới bản sắc đó, bao gồm: Sự riêng tư, ý thức về sự sở hữu,phương thức tiêu dùng, thời gian chúng ta dành cho công việc và giải trí, và cách thứcchúng ta phát triển sự nghiệp, trau dồi kỹ năng, gặp gỡ mọi người và củng cố các mối