Pháp luật trung gian thương mại 3

Khái niệm Theo Khoản 11 Điều 3 Luật Thương mại năm 2005 quy định: Các hoạt động trung gian thương mại là hoạt động của thương nhân để thực hiện các giao dịch thương mại cho một hoặc một

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT -

PHÁP LUẬT VỀ TRUNG GIAN THƯƠNG MẠI MỘT SỐ BẤT CẬP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

TRUNG GIAN THƯƠNG MẠI HIỆN HÀNH

Tiểu luận kết thúc môn: Luật Thương mại 2 Giảng viên: ThS Nguyễn Đăng Duy

TS Hồ Ngọc Hiển

Thực hiện:

Họ và tên sinh viên: Hoàng Khánh Ly

Mã sinh viên: 19061205

Lớp: K64A

Hà Nội, 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

1 Khái quát chung về trung gian thương mại 1

1.1 Khái niệm 1

1.2 Đặc điểm của trung gian thương mại 2

1.3 Vai trò của trung gian thương mại 3

2 Các loại dịch vụ trung gian thương mại 4

2.1 Đại diện cho thương nhân 4

2.2 Môi giới thương mại 5

2.3 Ủy thác mua bán hàng hóa 6

2.4 Đại lý thương mại 7

3 Một số bất cập trong việc thi hành pháp luật về trung gian thương mại tại Việt Nam và kiến nghị hoàn thiện 8

3.1 Một số bất cập trong việc thi hành pháp luật về trung gian thương mại tại Việt Nam 8

3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trung gian thương mại: 10

KẾT LUẬN 11

1

MỞ ĐẦU

Việt Nam đang trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa, sản xuất phát triển, mua bán hàng hóa mở rộng trong nước cũng như đẩy nhanh việc giao lưu trao đổi, hội nhập với thế giới Chính vì vậy, việc mua bán hàng hóa không chỉ đơn thuần là giao dịch trực tiếp giữa bên bán và bên mua, hai bên gặp mặt trực tiếp mà còn thông qua dịch vụ trung gian thương mại Đây là một trong những dịch vụ mang tính xu thế thị trường, đáp ứng nhu cầu của các bên cũng như hỗ trợ thương nhân trong việc trao đổi mua bán hàng hóa – tiết kiệm thời gian, công sức, dễ dàng quản lý các vấn đề liên quan đến hàng hóa

Bài nghiên cứu với đề tài “Pháp luật về trung gian thương mại” dưới đây, em sẽ đi phân

tích khái niệm, bản chất, phân biệt các loại trung gian thương mại, các vấn đề pháp lý về trung gian thương mại; các bất cập trong quy định pháp luật hiện hành Đồng thời, bài viết còn bao gồm những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trung gian thương mại hiện hành

Các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê được sử dụng trong bài viết với mục đích đem lại kết quả nghiên cứu chính xác và khách quan nhất

NỘI DUNG

1 Khái quát chung về trung gian thương mại

1.1 Khái niệm

Theo Khoản 11 Điều 3 Luật Thương mại năm 2005 quy định: Các hoạt động trung gian thương mại là hoạt động của thương nhân để thực hiện các giao dịch thương mại cho một hoặc một số thương nhân được xác định, bao gồm hoạt động đại diện cho thương nhân, môi giới thương mại, ủy thác mua bán hàng hóa và đại lý thương mại

Bên cạnh đó, khái niệm “dịch vụ trung gian thương mại” cũng là một trong những khái niệm có sự liên quan mật thiết đến khái niệm “hoạt động trung gian thương mại” Cụ

2

thể: Dịch vụ trung gian thương mại là những dịch vụ được thiết lập trên thị trường làm cầu nối giữa người bán với người mua, người cung cấp với bên sử dụng

Như vậy, dịch vụ trung gian thương mại là một khái niệm phát sinh từ hoạt động trung gian thương mại, do một chủ thể trung gian thực hiện vì lợi ích của bên thuê dịch

vụ

1.2 Đặc điểm của trung gian thương mại

Căn cứ vào Chương V Luật Thương mại năm 2005, có thể đưa ra một số đặc điểm của trung gian thương mại như sau:

Một là, hoạt động trung gian thương mại do một chủ thể thực hiện với bên thứ ba vì

lợi ích của bên thuê để hưởng thù lao

Giống với các hoạt động cung ứng dịch vụ thương mại thông thường, bên thuê dịch vụ (bên giao đại diện, bên được môi giới, bên ủy thác, bên giao đại lý) là bên có nhu cầu sử dụng dịch vụ để đạt được lợi ích đã đặt ra vì vậy bên này có trách nhiệm trả thù lao cho bên thực hiện dịch vụ Trong khi đó, bên thực hiện dịch vụ (bên đại diện, bên môi giới, bên nhận ủy thác, bên đại lý) có vai trò làm cầu nối giữa bên thuê dịch vụ và bên thứ ba; đồng thời, hỗ trợ để bên thuê dịch vụ có thể đạt được mục đích đã đặt ra ban đầu Hoạt động trung gian thương mại có sự khác biệt ở việc có sự tham gia của ba bên: Bên trung gian nhận sự ủy quyền của bên thuê dịch vụ để quan hệ với bên thứ ba Mục đích cuối cùng là bên thuê dịch vụ hoàn thành việc kết nối với bên thứ ba thì bên thực hiện dịch vụ

sẽ nhận được thù lao – các bên cùng có lợi

Hai là, bên thực hiện dịch vụ trung gian phải là thương nhân và có tư cách pháp lý

độc lập với các bên thuê dịch vụ và bên thứ ba

Để thực hiện hoạt động trung gian thương mại, bên thực hiện dịch vụ trung gian (bên đại diện, bên môi giới, bên nhận ủy thác, bên đại lý) phải là thương nhân theo quy định tại Điều 6 Luật Thương mại năm 2005 Bên thực hiện dịch vụ trung gian phải có tư cách

3

pháp lý độc lập với các bên thuê dịch vụ và bên thứ ba: bên trung gian thương mại có trụ

sở riêng, có tư cách pháp lý độc lập, tự định đoạt thời gian làm việc, tự chịu trách nhiệm

về hoạt động của mình Điều này phân biệt giữa bên trung gian thương mại với các chi nhánh, văn phòng đại diện do thương nhân lập ra hoặc với những người có chức năng đại diện như thành viên hợp danh, giám đốc doanh nghiệp,

Ba là, dịch vụ trung gian thương mại được xác định trên cơ sở hợp đồng bằng văn

bản hoặc hình thức pháp lý tương đương

Hoạt động trung gian thương mại tồn tại song song 2 nhóm quan hệ: Quan hệ giữa bên thuê dịch vụ với bên trung gian thực hiện dịch vụ; quan hệ giữa bên trung gian thực hiện dịch vụ với bên thứ ba Hoạt động trung gian thương mại được bắt đầu bằng quan hệ giữa bên thuê dịch vụ với bên trung gian, hai bên thống nhất ý chí trên cơ sở hợp đồng, xác định quyền lợi và nghĩa vụ của đôi bên Tuy nhiên, hoạt động trung gian thương mại chỉ được xác định khi có sự tham gia của ba bên, lúc này sẽ phát sinh quan hệ giữa bên trung gian thực hiện dịch vụ với bên thứ ba Trong quá trình làm việc với bên thứ ba, bên trung gian có thể nhân danh chính mình hoặc nhân danh bên thuê dịch vụ, hoặc họ cũng có thể chỉ thực hiện việc giới thiệu bên thuê dịch vụ với bên thứ ba mà không phát sinh thêm quan hệ quyền lợi, nghĩa vụ với bên thứ ba Tuy nhiên, trong trường hợp bên trung gian thực hiện các hoạt động thương mại với bên thứ ba thì lúc này sẽ phát sinh quan hệ hợp đồng giữa 2 bên hoặc các hình thức pháp lý tương đương

1.3 Vai trò của trung gian thương mại

Hoạt động trung gian thương mại hiện là một trong những xu hướng của thị trường hiện nay bởi lẽ nó đem lại lợi ích cho các bên tham gia đồng thời cũng có những vai trò nhất định đối với thị trường:

Một là, hoạt động trung gian thương mại mang lại lợi ích cho thương nhân trong

quá trình trao đổi mua bán hàng hóa, mở rộng mạng lưới phân phối sản phẩm, dịch vụ hàng hóa, tiêu dùng trong nước Các trung gian thương mại là những tổ chức, cá nhân có

4

những điều kiện nhất định về cơ sở vật chất, đội ngũ nhân viên thực hiện các giao dịch kinh doanh chuyên nghiệp nên hộ có khả năng đẩy mạnh giao lưu buôn bán, hạn chế rủi

ro, mua bán hàng hóa, dịch vụ với giá có lợi nhuận Ngoài ra, sử dụng các trung gian thương mại cũng như một hình thức của phân công lao động, giúp cho các nhà sản xuất chuyên tâm vào sản xuất; như vậy, hoạt động sản xuất đạt hiệu quả mà hoạt động phân phối, tiêu thụ cũng đạt hiệu quả Thông qua việc sử dụng dịch vụ trung gian thương mại, các nhà kinh doanh có thể hình thành mạng lưới buôn bán, tiêu thụ, cung cấp các loại dịch

vụ trên phạm vi rộng, tạo điều kiện cho chiếm lĩnh, mở rộng thị trường

Hai là, hoạt động trung gian thương mại phát triển sẽ làm thị trường hàng hóa, dịch

vụ sôi động hơn, thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa, từ đó thúc đẩy nền kinh tế phát triển Hoạt động trung gian thương mại phát triển khiến cho lượng hàng hóa lưu thông

tăng, giao lưu kinh tế trong nước cũng như quốc tế phát triển mạnh Thông qua các trung gian thương mại, thương nhân thiết lập được kênh phân phối hiệu quả Thêm vào đó, nhờ tận dụng được hiểu biết của trung gian thương mại về thị trường trong nước, thị trường nước ngoài mà các nhà sản xuất nắm bắt được thị hiếu người tiêu dùng Từ đó, hoạt động sản xuất, lưu thông hàng hóa lại càng phát triển

2 Các loại dịch vụ trung gian thương mại

2.1 Đại diện cho thương nhân

- Khái niệm:

Đại diện cho thương nhân được quy định tại Điều 141 Luật Thương mại năm 2005 như sau: “Đại diện cho thương nhân là việc một thương nhân nhận uỷ nhiệm (gọi là bên đại diện) của thương nhân khác (gọi là bên giao đại diện) để thực hiện các hoạt động thương mại với danh nghĩa, theo sự chỉ dẫn của thương nhân đó và được hưởng thù lao về

5

việc đại diện” Tuy nhiên, trong trường hợp thương nhân cử người của mình để làm đại diện cho mình thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự.1

- Đặc điểm của dịch vụ đại diện cho thương nhân;

 Chủ thể: Quan hệ đại diện cho thương nhân là quan hệ giữa bên đại diện và bên

giao đại diện với điều kiện 2 bên đều là thương nhân

 Phạm vi đại diện: Các bên có thể thỏa thuận về việc bên đại diện được thực

hiện một phần hoặc toàn bộ hoạt động thương mại thuộc phạm vi hoạt động của bên giao đại diện

 Hình thức pháp lý: Hợp đồng đại diện cho thương nhân Hợp đồng đại diện cho

thương nhân phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương

 Thời hạn đại diện cho thương nhân: Thời hạn đại diện do các bên thoả thuận

Trường hợp không có thoả thuận, thời hạn đại diện chấm dứt khi bên giao đại diện thông báo cho bên đại diện về việc chấm dứt hợp đồng đại diện hoặc bên

đại diện thông báo cho bên giao đại diện về việc chấm dứt hợp đồng

2.2 Môi giới thương mại

- Khái niệm: Môi giới thương mại là hoạt động thương mại, theo đó một thương

nhân làm trung gian (gọi là bên môi giới) cho các bên mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ (gọi là bên được môi giới) trong việc đàm phán, giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ và được hưởng thù lao theo hợp đồng môi giới.2

- Đặc điểm:

 Bên môi giới phải là thương nhân: Bên môi giới phải là thương nhân, có đăng

kí kinh doanh để thực hiện dịch vụ môi giới thương mại và không nhất thiết

1

Khoản 2 Điều 141 Luật Thương mại năm 2005

2

Điều 150 Luật Thương mại năm 2005

6

phải có ngành nghề đăng kí kinh doanh trùng với ngành nghề kinh doanh của các bên được môi giới Bên được môi giới không nhất thiết phải là thương

nhân

 Các bên (được môi giới và môi giới ) phải có hợp đồng;

 Bên môi giới nhân danh chính mình khi thực hiện dịch vụ môi giới;

 Bên môi giới được hưởng thù lao môi giới: Quyền hưởng thù lao môi giới phát

sinh từ thời điểm hai bên ký hợp đồng môi giới thương mại Bên sử dụng dịch

vụ môi giới thương mại có trách nhiệm hoàn thành việc trả thù lao môi giới cho

bên còn lại đúng theo hợp đồng đã ký về thời hạn cũng như mức thù lao

2.3 Ủy thác mua bán hàng hóa

- Khái niệm: Ủy thác mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận

ủy thác thực hiện việc mua bán hàng hóa với danh nghĩa của mình theo những điều kiện đã thỏa thuận với bên ủy thác và được nhận thù lao ủy thác.3

- Đặc điểm:

 Chủ thể: Quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa là quan hệ giữa bên nhận ủy thác

và bên ủy thác Trong đó, bên nhận uỷ thác mua bán hàng hoá là thương nhân kinh doanh mặt hàng phù hợp với hàng hoá được uỷ thác và thực hiện mua bán hàng hoá theo những điều kiện đã thoả thuận với bên uỷ thác Bên uỷ thác mua bán hàng hoá là thương nhân hoặc không phải là thương nhân giao cho bên nhận uỷ thác thực hiện mua bán hàng hoá theo yêu cầu của mình và phải trả thù

lao uỷ thác

 Hàng hoá uỷ thác: Tất cả hàng hoá lưu thông hợp pháp đều có thể được uỷ thác mua bán

3

Điều 155, Luật Thương mại năm 2005

7

 Uỷ thác lại cho bên thứ ba: Bên nhận uỷ thác không được uỷ thác lại cho bên

thứ ba thực hiện hợp đồng uỷ thác mua bán hàng hoá đã ký, trừ trường hợp có

sự chấp thuận bằng văn bản của bên uỷ thác

 Nhận uỷ thác của nhiều bên: Bên nhận uỷ thác có thể nhận uỷ thác mua bán hàng hoá của nhiều bên uỷ thác khác nhau

 Hình thức pháp lý: Hợp đồng ủy thác mua bán hàng hóa phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương

2.4 Đại lý thương mại

- Khái niệm: Theo Điều 166 Luật Thương mại năm 2005 quy định: “Đại lý thương

mại là hoạt động thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đại lý thỏa thuận việc bên đại lý nhân danh chính mình mua, bán hàng hóa cho bên giao đại lý hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng để hưởng thù lao.”

- Đặc điểm:

 Chủ thể: Quan hệ đại lý thương mại là quan hệ giữa bên giao đại lý và bên đại

lý Bên giao đại lý là thương nhân giao hàng hoá cho đại lý bán hoặc giao tiền mua hàng cho đại lý mua hoặc là thương nhân uỷ quyền thực hiện dịch vụ cho đại lý cung ứng dịch vụ Bên đại lý là thương nhân nhận hàng hoá để làm đại lý bán, nhận tiền mua hàng để làm đại lý mua hoặc là bên nhận uỷ quyền cung ứng dịch vụ

 Nội dung của hoạt động đại lý: Bao gồm việc giao kết, thực hiện hợp đồng đại

lý giữa bên giao đại lý và bên đại lý và giao kết, thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá hoặc cung ứng dịch vụ giữa bên đại lý với bên thứ ba theo yêu cầu của bên giao đại lý

 Hình thức pháp lý: Quan hệ đại lý thương mại được xác lập bằng hợp đồng

được giao kết bằng văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương

8

- Các hình thức đại lý: Đại lý bao tiêu, đại lý độc quyền, tổng đại lý mua bán hàng

hóa, cung ứng dịch vụ hoặc hình thức đại lý khác mà các bên thỏa thuận

3 Một số bất cập trong việc thi hành pháp luật về trung gian thương mại tại Việt Nam và kiến nghị hoàn thiện

3.1 Một số bất cập trong việc thi hành pháp luật về trung gian thương mại tại

Việt Nam

- Đại diện cho thương nhân:

Pháp luật chưa quy định cụ thể về nghĩa vụ của các bên trong quan hệ đại diện như cam kết không cạnh tranh, nghĩa vụ bảo mật thông tin, Điều này là "lỗ hổng" làm cho

xuất hiện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của người đại diện đối với người được

đại diện hoặc từ chối thực hiện cam kết trong hợp đồng do không có căn cứ pháp lý

Thời hạn đại diện và chấm dứt quan hệ đại diện chưa được quy định cụ thể

Quy định về phạm vi đại diện và thẩm quyền đại diện còn cứng nhắc, kém linh hoạt gây khó khăn trong quá trình thực hiện

- Môi giới thương mại:

Hình thức hợp đồng môi giới thương mại còn chưa rõ ràng, dễ gây rủi ro cho những hợp đồng có giá trị lớn, phát sinh những tranh chấp giữa các bên tham gia So với các

hoạt động trung gian thương mại khác được quy định trong Luật thương mại 2005, có thể thấy đối với môi giới thương mại luật không quy định về hình thức của hợp đồng, trong khi đó các hoạt động trung gian thương mại khác đều có quy định về hình thức của hợp đồng phát sinh giữa bên thực hiện dịch vụ và bên nhận dịch vụ Luật thương mại 2005 không đề cập tới vấn đề hình thức của hợp đồng môi giới thương mại, điều này tạo điều kiện cho các hoạt động môi giới có thể tiến hành nhanh chóng, thuận tiện Tuy nhiên việc không quy định như vậy cũng có mặt trái, đó là làm phát sinh những vấn đề tiềm ẩn về